[CPD Classification 4.1.12]
[SL Vol Sah - ] [\z Sah /] [\w I /]   
[SL Page 001] [\x   1/]     
 
Sahassavatthuppakaraõaü

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

1. Dhammasoõķakavatthu

Tilokanāthaü vanditvā dhamma¤ca sukhamākaraü
Saüghaü niraīgaõa¤ceva sãhaëācariyepi ca.

Sahassavatthuü bhāsissaü sãhalaņņhakathānayaü
Gaõhitvācariyavāda¤ca taü suõātha samāhito

Buddho ca dullabho loke saddhammasavaõampi ca
Saügho ca dullabho loke,1 sappurisā atidullabhā

Dullabha¤ca manussattaü, buddhuppādo ca dullabho
Dullabhā khaõa sampattã, saddhammo paramadullabho

Saddhādhanaü sãladhanaü hiriottappiyaü dhanaü
Sutadhana¤ca cāgo ca pa¤¤ā ve sattamaü dhanaü. 

Yassa ete dhanā atthi itthiyā purisassa vā
Adaliddoti taü āhu, amoghaü tassa jãvitaü 

Tasmā saddha¤ca sãla¤ca pasādaü dhammasāvanaü
Anuyu¤jetha medhāvã, etaü buddhāna sāsanaü

Tasmā cittaü pasādetvā sãlavantesu sakkaccaü
Appakampi kataü kāraü pu¤¤aü hoti mahapphalaüti. 

Imāni dullabhāni sulabhāni1 hontã ti vijānanatthaü imāni vatthåni kathetabbāni. Paņhamaü tāva dhammasoõķakavatthumhi atthuppatti evaü veditabbā: ------------------------------------------
1. Bã 2 ayaü pāņho natthi. 


[SL Page 002] [\x   2/]      

Amhākaü sammāsambuddho kassapasammāsambuddhassa dhammarājassa sāsanantaradhānato nacireneva kālena bārāõasãra¤¤o putto dhammasoõķakarājakumaro pitu accayena rajje patiņņhāya kassapadasabalena desitaü dhammaü sotukāmo hutvā māsamattaü rajjaü katvā devanagarasadise bārāõasãnagare cakkavattirajjasadisaü rajjaü karonto evaü cintesi: "mayhaü evaråpaü rajjavilāsaü rajjānubhāva¤ca saddhammaviyogena divākaravirahitaü ākāsaü viya, sasivirahitā ratti viya. Dantavirahito gajarājā2 viya, velantavirahito mahāsamuddo viya, cakkhuvirahitaü susajjitavadanaü viya, sugandhavirahitaü pāricchattakapupphaü viya catuakkhara (niya) matta-dhamma-desanāviyogena 3 mayhaü imaü rajjaü na sobhatã ti vatvā suvaõõacaīgoņakena sahassathavikabhaõķikaü susajjita-maīgala hatthikumbhe ņhapetvā bārāõasãnagare mahāvãthiyaü bheri¤carāpesi: "ekapadikaü vā dvipadikaü vā tipadikaü vā4 dhammapadaü jānantassa dammã"ti. Evaü bheri¤carāpetvā dhammajananakaü alabhitvā punappunaü dvisahassaü tisahassaü yāva satasahassaü koņi-dvikoņi-sahassakoņi-satasahassakoņiü gāma-nigama-janapada-senāpatiņņhānaü uparājaņņhānaü5, pariyosāne dhammadesanakaü alabhitvā attano suvaõõapiõķika-setacchattaü cajitvā pi dhammadesanakaü alabhitvā rajjasiriü pahāya attānaü cajitvā dhammadesakassa dāso hutvā pi dhammaü sossāmã ti vatvā evampi dhammadesanaü alabhitvā vippaņisārã hutvā "kimme saddhammaviyogena rajjenā"ti amaccānaü rajjaü niyyādetvā saddhammagavesako hutvā dhammasoõķaka mahārājā mahāvanaü pāvisi.
----------------------------------------------- -------
2. Bã 2. Antavirahito 3. Kš. Catuakkharaniyamattha -
4. Pã 2. Tipadikaü (ti padaü natthi.) 5. Bã 2. Uparajjaü. 


[SL Page 003] [\x   3/]      

Dhammasoõķaka-mahārājassa saddhammasavaõatthāya vanaü paviņņhakkhaõe sakkadevara¤¤o vejayanta-pāsāde ratanakaõõikāya kampo ahosi, paõķukambala- silāsanaü uõhākāraü dassesi. Sakko devarājā kena kāraõena paõķukambala-silāsanaü uõhākāraü ahosãti cintetvā attano sahassanettaü devamanussesu vitthāretvā olokento dhammagavesako hutvā vanaü paviņņhaü dhammasoõķakamahārājānaü disvā cintesi: ajja me attānaü vijahāya rakkhasavesaü māpetvā etaü aniccādiparidãpanaü jātijarāvyādhimaraõaü sakalasarãradosaü6 dassetvā dhammaü desetvā etaü7 sakarajje yeva patiņņhapetabbanti vatvā sakko devarājā rakkhasaråpaü māpetvā mahāsattassābhimukho avidåre attānaü dassesi. Taü disvā dhammasoõķaka mahārājā evaü cintesi: evaråpā nāma rakkhasā dhammaü jānissantã ti vatvā avidåre ņhatvā pucchāmã ti rakkhasena saddhiü sallapanto8 āha "sāmi mahāpu¤¤a devarāja, imasmiü pana vanaghaņe vasanadevarāja, kinnukho dhammaü jānāsã"ti? Devatā "mahārāja, dhammaü jānāmã"ti āha. "Yadi dhammā jānātha, mayhaü dhammakathaü kathethā"ti āha. "Mahārāja ahaü tuyhaü dhammaü kathessāmi. Tvaü mayhaü kãdisaü dhamma-kathikassa sakkāraü karissasã"ti āha. Evaü sante mayhaü dhammaü kathetvā pacchaü mayhaü sarãramaüsaü kādissasã ti āha. "Ahaü mahārāja chāto hutvā dhammaü kathetuü na sakko-mã"ti āha. Yadi tumhe paņhamaü maüsaü khādatha, dhammaü ko suõissutã ti? âha. Puna rakkhaso nāhaü dhammaü desetuü sakkomã ti āha. Puna rājā mayhaü dhammapaņilābha¤ca tumhākaü maüsapaņilābha¤ca tumheva jānitvā mayhaü dhammaü desethā ti āha. Atha kho10 sakko devarājā "sādhu mahārājā"ti vatvā avidåre ņhāne ubbedhena tigāvuta-
----------------------------------------------- ------------------6. Bã 2.Kš. Sakalasarãre desaü. 7. Bã 2.R.Kš.Etassa. 8. R.Avidåre ņhāne.
9. Bã 2.Sallapento. 10. Bã 2. 'Kho'ti navijjati. 


[SL Page 004] [\x   4/]      

Mattaü mahantaü a¤janapabbataü māpetvā evamāha: "sace mahārāja imaü pabbatamuddhaniü āruyha ākāse uppatitvā tvaü mama mukhe patissasi, ahaü tava ākāsagatakāle dhammaü desissāmã ti. Evaü sante tuyha¤ca dhamma-paņilābho mayha¤ca maüsapaņilābho11 bhavissatãti āha. Tassa kathaü sutvā dhammasoõķakamahārājā anamatagge saüsāre dhammena su¤¤o hutvā adhammasamaügã hutvā12 adhammasseva atthāya pāõātipātikā adinnādāyino13 kāmesu micchācārā såkarikā orabbhikā māhisakā14 sākuõikā corā pāradārikāti gahetvā sisacchinnānaü lohitaü catusu mahāsamuddesu udakato bahutaraü. Mātā-pituādãnaü piyamanāpaü atthāya rodantānaü assu catusu mahāsamuddesu udakatopi bahutaraü. Imaü pana sarãraü saddhammassatthāya vikkiõantaü mahapphala¤ca manāpa¤cā ti cintetvā "sādhu mārisa, evaü karomã"ti pabbataü āruyha pabbatagge ņhito mama rajjena saddhiü mayhaü sajãvaü sarãraü saddhammassatthāya dassāmã ti somanasso hutvā dhammaü kathethā ti saddhammassatthāya jãvitaü pariccajitvā ākāsato uppatitvā "dhammaü kathethā"ti āha. Atha sakko devarājā sakabhāvena15 sabbālaīkārehi patimaõķito ativiya somanassappatto taü ākāsato patantaü dibbaphusena16 parāmasanto urena patigaõhitvā devalokaü netvā paõķukambala-sãlāsane nisãdāpetvā mālāgandhādãhi påjetvā dhammasoõķakamahārājassa dhammaü desento imaü gāthamāha:

Aniccā vata saükhārā, uppāda-vaya-dhammino,
Uppajjitvā nirujjhanti, tesaü våpasamo sukho ti. 
----------------------------------------------- ------------------11. Bã 2."Mayhaü maüsapaņilābho"natthi. 12. Bã 1.Bã 2. Potthakesu natthi. 
13. Bã 2. Adinnādānā. 14. Bã 2.Māhiüsakā. 15. Bã 2.Sakkabhāvena. 
16. Bã 2. Potthake natthi. 17. Dibbaphassenā ti bhavitabbaü. 


