[CPD Classification ]
[SL Vol Pds - ] [\z Pds /] [\w I /]    
[SL Page 001] [\x   1/]     

Padasādhanaü

Namo tassa bhagavato arahato sammā sambuddhassa.
---------
Buddhambujaü namassitvā saddhammamadhu bhājanaü
Guõamopadapadaü saīghamadhubbatanisevitaü.

Moggallāyanācariya cara¤ca yena dhãmatā
Kataü laghumayandiddhamanunaü saddalakkhaõaü.

ârabhissaü samāsena bālatthaü padasādhanaü
Moggallāyanasaddattharatanākarapaddhatiü.

Sa¤¤āpariggaheneva lakkhaõesu sarādayo
Ĩāyantiti tamevādo dassayissaü vibhāgato.

Aādayo titāëãsa vaõaõā.

Jinavacanānuråpā akāradeyo niggahitantā tecattāëã sakkharā paccekaü vaõõā nāma honti yathā - a ā i ã u å e š o ē ka kha ga gha īa ca cha ja jha ¤a ņa ņha õa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va sa ha ëa aü iti-kakārādisvakāro uccāraõattho = vaõaõãyati attho etehãti vaõnā-aādi mariyādā bhåto yesanto aādayo.

Aādayoti vattate yāva "binduniggahãta" nti-ta¤cakhoattha vasā vibhatticãparināmoti sattamyantamabhisambandhãyate.


Dasādo sarā

Aādisvādimhi niddiņņhā odantā dasavaõõā sarā nāma honti-yathā-a ā i ã u å e š o ē  =  saranti pavattantãti sarā-dasā doti vattate tãsu cakkamānesu.


Dve dve savaõõā.

Aāsvādimesu dassu dve dve savaõõā nāma honti. Yathākkamaü-yathā-aā iti, uå iti, eš iti, oē iti  =  samānā sādisā vaõõā savaõõā-samānatta¤ca ņhānato.

Cha vaõõānaühi uppattiņņhānāni kaõņhātālumuddhadantaoņņhānā sikāvasena-tesu avaõõakavaggahānaü kaõņhoņhānaü-ivaõõa cavaggayānaü tālu-ņavaggaraëānaü muddhā-tavaggalasānaü dantā-u vaõõapavaggānaü oņņhā-evaõõassa kaõņhatālu-ovaõõassa


[SL Page 002] [\x   2/]     

Kaõņhoņņhaü-vakārassa dantoņņhaü-niggahitassa nāsikā-īa¤aõanamānaü sakaņņhānaü nāsikā ca-dvedveti vattate.


Pubbo rasso

Tesceva dasasu ye dve dve savaõõā tesu yo yo pubbo so so rassasa¤¤o hoti-yathā-a i u e o-tesu saüyoga pubbāca dissanti dve panantimā dãpetuü tattha sādhuttaü tesampi idha saīgaho  =  rassakālayogā tabbantatāya vā rassā-tathā dãghā-idhāpidvedveti vattate.


Paro dãgho.

Aādisvādibhutesu dasasu ye dve dve savaõõā tesu yo yo paro so so dãghasa¤¤o hoti-yathā-ā ã å š ē.


Kādayo bya¤janā.

Aādisu kādayo niggahãtapariyantā tettiüsa bya¤janānāma honti-yathā-ka kha ga gha īa ca cha ja jha ¤a ņa ņha ķa õa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va sa ha ëa aü  =  bya¤jãyati attho etehãti bya¤janā-kādayoti vattate.


Pa¤ca pa¤cakā vaggā.

Aādasu kakārādayo makārantā pa¤ca pa¤cakā vaggā nāma honti-yathā-kakhagaghaīa, cachajajha¤a, ņaņhaķaķhaõa, tathadadhana, paphababhama.
 = Vajjenti yakārādayoti vaggā.


Bindu niggahitaü

Akārādãsuyavāyaü vaõõo bindumatto so niggahitasa¤¤ohoti  =  rassasaraü nissāya gahitamuccāritaü niggahãtaü.

Sa¤¤ā vidhānaü.
---------

Sandhi vuccate-purisa uttamo, pa¤¤ā indriyaü. Satiārakkho,bhogi indo, cakkhu āyatanaü, abhibhu āyatanaü, dhanamme atthi, kuto etthā 'tidha-


Saro lopo sare.

Saro saro lopanãyo hoti-saretopasilesikādhārasattamã tato vaõõakālavyavadhāne kāriyaü na hoti-tvamasi, katamā cānanda aniccasa¤¤ā'ti-a¤¤atthāpi saühatāyamopasilesakādhā reyeva sattamã-vidhãti vattamāne.


Sattamiyaü pubbassa.

Sattamãniddese pubbasseva vidhiti pubbasaralopo-purisuttamo,pa¤¤indriyaü, satārakkho, bhogindo, cakkhāyatanaü. Abhibhāyatanaü, dhanammatthi, kutettha.


[SL Page 003] [\x   3/]     

Pubbassa kāriyavidhānā sattamãniddiņņhassa paratāva gamyateti paretuparivacanampi ghaņate-so ahaü, cattāro ime, yato udakaü, pāto evaü 'tãdha-"saro lopo sare"'ti vattate.


Paro kvaci.

Saramhā paro saro kvaci lopanãyo hoti-sohaü, cattārome, yatodakaü. Pātoca-kvacitikiü?-Pa¤¤indriyaü-assādhikāro sabbasandhisu-tassa idaü, tassa idaü, vāta ãritaü, vāta ãritaü, sãta udakaü, sãta udakaü, vāma åru,vāma åru, itidha-pubbasara lope-sare veti ca vattate.


Yuvaõaõānameo luttā.

Luttā sarāparesaü ivaõõavaõõānaü eo honti vāyathākkamaü.


Vaõõaparena savaõõepi.

Vaõõasaddo paro yasmā tena savaõõopi gayhati sayaü ce ti ã å nampi e o-tassedaü, tassidaü-vāteritaü. Vātiritaü-sãtodakaü, "bya¤jane dãgarassā"'tidãghe-sãtudakaü-vāmoru,vāmåru-luttetikiü?-Dasa ime.

Atippasaīgabādhakassa kvacisaddassānuvattanato na vikappavidhã niyatā-tena upeto 'ti evamādãsu vikakeppā nārakitādisu vidhi ca na hoti-ci akāsi, ci akāsi. Su āgataü, su āgataü'tidhayuvaõõānaü ve'ti ca vattate.


Yavā sare.

Sare pare iva õõuvaõõānaü yakāravakārā honti vā yathākkamaü-akārassa dãghe-vyākāsi, "vanataragāvā gāmā"ti yāgame-viyākāsi-svāgataü. Sāgataü-kvacitveva-yānãdha.

Te ajja, te ajja, so ayaü, so ayaü, itãdha-"yavāsare"ve'ti ca vattate.


Eonaü

Eonaü yakāravakārā honti vā sare pare yathākkamaü.

Tyajja, tejja-"bya¤jane dãgharassā"tidãghe-svāyaü,soyaü.

Kvacãtveva-dhanammatthã-go eëakamitidha-sare 'ti vattate.


Gossāvaī.

Sare pare gossa avaī ādeso hoti-saca"ņanubandhāneka vaõõāsabbassā"ti sabbassappasaīge-antasse'ti vattamāne.


đanu bandho.

đakāronubandho yassa so nekavaõõopi antassa hoti ti ēkārasseva hoti,-"saīketonavayavonu bandho"tivacanā īakārassāppayogo-payojanaü"īanubandho"ti saīketo-gaveëakaü.


[SL Page 004] [\x   4/]     

Iti eva, iti evā "tãdha-


Vitisseve vā

Evasadde pare itissa vo hoti vā-saca.


Chaņņhiyantassa.

Chaņņhinaddiņņhassa yaü kāriyaü tadantassa vi¤¤eyyanti ikārassādeso hoti = ņhānãnamāmaddiyadissati uccāriyati'ti ādeso-itveva, a¤¤atra yādese-"tavaggavaraõanaü ye cavaggabaya¤ā"ti takārassa vo-"vaggalayehi te"ti yassa ca cakāro, icceva-du aīgikaü, ci itvā, ajja agge, pātu ahesuü, pā eva, idha ijjhati, pari antaü, atta atthamitidha-"mayadāsare"ti vattate.


Vatataragā cāgamā.

Ete mayadā vāgamā honti vā sare kvaci,-āgamino aniyamepi saroyevāgamã hoti vanādinantu ¤āpakā-a¤¤athāhi padādãnaü yukvãdhāna manatthakaü-duvaīgikaü, cinitvā, ajjatagge, pāturahesuü,-"bya¤janedãgharassā"ti rasse-pageva, idhamijjhati, pariyantaü, attadatthaü-vātveva-attatthaü.

Cha abhi¤¤ā, cha abhi¤¤ā, 'tãdha-vā sare āgamo'ti ca vattate.


Chā ëo.

Cha saddā parassa sarassa ëakāro āgamo hoti vā-chaëabhi¤¤ā, chaabhi¤¤ā.

Sarasandhi.
---------
Ka¤¤ā iva-ka¤¤ā ivā"tãdha-pubbaparasarānaü lope sampatte-saro paroti ca vattate.


Nadvevā.

Pubbaparasarā dvepi vā kvaci na lupyante-ka¤¤āiva, ka¤¤eva, ka¤¤āva.

Sarasandhi nisedho.
---------
Tatra abhirati, khanti paramaü, sammā akkhāto 'tãdha-


Bya¤chane dãgharassā.

Rassadãghānaü kvaci dãgharassā honti bya¤jane-tatrābhirati, khantãparamaü, 'sammadakkhāto' tidāgame rasso-kvacãtveca-tyajja-kathaü yāniva antalikkhe 'ti?-Dãgharassāti yogavibhāgā.

Ci gaho, tatiya jhānaü. Vi khopo, itidha-bya¤jane'ti vattate.


Saramhā dve.

Saramhā parassa bya¤janassa kvaci dveråpāni honti-viggaho.


[SL Page 005] [\x   5/]     

Catuttha dutiyesvesaü tatiya paņhamā.

Catutthadutiyesu paresvesaü catutthadutiyānaü tabbagge tatiya paņhamā honti paccāsatyāti pubbajhakārakhakārānaü jakārakakarā-tatiyajjhānaü, vikkhepo-saramhā'tikiü?-Taü vanaü. Akarambhasete, akarambhasete, eso attho, eso attho, itidha-ce'tivattate.


E o na ma vaõõe.

E o naü vaõõe kvaci a hoti vā-akarambhasane, akaramha sete-esaattho, esoattho-vaõõetikiü?-So.

Sarabya¤janasandhi.
---------

At yantaü. Tath yaü. Mad yaü, budhi yati, dhan yaü. Sev yo, paryesanā, pokkharaõ yo, itidha-


Tavaggavaraõanaüye cavaggakhaya¤ā.

Tavaggavaraõanaü cavaggabaya¤ā honti yathākkamaü yakāre, "vaggalasehi te" ti vaggā parassa yassa pubbaråpaü-accantaü. Tacchaü, majjaü, bujjhati, dha¤¤aü, sebbo, payyesanā, pokkhara¤¤o-kvacãtveca, matyā-yeti vattate vakkhamānesu tãsu. Sak yate, ruc yate, paņyate, lupyate, salyate, disyate'tãdha.


Vaggalasehi te

Vaggalasehi parassa yakārassa kvaci te vaggalasā honti.

Sakkate, ruccate,paņņate, luppate, sallate, dissate. 
Kvacitveva-kyāhaü-muh = yatã 'tãdha-


Hassa vipallāso

Hassa vipallāso hoti yakāro-muyhati,

Bahuābādho, bahu ābādho'tãdha-ussavakāre"hassa vipallāso"'ti vattate.


Vevā.

Hassa vipallāso hotivā vakāre-bavhābādho, bahvābādho.


Bya¤jana sandhi.
---------
Akkhirujati. Akkhirujatã'tãdha-veti vattate yāva"mayadāsare"ti.


Niggahitaü.

Niggahãtamāgamo hotivā kvaci = ņhānãnamāliīgiya gacchati pavattatã'ti āgamo-akkhiü rujati,akkhi rujati-"yāvadvidhā"ti ādo niccaü vavatthita vibhāsattā vādhikārassa-vāsaddo hi atthavaye vattate katthaci vikappe katthaci yathāvavatthitaråpa pariggaheti-yadā pacchime tadā naccamaniccamasanta¤ca vidhiü dãpeti-ettha pana kva


[SL Page 006] [\x   6/]     

Cisaddassānu vattanato tenevāsantavidhi siddho'ti vāsadde nitaradvayaü-saü ramho, saüramho, puü liīgaü,puü liīgamitãdha-niggahãtādhikāro ā "mayadā sareti".


Lopo.

Niggahãtassa lopo hoti vā kvaci-dãghadittāni, sāramho, sāramho-pulliīgaü, puüliīgaü-paņisallāõe pātukāmo'ti ādisu niccaü-pupphaü assā, pupphaü assā, kiü iti, kiü itã'tãdha-


Parasarassa.

Niggahãtamhā parassa sarassa lopo hoti vā kvaci.


Saüyogādi lopo.

Anantarā bya¤janā saüyogo-atra yo ādabhutāvayavo tassa vā kvaci lopo hotã'ti sassādissa lopo-pupphaüsā, "mayadā sare" ti niggahãtassa makāro-pupphamassā, "vagge vagga 'nto"ti no naggahãtassa-kinti, kimiti.

Taü kha õaü, taü khaõaü, dhammaü care, dhammaü care, taü ķahati, taü ķahati, taü dānaü, taü dānaü, taü phalaü, taü elamitãdha-


Vagge vagganto.

Naggahãtassa kho vagge vagganto vā hoti paccāsatyā-taīkaõaü,taükhaõaü-dhamma¤care, dhammaücare-taõķahati, taüķahati-tandānaü, taüdānaü-tamphalaü, taüphalaü-gantvā sammatoti'ādisu niccaü-ānantarikaü yamāhu, ānantarikaü yamāhu, paccattaü eva, paccattaü eva, taü hi. Taü hi, itidha-


Yevahisu¤¤o.

Yaevahisaddesu niggahãtassa¤o vā hoti-"vaggalasehi te'ti yassa ¤akāre-ānantarika¤¤a māhu. ânantarikaü yamāhu, ¤assa dvitte-paccatta¤¤eva, paccattaüeva-ta¤hi, taühã-eva saddasahacariyāyaiti yasaddasseva gahaõaü-saüyato, saüyato'tãdha


Ye saüssa

Saüsaddassa yaü niggahãtaü tassa vā ¤o hoti yakāre-

Sa¤¤ato, saüyato-idhayakāramattova gayhate punabbacanā.

Taü eva, taü eva, taü idaü, taü idaü, taü iminā, taü iminātãdha-


Mayadāsare.

Niggahãtassa mayadā honti vā sare kvaci-tameva, taüeva-tayidaü' taüidaü-tadaminā, taü iminā ettha-"tadaminādãnã" tinipātanā ikārassa akāro-lakkhaõantarenāvihitādesalopāgamavipallāsā sabbattha imināva daņņhabbā-tena nijako. Niyako, 'tiādi siddhaü-buddham saraõamiccādisu yogavibhāgā.

Niggahita sandhi.
---------


[SL Page 007] [\x   7/]     

Atha nāmāni vuccante.

Tāni vividhāni saligāligavasena-tattha saligeyu tāva akārantato pulliīgā buddhasaddā sattavibhattiyo parā yojãyanto-buddha iti ņhite.


Dve dve kānekesu nāmasmā siyo aüyo nāhi yanaü smāsanaü smiüsu

Etesaü dvedve honti ekānekatthesu vattamānato nāma smāti yathākkamaü ekamhi cattabbo ekavacanānaü bahumhi vattabbe bahuvacanānaü cātiyamenappayaīge-nāmasmā 'tiadhikāro.


Paņhamātthamatte

Sakatthadabbaliīgāni saīkhyākammādipa¤cakaü

Nāmattho tassa sāma¤¤amattamattaü pavuccate.

Nāmassābhidheyya matte paņhamāvibhatti hoti'ti vatticchāvasā paņhamāyekavacanabahuvacanāni.

Siyoiti paņhamā, sissikārassānubandhattappeyogo-payojanaü"ki maü sãså"ti saīketo-tathā aü vacanassakārassa-si-ato'ti vattate-tassa nāmavisesanattā "vidhibbisesanantassā"'ti tadantato vidhi.


Sisso.

Akārantato nāmasmā parassa sissa ēhoti-pubbasaralopo buddho tiņņhati-yo.


Ato yonaü ņāņe.

Akārantato nāmasmā paresaü paņhamādutiyāyonaü ņāņe honti yathākkamaü-ņakārānubandhattā"ņanubandhānekavaõõā sabbassā"ti sabbādeso-buddhā tiņņhanti. 'Paņhamātthamatte''tivattate.


âmantaõe.

Saddenābhimukhã kāro vijjamānassa vatthuno
âmantaõaü vidhātabbe natthi rājā bhaveti taü.

âmantaõadhike atthamatte paņhamā vibhatti hotã'ti ekasmiü ekavacanaü si.


Gosyālapaõe.

âlapaõe si gasa¤¤o hoti-lopo'ti vattate


Gasãnaü.

Nāmasmāgasãnaülopohoti-bhobuddhamaüpālaya-ge'tivattate.


Ayunaü vā dãgho.

Aiu iccesaü vā dãgho hoti gepare tiliīge'tidãgho-buddhā, keci dãghaü dårālapaõe yevicchanti samãpālapaõepi dassato taü na gahetabbaü-yomhi,-buddhā maü pāletha.


[SL Page 008] [\x   8/]     

Kamme dutiyā

Kattukriyābhisambandhaü kārakaü kammamuccate
Nibbatti vikatippatti bhedā taü tividhaü bhave

Asmiü dutiyā vibhattihoti-aüyo iti dutiyā-aü-buddhaüpaõamāmi, yossaņe-buddhe.


Kattukaraõesu tatiyā.

Kriyaü yo kurute mukhyo sa kattā yojito na vā
Karaõaü taü visesena yaü kriyāsiddhihetukaü.

Tesu kārakesu tatiyā vibhatti hoti-nābhi iti tatiyā-nā-nāssā'ti vattate.


Atena

Akārantato nāmasmā parassa nāvacanassa enādeso hoti-buddhena desito dhammo-hi-


Suhisvasesa.

Akārantassa suhãsvehoti-buddhehi-ve'ti vattate.


Smāhisminnaü mhābhãmhi.

Nāmasmā paresaü smāhisminnaü mhābhãmhi vā honti yathākkamaü-hissa bhiyādeso-buddhebhã, karaõe-buddhena loko sucarati, buddhehi, buddhehi, vā.


Catutthã sampadāne.

Anumantvanirākattujjhesakānaü vasā tadhā
Dadāti kammanā yuttaü sampadānamudiritaü.

Tasmiü sampadānakārake catutthi siyā-sanaü iti catutthã-sa.


Su¤sassa.

Nāmasmā parassa sassa su¤hoti-saca-chaņņhiyā'tivattamāne


Ĩakānubandhādyantā.

Chaņņhãniddiņāņhassa ¤ānubandhakānubandhādyantā hontã'ti ādibhuto hoti-ukāro uccāraõattho-¤ākāro ettheva saīketattho-buddhassa pupphaü dehi.-Ato vā bahulamitica vattate.


Sassāya catutthiyā

Akārantato parassa sassa catutthiyā āyo hoti vā bahulaü-buddhāya, yebhuyyena tādatthe yevāyamāyo dissatã'ti itoparaü nodāharãyate-naü-dãgho'tivattate.


Sunaühisu

Esu nāmassa dãgho hoti-buddhānaü.


Pa¤camyavadhismā.

Sãmābhuto padatthānaü yo calo niccalo'tha vā
Accuto pubbakā råpā namāhuravadhimbudhā.


[SL Page 009] [\x   9/]     

Etasmā kārakā pa¤camãvibhatti hoti-smā hã iti pa¤camã-smā-ato yonaü ņāņe veti dva vatta te.


Smāsmintaü.

Akārantato nāmasmā paresaü smāsminnaü ņāņe vā honti yathākkamaü.

Buddhā pahā niccharati. Buddhamhā, buddhasmāvā-hi-buddhehi, buddhebhi.


Chaņņhi sambandhe

Kriyākārakasa¤jāto assedamhāvahetuko
Sambandho'ti pavutto so sambandhidvayanissito.

Sambandhittāvisesepi chaņņhã hedakato siyā
Tato hi jātā sambandhaü vadeyya na pana¤¤ato.

Sambandhe chaņņhi vibhatti hoti-sa naü iti chaņņhi-sa-buddhassa vihāro-naü-buddhānaü.


Sattamyādhāre.

Kiriyā kattukammaņņhā ādhārãyati yena so
âdhāro catudhā vutto vyāpakādippabhedato.

âdhārakārake sattamã vibhatti hoti-

Smiü su iti sattamã-smiü-buddhe pasanno-buddhamhi, buddhasmiü, vā-su buddhesu.

Buddho sabbatthadāyã bhavati hi bhajataü buddha buddhaü na taü kiü
Dinnaü buddhena loke sivapadamapi te yanti buddhena yasmā
Asmā buddhassa pãtiü parahitavidhayaüdeti buddhānapeto
Ma¤¤o buddhassa niccaü ghaņayati matimā konu bhattiü na buddhe.

Evama¤¤eyampi ghaņapaņādãnamakārantānaü pulliīgānaü råpanayo kriyābhisambandho ca-visesanampana vakkhāma-ito paraü chaņņhiyā catutthãsamattā pa¤camãbahuvacanassa ca tatiyāsamattā na tā dassãyante-gumbasi-ato sissā ti ca vattate.


Kvace vā.

Akārantato nāmasmā parassa sissa e hoti vā kvacã-gumbe, gumbo-sesaü buddhasamaü-evaü vattabbe, vattabbo iccādi.

Yossa ņe'ti ca vattate.


Ekaccādãhato.

Akārantehi ekaccādãhi yonaü ņe hoti-ekacce,(bho)ekacce, ekacce-evaü paņhamasaddassa-nāssa sā ve'ti ca vattate.


Kodhādãhi.

Ehi nāssa sā hoti vā-kodhasā, kodhena, atthasā, attheneccādi-veti vattate.


[SL Page 010] [\x  10/]     

Manādãhi smiüsannāsmānaü sisoosāsā.

Manādãhi smamādinaü sisomasāsā honti vā yathākkamaü-mano, manaü-manasā, manena-manaso, manassa-manasā, manā, manamhā, manasmā-manasi, mane, manamhi, manasmiü.

Tama tapa teja ura sirappabhutayo manādayo.

Gacchantasi-sissa ve'ti ca vattate-parato bhiyyo nānu vattayissāma vuttiyāyevānuvuttassagamyamānattā.


Ntassaü.

Simhi ntappaccayassa aü hoti vā-"gasãna"nti silope-gacchaü-a¤¤atra-gacchanto.

Ntantunaü nto yomhi paņhame.

Paņhame yomhi ntantunaü savibhattãnaü nto iccādeso vā hoti-bahulādhikārā pumeyeva-gacchanto, gacchantā.


ōaņāaü ge.

Ge pare ntantunaü savibhattãnaü ņaņāaü iccādesā honti bahulaü-(bho)gaccha, gacchā, gacchaü, gacchanto, gacchantā.


Ntassa ca ņa vaüse.

Aüsesu ntappaccayassa ņa hoti vā ntussa ca-vavatthitavibhāsāyāyaü-gacchaü, gacchantaü.


Totātitā sasmāsmiünāsu.

Sādisu ntantunaü savibhattãnaü totātitā honti vā yathākkamaü-gacchatā, gaccantena-gacchato, gacchassa, gacchantassa.


Naü namhi.

Namhi ntantunaü savibhattãnaü taü vā hoti-gaccataü. Gacchantānaü-gacchatā, gacchantā, gacchantamhā,gacchantasmā-gacchati,gacchante, gacchantamhi, gaccantasmiü-evaü tapanta japantādayo-bhavantasi.


Bhuto.

Bhudhātuto ntassa aü hoti simhi niccampunabbidhānā-bhavaü.


Bhavato vā bhonto gayonāse.

Bhavantasaddassa bhontādeso vā hoti gayonāse-bhonto, bhontā, bhavanto, bhavantā-evamālapanepi-ge pana-(bho) bhonta, bhontā, bhava, bhavā, bhavaü-bhavaü, bhavantaü, bhonte, bhavante-bhotā, bhontena, bhavatā, bhavantena-bhoto, bhontassa, bhavato, bhavassa, bhavantassa.


Satosabbhe.

Santasaddassa sab bhavati bhakāre-sabbhi.


[SL Page 011] [\x  11/]     

Mahantārahantānaü vā ņā

Simhi mahantārahantānaü natassa ņā vā hoti-mahā, mahaü, mahanto-arahā, arahaü, arahanto-bhavantādãnaü sesaü gacchantasamaü-asmasi.


Rājādiyuvāditvā.

Rājādihi yuvādãhi ca parassa sissa ā hoti-asmā.


Yonamāno.

Rājādãhi yuvādãhi ca yonamāno vā hoti-asmāno,asmā-(bho)asma,asmā,asmāno, asmā.


Vāmhā naī.

Rājādinaü yuvādanaü cānaīhoti vāmhi-asmānaü,asmiü,asmāno,asme.


Nāsseno

Kammādito nāvacanassa eno vā hoti-asmena, asmanā.


Kammādito.

Kammādito smino ni hoti vā-asmani, asme, asmamhi, asmasmiü-sesaü buddhasaddasamaü-muddha gāõķãvadhatva anima laghimādayo asmāsamā-evaü rājā kāladdhānavācã addhāca paņhamādutiyāsu attātu māno tatiyāsattamyekavacanesuca.


Rājassi nāmhi.

Rājassi vā hoti nāmhi-rājinā-a¤¤atra-


Nāsmāsura¤¤ā.

Nāsmāsu rājassa savibhattissa ra¤¤ā hoti-ra¤¤ā.


Sunaü hiså.

Rājassa å hoti vā sunaühisu-rājåbhi, rājehi, rājåbhi, rājebhi.


Ra¤¤o ra¤¤assa rājino se.

Se rājassa savibhattissa ete ādesā honti-ra¤¤o ra¤¤assa, rājino, rājånaü.


Rājassa ra¤¤aü.

Namhi rājasaddassa savibhattissa ra¤¤aü hoti vā-ra¤¤aü, rājānaü-ra¤¤ā.


Smimhi ra¤¤erājini.

Smimhi rājassa savibhattissa ra¤¤erājinã honti-ra¤¤e, rājini, rājusu, rājesu

"Samāse vā"ti rājassa nāsasmāsmiüsu yaü vuttaü taü vā hoti-yathā-kāsira¤¤ā, kāsirājena = kāsira¤¤o, kāsira¤¤assa, kāsirājino, kāsirājassa-kāsira¤¤ā, kāsirājā, kāsirājamhā, kāsirājasmā-kāsira¤¤e, kāsirājini, kāsirāje, kāsirājamhi, kāsirājasmiü-addhato nāmhi.


[SL Page 012] [\x  12/]     

Pumakammathāmaddhānaü vā sasmāsuca

Pumādinamuhoti vā sasamāsunāmhi ceti utte-addhunā-a¤¤atra kammādittā vā ene-addhena-addhanā-se ukāre ca.


Iyuvaõõājjhalā nāmassaneka.

Nāmassante vattamānā ivaõõuvaõõājhalasa¤¤ā honti yathākkamaü.


Jhalā sassa no.

Jhalato sassa no vā hoti-addhuno, addhussa, addhassa.


Nā smāssa

Jhalato smāssa nā hoti vā-addhunā, addhumhā, addusmā, addhā, addhamhā, addhasmā-addhani, addhe, addhamhi, addhasmiü-attasaddanohamhi


Suhãsu nak.

Attaātumānaü suhãsu vā nak hoti-kakāro antāvayavattho.
Attanehi, attanebhi, attehi, attehi.


Notatātumā.

Attaātumehi sassa no hoti vā-attano, attassa.


Smāssa nā bra÷mā ca.

Brahmā attaātumehi ca parassa smāssa nā hoti-attanā-attanesu, attesu-ātumā attāva-brahma ge.


Ghabrahmādite

Ghasa¤¤ato brahma kattu isi sakhādãhi ca gasse vā hoti-brahme, brahma, brahmā.


Nāmhã.

Brahmassu hoti nāmhi-brahmunā.


Brahmasasu vā.

Brahmassu vā hoti sanaüsu-brahmuno, brahamussa, brahmassa, brahmånaü,brahmānaü-brahamunā-"ambādihã"'ti smino nihoti vā-brahmani. Brahme, brahmamhi, brahmasmiü-sesaü asmasamaü.

Sakhā-rājādittā sissa ā.


âyono ca sakhā.

Sakhato yonamāyo no honti vā āno ca-sakhāyo, sakhāno.


Nonāsesmi.

Sakhassa i hoti nonāsesu-sakhino-a¤¤atra-


Yosvaühisu cāraī.

Sakhassa vā āraī hoti yosvaühisu smānaüsu ca.


âraīsmā

âraīādesato paresaü yonaü ņo hoti-sakhāro-āraddhādo.


[SL Page 013] [\x  13/]     

Sabhāve-sakhā-evamālapane-getu-sakho, sakha, sakhā-amhi-sakhānaü, sakhāraü, sakhaü, sakhāyo, sakhā no, sakhino.


ōoņe vā.

âraīādesamhā yonaü ņoņe vā honti yathākkamanti ņe-pakkhe-"āraīismā" tiņo-sakhāre, sakhāro, sakhe-sakhãnā, sakhārehi, sakhehi, sakhārehi, sakhehi-sakhino, sakhissa, sakhārānaü.


Samānaüsu vā.

Sakhassa vā i hoti smānaüsu-sakhãnaü, sakhānaü.


ōā nāsmānaü.

âraīādesamhā nāsmānaü ņā hoti-sakhārā-bahulādhikārā sakhārasmā-sakhãnā, sakhãmhā,sakhismā, sakhā, sakhamhā, sakhasmā.


ōe smino.

Sakhato smino ņe hoti niccaü-sakhe, sakhāresu, sakhesu-"dhammovā¤¤atthe'ti rājādãyu pāņhā daëhadhammādayo vā asmasamā.


Yonaü none vā.

Yuvādihi yonaü none vā honti yathākkamaü.


Nonānesmā.

Esu yuvādinamā hoti-yuvāno, yuvā-yuvānaü, yuvaü, yuvāne, yuve-yuvānā.


Yuvādinaü suhisvānaīi.

Suhisu yuvādinamānaīihoti-yuvānehi,yuvānebhi.


Yuvā sassino.

Yuvā sassa vā ino hoti-yuvano, yuvassa.


Samāsaminnaü nāne.

Yuvādihi smāsminnaü nāne honti yathākkamaü-yuvānaü-yuvāne,yuvānesu-råpasiddhiyaü panassa a¤¤athā råpanayo dassito naiso gahetabbo-amålattā-nahi tatthāgamādimålamatthi-evamidã sama¤¤ampi-maghavapumavattahasaddā yuvasaddasamā-ayantu viseso.


Gassaü.

Pumasaddato gassa aü vā hoti-pumaü, puma, pumā.


Nāmhi.

Nāmhi pumassa vā ā hoti-pumānā-a¤¤atra-vā utte = pumunā, pumena-pumuno, pumussa, pumassa-pumunā, pumānā-"pumā" ti smino ne vā hoti-pumāne, pume,pumamhi, pumasmiü.


Sumhā ca.

Pumassa sumhi yaü vuttaü taü ā ca vā hotãti ānaīi ā ca hoti-pumānesu pumāsu pumesu.



[SL Page 014] [\x  14/]     

Vattahā sanannaü nonānaü.

Vattahā sanannaü nonānaü honti yathākkamaü-vattahāno vattahānānaü.


Akārantaü.

Sāsi

Ekavacanayosvaghonaü.

Ekavacane yosu ca ghaokārantavajjitānaü nāmānaü rasso hoti tiliīge'ti rasse sampatte-"sisminnānapuüsakassā"ti anapuüsakassa simhi tuna hoti-sā-yuvādittā sissa ā-sāno, nottābhāvapakkhe-"yonamāno"ti vādhikārassa vavatthita vibhā sattāniccamāno-sāno-tathā nottābhāva pakkhe.


Sāssaüse cānaīi.

Sāsaddassa ānaīi hoti aüse ge ca-(bho)sāna, sānā, sāno, sānaü, sāne, sāno-sesaü yuvasaddasamaü-setu-sānassa-suvāyuvāva-"ekavacanayosvaghonaü"tira- ssattaüva viseso-getu.


Ge vā.

Aghonaü ge vā rasso hoti tiliīge-(ho)suva, suvā.

âkārantaü.

Muni.

Yosujjhissa pume.

Jhasa¤¤assa issa yosu vā ņa hoti pulliīge-munayo-ato'ti sāma¤¤aniddesā ato yonaü ņāņe sampattāpi avidhāna sāmatthiyā na honti-a¤¤atra-


Lopo.

Jhalato yonaü lopo hotã'ti yo lope.


Yolopanisu dãgho.

Yonaü lopo nisu ca dãgho hoti-munã-(bho)munã, munayo, munã-muniü munayo munã = muninā munãhi munãbhi-yolopa nãsu vã mantuvantunamiccādi ¤āpakā ikārā kārānaü "sunaühisåti" dãgha ssāniccattā munihaccādãpi hoti-munino, munissa munãnaü, muninā munimhāmunismā, munimhi munismiü munãsu-evaü kavikapigiri ādayo-aggiisãnaü ayaü vaseso.


Sassāggi to ni.

Aggismā sissa ni hoti vā-aggini. Aggi, aggayo, aggã.


ōe sissisismā.

Isismā sissa ņe vā hoti-ise, isi-brahmādittā gasse vā-(bho)ise isi isã.


Dutiyassa yossa.


[SL Page 015] [\x  15/]     

Isasmā parassa dutiyā yossa ņe vā hoti-ise, isayo, isi, sesaümunisaddasamaü-ādisaddano smimhi-


Ratyādihi ņo smino.

Ratyādãhi smino ņo hoti vā-ādo, ādimhi, ādismiü.
Samāse ikārantato yosmiüsu viseso.


Ito¤¤atthe pume.

A¤¤apadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā yonaü no ne vā honti yathākkamaü pulliīge-ariyavuttino, ariyavuttayo, ariyavutti-evamālapane-ariyavuttine, ariyavuttayo ariyavuttã.


Ne smino kvaci.

A¤¤apadatthe vattamānā ikārantato nāmasmā smino ne hoti vā kvaci-ariyavuttine,ariyavuttimhi, ariyavuttismiü, "kvacã"ti vuttattā yathādassanaü na sabbatta ne ādeso.

Ikārantaü.

Daddhã, silopo, anapuüsakattā na rasso.


Yonaü none pume.

Jhasa¤¤ito yonaü nonevāhonti yathākkamaü pulliīge. Daddhino.


Jantuhetvãghapehi vā.

Jantuhetuhi ãkārantehi ghapasa¤¤ehi ca paresaü yonaü vā lopo hoti-daddhã,daddhiyo-evamālapane-getu-daddhi,daddhã.


Na jhãko.

Jhasa¤¤ito aüvacanassa naü vā hoti-daõķinaü, daõķiü,daõķine. 

No.

Jhito yonaü no vā hoti pulliīgehi dutiyā yossa no daõķino, daõķi, daõķinā, daõķãhi, daõķãbhi-daõķino, daõķissa, daõķinaü-daõķinā, daõķimhā, daõķismā.


Smino ni.

Jhito smiüvacanassa ni hoti vā-daõķini. Daõķimhi, daõķismiü, daõķãsu0evaü saīghi gaõi gāmaõippabhutayo.

äkārantaü.

Bhikkhu.

Lā yonaü vo pume.

Lato yonaü vo hoti vā pulliīge.

Vevosu lussa

Lasa¤¤assa ussa vevosu ņa hoti-bhikkhavo-a¤¤atra-yo lope dãgho-bhikkhu (bho)bhikkhu.


[SL Page 016] [\x  16/]     

Pumālapane vevo.