[SL Page 005] [\x   5/]      

Tattha, aniccā vata saükhārā ti mahārāja, saīkhata-saīkhārā pi ekantena aniccā ti gaõhatha. Uppāda-vaya-dhammino ti iminā abhisaīkhatasaīkhārā pi aniccā ti gahetabbā. Uppajjitvā nirujjhantã ti iminā anabhisaīkhatasaükhārā pi aniccā ti gahetabbā. Tesaü våpasamo sukho ti, tesaü tiõõampi saīkhārānaü våpasamasaükhāto nirodho nibbānaü sukhoti gahetabbo. Athavā, aniccāvata saükhārā ti etena kāyasaükhārānaü aniccabhāvo pakāsito hoti. Uppādavayadhamminoti etena vacãsaükhārānaü aniccabhāvo pakāsito hoti. Uppajjitvā nirujjhantã ti etena cittasaükhārānaü aniccabhāvo pakāsito hoti. Tesaü våpasamo sukho ti etena asaükhata-nibbānaü pakāsitaü hoti. Athavā, aniccā vata saükhārā ti etena pu¤¤ābhisaükhārānaü aniccatā pakāsitā hoti. Uppāda-vaya-dhammino ti etena apu¤¤ābhisaükhārānaü aniccabhāvo pakāsito hoti. Uppajjitvā nirujjhantã ti etena āne¤jābhisaükhārānaü aniccatā pakāsitā hoti. (Tesaü våpasamo sukho ti etena tesaü18 tividha-saükhārānaü våpasamaīkhāto nirodho nibbānaü sukhoti vuccati. Athavā aniccā vata saükhārāti etena atãtasaükhārānaü aniccabhāvo pakāsito hoti. Uppāda-vaya-dhammino ti etena vattamānasaükhārānaü aniccabhāvo pakāsito hoti. Uppajjitvā nirujjhantã ti etena anāgata-saükhārānaü aniccabhāvo pakāsito hoti. Tesaü våpasamo sukhoti etena kālavimuttaü nissaraõaü nibbānaü dassitaü hoti. Athavā aniccā vata saükhārā ti etena sabbesampi saükhārānaü aniccatā pakāsitā hoti. Kasmā uppāda-vaya-dhammino? Yasmā uppajjitvā nirujjhanti, tasmā uppāda-vaya-dhammino. Tesaü uppāda-vayappattānaü dhammānaü anuppādana-saükhāto dhuvo dassito. Athavā aniccā vata saükhārā ti 
----------------------------------------------- -------------
18. Ayaü pāņho bã 2. Potthake natthi. 


[SL Page 006] [\x   6/]      

Etena ugghaņita¤¤åtaü vuttaü. Uppāda-vaya-dhammino ti etena vipacita¤¤åtaü vuttaü uppajjitvā nirujjhantã ti etena padaparameyyapuggalaü vuttanti veditabbaü. Evaü sakko dhammasoõķaka-maharājassa dhammaü desetvā devalokasampattiü dassetvā devalokato ānetvā sakarajje patiņņhāpetvā appamatto19 hohã ti ovaditvā devalokameva agamāsã ti. 

Dhammasoõķakavatthu paņhamaü
---------------

2. Migapotaka vatthu

Uddaloëakavihāre dhammasavaõaghositasaddaü sutvā nimittaü gaõhitamigassa vatthumhi1 atthupatti. 

Uddaloëakavihāravane nesādamanusso migānaü koņņhakaü bandhitvā migānaü vijjhanatthāya2 aņņhāsi. Eko migo gocaraü gaõhitvā pānãyatthāya titthaü gacchanto dhammasavaõaghositasaddaü sutvā dhammasavaõasaddesu nimittaü gaõhitvā ukkhittapādaü anikkhipanto aņņhāsi. Tasmiü kāle nesādamanusso migakoņņhake ņhito taü migaü vijjhi. So kālakiriyaü katvā uddaloëakavāsãmahābhayatherassa kaõiņņha-bhaginiyā kucchimhi paņisandhiü gaõhi. So mātukucchito nikkhamitvā sattavassikakāle mātulatherassa santike pabbajitvā khuragge yeva arahattaü pāpuõitvā mātulatherassa santikaü gantvā mātulatheraü candaü3 hatthena parimajjantaü addasa. Thero sāmaõeraü disvā "etaü rakkhituü vaņņati sāmaõerā"ti āha. Sāmaõero therena kathitaü sutvā candasahassaü āharitvā therassa dassetvā "bhante candasahassaü āharituü samattho kasmā ekaü candaü4
----------------------------------------------- -----------------
19. (Sabbesu) appamādena. 1. Bã 2 migavatthumhi. 2 Bã 2. Vijjunatthāya. 3. (Sabbesu) mātulattherassa caraõaü. 4. (Sabbesu) caraõaü. 


[SL Page 007] [\x   7/]      

âharantassa pākaņaü karissatã"ti āha. Thero puna divase attano bhaginiyā gehaü gacchanto tiüsasahassamattaü bhikkhusaüghaü gahetvā agamāsi. Bhaginiyā pi dvinnaü mātulabhāgineyyānaü atthāya dve āsanāni pa¤¤attāni. Dvinnaü atthāya yāgubhatta¤ca sampāditaü. Tassānubhāvena antarakhajjaka¤ca5 bhatta¤ca āsana¤ca sabbesaü tiüsasahassānaü pahonakaü ahosi. Sāmaõero bhuttānumodanaü maīgalaü vaķķhento dhammaü desesi. Mātāpitunnaü ādiü katvā pa¤cakulasatāni sotāpannāni ahesuü. Bahånaü dhammadesanā sātthikā ahosã ti. 

Migapotakavatthu dutiyaü.
-------------

3. Dhammasutaupāsikāya vatthu

Mahāgāme rājavihārasmiü dhammasavaõasutaupāsikāya vatthumhi atthuppatti. 

Ekā mahāgāmavāsã upāsikā rājamahāvihāre maõicetiyagehadvāre dhammaü suõamānā attanā patthetvā laddhaü ekaputtakaü1 āsivisena ķasantaü disvā dhammasavaõassa antarāyaü mā hotå 
Ti vatvā saya¤ca na2 nivāresi, a¤¤esa¤ca na dassesi. Pacchā dhammasavaõa-niņņhitakāle3 visavegena visa¤¤ãbhåtassa dārakassa santikaü gantvā "yena ākārena dhammasavaõassa antarāyamakatvā ekapadampi avināsetvā assosiü, etena saccena nibbiso jãvatu mama putto"ti saccakiriyaü katvā puttassa jãvitaü arogaü katvā teneva somanassena pacchā cavitvā sagge nibbattā ti vadanti. 

Dhammasutaupāsikāya vatthu tatiyaü.
----------------------------------------------- ------------------
5. Bã 2. Anantaraü- 1 bã 1.Bã 2.Laīkaputtakaü. 2. Kš.Bã 1.Potthakesu nakāro natthi. 3.Kš.Dhammasavaõaü niņņhita - 1.Bã.2.- Purakkhitaü. 

[SL Page 008] [\x   8/]      
4. Saddhammasavaõa-migaluddakassa vatthumhi atthuppatti. 

Ito ekatiüsakappamatthake sikhi nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā ara¤¤āyatane devatānaü catusaccapaņisaüyuttaü katvā dhammaü desesi. Taü eko migaluddako āsannaņņhāne ņhatvā dhammaü sutvā cittaü pasādetvā cavitvā devaloko nibbattitvā ekatiüsakappe duggatiyaü anibbattitvā sugatiyaü yeva devamanussa-sampattiü anubhavanto imasmiü buddhuppade pabbajitvā catusaccapaņisaüyuttavacanaü sutvā catupaņisambhidāhi arahattaü pāpuõitvā udānaü udānento imā gāthā abhāsi:

Migaluddako pure āsiü ara¤¤e vicittāyatane
Addasaü virajaü buddhaü devasaüghapurakkhataü1

Catusaccaü pakāsentaü2 nibbutaü amataü padaü,
Assosiü madhuraü dhammaü sikhino lokasāmino.3

Ghose cittaü pasādesiü asamaü appaņipuggalaü
Tattha cittaü pasādetvā atariü duttaraü bhavanti. 

Migaluddakassa vatthu catutthaü. 
----------------

5. Bhujagavināsita vatthu

Mahāvāsavihāre ariyavaüsadhammadesanaü savaõatthāya gatamagge mahātherassa bhujagena daņņhavatthumhi atthuppatti. 