Lasa¤¤ato uto yossālapane vevo honti vā pulliīge-bhikkhave, bhikkhavo, bhikkhu-bhikkhuü, bhikkhavo, bhikkhu-bhikkhunā, bhikkhuhi,bhikkhåbhi-bhikkhuno, bhikkhussa, bhikkhånaü-bhikkhunā, bhikkhumhā.Bhikkhusmā-bhikkhumhi. Bhikkhusmiü, bhikkhåsu-evaü setu ketu bhānu ādayo-jantuhetånaü yosvayamhedo-jantvādinā vā yossa lope-jantu.


Cantvādito no ca.

Jantvādito yonaü no hoti vo ca vā pulliīge-jantuno, jantavo, jantuyo-evaü dutiyāyomhi-(bho) jantu, jantu, jantuno jantavo-"pumālapane vevo" tivā ve vo ca jantave, jantavo, jantuyo-hetu, hetavo, hetu. Hetuyo-"yomhivā kvacã"tã yosulasa¤¤assa ussa vā ņā deso hetayo, hetuyo-(bho)hetu, hetu, hetave, hetavo, hetayo, hetuyo-hetuü, hetu, hetavo, hetayo, hetuyo bahusaddā namhi.


Bahukatinnaü

Namhã bahuno katissa ca nuk hoti tiliīge-bahunnaü0sesaü bhikkhusamaü-bahu. Bahavo, bahå-(bho) bahu,bahu,bahave,bahavo, bahu bahuü, bahavo, bahu-bahunā.Bahuhi,bahåbhi-bahuno,bahussa, bahunnaü-bahunā,bahumhā.Bahusmā-bahumhi, bahusmiü,bahusu-vattusi.


Latupitādinamā simhi.

Latuppaccayantānaü pitu mātu bhātu dhãtu duhitu jāmātu nattu hotu potunaü cā hoti simhi-vattā.


Latupitādinamase.

Latuppaccayantānaü pitādinaü cāraīi hoti sato¤¤atra-"āraīismā"ti ņo-vattāro.


Ge ā ca.

Latupitādãnaü a hoti ge ā ca-(bho) vatta, vattā. Vattāro, vattāraü. Vattāre, vattāro-nāvacanassa "ņānāsmāna" nti ņā-vattārā.


Suhisvāraīi

Subhisu tupitādãnamāraīi vā hoti-vattārehi, vattārebhi, vattåhi, vattåbhi.


Salopo.

Latupitādãhisassa lopo vā hoti-vattu, navattuno, vattussa.


Namhi vā.

Namhi latupatādinamāraīi vā hoti-vattārānaü0a¤¤atra.


[SL Page 017] [\x  17/]     

â

Namhi latupitādãnamāvā hoti-vattānaü.Vattunaü-smāssa vā-vattārā.


ōismino.

âraīādesamhāsmano ņi hoti.


Rassāra īi.

Smimhi āro rasso hoti-vattari, vattāresu, vattusu-evaü bhattu hottu ādayo-satthusaddassa pana namhi bahulādhikārā vā āraīādese-satthārā, satthunā-pitā.


Pitādinamanatvādinaü

Natvādivajjitānaü pitādinamāro rasso hoti sabbāsu vibhattisu-pitaro iccādi cattusamaü-rassova viseso-natvādi nantu rassābhāvā nattāro iccādi guõavantusi.


Ntussa.

Simhi ntussa ņā hoti-guõavā-ntuva vantvādi sambandhiyeva gayhate ntuvantumantvāvantutavantusambandhi'ti vacanato na jantutanatvādinaü-yo-ntantunamādināvānto-guõavanto a¤¤atra.


Yvādo ntussa.

Yavādisu ntussa a hoti-akārantattā ņā-guõavantā-na ce ha avidhānasāmatthiyā aptti avidhānassa caritatthatāya guõavantassāti-(bho) guõava,guõavā, guõavaü, guõavanto,guõavantā-guõavaü, guõavantaü, guõavante-guõavatā, guõavantena, guõavantehi, guõavantebhi-guõavato, guõavassa, guõavantassa, guõavataü. Guõavantānaü-guõavatā, guõavantā, guõavantamhā, guõavantasmā-guõavati, guõavante, guõavantamhi. Guõavantasmiü, guõavantesu-evaü maghavantu bhagavantuppabhutayo.


Himavato vā o.

Himavato simhi ntussa o vā hoti-himavanto, himavā-sesaü guõavāva.

Ukārantaü.

Vessabhu. Vessabhuvo, vessabhu-(bho) vessabhu, vessabhuve, vessabhuvo, vessabhu-sesaü bhikkhusaddasamaü-evaü sayambhu parābhibhu abhibhuādayo-gotrabhu sahabhu saddehipanayonaü"jantvādito no ve"ti no vo vā-gotrabhuno, gotrabhuvo,gotrabhu-sabhabhuno, sahabhuvo. Sahabhu-sabba¤¤saddassayosveva viseso.


Kuto.

Kuppaccayantato yonaü no vā hoti pulliīge-sabba¤¤no-a¤¤atra lopo ca-"lā yonaü vo pume"ti na vo


[SL Page 018] [\x  18/]     

"Kuto"ti jantvādãhi puthakkaraõa-sabba¤¤u-evaü vi¤¤uvidu vedagu pāragu ādayo kuppaccayantā.

ækārantaü.

Go.

Gossāgayihinaüsu gāvagavā.

Gasihinaüvajjitāsu vibhattisu gosaddassa gāvagavā honti.

Abhagohi ņo

Ubhagohi yonaü ņo hoti-gāvo, gavo-(bho) go, gāvo, gavo.


Gāvumhi.

Aüvacanegossa gāvuvāhoti-gāvuü, gāvaü, gavaü, gāvo, gavo.

Nāssā.

Goto nāssa ā hoti vā-gāvā, gāvena, gavā, gavena gohi, gobhi.


Gavaü sena

Gossa se vā gavaü hoti saha sena-gavaü, gāvassa, gavassa.


Gunnaü ca nantā.

Naüvacanena saha gossa gunnaü hoti gavaü ca vā-gunnaü gamaü, gonaü-gāvā, gāvamhā, gāvasmā, gavā, gavamhā, gavasmā-gāve, gāvamhi, gāvasmiü, gave, gavamhi, gavasmiü.


Sumhi vā.

Gossa sumhi gāvagavā honti vā-gāvesu, gavesu, gosu.

ēkārantaü-pulliīgaü.
---------
Ka¤¤ā.

Sā.

Itthiyaü vattamānassa nāmassante vattamāno ākāro ghasa¤¤o hoti-jantvādinā vāyolopo-ka¤¤ā, ka¤¤āyo-"ghabrahmādite"ti gassevā-ka¤¤e, ka¤¤ā-yomhi-ka¤¤ā, ka¤¤āyo.


Gho ssaüsasāsasāyaütiüsu

Ssamādisu gho rasso hoti-ka¤¤aü, ka¤¤ā, ka¤¤āyo-


Ghapatekasmiü nadãnaü yayā.

Ghapato nadãnamekasmiü yayā honti yathākkamaü-ka¤¤āya, ka¤¤āhi, ka¤¤ābhi-ka¤¤āya, ka¤¤ānaü,-smimhi-


Yaü.

Ghapato smino yaü vā hoti-ka¤¤āyaü. Ka¤¤āya, ka¤¤āsu. Evaü saddhā sudhā sukhāādayo-"nāmmādãhã"ti ammā annā ambāhi gassa ekārābhāve.


Rasso vā.

Ammādinaü ge rasso vā hoti-amma, ammā iccādi-sesaüka¤¤āva-sahāparisāhi smino "tiü sabhāparisāyā"ti tiü vā hoti


[SL Page 019] [\x  19/]     

"Ghossa" miccādinā rasse-sahatiü-a¤¤atra-sahāyaü, sahāya-parisatiü, parisāyaü, parisāya.

âkārantaü.
---------
Mati-yomhi-

Pitthiyaü.

Itthiyaü vattamānassa nāmassante vattamānā ivaõõuvaõõā pasa¤¤ā honti.


Yepassavaõõassa.

Pasa¤¤assa ivaõõassa lopo vā hoti yakāre-vacatthitavi bhāsāyaü-matyo-a¤¤atra-jantvādinā vā yolope-matã, matiyo-(bho)mati, matyo,mati, matiyo-matiü, matyo, matã, matiyo "ghapa" iccādinā yādese-matyā,matiyā,matãhi, matihi-matyā,matiyā, matãnaü-smimhi-matyaü, matiyaü, matyā, matiyā, matãsu-evaü kitti kanti tantippabhutayo-rattiyā smino "ratyādãhivo smino"ratyādãhivo smino" ti ņo vā-ratte-a¤¤atra-ratyaü, rattiyaü, ratyā, rattiyā-sesaü matiyā samaü.


Ikārantaü.
---------
Dāsã, dāsyo, dāsã, dāsiyo-(bho)dāsi, dāsã, dāsyo, dāsã, dāsiyo.


Yaü pãto.

Pasa¤¤ito aüvacanassa yaü vā hoti-dāsyaü, dāsiyaü, dāsiü, dāsyo, dāsã, dāsiyo-dāsyā, dāsiyā, dāsãhi, dāsãbhi-dāsyā, dāsiyā, dāsãnaü-dāsyaü, dāsiyaü, dāsyā, dāsiyā, dāsãsu-evamosadhã pokkharaõã ādayo-nadisaddā yosu-


Najjā yosvām.

Yosu nadisaddassa ām vā hoti-saca.


Manubandho sarānamantā paro.

Makāronubandho yassa so sarānamantā sarā paro hotã'ti ãkārā paro-"yavā sare"ti yakāre dassa cavaggo yassa pubba råpaü-najjāyo-a¤¤atra-vā palopayolopesu-najjo, nadã, nadiyo iccādi.


äkārantaü.
---------
Yāgu, yāgu, yāguyo-(bho)yāgu, yāgu, yāguyo-yāguü, yāgu, yāguyo-yāguyā, yāguhi, yāgubhi-yāguyā, yāgunaü-yāguyaü, yāguyā,yāgusu-evaü dhenu sassu piyaīguppabhutayo-mātu dhãtu duhitu saddā pitusaddasamā-salopābhāvapakkhe yādese mātusaddassa pana "ye passā"ti yogavibhāgā vā palopo-matyā,mātuyā.

Ukārantaü.
---------
Vadhå, vadhå, vadhuyo-(bho)vadhu, vadhu, vadhuyo-vadhuü, vadhå, vadhuyo-vadhuyā, vadhåhi, vadhåbhi-vadhuyā, vadhånaü-vadhuyaü, vadhuyā, vadhåsu-evaü jambu vāmorå sarabhu ādayo.

ækārantaü.
---------


[SL Page 020] [\x  20/]     

Go iccādi pumena samaü.

Itthiliīgaü.
---------
Cittasi.


Aü napuüsake.

Akārantato nāmasmā sissa aü hoti napuüsakaliīge-mittaü-yomhi.


Yonanti.

Akārantato nāmasmā yonaü nã hoti napuüsake'ti ni ādeso.


Nãnaü vā.

Akārantato nāmasmā nãnaü ņāņe vā honti yathākkamaü-cittā, a¤¤atra-"yolopanãsu dãgho" tidãghe-cittāni-(bho) citta, cittā, cittā, cittāni-cittaü, citte, cittāni-citteneccādi buddhasaddasamaü-evaü pānadānappabhutayo-ekaccādinaü tu paņhamānimhi viseso.


Na nissa ņā.

Ekaccādãhi parassa nissa ņā na hoti-ekaccāni, paņhamāni-padādãhi nāsmiüsu.

Nāssa sā.

Padādihi nāssa sā hoti vā-padasā, padesa-bilasā, bilena.


Padādihi si.

Ehi smino si hoti vā-padasi, pade, padamhi, padasmiü-kamma saddato nāssa"nāsseno"ti eno vā-kammena-a¤¤atra pumādinā vā utte-kammunā, kammanā-imināva sasmāsu uttaü-tassa lasa¤¤āyaü-sasmānaü yathāyogaü nonā niccaü-vavatthitavibhāsāyaü-kammuno, kammassa-kammunā, kammā, kammamhā, kammasmā-"kammādito"ti smino vā nimhi-kammani, kamme, kammamhi, kammasmiü-sesaü cittasamaü-camma vesma bhasmādayo kammasmā uttato¤¤atra-gacchantasi-"ntassaü"ti vā amhisilopo-gacchaü-a¤¤atra sissa aü-gacchantaü, gacchantā gacchantāni-(bho)gaccha, gacchā, gacchaü, gacchantā, gacchantāni-gacchaü, gacchantaü, gacchante, gacchantāni-nādisu pulliīgasmaü-evaü yajanta vajantādayo.

Akārantaü.
---------

Aņņhi

Jhalā vā.

Jhalato yonaü ni hoti vā napuüsakaliīge-aņņhini-yo lopadighesu-aņņhi-(bho)aņņhi,aņņhãni, aņņhã-aņņhiü, aņņhini, aņņhi = tatiyādisu munisaddasamaü-evamacchi akkhi dadhi satthi ādayo.

Ikārantaü.
---------


[SL Page 021] [\x  21/]     

Daõķã-"ekavacane"ccādinā rasso-silopo-daõķãni, daddhã-(bho)daõķi,daõķã, daõķãni, daddhã-daõķinaü,daõķiü, daõķãni, daõķã-sesaü pulliīgasmaü-evaü sukhakārã sãghayāyã ādayo.


äkārantaü.
---------
Cakkhu, cakkhuni, cakkhu-aņņhisaddasama-evamāyu madhu matthu dhanu cittaguppabhutayo-āyusāti kodhādittā nāssa sā vā-ambusaddā 

Smino"ambavādãhã"ti vā ni ādesā-ambuni, ambumhi, ambusmiü.

Guõavantusi.


Addhaünapuüsake.

Ntussa addhaü hoti simhi napuüsake-guõavaü, guõavantaü-yomhi-"yavādontussā"ti akāre"yonaü nã"ti ni tassa vā ņādese-guõavanatāniccādi-gacchantasamaü-evaü yasavantu dhanavantu gomantvādayo.


Ukārantaü.
---------
Gotrabhu, gotrabhuti, gotrabhu-(bho)gotrabhu, gotrabhuni, gotrabhu-gotrabhuü, gotrabhuti, gotrabhu-gotrabhunā iccādi pulliīge vessabhusaddasamaü-evaü abhibhu sayamabhu dhamma¤¤¨ ādayo.


ækārantaü-napuüsakaliīgaü.
---------

Atha sabbādãnaü råpanayo niddisãyate-sabba katara katama ubhaya itara a¤¤a a¤¤atara a¤¤atama pubba parāpara dakkhiõuttarādha rānivavatthāyamasa¤¤āyaü-ya tya ta eta ima amu kiü eka tumhaamha iccete sabbādayo-sabbo. 

Yonameņ.

Akārantehi sabbādihi yonameņ hoti-sabbe-evamālapana dutiyāyosu.


Sabbādãnaü namhi ca.

Akārantānaü sabbādãnaü e hoti namhi suhisu ca.


Saüsānaü.

Sabbādito naüvacanassa saüsānaü honti-sabbesaü, sabbesānaü-sesaü buddhasamaü-itthiyaü "itthiyamatvā"ti āppaccaye saralope ca kate ākārassa ghasa¤¤āyaü ka¤¤āsaddasseva råpanayo, ayantu viseso.


Ghapā sassa ssā vā.

Sabbādãnaü ghapato sassa ssā vā hoti-"ghossa" miccādanā rasse-sabbassā. Sabbāya-namhi-sabbāsaü. Sabbāsānaü.


[SL Page 022] [\x  22/]     

Smino ssaü.

Sabbādinaü ghapato smino ssaü vā hoti-sabbassaü, sabbāyaü, sabbāya-napuüsake-sabbaü-yossa nimhi-


Sabbādãhi.

Sabbādihi parassa nissa ņā na hoti-sabbāni-(bho)sabba, sabbā, sabbāni-sabbaü, sabbe, sabbāni-nādisu pumeva-katarādayo tayo tãsu liīgesu sabbasamā-evaü itara a¤¤asaddā-ssāssaüsu viseso.


Ssaüssāsyāyesvitareka¤¤etimānami.

Ssamādisu itaraekaa¤¤aeta imai¤¤esaü i hoti-itarissā, itarissaü-a¤¤issā, a¤¤issaü-a¤¤ataraa¤¤atamasaddā liīgattaye sabbasamā-pubbo-yo.


Pubbādãhi chahi.

Etehi chahi savisaye eņ vā hoti'ti yosseņ-pubbe, pubbā-(bho)pubba, pubbā, pubbe, pubbā-pubbaü, pubbe, pubbā-sesaü sabbaliīge sabbasamaü-evaü parādayo pa¤ca-yo, yā, yamiccādi sabbasamaü-yādinamālapane råpaü na sambhavati-tyasi.


Tyatetānaü tassa so.

Tyatetānamanapuüsakānaü tassa so hoti simhi-syo, syātyamiccādi-so.


Ta tassa no sabbāsu.

Tasaddassa tassa no vā hoti sabbāsu vibhattisu-ne, te-naü taü, ne, te-nena, tena, nehi, tehi, nebhi, tebhi-


ōa sasmāsmiüssāyassaüssāsaümhāmhismimimassa ca.

Sādasvimassa tasaddatakārassa ca ņo vā hoti-pubbasara lope-assa, nassa, tassa-nesaü, nesānaü, tesaü, tesānaü-amhā, asmā, namhā, nasmā, tamhā, tasmā-amhi, asmiü, namhi, nasmiü, tambhi, tasmiü, nesu. Tesu-itthiyaü-sā, nā, nāyo, tā, tāyo-naü, taü, nā, nāyo, tā, tāyo-nāmhi kate-


Ssā vā tetimāmåhi.

Ghapasa¤¤ehi tā etā imā amåhi nādanamekasmiü ssā vā hoti-vā ņā dese-assā, nassā, nāya.


Tāya vā.

Ssaüssāssāyesu tassa vā i hoti-tissā, tassā, tāya-nāhi, nābhi, tāhi, tābhi-sassa vā ssāmhi-assā, nassā, tissā, tassā, ssādesābhāvapakkhe.


Tetimāto sassa ssāya.

Tā etā imāto sassa ssāyo hoti vā-assāya, nassāya,


[SL Page 023] [\x  23/]     

Tissāya, tassāya-dvihi muttapakkhe-tāya tāya-naüvacanassa samādese takārassa ca vā ņādese "sunaühisu"ti dãghe ca kate-āsaü, nāsaü, nāsānaü, tāsaü, tāsānaü-sattamiyaü-assaü, assā, nassaü, nassā, nāyaü, nāya, tissaü, tissā, tassaü, tassā, tāyaü, tāya, nāsu, tāsu-napuüsake-naü, taü, nāti, tāti, naü, taü,ne, nā, ni, te, tāni-nādisu pumeva-evametasaddassa tãsu liīgesu-ņanādesābhāvo'va viseso-imasi.


Simhi napuüsakassāyaü.

Imasaddassānapuüsakassāyaü hotisimhi-ayaü, ime, imaü, imenā.


Nāmhinimi.

Imasaddassānitthiyaü nāmhi anaimiccādesā honti-anena, iminā-hi-


Imassā nitthiyaü ņe.

Imasaddassānitthiyaü ņe hotivā sunaühisu-ehi, ehi, imehi, imehi-sa-ņasasmāsmi miccādinā sabbassimassa vā ņādese-assa, imassa, esaü, esānaü. Imesaü, imesānaü-amhā, asmā, imamhā, imasmā-amhi, asmiü, imamhi, imasmiü, esu, imesu-itthiyaü-ayaü, imā, imāyo-imaü, imā, imāyo-nā-"ssā vā tetimāmåhã"ti ssā vā, ņādese ssamiccādinā i ā dese ca-assā, imissā-a¤¤atra = imāya, imāhi, imāhi-sa-assā, imissā, assāya, imissāya, imāya, naüvacanassa samādese imassa ca ņādese "sunaühaså"ti dãghe ca kane-āsaü, imāyaü-sānamādese-imāsānaü-sattamiyaü-assaü, imissaü. Assāya, imissāya, imāyaü, imāya, imāsu-napuüsake.


Imassidaü vā.

Aüsisu saha tehi imassidaü vā hoti napuüsake-idaü, imaü, imā, imāni-idaü, imaü, ime, imāni-tatiyādisu pulliīgasmaü-amusi.


Massāmussa.

Anapuüsakassāmussa makārassa so bhoti simhi-asu-yo-


Lopo musmā.

Amusaddato yonaü lopo vā hoti pulliīge'ti niccaüyo lope digho-amu-amuü, amå-amunā, amåhi, amåbhi-


Na no sassa.

Amusmā sassa no na hoti-amussa, amusaü, amusānaü-amunā, amumhā, amusmā-amumhi,amusmiü, amusu-itthiyaü-asu, amu, amuyo-

Amuü, amå, amuyo-nā-"ssāvā, tetimāmåhã"ti ssā vā-amussā, amuyā, amåhi, amåbhi-amussā, amuyā, amusaü, amåsānaü-sattamiyaü0amussā. Amussaü. Amuyaü, amuyā, amusu-napuüsake-


Amussāduü.

Aüsisu saha tehi amussa aduü hoti vā napuüsake-aduü-a¤¤a


[SL Page 024] [\x  24/]     

Tra silope-amu, amuna, amå, aduü, amuü, amuni, amå-sesaü pumeva-kiüsi.


Kissa ko sabbāsu.

Sabbāsu vibhattãsu kissa ko hoti-sisso-ko, ke, kaü, ke, kena, kahi, kehi.


Ki sasmiüsu vā nitthiyaü.

Anitthiyaü kissa ki vā hoti sasmiüsu-kissa, kassa, kesaü, kesānaü, kamhā, kasmā, kimhi, kismiü, kamhi, kasmiü, kesu-itthiyaü-kaādese akārantattā āppaccayo-kā,kā,kāyo iccādi sabbāva-napuüsake.


Kimaüsisu saha napuüsake.

Aüsisu saha tehi kiüsaddassa kiü hoti napuüsake-kiü, kāni, kiü, ke, kāni-keneccādi pumeva-ekasaddo saīkhyātulya¤¤ā sahāyavacano-atra saīkhyāsaddo saükheyyavāci-yadā saīkheyya vācã tadekavacananto a¤¤atra bahuvacanantopi-eko ekā ekamiccādi-sabbasamaü tiliīgesu-ssāssaüsu pana-ssamādinā imhi ekissā ekissaü-tumha ambhasaddā aliīgā-tathā ubha kati¤ci saddā pa¤cādayo aņņhārasantā ca-tumhasi amhasi.


Tumhassa tuvaü tvamamhi ca.

Amhisimhi ca tumhassa savihattissa tuvaü tvaü honti-tuvaü tvaü. 


Simhi haü.

Simhi amhassa savibhattissa ahaü hoti-ahaü-yo-tumhe.


Mayamasamāmhassa.

Yosvamhassa savibhattissa mayamasmā vā honti yathākkamaü-mayaü, asmā, amhe-aü-tuvaü. Tvaü.


Amhi taü maü tavaü mamaü.

Amhi tumhaamhasaddānaü savibhattãnaü taü maü tavaü mamaü honti yathākkamaü-taü, tavaü, maü, mamaü.


Dutiye yomhi vā.

Tumhaamhasaddānaü savihattãnaü paccekaü īaü īākaü vā honti dutiye yomhi-tumhākaü tumhe, amhaü, amhākaü, asmā, amhe.

Nāsmāsu tayā mayā.

Nāsmāsu tumhaamhasaddānaü savibhattãnaü tayā mayā honti yathākkamaü.


Tayātayinaü tva vā tassa.

Tumhassa tayātayãnaü takārassa tva hoti vā-tvayā, tayā, mayā, tumhehi, tumhebhi. Amhehi, amhebhi.


[SL Page 025] [\x  25/]     

Tava mama tuyhaü mayhaü se.

Se tumhaamhasaddānaü svibhattãnaü tava mama tuyhaü mayhaü honti yathākkamaü-tava tuyhaü mama mayhaü.


Naüsesva samākaü mamaü.

Naüsesvamhassa savibhattissa asmākaü mamaü honti yathākkamaü-mamaü.


đaü īākaü namhi.

Namhi tumhaamhasaddānaü savibhattãnaü īaü īākaü honti paccekaü-tumhaü tumhākaü amhaü amhākaü asmākaü.


Smāmhi tvamhā.

Smāmhi tumhassa savibhattissa tvamhā hoti vā-tvamhā tvayātayā mayā.


Smimhi tumhāmhānaü tayi mayi.

Smimhi tumha amhasaddānaü savibhattãnaü tayi mayi honti yathākkamaü-tvayi tayi mayi, tumhesu.


Sumhāmhasayāsmā.

Amhassa asmā hoti vā sumhi-asmāsu amhesu.

"Apādādo padatekavākye"ti adhikāro.


Yonaü hisvapa¤camyā vo no.

Apa¤camiyā yonaü hisvapādādo vattamānānaü padasmā paresa mekavākye ņhitānaü tumhaambhasaddānaü savibhattãnaü vo no honti vā yathākkamaü-tiņņhatha vo, tiņņhatha tumhe, tiņņhāma no, tiņņhāma mayaü-passati vo, passati tumhe, passati no, passati amhe-diyate vo, diyate tumhaü, diyate no, diyate amhaü-dhanaü vo, dhanaü tumhaü,dhanaü no, dhanaü amhaü-kataü vo, kataü tumhehi, kataü no, kataü amhehi.


Te me nā se.

Nāmhi se ca apādādo vattamānānaü padasmā paresaü ekavākye ņhitānaü tumhaamhasaddānaü savihattãnaü te me vā honti yathākkamaü-kataü te, kataü tayā, kataü me, kataü mayā-diyate te, dãyate tava, dãyate me, diyate mama-dhanaü te, dhanaü tava, dhanaü me, dhanaü mama.


Nacavāhāhevayoge.

Cavāhaahaevehiyoge tumhaamhasaddānamādesāna honti. Gacchāma tumhe ca, maya¤ca-passati tumhe ca, amhe ca-kataü tumhehi ca, amhehi ca-diyate tumha¤ca, amha¤ca-dhanaü tumha¤ca, amha¤ca-kataü tayā ca, mayā ca-dãyate tava ca, mama ca-dhanaü tava ca mama ca-vādiyogepyevaü ¤eyyaü-ubha kati saddā bahuvacanattā-"ubhagohi ņo"ti yonaü ņo-ubho, ubho-


[SL Page 026] [\x  26/]     

Suhisubhasso.

Ubhassa suhisvo hoti-ubhohi ubhohi-


Ubhinnaü.

Ubhā naüvacanassa innaü hoti-ubhinnaü, ubhosu.

ōi katimhā

Katimhāyonaüņi hoti-kati,kati,katãhi,katãbhi, katinnaü katãsu.
---------

Atha saīkhyāsaddā vuccante.

Ekādayo aņņhārasantā saīkheyyavacanā-vãsatiādayo pana saīkhyānavacanāca-ekasaddo sabbādisu vuttova-dvādinamaņņhārasantānaü bahuvacanantattā ekavacanābhāvo-dvisaddā yomhi.


Yomhi dvinnaü duve dve.

Yomhi dvissa savibhattissa duve dve honti paccekaü-duve dve, dvãhi dvãbhi.


Duvinnaü namhi vā.

Namhi dvissa savibhattissa duvinnaü hoti vā-duvinnaü-a¤¤atra.


Namhi nuk dvādãnaü sattarasantaü.

Dvādãnaü sattarasannaü saīkhyānaü nukhoti namhi vibhattimhi. Ukārouccāraõattho-kakāro antāvayavattho-tena nambhãna dãgho-dvinnaü,dvãsu-tisaddā yomhi.


Pume tayo cattāro.

Yomhi savibhattãnaü tivatunnaü tayo cattāro honti yathākkamaü pulliīge-tayo, tayo, tãhi, tãbhi.


öõaü õõannaü titojjhā.

Jhasa¤¤ato tito naüvacanassa õõaü õõannaü honti-tiõõaü tinõannaü,tãsu-itthãyaü.


Tisso catasso yomhi savibhattãnaü.

Vibhattisahitānaü tivatunnaü yomhi tisso catasso hontitthiyaü yathākkamaü-tisso, tisso, tãhi tãbhi.


Namhi ticatunnamitthiyaü tissacatassā.

Namhi ticatunnaü tissa catassā hontitthiyaü yathākkamaü-tissannaü, tãsu-napuüsake.


Tãõi cattāri napuüsake.

Yomhi savibhattãnaü ticatunnaü yathākkamaü tãõi cattāri honti napuüsake-tãõi tãõi-sesaü pulliīgasamaü-catu yo.


Caturo vā catussa.

Catusaddassa savibhattissa yomhi caturo vā hoti pulliīge-caturo, caturo-a¤¤atra-cattāro, cattāro-catåhi catåbhi.


[SL Page 027] [\x  27/]     

ōa pa¤cādãhi cuddasahi.

Pa¤cādãhi cuddasahi saīkhyāhi yonaü ņo hoti-pa¤ca, pa¤ca.


Pa¤cādãnaü cuddasannama.

Pa¤cādãnaü cuddasannaü sunaühisva hoti-ettāpavādoyaü-pa¤cahi pa¤cabhi, pa¤cantaü pa¤casu-evaü chādayo aņņhārasantā-eko ca da sa cāti catthasamāse ekena adhikā dasāti tatiyāsamāse vā kate"ekatthatāya"nti vibhattilopo-evamupari ca.


Ekaņņhānamā.

Ekaaņņhānaü ā hoti dase pare.


Ra saīdhyāto vā.

Saīkhyāto parassa dasassa ra hoti vibhāsā-saca"pa¤camiyaü parasse"ti anuvattamāne "ādissā"ti dakārasseva hoti-ekā rasa, ekādasa.


â saīkhyāyāsatādo'na¤¤atthe.

Saīkhyāyamuttarapade dvissa ā hotasatādo'na¤¤atthe-dvādasa.


Khā cattāëãsādo.

Dvissa khā vā hotacattāëãsādo'na¤¤atthe-bārasa.


Tisse.

Saīkhyāyamuttarapade tissa e hotasatādo'na¤¤atthe.


Chatãhi ëo ca.

Chatihi parassa dasassa ëo hoti ro ca-teëasa-terasa.


Catussa cuco honti vā dasasadde pare-dvitte-cuddasa coddasa catuddasa.


Vãsatidasesu pa¤cassa paõõupaõõā.

Vãsatidasesu paresu pa¤cassa paõõupaõõā honti vā yathākkamaü-paõõarasa pa¤cadasa.


Chasasa so.

Chassa so iccayamādeso hoti dasasadde pare-soëasa sorasa, sattarasa sattadasa, aņņhārasa aņņhādasa-ekena ånā vãsatãti visesanasamāsagabbhe tatiyāsamāse.


Itthiyamhāsitapumitthi pumevekatthe.

Itthiyaü vattamāne ekatthe samānādhikaraõe uttarapade pare bhāsitapumitthi pumeva hotãti pumbhāvā āppaccayo nivattate-ekånavãsati-itthiliīgekavacananto-vãsatiādayo hi ānavutiyā ekavacanantā itthiliīgā-(bho) ekånavãsati ekånavãsatimiccādi-evaü vãsati ekavãsati dvāvãsati bāvãsati tevãsatippabhutayo.


[SL Page 028] [\x  28/]     

Vãsatayaü pa¤cassa vā paõõaādese-paõõuvãsati, pa¤cavãsati-ekena ånā tiüsati tiüsā vā ekunatiüsati ekunatiüsā-matika¤¤ā samā-evaü tiüsati tiüsāppabhutayo-tiüsāsaddassa pana silope-dãgharassāti yogavibhāgā rasse-tiüsa-niggahãtāgame ca tiüsantipi hoti-evamupari ca yathāsambhavaü-dvattiüsatiādinaü rassa¤cattāni-cattāëãsāya samhi-cattāëãsā cattāëãsa cattāëãsaü vā,evaü cattārãsā cattārisa cattārãsaü.


Dvissā ca.

Asatādo'na¤¤atthe cattāëãsādo dvissa e hoti vā ā ca-dve cattāëãsa dvācattāëãsa dvãcattāëãsa-evaü dvevattārisa dvācattārãsa dvicattārãsa, dvecattāëãsati dvācattāëãsati dvicattāëãsati.


Cattāëãsādo vā.

Asatādo 'na¤¤atthe cattāëãsādo tisse vā hoti-tecattāëãsa tivattāëãsa tecattāëãsati ticattāëãsati-tecattārãsa ticattārãsa-dvepa¤¤āsa dvāpa¤¤āsa dvipa¤¤āsa dvepaõõāsa ti paõõāsa, dvesaņņhi dvāsaņņhi dvisaņņhi, tesaņņhi tisaņņhi, dvesattati dvā sattati dvãsattati dvesattari dvāsattari dvisattari, tesattati tisattati tesattari tisattari, dveasãti dvāasãti dvãyāsãti-yāgamo-teasãti tiyāsãti, dvenavuti dvānavuti dvinavuti, tenavuti tinavuti-sataü, napuüsaka mekavacanantaü-evaü sahassadayo-koņi pakoņi koņippakoņi akkhohiõiyo itthiliīgekavacanantā-vaggabhede tu sabbāsampi saīkhyānaü bahuvacana¤ca hoteva-yathā-dve visatiyo, tisso vãsatiyo iccādi-dasa asakaü sataü nāma,dasasataü sahassaü, dasasahassaü nahutaü, dasanahutaü lakkhaü, satasahassantipi vuccati-lakkhasataü koņi, koņilakkhasataü pakoņi, pakoņilakkhasataü koņippakoņi-evaü nahutaü ninnahutaü akkhohiõã bindu abbudaü nirabbudaü ahakahaü ababaü aņaņaü sogandhikaü uppalaü kumudaü puõķarikaü padumaü kathānaü mahākathānaü asaīkheyyanti yathākkamaü satalakkhaguõaü veditabbaü.
---------
Athāsaīkhyamuccate.

Taü duvidhaü pādicādibhedena-tattha-pa parā apa saü anu ava o ni du vi adhi api ati su u abhi pati pari upa ā-ime vãsati pādayo-cādayo pana-ca vā ha aha eva evamiccādayo-ime dvepi liīgasaīkhyārahitā-etehi pana yathāsambhavaü vihitānaü vibhattinaü.


Asaīkhyehi sabbāsaü.

Avijjamānasaīkhyohi parāsaü sabbāsaü vibhattãnaü lopo hotãti lopo ca.



[SL Page 029] [\x  29/]     

Vibhattiyā tato bhedo saliīgānaü bhave tathā
Tumhādinaü tvaliīgesu nevatthi pādivādinaü.

Vutatāni syādyantāni.
---------
Athekatthamuccate-upasaddā paņhamekavacanaü si-tassa"asaīkhyehi sabbāsaü"ti lopo-kumbhasaddā chaņņhįyekavacanaü sa-upa kum÷asa iti ņhite"aviggabho niccasamāso padantaraviggaho ve"ti samãpaü kumbhasseti padantaraciggahe-"syādi syādinekattha"nti sabbatthekatthe vattate.


Asaīkhyaü vibhatti sampatti samipa sākalyāhāva yathāpacchā yugapadatthe.

Asaīkhyaü syādyantaü vibhattyādinamatthevattamānaü syādyantena sahekatthambhavati.


Ekatthatāyaü.

äyādiõadisamāsehi ekatthibhāvo ekatthatā-tasmiü syādi lopo hoti-"taü napuüsaka"mitinapuüsakaliīgaü-tato syādi-"pubbasmāmādito"ti lope sampatte.


Nāto mapa¤camiyā.

Amādekatthā pubbaü yadekatthamakārantaü tato parāsaü sabbāsaü vibhattãnaü lopo na hoti aütu bhavatyapa¤camiyā-upakumbhaü tiņņhati-kumbhassa samãpaü tiņņhatãti attho-upakumbhaü pakassa.


Vā tatiyāsattamãnaü.