Mahāvāsavihāre ariyavaüsa - dhammadesanākathanakāle kaõķarajjavāsã1 eko mahāthero dhammaü sossāmã ti vatvā gantvā attano nisãdanaokāsaü alabhitvā parisapariyante ekasmiü tiõagumbe aņņhāsi. Tattha ņhatvā dhammaü 
----------------------------------------------- -----------------
1. Bã 2. Purakkhitaü 2.Bã. Pakāsantaü.3.Bã 2.Bã 1. Lokanāyako. 
4. Bã 2. Attani uttaraü. 1. R.Kaõķajje vāsã.


[SL Page 009] [\x   9/]      

Suõamānassa eko bhujago tiõagumbato nikkhamitvā pādantarenāruyahitvā cattāro dāņhā pāpetvā nisãdanapasse ķasi. Thero dhammasavaõantarāyo mā hotå ti cintetvā hatthaü otāretvā bhujagassa sãsaü daëhaü gahetvā upāhanathavikāyaü pakkhipitvā mukhabandhanaü2 bandhitvā ekapasse ņhapetvā dhammaü assosi. Dhammasavaõānubhāvena daņņhaņņhānato visaü na uggataü. Dhammasavaõante3 aruõe uggacchante manussānaü ca gatakāle "mahābhujago4 mayā gahito"ti bhujagaü dassesi. Bhikkhå "kataravelāya ayaü bhujago tayā gahito"ti āhaüsu. Nidānakathanakāle yeva ayaü bhujago mayā gahito ti āha. Bhikkhå "acchariyaü āvuso evaråpaü āsivisaü gahetvā dhammadesanāya antarāyassa akaraõaü"ti āhaüsu. "Sace āvuso na saddahatha, ahaü bhujagena daņņhakālato paņņhāya avikkhittacitto hutvā ekapadampi avināsetvā dhammaü assosiü. Etena saccena visaü vinassatå"ti saccakiriyaü akāsi. Taü khaõa¤¤eva visaü pathaviü pāvisi. Dhammasavaõaü5 evaü mahānisaüsaü mahapphalaü sabbasattānaü visaghātakamahāagadaü hotã ti osadhānaü samasaükhātaü visaghātaü mahāagadaü.

Bhujagavisanāsita vatthu pa¤camaü. 
-------------------

6. âvāņato nãhaņavatthu

âvāņe tiõõaü janānaü nipātavatthumhi atthuppatti. 

Ekasmiü ara¤¤āyatane mahānidāghasamaye suriyasantāpena nadã-kandara-nijjhara-soõķikādãsu udake parikkhãõe nidāghavegena gacchatiõagumbādãsu ativiya miliyantesu sakuõakesu1 eko suvapotako pānãyapipā-
----------------------------------------------- ------------------
2. Bã 2. Mukha bandhaü. 3. Kš dhammasavaõānantare. 4. R.Ayaü bhujago. 
5. Bã 1. R.Kš. Dhammasavaõe. 1. Bã 1. R.Kš. Sakuõikesu. 

[SL Page 010] [\x  10/]      

Sito pānãyaü gavesanto ekasmiü saņņhiratana - naraka papāte pānãyagandhaü ghāyitvā pānãyaü pivituü paviņņho. So tattha patitvā tato uggantuü nāsakkhi. Eko sappopi evameva tasmiü patito yeva. Eko manussopi tasmiü patito yeva. Ete tayopi tato uggantuü asamatthā a¤¤ama¤¤aü aviheņhetvā mettacittā hutvā maraõabhayena tajjitā tayopi janā ekato hutvā tasmiü yeva vasiüsu. Atha aparo manusso pānãyatthāya taü vanaü patto te tayo disvā valliü āharitvā tattha pasibbakaü katvā āvāņamukhaü pappoņhetvā pasibbakaü otāretvā te tayopi tato uddhari. Te tayopi "iminā purisena amhākaü jãvitaü dinna"ti somanassā hutvā attano attano vasanaņņhānāni tassa ācikkhiüsu. Suvapotako "bārāõasãnagare dakkhiõadvāre mahantaü nigrodhaü atthi, tattha ahaü vasāmi, tava kicce uppanne mama santikaü āgacchāhã"ti vatvā pakkāmi. Sappo pi "tasseva nigrodhassa avidåre mahantaü ekaü vammikaü atthi, tatthāhaü vasāmi. Tava kicce uppanne mama santikaü āgantvā dãghāti2 vatvā pakkosāhã"ti vatvā pakkāmi. Manusso pi "bārāõasãnagare dakkhiõadvārasamãpe asukavãthiyaü nāma asukagehe vasāmi, tava kicce uppanne mama santikaü āgacchahã"ti vatvā pakkāmi.3

Atha aparabhāge tesaü upakāraka-manusso attano kicce uppanne mama sahāyakānaü santikaü gacchāmã ti tesaü santikaü gantvā bārāõasãnagare dakkhiõadvāre nigrodhamåle ņhatvā suvapotakassa saddamakāsi. Suvapotako taü saddaü sutvā vegena gantvā tena saddhiü paņisammoditvā "kimatthāya āgatosã"ti āha. "Jãvituü asakkonto dārake ¤ātakānaü paņiyādetvā tava santikaü 
----------------------------------------------- ----------
2. Bã 2 r.Maü dãghāti 3. 'Manusso'ti vacanato yāva 'pakkāmã'ti bã 2. Potthake na vijjanti. 


[SL Page 011] [\x  11/]      

âgatomhã" ti āha. Suvapotako tena hi tiņņhāhã ti4 vatvā tassa jãvitåpāyaü pariyesanto pakkāmi. Tasmiü kāle bārāõasãrājā susajjitauyyāne kãëitvā majjhantikasamaye padvapadumasaüchannaü madhurodakasampuõõaü sãtaü sugandhaü manoramaü maīgalapokkharaõiü disvā nahāyitukāmo hutvā sabbābharaõāni omu¤citvā rājapurise patiņņhāpetvā nahāyituü paviņņho tadā suvapotako taü khaõaü uppattitvā sākhantare nilãyitvā rājapurisānaü pamādakkhaõe5 ra¤¤o muttāhāraü gahetvā ākāsaü pakkhanditvā sãghaü vegena gantvā muttāhāraü tassa purisasassa datvā "appamatto imaü vala¤jāhã"ti āha. So puriso muttāhāraü gahetvā antonagare āvāņato nãhaņassa attano sahāyakamanussassa santikaü gantvā imaü muttāhāraü6 mama sahāyasuvapotakena dinnaü. Imaü dhanaü sādhukaü rakkhāhã"ti vatvā tassa adāsi. 

Tasmiü kāle rājā sãsaü nahāyitvā alaīkaronto7 muttāhāraü adisvā nagare bheri¤carāpesi: "yo muttāhāraü passati, tassa rājā mahantaü sakkārasammānaü karissatã"ti, so mittadåhã8 puriso bheriyā āõaü sutvā imaü purisa¤ca muttāhāra¤ca ra¤¤o dassetvā sukhena jãvissāmã ti attano katamupakāraü asallakkhetvā tassa purisassa muttāhāraü attano santikaü ņhapitabhāvaü kathesi. Rājapurisā taü purisa¤ca muttāhāra¤ca gahetvā ra¤¤o dassesuü. Rājā tena gahitabhāvaü sutvā imaü9 dakkhiõadvāre jãvasåle uttasethāti10 payojesi. Taü gahetvā māretuü agamaüsu. So māretuü nãyamāno vammikasantikaü gatakāle nāgarājassa saddaü akāsi. Taü sutvāva nikkhamitvā taü pavattiü ¤atvā etaü assāsetvā muhuttaü na mārethā ti vatvā sãghaü gantvā ra¤¤o aggamahesiyā
----------------------------------------------- ------------------4. Bã 2.Tiņņhāti. 5.2. Mahādakkhiõe. 6.Tassa purisassāti ādiü katvā yāva muttāhāraü bã 2. Potthake na vijjanti. 7.R.Bã 2 alaükārento. 8.Bã 2 mittadubbhã. 9.Bã.2
Imassa 10.Bã 2. Uttāpethāti.. 

2 
[SL Page 012] [\x  12/]      

ôasitvā sakalasarãre visavegaü uņņhāpetvā attānaü vijahitvā tassa manussassa sahāyakassa mu¤cako hutvā rājānaü etadavoca "mahārāja, eso māretuü payuttaka-puriso11 visavejjaü12 jānāti. So taü khaõa¤¤eva imaü uņņhāpessatã"ti. Rājā taü āharāpetvā "etaü tikicchāhã"ti āha. Nāgarājā tassa manussassa ākārena jānāpesi. So taü jānitvā nāgarājassa guõaü āvajjitvā udakena paharitvā deviyā tikicchaü akāsi. Sā sukhitā ārogā vuņņhāsi. Taü disvā tassa purisassa gāma - nigama - yāna - vāhanādãni datvā mahantaü sakkārasammānaü akāsi. So puriso "mama gehaü nigrodharukkhassa ca vammikassa ca antare karothā"ti āha. Rāja tattha gehaü katvā mahantaü sakkārasammānaü katvā tattha vāsesi. Te tayo13 yāvajãvaü mettaü abhinditvā sukhena vasitvā āyupariyosāne yathākammaü gatā. Tiracchānagatā evaü kata¤¤å katavedino, bhavanti, manussā ca kho akata¤¤å dubuddhino ti. 