Amādekatthā pubbaü yadekatthamakārantaü tato parāsaü tatiyā sattamãnaü aü hoti vā-upakumbhaü kataü, upakumbhena vā, upa kumbhaü dehi-pa¤camiyaü amabhāvā-upakumbhā apehi-upakumbhamāyattaü-upakumbhaü nãdhehi, upakumbhe vā-evamupanagaramiccādi-samãpaü agginoupaggi-etthapana-"pubbasmāmādito"ti sabbasyādi lopova-evamupaguru-veti sabbattha vattate.


Amādi.

Amādi syādyantaü syādyantena saha bahulamekatthaü hoti-gāmaü gato gāmagato, muhuttaü sukhaü muhuttasukhaü-vuttiyevopapadasa māse-kumbhakāro, ettha bahulādhikārā asyādyantenāpi samāso. Ntamānaktavantåhi vākya-dhammaü suõanto, dhammaü suõamāno, odanaü bhuttavā, ra¤g¤ā bhato rājahato, asinā jinno asicchinno, pitarāsadisopitusadiso, dadhinā upasittaü bhojanaü dadhibhojanaü, guëena misso odano guëodano-iha pana vutti padenevopasittādi kriyāyākhyāpanato na tatthāyuttatthatā-kvacivuttiyeva-urago-kvaci vākyameva-erasunā chinnavā, dassanena pahātabbā, brāhmaõassa deyyaübrāhmaõadeyyaüyupāya dāru yupadā


[SL Page 030] [\x  30/]     

Ru, idha nahoti saīghassa dātabbaü-gāmā niggato gāma niggato, kvacivutti yeva-kammajaü-idha na hoti rukkhā patito-ra¤¤o puriso rājapuriso-bahulādhikārā ntamānaniddhāriyapuraõa bhāvati bhāvati ttatthehi nahoti-mamānukubbaü, mamānukurukamāno, gunnaükaõhā sampannakhãratamā, sissānaü pa¤camo, paņassa sukkatā-kvaci hoteva-vattamānasāmãpyaü, phalānaü titto, phalānaü suhito, brāhmaõassa kaõhā dantā iccatra dantāpekkhā chaņņhiti kaõhenasambandhābhāvā na samāso-a¤¤ama¤¤asambandhānaühi samāsoyadā tu kaõhā ca te dantā ceti visesanasmāso tadā chaņņhi kaõhadantāpekkāti brāhmaõakaõhadantāti hoteva-ra¤¤o māgadhassa dhanamiccatra ra¤¤oti chaņņhi dhanamapekkhate na māgadhaü rājā eva māgadhasadadena vuccateti bhedābhāvā sambandhābhāvoti tulyādhikaraõena māgadhena saha rājā na samasyate-ra¤¤o asso ca puriso cāti ettha ra¤¤o asso purisoti ca paccekaü sambandhato sāpekkatāya na samāso-asso ca puriso cāti catthasamāse kate tu rājassapurisāti hoteva¤¤ānapekkhattā-ra¤¤o garuputtoti ettha pana rājāpekkhinopi garuno puttena saha samāso gamakattā-gamakattampihi samāsassa nibandhanaü-dāne soõķo dānasoõķo-kvaci vuttiyeva-pabbataņņho-kvacã samāsepi vibhatyalopo-jane suto.


Visesanamekatthena.

Visesanaü syādyantaü vasessena syādyantena samānādhikāraõena sahekatthaü hoti-nãlaü ca taü uppalaü ceti niluppalaü-vākye tulyādhikaraõabhāvappakāsanatthaü catasaddappayogo-vuttiyantu samāseneva tappakāsanato na tappayogo-eva ma¤¤atrāpi vuttaņņhānamappayogo-bahulādhikārā kvaci upamānabhutaü visesanamparaü bhavati-sãho'ca sãho-muni ca so sãho cāti munisãho-munisaddoyeva vā visesanaü-tathāhi-sãhoti vutte upacaritānupacaritasãhānaü sāma¤¤appatãtiyaü munisaddo viseseti-sãlameva dhanaü sãladhanaü-dhammoti sammato dhammasammato-mahanti ca sā saddhā cāti samāse kate-"itthiyambhāsitapumitthi pumevekattha"ta pumbhāvā īãppaccayābhāvo-"ņantantunanti" ntassa ņe-"bya¤jane dãgharassā"ti dighe-mahāsaddhā.


Na¤.

Na¤iccetaü syādyantaü syādyantena sahekatthaü hoti-¤akāro"ņana¤¤assā"ti visesanattho-pāmanaputtādãsu mā hotåti.


ōana¤¤assa.

Uttarapade na¤saddassa ņa hoti-na brāhmaõo abrāhmaõo, na¤ayaü pariyudāsavutti pasajjappaņisedhavutti ca-paņhamapakkhe-


[SL Page 031] [\x  31/]     

Brāhmaõa a¤¤o brāhmaõantānajjhāsino khattiyādi brāhmaõa sadiso yeva abrāhmaõeti vutte patiyate-itarasmiü pana pakkhe kenaci saüsayanimittena khattiyādo brāhmaõeti pavantassa micchā¤āõanivutti karãyati-brāhmaõe yaü 'na bhavati brāhmaõeti brāhmaõantajjhāsito na bhavatãti attho-tattha vinā sadisattaü micchā¤āõasambhavā payogasāmatthiyā ca sadisapaņippatti taggatāca liīgasaīkhyā bhavanti-atoyevoccate na¤ivayutta ma¤¤asadisādhikaraõe tathā hi atthasampaccayoti-tadevaü pakkha¤ca yeva pubbapadatthappadhānattaü-evamanasso-ihatu.


An sare.

Sarādo uttarapade na¤saddassa an hotãti nassa an.


Kupādayo niccamasyādividhimhi.

Kusaddo pādayo ca syādyantena sahekatthā honti niccaü syādividhivisayato'¤¤attha-kucchito brāhmaõo kubrāhmaõo-evaükupuriso-"purise vā"ti pakkhe kādese-kāpuriso-ãsakaü uõhaü kaduõhaü-"sare kad kussuttaratthe"ti kussa kadādeso-appakaü lavaõaü kālavaõaü-"kāppatthe"ti kādeso.


Pādayo gatādyatthe paņhamāya.

Pagato ācariyo pācariyo-evaü pantevāsã-suņņhįkataü sukataü-kicchena kataü dukkataü.


Accādayo kantādyatthe dutiyāya.

Atikkanto mālamatimālo.


Ghapassāntasyāppakānassa.

Antabhutassāppadhānassa ghapassa syādisu rasso hotãti rasso.


Avavādayo kuņņhādyatthe tatiyāya.

Avakuņņhaü kokilāya vanamavakokilaü-avakuņņhanti pariccattaü.


Pariyādayo gilānādyatthe catutthiyā.

Parigilāno'jjhenāya pariyajjheno.


Nyādayo kantādyatthe pa¤camiyā.

Nikkanto kosambiyā nikkosambi-ghapādinā rasso.


Vā neka¤¤atthe.

Anekaü syādyanta ma¤¤assa padassatthe ekatthaü vā hoti-o tiõõo haüso yaü so otiõõahaüso-(jalāsayo).

Jito māro yena so jitamāro-(bhagavā)-jinnotaru yena so chinnataru(pharasu)dinno suīko yassaso dinnasuīko(rājā)-apagataü kālakaü yasmā so apagatakālako (paņo)pahutaü dhanaü yassa so pahutadhano-(puriso)-natthi samo yassa so asamo-nassa ņādeso-cittā gāvo yassāti samāse kate.


[SL Page 032] [\x  32/]     

Gossu

Antabhutassāppadhānassa gossa syādãsu u hoti-cittagu-(gomā)-mattāneke gajā yasmiü taü mattānekagajaü-(vanaü) saha puttena vattamāno saputto saha putto vā-"sahassa so'¤¤atthe"ti pakkhe sahassa so-dhavā ca badirā ca palāsā ceti viggahe.


Catthe.

Anekaü syādyantaü catthe ekatthaü vā bhavati-samuccayo'nvāvayo itarãtarayogo samāhāro ceti catatāro catthā-tattha itarãtarayoge samāhāre ca ekatthãbhāvo sambhavati padānaü a¤¤ama¤¤asambandhato-na samuccaye nāpyanvācaye tadabhāvato, casaddanivutti.


Samāhāre napuüsakaü.

Catthe samāhāre yadekatthaü taü napuüsakaliīgaü bhavati-samāhārassekattā ekavacanameva-dhavakhadirapalāsaü-kattha ci na hoti 'sabhāparisāyā'ti ¤āpakā-ādhipaccaparivāro-itarãtarayoge avayavappadhānattā bahuvacanaü-dhavakhadirapalāsā-samāse yaü pubbaü våttaü tadeva pubbaü nipatati-kamātikkame payojanābhāvā-kvaci vipallāsopi hoti bahulādhikārato-dantānaü rājā rājadanto-pāpā bhumi yasmiü pāpā ca sābhumi ceti vā viggayha samāse samāsantvaiccādhikāro.


Pāpādãhi bhumiyā.

Pāpādãhi parā yā bhumi tassā samāsanto a hoti-pāpabhumaü, (ņhānaü)-itthiyamiccādināāppaccayo nivattane-jātiyā upa lakkhitā bhumi jātibhumaü.


Saīkhyāhi

Saīkhyāhi parā yā bhumi tassā samāsanto ahoti-dve bhumiyo assāti dvãbhumaü-evaü tibhumaü, catubhumaü-bahulādhikārā kvaci na hekāti-catubhumi.


Dãghāhovassekadesehi ca ratyā.

Dãghādãhi asaīkhyehi saīkhyāhi ca parasmā rattisaddā ana¤¤āsaīkhyatthesu samasitā samāsanto a hoti-dãghā ca sā ratti cāti dãgharattaü-aho ca ratti ca ahorattaü-ahassa apādittā "manādyapādãnamo maye ce"ti o-vassāsu ratti vassārattaü-pubbā ca sā ratti cātã pubbarattaü-evaü apararattaü, aķķharattaü-atikkanto rattiü atiratto-dvinnaü rattãnaü samāhāro dvirattaü-ana¤¤āsaīkhyatthesutveva-digharatti-(hemanto)-upa ratti-kvaci hoteva bahulaü vidhānā-yathārattaü.


Gotva catthe cālope.

Gosaddā alopacisayā samāsanto a hoti na ce catthe


[SL Page 033] [\x  33/]     

Samāso a¤¤apadatthe asaīkhyatte ca-ra¤¤o go rājagavo-avaī-pa¤ca gāvo dhanamassa pa¤cagavadhano-visesanasamāsagabbho a¤¤apadatthasamāso-dasannaü gunnaü samāhārodasagavaü-alopeti kiü?-Pa¤cahigobhi kãto pa¤cagu-visesanasamāse-"tena kataü kãta" miccādinā õike "lopo"ti tassa lope ca kane "gossuti ukāro-avattheti kiü?-Ajassagāvo-ana¤¤āsaīkhyattheyutveva-cittagu, upagu-visālāni akkhãni assāti a¤¤apadatthasamāse"akkhismā¤¤atthe"ti akāre-visālakkho-padhānatthatāvasena catubbidhamekattaü tividhanti keci-vuttahi.

Pubbuttarobhaya¤¤atthamiccekatthaü catubbidhaü
Visessa¤¤obhayatthatā tidhā vakkhanti taü pare.

Ekatthaü.
---------
Atha itthippaccayantā niddisãyante.


Itthiyamatvā.

Itthiyaü vattamānato akārantato nāmasmā āppaccayo hoti-devadattā, ajā, kokilā, iccādi.


Nadādito īã.

âkatigaõe'yaü-nadādãhi itthiyaü īãppaccayo hoti-īakāro "ntantunaü īimhi to ve"ti saīketattho-nadã, mahã, kumārã, taruõi, vāruõi, gotamã, gacchanti-"ntantunaü īimhi to ve"ti vā takāre-gacchatã-gacchatã-evaü guõavanti, guõavatã-"gotovā"ti nadādisu pāņhā vā īãmhi "gossāvaī"ti gosaddassa āvaī-gāvã, go.


Yakkhāditvinã ca.

Yakkhādito itthãyaminã hoti īã ca-yakkhinã,yakkhã-nāginã,nāgã.


Yuvaõõehi nã.

Itthiyamivaõõuvaõõantehi nã hoti bahulaü-payatapāõinã, daõķinã, bhikkhunã, paracittavidunã.


Yuvā tã.

Yuvasaddato tã hotitthiyaü-yuvatã.

Itthippaccayantā.
---------
Atha õadayo vuccante-raghussāpaccamãti viggahe.


öe vāpacce.

Chaņņhiyantā nāmasmā vā õappaccayo hotapacce'bhidheyye-õakāro õanubandhakāriyattho-õeneva apaccatthassa vuttattā apaccasaddāppayogo-"ekatthatāya"miti syādi lopo.


[SL Page 034] [\x  34/]     

Sarānamādissāyuvaõõassā e o õanubandhe.

Sarānamādibhuta ye akārivaõõavaõõā tesaü ā e o honti yathākkamaü õanubandheti akārassa akāro.


Uvaõõassāvaī sare

Sarādo õanubandhe uvaõõassa avaīhoti-tato syādi-rāghavoccādi-itthiyaü-rāghavaccādi-vā vidhānā raghussāpaccaü ragvapaccantipi hoti.

öadayo'bhidheyyaliīgā apacce tvanapuüsakā
Napuüsake sakatthe õyo bhiyyo bhāvasamåhajā.
Tā tutthiyamasaīakkhyāne tvādi cippaccayantakā
Napuüsakena liīgena saddā'dāhu pumenai vā
Niddissatãti ¤atabbamavisese panicchite.

Vā apacceti vādhikāro.


Vacchādito õana õayanā.

Vacchādito gottādibhutā gaõato ca õana õayanappaccayā honti paputtādo'pacce-paputtappabhuti gottaü-vacchassā paccaü vacchāno, vacchāyano-'saüyoge kvacã'ti vuttattā na vuddhi-katissāpaccaü kaccāno, kaccāyano-yakāracavaggapubba råpāni-yāgame-kātiyāno.

Kattikāya apaccamiccevamādi viggahe.


Kattikāvidhavādãhi õeyyaõerā.

Kattikādãhi vidhavādãhi ca õeyyaõerā vā yathākkamaü, honta pacce-kattikeyyo, veõateyyo-vedhavero, sāmaõero.


öya diccādãhi

Ditippabhutãhi õyo vā gotapacce.


Saüyoge kvaci.

Sarānamādibhutā ye ayuvaõõā tesaü ā e o honti kvaci deva saüyogavisaye õanubandheti visayasattamiyā niddiņņhattā saüyogato pubbeva ekāro.


Lopo'vaõõivaõõānaü.

Yakārādo paccaye avaõõivaõõānaü lopo hoti-ditiyā apaccaü decco, kuõķaniyā apaccaü koõķa¤¤o-nassa ¤e pubbaråpaü-bhātuno apaccaü bhātabbo-ettha-


Yamhi gossa ca.

Yakārādo paccaye gossuvaõõassa ca avaī hotãti ukārassa avaī.


â õi.

Akārantato õi vā hotapacce bahulaü-dakkassāpaccaü dakkhi-evaü vāruõi-bahulaü vidhānā na sabbehi akārantehi-te neva vasiņņhassāpaccaü vāsiņņho tveva hoti.


[SL Page 035] [\x  35/]     

Rājato ¤¤o jātiyaü

Rājasaddato ¤¤o vā hotapacce jātiyaü gammamānāyaü-ra¤¤o apaccaü rāja¤¤o-jātiyanti kiü?-Rājāpaccaü.


Khattā yãyā.

Khattasaddā yaiyā hontapacce jātiyaü-khattassāpaccaü khattyo, khattiyo-jātiyantveva-khatti.


Manuto ssa saõ.

Manusaddato jātiyaü ssa saõ hotapacce-makanuno apaccaü manusso, mānuso-jātiyantveva-mānavo.


Janapadanāmasmā khattiyā ra¤¤e ca õo.

Janapadassa yaü nāma, tannāmasmā khattiyāpacce ra¤¤e ca õe hoti-pa¤cālānaü apaccaü rājā vā pa¤cālo, māgadho-janapadanāmasmāti kiü?-Dāsarathi-khantiyāti kiü? Pa¤cālassabrāhmaõassāpaccaü pa¤cāli.


öya kurusivãhi.

Kurusivãhapacce ra¤¤e ca õyo hoti-kurunaü apaccaü rājāvā korabbo, sebbo.


öa rāgātena rattaü.

Rajjate yena so rāgo-tato rāgavācitatiyantato rattamiccetasmiü attheõe hoti-kasāvena rattaü kāsāvaü, kosumhaü-idha kasmā na hoti 'nãlaü pãtanti? Guõavacanattā vināpi õena õatthassābhidhānato.


Nakkhato ninduyuttena kāle.

Tatiyattato nakkhattā tena lakkhite kāle õe hoti ta¤ce nakkhattaminduyuttaü hoti-phussena induyuttena lakkhitā puõõamāsã phussã, pusso (aho)-maghāya induyuttāyalakkhitā puõõamāsã māghã, māgho (aho)


Yā ssa devatā puõõamāsi.

Seti paņhamantā asseti chaņņhatthe õe hoti yaü paņhamantaü sā dve devatā puõõamāsã vā-sugato devatā asseti sogato-māhindo, yāmo, cāruõo-phussã puųõamāsã assa sambandhinãti phusso, (māso) evammāgho.

Vyākaraõamadhite jānāti vātvevamādivaggahe.


Tamadhãte ta¤jānāti kaõikā ca.

Dutiyantato tamadhãte ta¤jānātãti etesvattesu õehoti koõiko ca-veyyākaraõe-katayādesassikārassa"tadā desā tadiva bhavanti"ti ¤āyā sarānamaccādinā ekāre yāgamadvittāni-ke-kamako, padako-õike-suttantiko, venayi


[SL Page 036] [\x  36/]     

Ko-"tena nibbatte"ti tatiyantā nibbattattheõe-kusambena nibbattā kosambã, (nagarã.)


Tatra bhave.

Sattamyantā bhavatthe õe hoti-udake bhavo odako-"ajjādãhi tano"ti bhavatthe tano-ajjabhavo ajjatano-evaü hãyattano-"eonamavaõõe"ti akāro-"sarambhā dve"ti tassa dvibhāvo.