âvāņato nãhaņavatthu chaņņhaü
--------------------

7. Buddheniyā vatthumhi1 atthuppatti 

Pāņalãputtanagare ekā seņņhidhãtā buddhenināmakā3 dānābhiratā buddhe mamāyikā sãlācāraguõåpetā dhammacārinã ca hoti. Sā ito ekatiüsakappamatthake sikhã nāma sammāsambuddhe cittaü pasādetvā cavitvā devaloke nibbattitvā ekatiüsakappe duggatiyaü anibbattitvā sugatiyaü yeva devamanussasampattiü anubhavanti3 imasmiü buddhuppāde pāņalãputtanagare seņņhidhãtā ahosi. Tassā guõakathā jambudãpatale patthari. Atha aparabhāge rajā mātāpitånaü santike dåtaü pāhesi. 
----------------------------------------------- ----
11. Bã.2. Ayuttaka puriso. 12. Bã 2. Visavijjaü. 13. R.Bã.1 Tena so. 1. Kš. Buddhe niyyāmaka. 2. Kš. Buddhe niyyāmakā. 3 š. Kš. Bã. 2 Anubhavanto. 

[SL Page 013] [\x  13/]      
Sā pana "yadā mamantarāyo uppajjissati, tadā mama saraõaü bhavissatã"ti ekaü assasindhavaü posesi. Mātā-pitaro punappunaü dhãtaraü yāciüsu. Sā buddhe niyyāditattā kāmānaü ādãnavabhåtattā ca taü kiriyaü na icchi. Rājā pana etāya ācārasampanne dānasãlabhāvanārambhe mettābalena cintesi : "imāhaü nissāya buddhasāsane dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathaü upavasitvā devaloke nibbattissāmã"ti. Tato rājā kena nu kho upāyena etaü ānemã ti rājapurise payojeti. Ra¤¤o payojita-purisā corakammena imaü ānessāmāti cintentā pāņalãputtanagaraü āgamiüsu. Seņņhidhãtā tasmiü kāle dhammarakkhitatheraü "kiü karomã"ti āha. Ra¤¤o payojitapurisā corā nagarāsanne pucimandavane aņņhaüsu. Dhammarakkhitathero imissā mālaü påjetvā gamanakāle "tuyhaü gamanamagge mahāpucimandavanaü sampattakāle vegena gacchāhã"ti āha. Sā gacchantã pucimandavanaü sampattakāle gāmadārikā assassa paõhisa¤¤aü datvā assaü ākāsaü laüghāpesi. Corā samantato dhāvitvā vegena anubandhiüsu. Asso vegaü janetvā dhāvati. Corā etaü disvā vegena dhāviüsu. Tato pi laüghi. Sā assapiņņhito patitvā assaü evamāha. "Tāta, ettakaü kālaü posentã evaråpe ņhāne uppanne bhaye mama paņisaraõaü bhavissatã ti taü posesiü, tvaü kinnāma putta evaü karosã"ti. So taü sutvā nivattitvā oloketvā vegena āgantvā piņņhiyaü nisãdāpetvā ākāsena gantvā sakaņņhāne yeva patiņņhāpesi. Sā sattāsãtikoņidhanaü buddhasāsane dānaü datvā cavitvā devaloke nibbattã ti. 

Buddheniyyāmaka vatthu sattamaü.
-------------------

[SL Page 014] [\x  14/]      

8. âra¤¤ika-mahāabhayattherassa vatthumhi atthuppatti. 

Mahāvāëikavihāravāsã āra¤¤ika-mahāabhayatthero nāma. So ekassa nagarassa āsannaņņhāne vāsaü kappeti. Tameko kulaputto theraü dvādasavassāni paņijaggi. So therassa cãvarasāņakaü adāsi. Upāsakassa dinnaü dinnaü sāņakaü imasseva antarabhittigehe arati1 nāma eko coro dinnaü sabbaü vatthaü rattiyaü gantvā āharati. Athekadivasaü kulaputto therassa cãvarasāņakaü datvā evaü cintesi: "iminā saddhiü sattavāre imassa therassa cãvarasāņakaü adāsiü, so tena cãvaraü katvā na nivāseti, a¤¤assa dānampi na pa¤¤āyati imaü kāraõaü jānissāmã" ti. Puna therassa cãvarasāņakaü datvā rattābhāge āvudhaü gahetvā maggaü rakkhanto aņņhāsi. Puna coro tassa rakkhanabhāvaü ajānitvā gantvā therassa dinnaü cãvarasāņakaü gahetvā teneva maggenāgacchati. Upāsako coraü disvā vegenāgantvā coraü cåëe gahetvā "ettakaü kālaü mayā dinnaü cãvarasāņakaü gaõhāsã"ti āha. Evaü sāmã, ettakaü kālaü ahameva sabbaü gaõhāmã" ti āha. Upāsako satta hatthato cãvarasāņakaü gahetvā anekappakārena koņņetvā dubbalaü katvā āmakasusānaü gantvā a¤¤aü matakamanussaü hatthato hatthaü pādato pādaü piņņhito piņņhiü āmocanaü katvā tassa piņņhiyaü daëhaü bandhitvā taü vissajjetvā purimataraü attano gāmaü gantvā "bho gāmavāsino tumhe jānātha, ajja rattiü eko amanusso āgacchissati, so tumhākaü vināsaü karissati, tumhe gehadvārāni pidhāya tena saddhiü abhaõitvā dvāraü avivaritvā appamattā hothā"ti ugghosesi. Gāmavāsino tathā akaüsu. So coro mata-
----------------------------------------------- -----------------
1. Rasavā. Harantiko.


[SL Page 015] [\x  15/]      

Manussena saddhiü ekābaddho hutvā attano gehadvāraü gantvā bhariyaü āmantetvā anekappakārena yācitvāpi dvāraü vivarāpetuü asakkonto mātāpitunampi sabbesaü ¤ātakānampi gehadvāraü gantvā avicaritvā sahāyassapi gehadvāraü gato. Gatagata-geheva yakkho āgato ti sa¤¤āya dvāraü na vivariüsu. So sakalagāme āhiõķitvā a¤¤attha paņisaraõaü alabhanto therasseva paņisaraõaü katvā therassa santikaü gantvā "imā dukkhā3 mocetvā maü sukhiü4 karothā"ti āha. Thero taü disvā karuõāya kampamāno matamanussaü mocetvā dåre ņhapetvā taü uõhodakena nahāpetvā telanāëikena sakalasarãre telaü abbha¤jitvā tassa ākoņitaņņhānaü sambāhanto nisãdi. So mahāupāsako coro kahaü gato ti vicinanto therassa santikaü gantvā therena tassa paņijagganākāraü disvā "bhante evaråpassa mittadubbhino kasmā evaü karothā"ti āha. Thero mahāupāsaka, imassa mittadubbhino tava cittaü mudukaü karohã ti vatvā imaü gāthamāha:

Udabindunipātena5 udakumbhopi pårati,
Pårati bālo pāpassa thoka thokampi ācinaüti. 

Ovaditvā taü pesesi. Coro therasseva santike pabbajitvā vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pattoti. 

Corabhāvaü jahitvāna uppannepi ca paccaye
Appicchāguõa-sampanno sāsane hota, corako ti. 

Abhayattherassa vatthu aņņhamaü. 
------------------
------------------------------------------
2. Bã. 2. Amanussena. 3. (Sabbesu) imaü dukkhaü. 
4. Bã 2. Sukhaü 5. Bã 2. Udakabindu

[SL Page 016] [\x  16/]      

9. Micchādiņņhikassa vatthumhi atthuppatti

Kassapasammāsambuddhassa parinibbutakāle dhātuü nidhetvā mahantaü påjāsakkāraü akaüsu. Tadā eko ahiguõņhiko sappaü kãëāpetvā āhiõķamāno ekasmiü gāme rattibhāge nivāsaü gahetvā khādanãya - bhojaniyādãhi santappito ekasmiü ņhāne nisãdi. Gāmavāsã manussā rattibhāge sayanakāle "namo buddhassa, namo dhammassa, namo saüghassā"ti vatvā sajjhāyiüsu. So ahiguõņhiko tiõõaü ratanānaü guõaü ajānanabhāvena gāmavāsãnaü kathaü sutvā sayampi namo buddhassāti parihāsakeëiü katvā kathesi. Punadivase attano kãëāpanasappaü olokento ekaü nāgarājaü kassapabuddhassa thåpe påjaü katvā āgantvā vammikaü pavisitvā nipannaü ahiguõņhiko disvā mantaü parivattesi. So nāgarājā mantaü sutvā kuddho nikkhamitvā taü māretukāmo hutvā anubandhi. So ahiguõņhiko maraõabhayena palāyanto ekasmiü pāsāõe pakkhalitvā1 bhåmiyaü patamāno sāyaõhakāle gāmavāsãhi "namo buddhassā"ti vuttavacanaü anussaranto paņisevanena namo buddhassāti āha. Nāgarājā imassa kathā sutvā tiõõaü ratanānaü garuü katvā taü namitvā tiõaõaü ratanānaü guõaü tayo suvaõõamālena påjetuü assa adāsi. "Tesu ekaü pupphaü mayhaü pu¤¤atthāya påjehi, ekaü tava pu¤¤atthāya påjehi, ekaü vikkiõitvā sukhena jãvāhã"ti āha. So mālā gahetvā cetiyassa santikaü gantvā attano ca nāgarājassa ca atthāya thåpe dve påjesi. Ekaü vikkiõitvā satasahassaü labhitvā kapaõaddhika - vaõibbakānaü dānaü dadanto ahiguõņhikakammaü pahāya kusalakammaü påretvā saggagāmã ahosi. 

Tiracchānānaü hadayaü mudukaü ratanattaye,
Guõampi so vijānāti, manussānaü hi kā kathā ti. 

Micchādiņņhikassa vatthu navamaü. 
------------------
---------------------------------------
1. Bã 2. Maīgalitvā.


[SL Page 017] [\x  17/]      

10. Saraõattheravatthumhi atthuppatti

Sāvatthiyā mahānagare sumanaseņņhi nāma ahosi. Tassa mātugāmo sujampati nāma ahosi. Tesaü eko putto ekā dhãtā ca ahesuü. Etesaü pana mātāpitaro kālaükaronto kaõiņņhabhaginiü jeņņhabhātu hatthe ņhapetvā kālamakaüsu tato kālantarena bhātā paņhamaü kaõiņņhikāya āvāhaü katvā pacchā sayampi āvāhamakāsi. So kulaputto mātu pilandhanapasādhanaü sabbaü bhaginiyā va ruciyā bhogaü dāsaü-dāsiü niyyādesi. Sā nacirasseva gabbhinã hutvā attano sāmikaü āmantetvā "sāmi, mama bhātikassa santike vasissāmã"ti nānappakārena sāmikaü yāci sāmiko nipãëito nivāretuü asakkonto upakaraõāni sajjetvā yānaü sajjetvā mātugāmaü yāne nisãdāpetvā bhātikassa gehaü gacchanto dvārantare satthāraü nagaraü pavisantaü disvā vandiüsu. Satthā tesaü upanissayaü disvā saraõesu patiņņhāpetvā pa¤casãlaü datvā "tumhākaü dukkhassa uppannakāle maü anussareyyāthā"ti āha. Sāmiko bhariyaü ādāya bhātu santikaü gantvā bhātuno paņiyādetvā "sammā mama bhariyāya jãvitārakkhaü karothā"ti vatvā sayaü attano gehaü agamāsi. So bhaginiyā pādaparicārikaü pariyesanto a¤¤aü adisvā bhariyaü pakkosāpetvā "bhadde amma, bhaginiyā veyyāvaccaü karohã"ti vatvā niyyādesi. Etassa pana bhariyā tassa kaõiņņhikāya veyyāvaccaü karontã etissā alaükārapasādhanaü disvā lobhaü uppādetvā āhārupacchedaü katvā gilānā viya sayi. Tassā sāmiko "kiü tuyhaü sarãre aphāsukaü? Kiü kātuü yutta"nti? Paņipucchi. Tava kaõiņņhikāya pilandhane āsaü katvā pa¤camadhuramaüsaü patthemãti āha. Tassā sāmiko attano kaõiņņhikāya pa¤camadhuramaüsaü attano bhariyāya adātukāmo hutvā attano bhariyaü āha. "Bhadde, manussamāraõaü nāma bhāriyaü" ti vatvā


[SL Page 018] [\x  18/]      

Anekapariyāyena taü tato nivattetuü nāsakkhi.Soattano mātugāmassa antare kāmena bandhitvā attano kaõiņņhikaü māretukāmo hutvā"ehi ubhopi mātāpitånaü dinnaü iõaü gaõhāma, tuyha¤ca mayha¤ca passitvā iõāyikā iõaü dassantã"ti taü sukhayānake nisãdāpetvā nagarāsanne dåraü gantvā yānaü maggato okkamāpetvā vanagahaõaü pavisitvā kaõiņņhikaü māretukāmo hutvā kaõiņņhikaü jãvantameva makule gahetvā sãsaü bhinditvā māressāmã ti cintetvā māretukāmo hutvā bhåmiyaü pātesi. Tasmiü samaye kammajavātā caliüsu. Sā bhātaraü yācantã taü apanetuü asakkontã bhātaraü(mu¤cissāmi?) Mama puttassa mukhaü oloketvā tava bhāgiõeyyassa sinehena pi maü mā mārehã ti yācantiyā pi makule gagetvā ākaķķhanto avidåre ņhāne nigrodhamåle sãsaü ņhapetvā sãsaü bhindituü ārabhi. Sā cintesi. Sacāhaü saddaü mu¤ceyyaü, attano saddena a¤¤o āgantvā mama bhātuno ayaü coro ti vatvā (a¤¤aü vanaü gantvā?) Anayaü karissatã ti cintetvā mama jãvitaü cajitvā mama bhātuno anayaü na karomã ti cintetvā attanā gahita-saraõaü āvajjamānā avissajjetvā nipajji. Tassā evaü sayitvā1 bhātuno antare attano mettānubhāvena tasmiü nigrodhe adhivatthā devatā "evaråpe mātugāme imasmiü rukkhamåle mārite devasamāgamaü pavisituü na labhissāmã"ti cintetvā etāya sāmiko viya hutvā taü tajjetvā palāpetvā taü yāne nisãdāpetvā dārakena saddhiü taü divasameva sāvatthiü gantvā antonagare ekissāya sālāya taü nipajjāpetvā sayaü antaradhāyi. Etissā pana sāmiko nagarato nikkhamanto etaü disvā "tvaü kena saddhiü āgatāsã"ti paņipucchi. Sā "tvayā saddhiü āgatāmhi"ti āha. So tuyhaü diņņhakālaü upādāya ajja cattāro māsā atikkantā, ettakaü kālaü mayā tvaü na diņņhapubbā. Tayā saddhiü nagarato
----------------------------------------------- ------------
1. Sayitāya iti yuttataraü


[SL Page 019] [\x  19/]      

Nāgatomhã ti āha. Sā etassa kathaü sutvā tena hi imaü kāraõaü mātāpituna¤ca a¤¤esa¤ca mā kathehi, appamatto hotã ti vatvā sabbaü attano pavattiü sāmikassa ārocesi. Sāmiko taü kathaü sutvā bhayapatto hutvā taü gahetvā attano gehaü gantvā punadivase satthāraü nimantetvā mahādānaü datvā satthu santike gahitasaraõānubhāvena jãvitassa laddhabhāvaü kathetvā dārakassa saraõo ti nāmaü akaüsu. Satthā tesaü ajjhāsayaü ¤atvā dhammaü desesi. Ubhopi sotāpannā ahesuü. Putto pi vãsativassakāle buddhasāsane pabbajitvā vipassanaü vaķķhetvā arahattaü patto saraõatthero nāma ahosã ti. 