Purātoõo ca


Purā iccetasmā bhavatthe õe hoti tano va-purā bhavo purāõe, purātano.


Amātvacco.

Amā saddato acco hoti bhavatthe-amā bhavo amacco.


Majjhāditvimo.

Majjhādãhi sattamyantehi bhavatthe imo hoti-majjhe bhavo majjhimo, antimo-kusiõarāyaü bhavo ccevamādiviggahe.


Kaõõeyya õeyyakayyā.

Sattamyantā ete paccayā honti bahulaü bhavatthe-kaõ-kosiõarako-õeyya-gaīgeyyo, vāneyyo-õeyyaka-koleyyako-ya-gammo-rassākāralopapu- bbaråpāni-iya-gamiyo, udariyaü-"õiko"ti sattamyantā bhavatthe õiko hoti sarade bhāvo sāradiko, hemantiko.


Tamassa sippaü sãlampaõyampaharaõampayojanaü.

Paņhamantā sippādivācakā asseti chaņņhatthe õiko hoti-vãõāvādanaü sippamassa veõiko.Paüjasukåladhāraõaü sãlamassa pakaüsukuliko, gandho paõyamassa gandhiko, vāpo paharaõamassa vāpiko, sataü payojanamassa sātikaü"taühantārahati gacchatu¤chaticarati"ti dutiyantā bhanticcevamādisavatthesu õiko hoti-pakkhãnobhantiti pakkhiko-sākuõãko-satamarahatãti sātikaü-paradāraü gacchatãtipāradāriko-badare u¤chatãti bādariko-dhammaü caratãti dhammiko-adhammiko-"tena kataü kãtaü baddhamabhiyaīkhataü kasaüsaņņhaü hataü hanti jitaü jayati dibbati khanati tarati carati vahati jãvati"ti tatiyantā katādisvatthesu õiko hoti-kāyena kataüvakāyikaü-satena kãtaü sātikaü-varattāya baddhovā rattiko-ghatena abhisaīkhataü kasaüsaņņhaü vā ghātikaü-(abhisaīkhataü katābhisaīkhāraü, kasaüsaņņhaü missitaü)-jālena hato bhantãtivā cāliko-akkhehi jitamakkhikaü-akkhehi jayati dibbatãti vā akkhiko-khanittiyā khanatãti khānittiko-iha nabhavati "aīguliyā khantã"ti anabhidhānā abhidhānalakkhaõa hi tabbādi õadisamāsā-uëumpena taratãti oëumpiko-sakaņena caratãti sākaņi


[SL Page 037] [\x  37/]     

Ko-khandhena vahatãti khandhiko-vetanena jãvatãti vetaniko-"tassa saüvattatã"ti catutthyantā saüvattatãti ponobhaviko-"manādyapādinamo maye ce"ti dutiyokāro.


Tatosambhutamāgataü.

Pa¤camyantā sambhu tamāgatanti etesvatthesuõiko hoti-mātito sambhutamāgataü vā mattikaü, pettikaü.

Surabhito samabhutanti naviggahe.


Dissanta¤¤epi paccayā.

Vuttato'¤¤epi paccayā dissanti vuttāvuttatthesutiõyo-sorabbhaü-"tattha vasati kaviditobhatto niyutto"ti õiko-rukkhamåle vasatãti rukkhamåliko, loke vidito lokiko, catumahārājesu bhattā catummahārājikā-dvāre niyutto dovāriko-dassok tadaminādipāņhā.


Tassidaü.

Chaņņhiyantā idamiccasmiü atthe õiko hoti-saīghassa idaü saīghikaü, puggalikaü-"õe"ti chaņņhiyantā idamiccatasmiü attheõe-moggallāyanassa idaü moggallāyanaü, (vyākaraõaü)-sogataü, (sāsanaü).


Pitito bhātari reyyaõ.

Pitusaddā tassa bhātari reyyaõ hoti-ronu'bandho.


Rānubandhe'ntasarādissa.

Anto saro ādi yassāvayavassa tassa lopo hoti rānubandheti ulopo-pitu bhātā petteyyo.


Mātito ca haginiyaü cho.

Mātuto cai pituto ca tesaü bhaginiyaü cho hoti-mātubhagini mātucchā-"itthiyamatvā"ti ā-evampitucchā.


Mātāpitusvāmaho.

Mātāpituhi tesaü mātāpitusvāmaho hoti-mātu mātā mātāmahã-mātu pitā mātāmaho-pitu mātā pitāmahã-pitu pitā pi nāmaho.


Hite reyyaõ.

Mātāpitåhi hite reyyaõ hoti-mātu hito matteyyo, pitu hito petteyyo.


Tamasya parimāõaü õiko ca.

Paņhamantā asseti asmiü atthe õiko hoti kova ta¤ce paņhamantaü parimāõambhavati.

Doõe parimāõamassa doõiko, (vãhi)-ekamparimāõamassa ekakaü-dvikaü, tikaü, catukkaü, pa¤cakamiccādi.


Sa¤jātā tārakāditvito

Tārakādihi paņhamantehi asseti chaņņhatthe ito hoti te


[SL Page 038] [\x  38/]     

Ce sa¤jātā honti-tārakā sa¤jātā assa tārakitaü-(gaganaü)-pupchito-(rukkho).


Māne matto.

Paņhamantā mānavuttito asseti asmiü atthe matto hoti-phakhalaü ummānamassa khaphalamattaü. Hattho parimāõamassa hatthamattaü, sataü mānamassa satamattaü.


öe ca purisā

Purisā paņhamantā uddhamānavuttito asseti asmiü atthe õe hoti matta tagghā ca-puriso ummānamassa porisaü, purisamattaü. Purisatagghaü.


Tassa bhāvakammesu tta tā ttanaõyaõeyya õigha õiyā.

Bhavanti etasmā saddabuddhãti bhāvo saddappavatti nimittaü-kammaü kriyā-chaņāņhiyantā bhāve kamme ca tta tādayo honti bahulaü-sāma¤¤avidhayo payogamanusārayantiti kuto ci dvãsukuto ci bhāve yeva-na ca sabbe sabbato honti a¤¤atra ttatāhi-nãlassa paņāssa bhāvo nãlattaü nãlatāti guõe bhāvo-iha guõavasā nilasaddonãlaguõayutte dabbe vattate nimittassarupānugatā¤cabuddhi-evama¤¤atrāpi yathānuråpaü¤ātabbaü nãlassaguõassa bhāvo nãlattaünãlatāti nãlaguõajāti-gottaü gotāti gojāti-pācakattatti pacanakriyāsambandho-rājapurisattanti rājasambandho-devadattaü candattaü suriyattanti tadavatthāvisesa sāma¤¤aü-ākāsattaü abhāvattanti upacaritabhedasāma¤¤aü-alasassa bhāvo kammaü vā alasattaü alasatā-ttana, puthujjanattanaü-õya, cāpakalyaü"sakatthetã"sakatthepi-aki¤canameva āki¤ca¤¤aü-õeyya, soceyyaü-õa, pāņavaü-avaī-iya, naggiyaü-õi ya, porohitiyaü.


Tara tamissikiyiņņhātisaye.

Atisaye vattamānanato hontete paccayā-atisayena pāpo pāpataro, pāpatamo, pāpissiko. Pāpiyo. Pāpiņņho-atisayantāpi atisayappaccayo-atisayena pāpiņņho pāpiņņhataro-udumbarassa vikāro'vayavotvevamādiviggahe.


Tassa vikārāvayavesu õa õika õeyya mayā.

Pakatiyā uttaramavatthantaraü vikāro-chaņņhiyantā nāmasmā vikāre'vayave ca õadayo honti bahulaü-õa, odumbaraü-(bhasmaü paõõaü vā)-õika, kappāsikaü-neyya, eõeyyaü-maya. Tiõamayaü-"a¤¤asminti" atthantarepi-gunnaü karisaü gomayaü.

Manussānaü samuhotvevamādiviggahe.


[SL Page 039] [\x  39/]     

Samuhe kaõõaõikā.

Chaņņhiyantā samåhe kaõõaõikā honti-mānussakaü. Kākaü, āpupikaü-"janādãhi tā" ti samåhe tā-janānaü samåho janatā. Gajatā, bandhutā.


Ekā kākyasahāye.

Ekasmā asahāyatthe ka ākã honti-eko'va ekako, ekākã.


Ayubhadvitãhaüse.

Upadvitãhi avayavavuttãhi paņhamantehi asseti chaņņhatthe ayo hoti-ubho aüsā assa ubhayaü. Dvayaü. Tayaü-cintaü puraõeccā diviggahe-"catutthadutiyesvesaü tatiyapaņhamā"ti nipātanā påraõatthe dvito tiyo dvissa du ca ticatuhi atiyattāca-dutiyo. Tatiyo. Catuttho.


Ma pa¤cādihi katãhi.

Chaņņhiyantāya pa¤cādikāya saīkhyāya katismā ca mo hoti påraõatthe-pa¤cannaü puraõe pa¤camo-evaü sattamo, aņņhamo, iccādi.


Chāņņha ņņhamā.

Chasaddā ņņha ņņhamā honti puraõatthe-channaü påraõe chaņņho, chaņņhamo vā.


Tassa puraõekādasādito vā.

Chaņņhiyantāyekādasādikāya saīkhyāya ķo hoti påraõatthe vibhāsā-ķakāro'nubandho-ekādasantaü påraõe ekādaso-a¤¤atra-ekādasamoccādi-evaü dvādaso iccādi-ekånavãsatyādihituķe.


ôe satissa tissa.

ôe pare satyantassa tikārassa lopo hotãti tilopo. Ekunavãso.


Satādãnami ca.

Satādikāya saīkhyāya chaņņhiyantāya puranatthe mo hoti satā dinami cāntādeso-satassa påraõe satimo, sahassimo. 
Vãsati adhikā asmiü sate sahasse vāti evamādiviggahe.


Saīkhyāya saccutãsāsadasantāyādhikāsmiü satasahasse ķo.

Satyantāya mutyantāya ãsantāya āsantāya dasantāya ca saīkhyāya paņhamantāya asminti sattamyatthe ķo hoti sā ce saīkhyā adhikā hoti yadasminti ta¤ce sataü sahassaü satasahassaü vā hoti-tilope-vãsaü-sataü, sahassaü, satasahassaü vā-utyantāya-nahutaü-sataü. Sahassaü, satasahassaü vā-ãsantāya-cattārãsaü-sataü. Sahassaü, satasahassaü vā-āsantāya-pa¤¤āsaü-sataü, sahassaü. Satasahassaü vā-dasantāya-ekādasaü-sataü, sahassaü, satasahassaü vā-saccutãsāsadasantāyāti kiü? Cha adhikā asmiü sate-adhiketi kiü? Pa¤cadasa hãnā asmiü sate-asminti kiü?Vãsati adhikā etasmā satā-satasahasseti kiü? Ekādasādhikā assaü vãsatiyaü.


[SL Page 040] [\x  40/]     

Tametthassatthãti mantu.

Paņhamantā ettha assa atthãti etesvatthesu mantu hoti-itisaddassa vivakkhāniyamanatthattā pahutādiyutte yeva atthyatthe hoti-vuttaühi.

Pahute ca pasaüsāyaü nindāyadvātisāyane
Niccayoge ca saüsagge hontime mantuādayo.

Pahutā gāvo ettha dese assa vā purisassa santãti sagomāpasaüsāyaü. Pasatthā jāti assa atthãti jātimā-nindāyaü, valimā0atisāyane, buddhimā-niccayoge, jutimā-saüsagge, haliddimā.
Tametthassatthãti adhikāro.


Vantvavaõõā.

Paņhamantato avaõõantā mantvatthe vantu hoti-sãlavā, dayāvā-avaõõāti kiü? Buddhimā.


Daõķāditvikaã.

Daõķādãhi ika ã honti vā mantvatthe-daõķiko, daõķã-gandhiko gandhi-itisaddassa visasaniyamantthattā kuto ci dve kutoce kamekaüva-nāviko, sukhã.


Tapādihi ssã.

Tapādito vā ssã hoti mantvatthe-tapassã, yasassã-vātveca-yasavā.


Saddhāditva.

Saddhādãhimantvatthaahotivā-saddho, pa¤¤o-vātveva-pa¤¤avā.


öe tapā.

Tapasaddā õe hoti mantvatthe-tāpaso-manādittā "manādãnaü sak"iti õanubandhe sak-"māyāmedhāhi vã"ti mantvatthe vã-māyāvi, medhāvã.


To pa¤camyā.

Pa¤camyantā bahulaü to hoti-gāmasmā gāmato-imena kiü saddehi tomhi-"ito tetto kuto"ti imassa ņi nipaccate etassa ņaet kassa kutta¤ca-imasmā ito, etasmā ato etto, kasmā kuto.


Abhyādihi.

Abhiādãhi to hoti-apa¤camyantehipi vidhānatto'yaü-abhito, parito, pacchato, heņņhato.


âdyādãhi.

âdippabhutãhi to hoti-ādo ādito, majjhe majjhato, yaü yato.


Sabbādito sattamyā tratthā.

Sabbādãhi sattamyantehi tratthā honti-sabbasmiü sabbatra, sabbattha-yasmiü yatra, yattha-bahulādhikārā na tumhāmhehi.


[SL Page 041] [\x  41/]     

Katthettha kutrātra kvehidha.

Ete saddā nipaccante-kasmiü kattha, kutra, kva-etasmiü ettha, atra-asmiü iha, idha.


Dhã sabbā vā.

Sattamyantato sabbasmā dhivā hoti-sabbadhi-vātikiü, sabbatra.


Yā hiü.

Sattamyantā yasaddā hiü vā hoti-yahiü-vātveva-yatra.


Tā haca.

Sattamyantā tato vāhaü hoti hi¤ca-tahaü, tahiü-vātveva-tatra.


Kuhiükataü.

Kiüsaddā sattamyantā hiü haü nipaccante kissa kukā ca-kuhiü kahaü-sabbasmiü kāleccevamādi viggahe.


Sabbeka¤¤ayatehi kāle dā.

Etehi sattamyantehi kāle dā hoti-sabbadā ekadā, a¤¤adā, yadā, tadā.


Kadā kudā sadā dhunedāni.

Ete saddā nipaccante-kasmiü kāle kadā, kudā-sabbasmiü kāle sadā-imasmiü kāle adhunā, idāni.


Ajja sajjavaparajjevatarahi karahā.

Ete saddā nipaccante-

Pakati paccayo ādeso kālavisesoti sabbametaü nipātanā labbhati-imassa ņo jjo vāhani nipaccate-asmiü ahani ajja-samānassa sabhāvojju vāhati-samāne ahati sajju-aparasmā jju vāhati-aparasmiü ahati aparajju-imasseto kālerahi ca-imasmiü kāleetarahi-kiüsaddassa ko raha vānajjatane-kasmiü kāle karaha.


Sabbādãhi pakāre thā.

Sāma¤¤assa bhedako viseso pakāro, tattha vattamānehi sabbādãhi thā hoti-sabbena pakārena sabbathā-yathā, tathā.


Kathamitthaü.

Ete saddā nipaccante pakāreti kimimehi thaüpaccayokait tesaü yathākkamaü-kena pakārena kathaü, iminā pakārena itthaü.

Ekena pakārena ekaü vā pakāraü karoticcevamādiviggahe.


Dhā saīkhyāhi.

Saīkhyāvācãhi pakāre dhā paro hoti-ekadhā karoti-dvidhā,tidhā, catudhā, pa¤cadhā karoticcevamādiviggaho-bahusaddā vepullavācã saīkhyāvācã ca-yadā saīkhyāvācã tadā bahudhā karoti.


Vekā jjhaü.

Ekasmā pakāre jjhaü vā hoti-ekajjhaü-vāti kiü, ekadhā.


[SL Page 042] [\x  42/]     

Dvitãhedhā.

Dvitãhi pakāre edhā vā hoti-medhā, tedhā-vātveva-dvidhā, tidhā-ekaü vāraü bhu¤jaticcevamādiviggahe.


Vāra saīkhyāya kkhattuü.

Vārasambandhitiyā katisaīkhyāya kkhattuü hoti-kativāre bhujati katikkhattuü bhu¤jati.


Bahumhā dhā ca paccāsattiyaü.

Vārasambandhiniyā bahusaīkhyāya dhā hoti kkhattu¤ca vārāna¤ce paccāsatti hoti-bahuvāre bu¤jati bahudhā vā divasassa bu¤jati,khahukkhattuü vā, paccāsattiyanti kiü, bahukkhattuü makāsassa bhu¤jati.


Sakiü vā.

Ekaü vāramiccasmiü atthe sakinti vā nipaccate ekasmā kiü ekassa ca sādeso-ekaü vāraü bhu¤jati sakiü bhu¤jati-vāti kiü, ekakkhattuü bhu¤jati.


So vãcchāppakāresu.

Kriyāya guõena dabbena vā bhinne atthe vyāpitumicchā vãcchāvãcchāyampakāre ca so hoti bahulaü-sāma¤¤aniddesā yathāsambhavaü vibhattyantā yato kuto visaddā hoti-vicchāyaü-khaõķaü khaõķaü karoti khaõķaso karoti-sabbena pakārena sabbaso.


Abhuta tabbhāve karāyabhuyoge vikārā cã.

Avatthāvato'vatthantarenābhutassa tāyāvatthāya bhāve karāsabhåhi sambandhe sati vakāravācakācã hoti-cakāro"cã kriyatthehã"ti visesanattho-adhavalaü dhavalaü karotãti dhavalãkaroti-adhavalo dhavalo siyā bhavati vā dhavalãsiyā. Dhavalãbhavati-abhutatabbhā veti kiü, ghaņaü karoti-karāsabhuyogeti kiü. Adhavalo dhavalo jātate-vikārāti kiü, suvaõõaü kuõķalãkaroti.

öada yo.
---------
Atha tabbādayo vuccante kriyatthehi "kriyatthā"ti adhikārato, kriyā attho etassāti kriyāttho(dhātu)-so ca dvividho sakammakā kamakmakavasena-tatta yasmiü kriyatthe kattuvācini kammaü gavesãyate, so sakammako itaro akammako-tesu yathārahaü sakamma kato kammādo kārake kammāvacanicchāyambhāve ca tabbādayo veditabbā-akammakato pana bhāvo kammavajjite ca kārake0-kriyāti ca gamanapacanādiko asattasammato kattarã kammevā patiņņhito kārakasamåhasādhiyo padattho vuccati, vuttaühi.