Saraõattheravatthu dasamaü

Vaggo paņhamo. ---------

[SL Page 020] [\x  20/]      

11. Vessāmittāya1 vatthumhi atthuppatti. 

Kosambiyanagare ra¤¤o mātugāmo vessāmittā nāma ra¤¤ā saddhiü kosambiyavihāraü gantvā dhammaü sutvā saraõesu patiņņhāya buddhamāmikā hutvā viharati. So aparabhāge kosambiyarājā saügāmatthāya gacchanto attano mātugāmena saddhiü gantvā mātugāmaü khandhāvāre ņhapetvā saīgāmatthāya gacchanto "rattapatākaü2 ussāpemi, tena sa¤¤ānena mamantarāye sati tvaü palāyitvā kosambiyaü gacchāhã"ti vatvā sayaü saügāmaü pāvisi.3 Tasmiü khaõe patitassa ra¤¤o mātugāmo rattadhajaü disvā palāyamānā a¤¤assa ra¤¤o manussā taü addasaüsu te taü disvā attano ra¤¤o dassesuü. Rājā taü disvā "abhisekaü karohã"ti āha sā taü na icchi. "Kasmā na icchasã"ti? Pucchi. Sā "ekassa ra¤¤o abhisekā hutvā tassa viyogadukkhena ativiya dukkhitā, puna a¤¤assa matakāle evaü me bhavissatã ti abhisekaü na icchāmã"ti āha. Rājā" sace abhisekaü na gaõhāsi, aggimhi taü pakkhipāpemã"ti vatvā mahantaü dārucitakaü kārāpetvā aggiü ekapajjotakaü hutvā jalite tattha pavisāhã ti āha. Sā aggiü na pavisati. Sā rājānaü yācati, mā mahārāja maü evaü karohãti4 taü yācamānampi aggimhi pātesi. Sā patite a¤¤aü mama saraõaü natthãti tisaraõameva saraõaü karomã ti cintetvā saraõattayamanussarantã aggimhi nisãdi. Tassā ratanattayānubhāvena appamattakampi uõhākāraü nāhosi. Padumagabbhaü paviņņhā viya ahosi. Rājā taü acchariyaü disvā saüvegappatto hutvā vegena gantvā urena nipajjitvā "mama accayaü khamāhi, ajja paņņhāya mama mātuņņhāne ņhatvā 
----------------------------------------------- -----------------
1. R. Bã 2. Upāsikā - mittāya, kš. Upāsikāvessāmittāya. 2 Bã 1 rattadhajapatāka. 3. Bã 2. R. Kš. Pavisitvā. 4. Kš. R. Kārehã ti. 

3 
[SL Page 021] [\x  21/]      

Mama atthaü karohã"ti vatvā mahantaü sakkārasammānaü akāsi. Taü pāņihāriyaü disvā rājā ca bahu manussā ca saraõesu ca sãlesu ca patiņņhāya dānādãni pu¤¤akammāni katvā yathā kammaü gatāti. 

Vessāmittāya vatthu paņhamaü.
------------------

12. Brāhmaõaputtassa sirināgassa vatthumhi atthuppattã 

Sãhaëadãpe sirināgo anurādhapure rājā bhavissāmã ti cintetvā dhanaü pariyesanto dakkhiõavihāre cetiye bahudhanaü atthã ti sutvā cetiyaü bhindathā ti āha. Rājapurisā cetiyasandhiü apassitvā na passāmāti āhaüsu. Imasmiü cetiye sandhiü ko nāma jānātã ti? âha. Goëiyagāme caõķālaputto nāma jānātã ti āhaüsu. Rājā taü pakkosāpetvā "imasmiü cetiye tvaü sandhiü jānāsã ti1 vadanti. Sandhiü ¤atvā2 imaü cetiyaü bhindā"ti āha. "Ahaü mahārāja saraõagato upāsako, nāhaü satthuno cetiyaü bhindāmã"ti āha. Rājā tassa kujjhitvā etaü jãvasåle uttāsethāti3 āha. Tassa caõķālassa satta puttā atthi, tepi pakkosāpetvā "cetiyaü bhindathā"ti āha. Tepi satthuno cetiyaü na bhindāmāti āhaüsu. Tepi jãvasåle uttāsethāti3 āha. Imesaü saggasampattãnaü4 dassanatthaü devatā devalokato rathe ānetvā sabbesaü passantānaüyeva sabbe tusitapuraü nayiüsu. Taü disvā rājā ca rājapurisā ca acchariyā ahesuü: amho cetiyaü abhindāpetvā nisinna - jane devalokaü nayiüså ti. Tato pācãnapassaü gantvā gaīgārājiyaü madhupiņņhigāmakamhi madhupiņņhicetiyaü bhindāpetvā dhanaü gaõhāpetvā dhanena
----------------------------------------------- -----------------
1. Bã 1. R. Jānātã ti. 2. Bã 2. ōhatvā. 3. (Sabbesu) uttāpethāti. 4. Bã 1. Bã 2. Sabbasampattãnaü (sabbesu)


[SL Page 022] [\x  22/]      

Rajjaü gaõhitvā pacchā dhanaü saīkaķķhitvā sayaü sakaņena āharāpetvā tasmiü cetiye patiņņhāpetvā cetiyaü kārāpesi. Atha so rājā aparabhāge kucchirogena upahato kucchiü phāletvā kālakiriyaü katvā mahāniraye nibbatti. 

Brāhmaõaputtassa sirināgassa vatthu dutiyaü. 
---------------------------

13. Saddhātissavatthumhi atthuppatti

Cålavaķķhitissāmacco1 nāma senāgamanaü gacchanto anurādhapuraü gantvā saddhātissamahāra¤¤o upaņņhānaü katvā attano nivesanagehaü gacchanto ekaü sālacatukkamhi sudassana-pidhāna-gāmavāsiü2 piõķapātiyatissattheraü disvā therassa hatthato pattaü gahetvā attano gehe bhattaü alabhitvā attano hatthe aņņha kahāpaõe datvā therassa piõķapātaü adāsi. Thero arahattaü patvā pacchā piõķapātaü paribhu¤ji. Ra¤¤e chatte adhivattā devatā sādhukāramadāsi. Rājā etaü pakkosāpetvā etassa mātāpitåna¤ca pakkosāpetvā vaķķhamāna - nagaraü nāma adāsi. Atha aparabhāge piņņhivālamhi nāma khandhāvāraü bandhanakāle udakaü dullabhaü ahosi. Tasmiü kāle devatā tassa jātassaraü dassesuü. Tato pānãyaü ghaņena āhaņakāle kālaü ghosāpetvā āgatānaü tiüsasahassabhikkhånaü pānãyaü adāsi. Ra¤¤o chatte adhivattā devatā puna sādhukāramadāsi. Tadā taü pakkosāpetvā rājā atikoņņhadvāre3 antaragaīgaü nāma adāsi. Atha antaragaīgaü gacchanto kaõķadvāraü4 āgatakāle amacco madhuramaüsaü5 khāditukāmo ahosi. Parivāramanussā
----------------------------------------------- -------------
1. Kš. Cålavaķķha. Rasavāhiniyaü "cålarajje saddhātissāmacco"ti dissati. Saīammālaükāre sãhaëapotthake "sulunnaru nam gama" iti dissati. 2. Rasa. Tālacatukkamhi sudassanapadhānasālāya vasantaü. 3. Rasa. Koņņhadvāre. 4. Bã 2. Kaõhādvāraü. 5. Rasa. Mayåramaüsaü. 


[SL Page 023] [\x  23/]      

Madhuramaüsaü5 pucchitvā a¤¤ama¤¤aü codetvā madhuramaüsaü5 na labhiüsu. Tadā devatā devasaüghena saddhiü bahuü madhuramaüsaü5 āharitvā tassa adaüsu. Etampi bhikkhusaīghassa datvā paribhu¤ji. Puna chatte adhivatthā devatā sādhukāramadāsi. Athassa aparabhāge rājā cetiyapabbate ambatthale mahāthåpe manosilāvilepanaü gaõhāpetukāmo hutvā tena amaccena saddhiü cetiyapabbatavihāraü gantvā attano manorathaü påretvā sakalacetiye manosilāvilepanaü akāsi. Tadā so amacco dvādasasahassānaü bhikkhånaü ticãvaramadāsi. Bhikkhå tena dinnaü manosilāvaõõaü cãvaraü pārupitvā dvādasasahassabhikkhå manorathaü påretvā manosilāvilepanena vicittaü cetiyaü padakkhiõaü katvā otaranti. Tesaü otarantānaü rājā ca amacco ca disvā sotāpannā ahesuü. Te tato paņņhāya dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathakammaü katvā tidasapuraü påresånti. 

Saddhātissavatthu tatiyaü. 
--------------

14. Sãvalãttherassa vatthumhi atthuppatti. 

Ayampana sãvalãtthero atãte satasahassānaü kappānaü matthake padumuttarabuddhakāle mahallakabrāhmaõo hutvā attano jagganaņņhāne nihitaü dhanaü disvā taü vissajjetvā mahādānaü datvā arahattaü patthetvā aparabhāge tato cavitvā bārāõasiyaü seņņhiputto hutvā paccekabuddhānaü catupaccayaü datvā yāvajãvaü paņijaggitvā aparabhāge vipassãsammāsambuddhakāle bandhumatã nāma nagare a¤¤atarasmiü kulagehe nibbattitvā senagutto nāma parassa kammakaro ahosi. Tadā upāsakagaõo satthāraü nimantetvā mahādānaü datvā satthussa mahāpariveõaü kārāpetvā pariveõe yeva mahādānaü dadantā dānagge avijjamānaü khajjakaü upadhārentā ambiladadhi¤ca 
----------------------------------------------- --
5. Rasa. Mayåramaüsaü. 


[SL Page 024] [\x  24/]      

Daõķenāhatamadhu¤ca1 adisvā sahassaü datvā etaü pariyesathāti payojesuü. Te sahassaü gahetvā dadhi¤ca madhu¤ca upadhārentā vicariüsu. Tadā ayaü senagutto attano sāmikassa dadhi¤ca madhu¤ca ādāya āgacchanto dvārantare dadhimadhukatthāya ņhitā manussā taü passitvā ekakahāpaõaü ādiü katvā yāva sahassenāpi yācantānaü "kimatthāya gaõhathā"ti? Vatvā satthu dānatthāyāti vutte "ahameva dassāmã"ti jãrakamaricādãhi saddhiü sakkhara-madhu-phāõitehi payojetvā satthāraü pamukhaü katvā aņņhasaņņhisatasahassabhikkhusaüghassa (bhattaü)2 adāsi. Aparabhāge amhākaü satthuno uppannakāle koliyanagare nibbatti. Tassa pitā mahālã licchavã nāma, mātā suppavāsā3 nāma, sayaü sãvalã nāma ahosi. So sattasaüvacchara-sattamāsa-sattadivase mātukucchimhi vasi. Sattadivase måëhagabbho ahosi. Evaü mahāpu¤¤assa sattassa sattamāsa-sattadivase dukkhānubhavanaü kasmā ahosã ti ce? Attano kata-kammānubhāvena, atãte kira ayaü rājā hutvā attano sampattarajjena saddhiü saügāmantānaü palāpetvā nagaraü parikkhipitvā gaõhi. Athassa mātā nagaradvāraüpi parirundhāhã ti āha. So tassā vacanena tathā akāsi. Tena kammena mātāputtānaü evaråpaü dukkhaü ahosã ti vadanti. Sā måëhagabbhā sattadivase mahādukkhaü anubhavanti satthāraü anussaritvā sukhena bhārā mu¤citvā sattadivasaü buddhapamukhassa bhikkhusaüghassa mahādānaü adāsi. Putto sattame divase bhikkhusaüghena saddhiü satthāraü nimantetvā pabbaji. Kumārassa sāriputtatthero ācariyo ahosi. Mahāmoggallānatthero upajjhāyo ahosi. So tasmiü yeva divase vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pāpuõi. Pubbe attano kammanissandena pu¤¤avā ahosi. Atha satthā aparabhāge revatattheraü
----------------------------------------------- ------------------
1. Rasa. "Navadadhiü ca paņalamadhuü ca." Saddhammālaükāre "alut dã hā kņãm nti bava dka." 2 "Ta" iti yuttataraü. 3. Bã 2 suppavāsã. 

[SL Page 025] [\x  25/]      
Passãtuü gacchanto vãsatisahassabhikkhusaüghaü gahetvā tiüsayojanikena amanussāvāsakantārena gacchanto devatāhi sivalãttherassa māpitavihāre vasanto devatānaü sajjitamahādānaü paribhu¤janto agamāsã ti. 

Sãvalãttherassa vatthu catutthaü. 
------------------

Samaõagāmapabbatavatthumhi1 atthuppatti

Cetiyapabbatavāsino dvādasa bhikkhå tasmiü tasmiü ņhāne cetiyaü vanditvā anupubbena samaõagāmapabbataü agamaüsu. Tasmiü kāle suriye atthaīgamite ratti ahosi. Te a¤¤attha gantuü asakkontā tasmiü pabbatapāde mātularukkhamåle sayiüsu etesaü antare eko bhikkhusatārahagāthaü vatvā devatānaü pattiü adāsi. Tasmiü rukkhe adhivatvā devatā dhammaü sutvā pasannā punadivase therānaü gamanakāle devaputto āgantvā "bhante imasmiü pabbatapāde rukkhamåle nisãdatha, ahaü vo piõķapātaü dassāmã"ti āha. Bhikkhå adhivāsesuü. Imassa pana devaputtassa a¤¤aü ki¤ci natthi, ekaü badālatāpaõõameva2 nibbatti. So devaputto therānaü dibbojapuõõabadālatāpaõõameva adāsi. Bhikkhå bhattakiccāni katvā ukkaõņhissanti (?) Amhe gacchāmāti devaputtassa āhaüsu. Devaputto cintesi: ayyā ajja amhākaü santike låkhapaõõameva3 paribhu¤jittha, sve mama sahāyo devaputto ekadivasantarenāgantvā dibbabhojanaü paribhu¤jissati, sve etassā'gamanadivasaü, ayyā sve bhattakiccaü katvā gacchantåti vatvā nimantesi. Punadivase etassa sahāyo devaputto
----------------------------------------------- ---------------
1. Bã 2 samaõagāmapabbate. 2. Bã 2. Padalatāpaõõameva. 
3. Bã 1. Bã 2. Sukhapaõõameva. 

[SL Page 026] [\x  26/]      

Etassa santikaü āgato, tassa pana yāgubhājanameva tigāvutaņņhāne ņhapãyati4. So devaputto therānaü yāguü datvā sayampi paribhogamakāsi. Tathā antarakhajjakaü gahetvā tigāvutaņņhāne aņņhaüsu. Tathā nānāvidhabya¤janasahitaü dibbabhojanaü gahetvā tigāvutaņņhāne aņņhaüsu. Devaputto antarakhajjakaü datvā dibbabhojanaü adāsi. Mahāthero devaputtassa sampattiü oloketvā manussapathe ņhatvā kiü kammaü nāma akāsã ti pucchi. Devaputto tassa kathaü sutvā ahaü bhante atãtabhave cetiyapabbate samaõo hutvā mayhaü vassaggena bhattaü gaõhanto uņņhitabhattapiõķapātato5 upaķķhaü saüghassatthāya datvā upaķķhaü aggahesiü. Ahaü tena kammena bhummadevaputto hutvā nibbattiü. Nibbattakālato paņņhāya tigāvutaņņhāne dibbannapānabhojanaü gahetvā tiņņhāmã ti āha. Bhikkhå devaputtassa kathaü sutvā attano gatagataņņhāne devaputtassa kathitaü vatvā bahå manusse dānasãlabhāvanāmayapu¤¤akammesu niyojesunti. 

Samaõagāmavatthu pa¤camaü
--------------

16. Nandimittassa1 vatthumhi atthuppatti

Nandimitto atãtakāle koõāgamanasatthukāle a¤¤atarasmiü kulagehe nibbatti. So buddhasāsane dānaü dadantānaü disvā mayāpi dānaü dātuü vaņņatã ti cintetvā ekassa bhikkhuno subhojanaü dātukāmo ahosi. So tãõi kahāpaõāni vissajjetvā migamaüsaü gahetvā nānaggarasaü katvā tivassikagandhasālitataõķulena bhattaü pacāpetvā nānāggarasena tassa satthussa sāvakassa
----------------------------------------------- ----
4. Bã 1. Bã 2. ōhapissati. 5 "Upaņņhitabhatta -" iti ma¤¤āmi. 1 Kš. Naddhimittassa.


[SL Page 027] [\x  27/]      

Virocananāmakhãõāsavattherassa adāsi. Etassa dānassa nissandena devamanussasampattiü anubhavamāno kassapasammāsambuddhakāle vãsati-vassasahassāni saīghe rasakhãra-salākabhattaü datvā devalokesu manussalokesu ca sirisampattiü anubhavamāno amhākaü satthuno parinibbutakāle sãhaëadãpe duņņhagāmaõiabhayamahārājassa kāle tasmiü mahāgāme vasante kukudhanāmagāme divase divase sahassuppādana-kulagehe nibbatti. Tassa paripākamanvāya janitassa nāmagahaõadivase mittoti nāmaü akaüsu. Tassa padasā gamanakāle mātāpitaro bahi gacchanto imaü santappetvā tosetvā nisãdāpetuü asakkonto kaņimhi cammayottena bandhitvā mahante pāsāõe bandhiüsu. Nisadāyapi taü bandhanti. So taü ākaķķhanto tattha tattha parisappitvā yottaü chindati. Athassa mātāpitaro mahantaü cammanandiü2 kaņimhi bandhitvā mahante pāsāõe bandhiüsu. So mātāpitånaü gamanakāle roditvā tehi saddhiü gantukāmo ito cito ca parisappento nandiü2 chinditvā tesaü santikaü agamāsi. Nandiü2 chinditattā nandimittoti3 nāmaü akaüsu. Tassa mātāpitaro ekasmiü divase ara¤¤aü gacchantā imaü nisãdāpetuü asakkonto gahetvāva agamaüsu. Te ara¤¤aü gantvā ekasmiü veëugumbasamãpe taü nisãdāpetvā attano kammaü karonti. So roditvā tesaü santikaü gantvā pādantaraü pavisitvā mattahatthã viya ito citoca parisappanto4 tesaü kammaü kātuü okāsaü na deti. Te tassa kaņiyā mahantena nandiyottena bandhitvā mahāveëugumbe bandhiüsu. So mātāpitaro gacchante disvā roditvā samålaü veëugumbaü ādāya agamāsi, tassa veëugumbassa pamāõaü5 saņņhisakaņamattaü ahosi. So anupubbena vaķķhitvā mahallako
----------------------------------------------- --------