[SL Page 043] [\x  43/]     

"Addabbabhutaü kattādi-kārakaggāmasādhiyaü
Padatthaü kattukammaņāņhaü-kriyamicchanti tabbidu".

Kara karaõe-akāro uccāraõattho-evamuttaratrāpi-kariti ņhite-bahulamiti sabbattha vattate.


Bhāvakammesu tabbānãyā.

Tabbaaniyā kriyatthā pare bhāvakammesu bahulaü bhavanti-paccayeti paccayavidhānato¤¤asmiü sabbatthādhikāro.


Tuütunatabbesu vā.

Tumādisu paccayesu vā karassa ā hoti-a¤¤atra.


Pararåpamayakāre bya¤jane.

Kriyatthānamantabya¤janassa pararåpaü hoti yakārato'¤¤asmiü bya¤janādo paccayeti pararåpaü-karaõaü kātabbaü. Kattabbaü vā-napuüsakaliīgaü-bhāvassekattāpi tabbādyabhihito bhāvo dabbamiva pakāsatãti bahuvacana¤ca hoti-kamme-karãyatãti kātabboka kattabbo-abhidheyyasseva liīgavacanāni.

Visessaliīgā tabbādi tatthādo pa¤ca bhāvajā
Napuüsake siyuü bhāve kto cāno akantarã.
Bhāvasmiü ghyaõ pume evaü iyuvaõõagahādijo
Appaccayo'pi cāsaīakkhyā tumādi katvāntakā siyuü.

Anãye-


Rā nassa õe.

Rāntato kriyatthā parassa paccayanakārassa õo hoti-karaõãyaü-bahulādhikārā karaõādisupi bhavantã-sinā soceyye-divā diseso-sināyante'nenāti sinānãyaü0(cuõõaü)-dā dāne-diyate assāti dānãyo-(brāhmaõe)-ņhā gatinivuttiyaü-upa pubbo-upatiņņhatãti upaņņhānãyo-(sisso)-dhātunamanekatthattā yeva ņhā iccasmiü dhātumhi santamevopaņņhānatthaü upasaddo joteti-vuttaühi.

"Santameva hi nãlādi-vaõõaü dãpādayo viya.
Dhātusmiü santamevatthaü upasaggā pakāsako".

Vaca byattavacane-


Ghyaõ.

Bhāvakammesu kriyatthā paro ghyaõ hoti bahulaü-ghakāraõakārānubandhā.


Kagā cajānaü ghānubandhe.

Ghānubandhe cakārajakārantānaü kriyatthānaü kagā honti yathākkamanti vassa ko.


Assā õanubandhe.

öakārānubandhe paccaye pare upantassa akārassa ā hoti-vuccatãti vākyaü-ci vaye-ghyaõ.



[SL Page 044] [\x  44/]     

Yuvaõõānameo paccaye.

Ivaõõuvaõõantānaü kriyattānaü e o honti yathākkamaü paccayeti issekāre"saramhā dve"ti yassa dvibhāve ca-cayanaü ciyatãti vā ceyyaü-dā dāne.


âsse ca.

âkārantato ghyaõ hoti bhāvakammesu āssa e ca-dānaü dãyatãti vā deyyaü-vada pacane"vadādãhi yo"ti bhāvakammesu yocavaggapubbaråpesu-vadanaü vaditabbaü vā vajjaü-ama gama gamane vadādittā ye-gamanaü gamyateti vā gamyaü-guha saüvaraõe-"guhādãhiyak" iti bhāvakammesu yak-kakāro kānubandhakāriyattho.


Lahussupantassa

Lahubhutassa upantassa yuvaõõassa e o honti yathākkamaü paccayeti sampattasso kārassa "nate kānubandhanāgamesu"ti paņisedho-guhaõaü guhitabbaü kavā guyhaü-vipallāso-sāsa anusaņņhiyaü-yak.


Sāsasya sis vā.

Sāsassa vā sis hoti kānubandhe-pubbaråpe-sāsãyatãti sisso-sisādesābhāvapakkhe-


Ĩi bya¤janassa.

Kriyatthā parassa bya¤janādippaccayassa ¤i vā hoti-¤akāro "¤i lasse"-ti visesanattho,sāsiyo-vavatthitavibhāsattā vādhikārassa kvaci ¤issābhāvo-kattabbaü.


Kattari latuõakā.

Kattari kārake kriyatthā latuõakā honti-lakāro"latupitādanamā simhã"ti visesanattho-dadātãti dātā-õake-


Assāõapimhi yuk.

Akārantassa kriyatthassa yuk hoti õapito'¤¤asmiü õanubandhe, dāyako-vadhahiüsāyaü-"¤ibya¤janassā"ti ¤i-vadhetãtivadhitā,õake-"assānanubandhe"ti upantassa assa āttesampatte-


A¤¤atrāpi.

Kānubandhanāgamato'¤¤asmimpi te e o ā kvaci na hontãki paņāsedho-vadhako-lucchedane.


Kvavaõ.

Kammato parā kriyatthā kvaci aõ hoti kattari-okāre-


âyāvā õanubandhe.

Eonamāyāvā honti yathākkamaü sarādo õanubandheti tassā vādeso-saraü luõatãti saralāvo, kumbhaü karotãti kumbhakāro-kvacãti kiü, kammakāro-ettha"bhāvakārakesva ghaõaghakā"ti appaccayo-disa pekkhaõe.


[SL Page 045] [\x  45/]     

Samāna¤¤abhavantayāditupamānā disā kamme rãrikkhakā

Samānādihi yādãhi copamānehi parā disā kammakārake rãrikkhakā honti-"rānubande'ntasarādissā"ti disassa isabhāgassa lope"rãrikkhakeså"-ti samānassa sādese ca-samāno viya dassatãti sadã, sadikkho-ke-


Na te kānubandhanāgamesu.

Te e o ā kānubandhe nāgame ca na hontãti ettābhāve, sadiso.


Samānā ro rãrikkhake.

Samānasaddato parassa disassa ra hoti vā rãrikkakesåti pakkhe dassa rādese-sarã, sarikkho, sariso.


Sabbādãnamā.

Rãrikkhakesu sabbādãnamā hoti-a¤¤ādã, a¤¤ādikko, a¤¤ādiso.


Ntakimimānaü ņā kã ņã.

Rãrikkakesu nta kiü ima saddānaü ņā kã ņã honti yathākkamaü ņakārā sabbādesatthā-bhavādã, bhavādikkho, bhavādiso-yādi, yādikkho, yādiso-tyādi, tyādikkho, tyādisoccādi-tumhāmhā nantu ayaü viseso.


Tumhāmhānaü tā mekasmiü.

Rãrikkhakesutumhaamhānaü tā mā honte kasmiü yathākkamaü-tādi, mādi, tādikkho, mādikkho, tādiso, mādiso-ekaisminti kiü, tumhādiso, amhādiso-ci caye.


Bhāvakāra kesvaghaõaghakā.

Bhave kārake ca kriyatthā a ghaõa gha kā honti bahulaü-a-issekāre.


Eonamayavā sare.

Sare pare eonamayavā honti yathākkamanti tassa ayādeso ca-vayanaü ciyatãti vācayo-nãpāpuõane-vi pubbo0vinayanaü vinetãti vā vinayo-ru sadde-ravanaü ravo-bhu sattāyaü. Bhavanaü bhavo-gaha upādāne-pa pubbo-paggaõhaõaü paggaho-gaha mada dapa raõa sara vara carādayo gahādayo-kara karaõe, kicchatthe dumhi akicchatthesu ãsaü susu cuppadesu-dukkhena karãyatãti karaõaü vā dukkaraü-sukhena karãyatãti karaõaü vā ãsakkaraü, sukaraü-caja hāniyaü-ghaõ-cajanaü cāgo-paca pāke-ni pubbogha,nipacatãti nipako-khipa peraõe-ka-khipatãti khipako-pãtappaõe.


Yuvaõaõānamiyaddhuvaī sare.

Ivaõõuvaõõantānaü kriyatthānamiyabuddhavaī honti sare kvacãti iyaī-õetãti piyo-bhu sattāyaü-abhi pubbo.


[SL Page 046] [\x  46/]     

Kvi

Kriyatthā kvi hoti bahulaü bhāvakārakesu.


Kvãssa.

Kriyatthā parassa kvissa lopo hotãti kvilope-abhibhavatãti abhibhu-evaü sayambhu-ama gama gamane-kvimhi-"kvimhi lopo'ntabya¤janassā"ti malopo-urasā gacchatãti urago-dā dā ne-"ano" ti kriyatthā bhāvakārakesvāno-datti diyatãti vādānaü-saüpa pubbe-sammā padãyate yassa taü sampadānaü-apa ā pubbe-apādadāti etasmāti apādānaü-kara karaõe-adhi pubbo-"rā nassa õe"-ti õe-adhikarãyati etasminti adhikaraõaü-gaha upādāne.


Tathanarānaü ņaņhaõaëā.

Tathanarānaü ņaņhaõaëā honti vā yathākkamanti nassa õadese-gaõhitabbaü gahaõaü-pada gamane-nipubbo.


Padādãnaü kvaci.

Padādãnaü yuk hoti kvaci paccaye-nãpatti nipajjanaü-pã tappaõe-anamhi vanādinā nāgame ca'na te' iccādinā e na hoti-pãti pãõanaü-viji bhaya calanesu-saü pubbo-saüvinti saüvejanaü-"a¤¤atrāpã"ti ettābhāve-saüvijanaü-kudha kope-kujjhati sãlenāti kodhano-bhikkha yācane.


Itthiyama õa kti ka yak yā ca.

Itthilaīge bhāve kārake ca kriyatthā aādayo hontyano ca bahulaü-a-bhikkanaü bhikkhãyatãti vā bhikkhā-āpaccayo-õo-kāraõaü kārā-cārakaü-yathākatha¤ci saddanipphanti råëhito atthaniccayo-bhida vidāraõe-kti-bhedanaü bhijjateti vā bhitti-råja bhaīge-ko-rujatãti rujā-vida ¤āõe-yak-vedanaü vidanti etāyāti vā vijjā-aja vaja gamane-pa puddho-yo-pabbaja naü pabbajjā-"cavaggabaya¤ā"ti yogavibhāgā vassa bakāre ¤cittaü-vanda abhivādanatthutisu-ano-vandanaü vandanā.


I ki ti saråpe.

Kriyatthassa saråpe'bhidheyye kriyatthā pare i ki tã honti-i-vaca iccayaü dhātu eva vaci-kimhi-yudhi-ti-sarupe timhi karo tissa kho ti vikaraõassa ¤ātattā "kattari lo"ti lo-pacati-kathamakāro iccādi? Ghaõantena kārasaddena chaņņhisamāso-assa kāro akāro-bhuja pālanajjhohāresu.


Sãlābhikkha¤¤āvassakesu õã.

Kriyatthāõi hoti sãlādãsu patãyamānesu-uõhaü bhu¤jati sãlenāti uõhabhojã-pā pāne-"assāõapimhi yuka"iti-yuk-khãrambhikkha¤¤ampibatãti khãrapāyã-avassaü karotãti avassakārã, satamavassaü dadātãti satandāyã.


[SL Page 047] [\x  47/]     

Kattari bhåte ktavantu ktāvi.

Bhute parisamatte atte vattamānato kriyatthāktantuktāvã honti kattara-abhu¤jãti bhuttavā,bhuttāvã-susavakaõe-asuõi tisutavā, sutāvã.


Kto bhāvakammesu

Bhāve kammeca bhute kto hoti-āsa upavesane-āsanamāsitaü-¤i-ruda rodane.


Vā kvaci.

Te e o ā kvaci vā na honti kānubandhanāgamesu-rodanaü ruditaü, roditaü-karãyitthāti kato,


Gamādirānaü lopo'ntassa.

Gamādinaü rakārantāna¤cāntassa lopo hoti takārādo

Kānubandhe paccaye katvānakatvāvajjiteti ralopo-yā pā puõane.


Gamanatthākammakādhāre ca.

Gamanatthato akammakato ca kriyatthā ādhāre kto hoti kattari bhāvakammesu ca-yātavanto'sminti yātaü-(ņhānaü)-yā tavanto yānā-yānaü yātaü-yāyitthāti yāto-(patho)-āsitavanto'sminti āsitaü-(ņhānaü)-āsitavanto āsitā-āsana māsitaü-¤i.


Netā kattari vattamāne.

âraddhāparisamatte atthe vattamānato kriyatthā nto hoti kattari.


Kattari lo.

Kuyatthato aparokkhesu kattuvihitamānantadisu lo hoti-lakāro"¤i lasse"-ti visesanattho-pavatãti pavanto-"māno"ti kattari māno-pacamāno.


Bhāvakammesu

Vattamānatthe vattamānato kriyatthā bhāve kamme ca māno hoti.


Kyo bhāvakammesvaparokkhesu mānantatyādisu

Bhāvakammavihitesu parokkhāvajjitesu mānantādisu paresu kyo hoti kriyatthā-kakāro avuddhattho-bhāve-bhuyateti bhuyamānaü-kamme-paccateti paccamāno.


Te ssapubbānāgate

Anāraddhe atthe vattamānato kriyatthā te ntamānā ssapubbā honti savisaye-¤i-kattari-pacissatãti pacissanto,pacissamāno-hāve-bhuyissatãti bhuyissamānaü-kamme-paccissa teti paccissamāno-kara karaõe.


Tuü tāye tave bhāve bhavissatikriyāyaü tadatthāyaü.

Bhavissatiatthe vattamānato kriyatthā bhāve tuü tāye tave


[SL Page 048] [\x  48/]     

Honti kriyāyaü tadatthāyaü patãyamānāyaü-"tuütunatabbesu vā"ti vā akāro-a¤¤atra pararåpaü-karaõaya gacchati kātuü gacchati kattuü, kattāye vā-tave-"karassā tave"-ti ā-kātave-bhāveti kiü, karissāmãti gacchati-kriyāyanti kiü, bhikkhissaü iccassa jaņā-tadatthāyanti kiü, gacchissato te bhavissati bhattaü bhojanāya-gaha upādāne.


Pubbekakattukānaü.

Eko kattā yesaü byāpārānaü tesu yo pubbo tadatthato kriyatthā tunakatvāna katvā honti bhāve-¤i.


Ĩi lassa ca.

Ĩilāname hoti kvaci-gaõhaõaü katvā yāti gahetåna yāti, gahetvāna, gahetvā vā-assa rudhādittā.


Maü vā rudhādãnaü.

Rudhādãnaü kvaci maü vā hoti paccayeti pakkhe maü bhavaü api manubandhattā akārā paro.


öe niggahãtassa.

Gahassa niggahãtassa õe hoti-gaõhi tuna, gaõhitvāna, gaõhitvā-ekakattukānanti kiü, bhuttasmiü devadatte ya¤¤a datto vajati-pubbāti kiü, bhu¤jati ca pacati ca-appatvā nadiü pabbato bhavati atikkamma pakabbataü nadãti bhudhātussa sabbattha sambhavā ekakattukatā pubbakālatā ca gamyate.

Yebhuyyavuttiyā liīgaü dassitaü tattha sabbaso
Viseso pana vi¤¤ahi ¤eyyo pāņhānusārato.

Tabbādayo.
---------
Idāni tyādayo vuccante-paca pāke-pac iti ņhite-kriyatthā bahulamiti ca sabbattha vattate.


Vattamāne ti anti sithamimate ante se vega emhe.

Vattamāne āraddhā parisamatte atthe vattamānato kriyatthātyādayo honti-tesampaniyame.


Pubbaparacchakkānamekānekesu tumhāmhasesesu dvedve majjhimuttamapaņhamā.

Ekānekesutumhāmhasaddavacanãyesutada¤¤asaddavacanãyesu ca kārakesu pubbacchakkānaü paracchakkana¤ca majjhimuttamapaņhamā dvedve honti yathākkamaü kriyatthāti ekamhi vattabbe ekavacanaü ti-ti anti iti paņhamo ādo niddiņņhattā-si tha iti majjhimo majjhi niddiņņhettā-mi ma iti uttamo-uttamasaddoyaü sabhāvato tippabhutãnamantadvayamāha-evaü paracchakkepaki yathākkamaü yojanãyaü-tyādisu parabhutesu kattukammabhāva vihitesu kyalādayobhavantãti "kyo bhāvakammesvakakaparokkhesu mānanta


[SL Page 049] [\x  49/]     

Tyādisu kattarã lo"iccādinā tesaü vidhānā tyādayo kattu kammabhāvesceva vi¤¤āyantãti kattari timhi lo-pacati-bahumhi cattabbe antiü


Kvaci vikaraõanaü.

Vikaraõanaü kvaci lopo hotãti lassākārassa lopo-pavanti-pacasi pacatha.


Himimesvassa.

Akārassa dãgho hoti himimesu-pacāmi pacāma-paracchakke-pacate pacante, pacase pacavhe,pace pacāmhe-kamme-kyo bhāvakammesvaccādinā kyo.


Kyassa.

Kriyatthā parassa kyassa ã¤ vā hoti-¤akāro ādyavayavattho, pacãyati paccati.


Gurupubbā rassāre 'nte'ntãnaü.

Gurupubbasmā rassā paresaü ante 'ntinaü re vā hoti-pacãyare pacãyanti paccare paccanti, pacãyasi paccasi pacãyatha paccatha, pacãyāmi paccāmi pacãyāma paccāma-pacãyate, paccate pacãyare pacãyante paccare paccante, pacãyase paccase pacãyavhe paccavhe, pacãye pacce pacãyāmhe paccāmhe-bhāve-bhu sattāyaü-bhāvassekattā ekavacanameva-ta¤ca paņhamapurise yeva sambhavati-bhuyati devadattena, buyate vā-devadattassa sampati bhavananti attho-nehi¤ bahulaü vidhānā.

Kriyatthā kattari tyādi kammasmi¤ca sakammakā,
Bhāve cā'kammakākakammā'vacanicchāyama¤¤ato.

Bhavissati ssati ssanti ssasi ssatha ssāmi ssāma ssate ssante ssase ssavhe ssaü ssāmhe.

Bhavissati anāraddhe atthe vattamānato kriyatthā ssatyādayo honti.


A ãssādinaü bya¤janassi¤.

Kriyatthā paresaü aādãnaü ãādãnaüssādãna¤ca bya¤janassi¤hekāti vā-vavatthãtavibhāsāyaü sseti ssādãnaüssaccādãnadvāvayo adhippeto-"¤i bya¤janassā"ti siddhepi tyādisu parabhutesu ete samevāti niyamattoyamāramho-lassākārassa lope-pacissati pacissare pacissanti, pacissasi pacissatha, pacissāmi pacissāma-pacissate pacissare pacissante, pacissasepacissavhe, pacissaü pacissāmhe-kamme-paciyissati.


Kyassa sse.

Kyassa vā lopo hoti sse-pacissati paccissati, pacãyissa


[SL Page 050] [\x  50/]     

Re pacayissanti pacissare pacassanti paccissare paccissanticcādi-kattusamaü-kyova viseso-bhāve-bhuyissati bhavissati, bhuyissate bhavissate.


Nāme garahāvamhayesu.

Nāmasadde nipāte sati garahāyaü vimbhaye ca gamyamāne ssa tyādayo honti-garahāyaü-sāpi nāma pacissatãccādi-vimbaye-acchariyaü vata bho abbhåtaü vata bho andho nāma pacissaticcādi.


Bhute ã uü dha ttha iü mhā ā å sevhaü a mhe.

Bhute parisamatte atthe vattamānato kriyatthā ã ādayo honti-bhutānajjatane vakkhamānattā ime bhutanajjatane bhutasāma¤¤e ca bhavanti.

Ahassubhayato aķķharattaü vāva tadupaķķhakaü
Anto katvāna vi¤¤eyyo aho ajjano iti.

Tada¤¤o pana yo kālo so'najjatanasa¤¤ito.


âãssādisva¤ vā.

âādo ãādo ssāādo ca kriyatthassa a¤ vā hoti,


Eyyātha sse a ā ã thānaü o a aü ttha ttho vehāk.

âsahacaritova akāro gayhate-na parokkhe vihito-tho pana 'nte niddesā tvādisambandhi yeva tasseva vā nissitattā-nissayakaraõampi hi suttakārāciõõaü-eyyāthādãnaü oādayo vā honti yathākkamanti ãssavāttho-apacittho pacittho apavattho pacattho.


âãåmhāssāssamhānaü vā.

Etesaü vā rasso hotãti pakkhe rasse ca-apaci paci apacã pacã.


Uüssiüsvaüsu.

Umiccassa iüsu aüsu vā honti-apaviüsu paviüsu apacaüsu pacaüsu apavuü pacuü.


Ossa a i ttha ttho.

Ossa aādayo vā honti-apaca paca apaci paci apacittha pacittha apavattha pacattha apacitthe pacittho apacattho pacattho.


Si.

Ossa si vā hoti-apacisi pacisi apacasi pacasi apaco paco.


Mhātthāna mu¤.

Mhātthānamu¤ vā hoti-ãādisambandhinameva gahaõaü-apavuttha pacuttha.


Iüssa ca si¤.

Imiccassa si¤ vā hoti mhātthāna¤ca bahulaü-¤akāro ādyavaya vattho-apacasittha pacasittha apacittha pacittha apacattha pacattha, apacisiü pacisiü apacasiü pacasiü apaciü paciü, apacumha pacumha apacumhā pacumhā apacamha pacamha apacamhā pacamhā apacasimha pacasimha apacasimhā pacasimhā apacimha pacimha apacimhā pacimhā


[SL Page 051] [\x  51/]     

Apacamha pacamha apacamhā pacamhā-paracchakke-apavittha pacittha apavattha pavattha apaca paca apacā pacā, apacu pacu apacu pacu, apacise pacise apacase pacase, apacivhaü pacivhaü apacavhaü pacavhaü-assa vā amādese-apacaü pacaü apaca paca apacimhe pacimhe apacamhe pacamhe-kamme-apacãyittho paciyittho apacãyattho pacãyattho apaccittho paccittho apaccattho paccattho apacãyi pacãyi apacãyã paciyã apacci pacci apacci pacci, apacãyiüsu paciyiüsu apacciüsu pacciüsu apaciyaüsu pacãyaüsu apaccaüsu paccaüsu apacãyuü pacãyuü apaccuü paccumiccādi-bhāve-abhuyittho bhuyittho abhuyattho bhuyattho abhuyi bhuyi abhuyã bhåyã, abhuyittha bhuyittha abhuyattha bhuyattha abhuya bhuya abhayā bhuyā-"sambhāvanevā"ti ito veti vattamāne.


Māyoge ãāādi.

Māyoge sati ãādayo āādayo ca vā honti-asakkāla tthoyamāramho-mā bhavaü punapi evaråpamapacittho iccādi-vāvi dhānato ssatyādi eyyādi tvādayopi honti-mābhavaü pacissati, mā bhavaü paceyya, mā bhavaü pacatu iccādi.


Anajjatane ā å o ttha a mhā ttha tthuü sevhaü iü mhase.

Avijjamānajjatane bhutatthevattamānato kriyatthāāādayo honti-vātthe rasse ca-apacattha pavattha apaca paca apacā pacā, apacu pacu apacu pacå-o-apaca paca apaci paci apacattha pacattha apacattho pacattho apacasi pacasi apaco paco, apavattha pacattha apacaü pacaü apacapaca, apacamha pacamha apacamhā pacamhā-apacattha pacattha, apacatthuü pacatthuü, apacase pacase, apacavhaü pacavhaü. Apasiü pacasiü apaciü paciü, apacamhase pacamhase-kamme-apacãyattha pacãyattha apaccattha paccattha apacãya pacãya apacãyā pacãyā apacca pacca apaccā paccā, apacãyu pacãyu, apacãyu pacãyu, apaccu paccu apaccå paccåccādi-bhāve-abhuyattha bhuyattha abhuya bhuya abhuyā bhuyā-abhuyattha bhuyattha-"māyoge ãāādi"ti iminā māyogepi āādayo honti-mā bhavaü apacittha iccādi.


Parokkhe a u e ttha amha tthare ttho vho imhe.

Apaccakkhe bhutānajjatanatthe vattamānato kriyatthā aādayo honti-aparokkhesåti vacanā na vikaraõuppatti.


Parokkhāya¤ca.

Parokkhāyaü paņhamamekassaraü saddaråpaü dve bhavati.


Lopo'nādibya¤janassa.

Dvitte pubbassādito'¤¤assa bya¤janassa lopo hoti-papaca ppacu'papace papacittha-i¤abhāvapakkhe saüyogādi lopopapacattha, papaca papacimha, papacittha papacattha papacire, papacittho papacattho papacivho, pakapaci papacimhe-evaü kammepi-bhāve-


[SL Page 052] [\x  52/]     

Bhusya vuk.

Aādiyu bhussa vuk hoti.


Pubbassa a.

Aādisu dvatte pubbassa bhussa a hoti.


Catutthadutiyānaü tatiyapaņhamā.

Dvitte pubbesaü catutthadutiyānaü tatiyapaņhamā honti yathākkamanti bakāre-babhuva babhuvittha.


Eyyādo vā'tipattiyaü ssā sasaüsusse sasathassaü ssamhā ssathassiüsu sasase ssavhe ssiü ssāmhase.

Eyyādo visaye kriyātipattiyaü ssādayo honti vibhāsā-vidhurappaccayopanipātato kāraõavekallato vā kriyāyātipatti anipphatti kriyātipatti-etecassādayo sāmatthiyā tãtānāgate svevahonti-na vattamānena tatra kriyātipattyasambhavā-āãi ccādināvā rasse-apacissa pacissa apacissā pacissā, apacissaüsu pacissaüsu-ssessa eyyāthādãnā vā akāre-apacissa pacissa apacisse pacisse,apacissatha pacissatha,apacissaü pacissaü. Apacissamha, pacissamha, apacissamhā pacissamhā, apacissatha pacissatha, apacissiüsu pacissiüsu, apacissase pacissase, apacissavhe pacissavhe, apacissiüpacissiü, apacissāmhaye pacissāmhase-kamme-apacãyissa paciyissaapacãyissā paciyissā-kyassa vā lope-apacissa pacissa apacissā pacissā apaccissa paccissa apaccissāna paccissā, apaciyissaüsu pacãyissaüsuapacissaüsu pacissaüsu. Apaccissaüsu paccissaüsu, iccādi0bhāve-abhuyissa bhuyissa abhuyissā bhuyissā, abhuyissatha bhuyissatha-vāti vakiü, dakkhiõenana ce gamissati nāyakaņampariyā bhavissati.


Hetuphalesveyya eyyuü eyyāsi eyyātha eyyāmi eyyāma etha eraü etho eyyavho eyyaü eyyāmhe.

Hetubhutāyaü phalabhåtāya¤ca kriyāyaü vattamānato kriyattha eyyādayo vā honti.


Eyyeyyāsentaü ņe.

Eyya eyyāsi eyyamiccesaü ņe vā hoti-pace paceyya.


Eyyuüssuü.

Eyyumiccassa uü vā hoti-pacuü paceyyuü,pace paceyyāsi,-vā okāre-paceyyātho paceyyātha, paceyyāmi.


Eyyāmassemu ca

Eyyāmassa emu vā hoti u ca-pacemu paceyyāmu paceyyāmaka, pacetha paceraü pacetho paceyyavho, pace paceyyaü paceyyāmhe-kamme-pacãye pacãyye pacce pacceyya, paciyuü pacãyeyyuü paccuü pacceyyumiccādi-bhāve-bhuye bhuyeyya, bhuyetha.


[SL Page 053] [\x  53/]     

Pāto paceyya ce bhu¤je iccettha pacanakriyā

Hetubhutāti vi¤¤eyyā phalanatvanubhavakriyā.


Sattya rahesveyyādi.

Sattiyaü arahatthe va kriyatthā eyyādayo honti-bhavaü khalu bhattaü paceyya, bhavaü samattho, bhavaü arabho.


Sambhāvane vā.

Sambhāvane gamyamāne dhātunā vuccamāne ca eyyādayo honti navibhāsā-api bhavaü gilitaü pāsāõaü paceyya udaragginā-samhāvemi saddahāmi bhavaü paceyya,bhavaü pacissati.Bhavaü apaci.


Pa¤hapatthanāvidhisu.

Pa¤hādisu kriyattato eyyādayo honti.

Pa¤ho sampucchanaü iņņhā siüsanaü yācanaü duve
Patthanā bhattiyā vātha na navā vyāpāraõa vidhi.

Pa¤he, kiü so bhattaü paceyya udāhu bya¤janaü vā-patthanāyaü, aho vata so paceyya me-vidhimhi, bhavaü bhattaü paceyya.


Tu antu hi tha mi ma taü antaü ssu vho e āmase.

Pa¤hapattanāvidhisvete honti kriyatthato-pacatu pacantu.


Hissa'to lopo.

Ato parassa hissa vā lopo hoti-paca pacāhi-thassa vā vehāk-pacavho pacatha,pacāmi pacāma, pacataü pacantaü, pacassu pacavho, pace pacāmase-kamme-pacãyatu paccatu pacãyantu paccantu iccādi-bhāve, bhuyatu bhuyataü-pacituü payuttãti pacanicchāyaü.


Payojakavyāpāre õapi ca.

Kattāraü yo payojeti tassa vyāpāre kriyatthā õi õpi honti bahulaü-"assāõanubandhe"ti ā-payojakavyāpāre õiõapinaü vidhānā tadantassa kriyatthatāti pācisaddato tyādayo.


öiõapyāpihi vā.

öyādyantehi kriyatthehi aparokkesukattuvihita kamānantatyādisu lo hoti vibhāsā-"yuvaõõāname oppaccaye"ti ekāre "eonamayavā sare"ti ayādese ca-pācayati-a¤¤atra-pāceti-pācayare pācayanti pācenticcādi-kamme-


Dãgho sarassa.

Sarantassa kriyatthassa dãgho hāti kye-pācãyati pācãyare pācãyanticcādi-vuttanayena ¤eyyaü-payojakavyāpāre õiõapyantānaü sakammakattā na nabhāve råpanayo.

Akammakāpi hontaiva õiõapyantā sakammakā
Sakammakā dvãkammāssu dvikammā ca tikammakā.

Bhavissati-pācayissati pācessati pācayissare pācayissanti pācessare pācessanticcādi-kamme-pācãyissati-kyalopo-


[SL Page 054] [\x  54/]     

Pācissatãccādi-bhute-apācayittho pācayatto apācayattho pācayattho apācettho pācettho apācayi pācayi. Apācayã pācayã apācayiüsu pācayiüsu apācayaüsu pācayaüsu.


Eottā suü.

Eādesato oādesato ca parassa umiccassa suü vā hoti-apācayasuü pācayasuü apācesuü pācesuü apācayuü pācayumiccādi-ussa sumeva viseso-kamme-apācãyittho pācãyittho apācãyattho pācãyattho apāciyi pācãyi apāciyã pācãyi iccādi-anajjatane-apācayattha pācayattha apācettha kapācettha apācaya pācaya apācayā pācayā apācayu pācayu apācayå pācayå iccādi-kamme-apācãyattha pācãyattha apācãya pācãya apācãyā pācãyā iccādi-parokkhe-


Rasso pubbassa.

Dvitte pubbassa saro rasso hoti-papācaya papācayu papācaye papācayittha papācettha iccādi-kamme-sabbaü kattusamaü-atapattiyaü0apācayissa pācayissa apācayissā pācayissā apācayissaüsu pācayissaüsu iccādi-kamme-apāciyissa pāciyissa apācãyissā pāciyissa apācissa pācissa apācissā pācissā iccādi-hetuphalesu-pācaye pācayeyya pācayuü pācayeyayumiccādi-kamme-pācãye pācãyeyayumiccādi-tvādisu-pācayatu pācetu pācayantu pācentu iccādi-kamme-pācãyatu pācãyantu iccādi-õapimhi-pācāpayati pācāpeticcādi nyantasamaü-pācayitumpayuttiti õyantatopi õi.


öiõapinaü tesu.

öã õapinaü lopo nahoti tesu õã õapisu'tika pubbaõilope-pācayati pāceticcādi sabbattha¤eyyaü-õapicevaü.


Bhuvādi nayo.

Adhunā vikaraõappabhedappakāsanatthaü rudhādãnaü aņāņhagaõanamādibhutassekekassa kriyatthassa kāni ci råpāni udāhariyante-rudha āvaraõe-tyādi.


Ma¤ca rudhādãnaü.

Rudhādito aparokkhesukattuvihitamānantatyādisu lohoti ma¤cāntasarā paro-rundhati rundhare rundhanticcādi-kamme-"maü vā rudhādãna"nti vā maü-rundhiyati rujjhatãcacādi-paciviya sabbattha ¤eyyaü.


Rudhādi nayo.

Diva kãëā vijigiüsā vohārajjuti thuti gatãsu.


Divādãhi yak.

Divādãhi lavisaye yak hoti-kakāro kānubandhakāriyattho-evamuparica-dibbati dibbare dibbanticcādi-kamme-kivãyati dibbati divãyare diviyanti dibbare dibbanticcādi.

Divādi nayo.


[SL Page 055] [\x  55/]     

Tuda vyathane.


Tudādãhi ko.

Tudādãhi lavisaye ko hoti-tudati tudanticcādi-kamme-tudãyati tujjati tudãyaretudiyanti tujjare tudyanticcādi.


Tudādi nayo.

Ji jaye.


Jyādãhi ktā.

Jiādãhi kalavisaye knā hoti-jināti jinanticcādi-kamme-jiyati jiyare jiyanticcādi.


Jyādi nayo.

Kã dabbavinãmaye.


Kyādãhi kõā.

Kãādãhã lavisaye kaõā hoti.


Nāõasu rasso.

Nāõasu kriyatthassa rasso hoti-kiõati kiõanticcādi-kamme-kãyati kãyare kãyanticcādã.

Kyādi nayo.

Su savaõe.

Svādãhi keõā.

Svādãhi lavisaye keõā hoti-suõeti suõanticcādi.
Kamme-såyati såyare såyanticcādi.

Svādi nayo.

Tana vitthāre.

Tanāditvo.

Tanādãhi lavisaye o hoti-tanoti tanonticcādi.
Paracchakke.


Ovikaraõassu paracchakke.

Ovikaraõassa u hoti paracchakkavisaye-tanute tatvante iccādi-kamme-


Tanassā vā.

Tanassa ā hoti vā kye-tāyati ta¤¤āti tāyare tāyanti ta¤¤are ta¤¤anticcāndi.

Tanādi nayo.

Våra theyye.

Curādito õi.

Curādãhi kriyattehi sakatthe õi paro hoti bahulaü-corayati corati corayare corayanticorenticcādi-kamme-coriyati corãyare corãyanticcādi.

Curādi nayo-tyādayo.
---------


[SL Page 056] [\x  56/]     

Paratthāya mayā laddhaü katvāna padasādhanaü
Pu¤¤ena tena loko'yaü sādhetu padamaccunaü.

Suddhāsayena parisuddhaguõeditena
Sārena sārayatisaīghanisevitena
Ramme 'nurādhanagare vasatambujena
Vidvālitaü nijavisuddha kuladdhajena.

Mānentena tathāgataü paņipadāyogena saddhālunā
Niccākhaõķatapo'nalehi nikhilappāpārisantāpitā
Saddhammavhayasãhatelaņhįtiyā cāmãkaratthālinā
Nānāvādikudiņņhibhedapaņunā navāõi kanavadhå sāminā.

Satthānaü karuõavatā gatavatā kapāramparaü dhãmatā
Therenātumapādapa¤jaragato yo saddasattādisu
Moggallāyanavissutetiha suvacchāpo vinãto kayathā
So'kāsã piyadassi nāma yatidaü byattaü sukhappattiyā.

Vuttova vuttamupabhoginiyā sakāya
Pinappayodharavanāpagasevikāya
Ramhāvihāravadhuyā tilakātulena
Santena kappiõasamavhayamātulena.

Pada sādhanaü niņņhitaü.
---------


 