2 Kš. Cammanaddhiü (sabbattha) 3 kš naddhimitto (sabbattha) 
4 Bã 2. Parisampanno 5. Potthakesu natthi. 

[SL Page 028] [\x  28/]      

Ahosi, thāmuttamaråpasampanno ahosi. Imassa balasampattiü duņņhagāmaõã mahārāja sutvā tassa satasahassa-kahāpaõaü datvā gantvā etaü ānethāti rājapurise pesesi. Dåtā gantvā mātāpitånaü satasahassaü datvā etaü gahetvā ra¤¤o kammārasālāya nisãdāpetvā asimajjanakāle āgantvā ra¤¤o vanditvā aņņhaüsu. Rājā tassa mātāpitaro sakkaritvā tassa ca mahantaü sakkāraü katvā asidhāraü ņhapehãti āha. Nandimitto asipattaü gahetvā aparāparaü pāsāõe ghaüsitvā asidhārā ņhapesi. Taü mahantaü vajirapabbataü vijjhanakhaggena kadali viya chindasamatthaü ahosi. Rājā imassa mahāvãthiyā gehaü datvā divase divase sahassaü paribbayaü datvā mahantaü sakkāraü katvā mahāgāme vasāpetvā paņijaggi. Aparabhāge duņņhagāmiõã rājā dvattiüsa damiëarāje gahetvā ekarajjaü kāretukāmo hutvā tena saddhiü tasmiü tasmiü ņhāne saīgāmaü karonto bahusaīgāmaü katvā vajirapuranagaragahaõadivase6 kaõķulahatthinā vahitena ayadvārena apavisitukāmo hutvā vāmabāhunā paharitvā lohadvāraü ugghāņetvā hatthena catuhatthaü khaggaratanaü7 gahetvā ākāse aņņhārasahatthaü uggantvā antonagaraü pavisitvā damiëe ghātetvā8 ra¤¤o rajjaü gahetvā adāsi. Atha aparabhāge rājā anurādhapure chattaü ussāpetvā nandimittassa mahantaü yasaü adāsi. Jajjaranadito paņņhāya paratãraü bhattagāmabhogaü9 katvā adāsi. Nandimitto attano bhogagāmaü gacchanto jajjaranadiyā tãre mittavihāraü nāma kārāpesi. Ra¤¤ā saddhiü sahāyo hutvā dānādãni pu¤¤akammāni karonto āyupariyosāne sagge nibbattãti. 

Nandimittassa vatthu chaņņhaü.
----------------
-----------------------------------------
6. Mahāvaüsādisu "vijitapura" iti dissati 7. Rasavāhiniyaü "mahantaü sakaņapa¤jaraü paggayhā" ti dissati. Mahāvaüsepi "mitto sakaņapa¤jaraü"ti dissati. 8. Bã 2. R.Kš gahetvā 9. Bã 1 bã 2 r. Bhuttagāmabhogaü. 


[SL Page 029] [\x  29/]      

17. Mandhātumahārājassa vatthumhi atthuppatti

Ayaü pana mandhātumahārājā ito ekanavutikappamatthake vipassãsammāsambuddhakāle tunnavāyakaro hutvā dānakammikassa rattikāle tunnavāyakammaü katvā laddhaparibbayena ekassa bhikkhuno dānaü dātukāmo hutvā okāsaü alabhitvā rājamāse sedetvā1 caīgoņakena gahetvā ekassa bhikkhuno samãpe ņhatvā māse ākāse khipi: taü hatthato patantaü ekabhikkhussapi patte patissatãti somanassajāto ahosi taü pana patamānaü parivāradevatāna¤ca dasabalassa ca ānubhāvena satthāraü ādiü katvā sabbesaü sāvakānaü pattesu patiņņhāsi. So imaü kāraõaü disvā atirekena pasãditvā "iminā kammena mayhaü nibbatta-nibbatta-attabhāve ratanavassaü vassatå"ti patthesi. Tato paņņhāya dãghamaddhāne devamanussesu sampattiü anubhavamāno imasmiü bhaddakappe navamo rājā hutvā nibbatti. Nāmena mahāmandhātu nāma ahosi. 

Attano pu¤¤ānubhāvena catusu dãpesu issariyaü paribhu¤jamāno ahosi. So mama pu¤¤ato varataro a¤¤o uttamo rājā natthi ma¤¤e ti cintetvā amaccānaü santikā puna catumahārājikadevaloka¤ca tāvatiüsabhavana¤ca atthãti sutvā sayameva catumahārājikadevaloke ca tāvatiüsabhavane ca upaķķharajjaü katvā vasante2 yeva chattiüsa sakkadevarājāno caviüsu. Aparāparaü sakkasampattiü anubhavamāno taü sakkaü māretvā paripuõõaü rajjaü kāretukāmo hutvā taõhaü uppādesi. Tato akusalacetanāvegena manussaloke attano uyyāne silāpaņņe nisãdi. Tassa
----------------------------------------------- -----
1. Bã 1. Potthake natthi. 2. Bã 1 r vasanto. 

[SL Page 030] [\x  30/]      

Pu¤¤ānubhāvena jeņņhaputto āgantvā "mahārāja, tava accayena kiü karomā"ti āha. Rājā tassa vacanaü sutvā "putta, ahaü kāmena atitto yeva kālaü karomi, taü pavattiü mahājanassa kathehã"ti vatvā yathākammaü agamāsãti. 

Mandhātuvatthu sattamaü. 
-------------

18 Abhayattherassa vatthumhi atthuppatti.

Pacchimapasse pupphavāsavihāre bhikkhācāra-devagāme devo nāma amacco ahosi. So attano veyyāvaccakārakānaü "chātomhi bhu¤jissāmã"ti āha. Te tassa bhattaü vaķķesuü. Bhattavaķķhitakāle chātasunakho kampamāno etassa vaķķhitabhattaü olokayamāno tassa santikaü āgacchati. Amaccassa pana culåpaņņhāko sunakhaü palāpessāmãti muggaraü ādāya upadhāvi. Amacco taü nivāretvā sunakhassa kāru¤¤ena nānaggarasena bhattapiõķaü sunakhassa adāsi. Sunakho bhu¤jitvā gato. Amacco cittaü pasādetvā pacchaü kālakiriyaü katvā ekasmiü gāme mahantakulagehe nibbatti. Anukkamena vaķķhitvā mahallakakāle pupphavāsavihāre samaõo ahosi. Nāmena mahāabhayatthero nāma ahosi. Atha kālantarena brāhmaõatissa - corabhayaü ahosi. 

Imasmiü vihārāsanne manussā videsaü gantvā jãvissāmāti therassa āhaüsu. Thero "cetiya¤ca bodhi¤ca pahāya gantuü na sakkomã"ti āha. Thero dve divase chinnāhāro ahosi. Thero tatiyadivase cetiyaīgaõa¤ca bodhiyaīgaõa¤ca sammajjitvā vattaü katvā vitakkamālake aņņhāsi. Tasmiü kara¤jarukkhe1 adhivattho devaputto
------------------------------------
1. Kš. Kārarukkhe


4 
[SL Page 031] [\x  31/]      

Theraü oloketvā attano bhariyaü āha: "eso thero cetiya¤ca bodhi¤ca pahāya na gacchāmãti vatvā evaråpe chātakabhaye katthaci agantvā vattaü karoti, chinnabhatto ca ahosi. Thero āhāraü na labhi. Ajjato paņņhāya tayo divase chinnabhatto ahosi. Tasmā ajja therassa bhikkhāhāraü dadāmã"ti. Devadhãtā attano sāmikassa evamāha: "raso thero atãtesu bhavesu caranto parassa ki¤ci dānaü atthã"ti? Devaputto anantare attabhāve sunakhassa bhattapiõķaü dinnaü addasa. So etaü kāraõaü disvā attabhāvaü vijahitvā a¤¤ataramanussavesenā'gantvā therassa dibbāhāraü datvā "evaråpameva bhikkhāhāraü yāvajãvaü tumhākaü dassāmi, tumhe katthaci agantvā appamattā hutvā samaõadhammaü karothā"ti āha. Devaputto evaü vatvā attano vimānameva agamāsi. Tato paņņhāya satata meva therassa dibbāhāraü adaüsu. Atha aparena samayena taü vihāraü manussamaüsakhādakacorā āgantvā theraü dibbabhojanena vaķķhitasarãraü passitvā imaü māretvā khādissāmāti cintetvā therassa cetiyaīgaõā2 nikkhantakāle corā mahāsaddaü katvā samantato parikkhipitvā aņņhaüsu. Therassa purimattabhāve sunakhassa daõķena paharite vāritabalena pabbataü vivaramadāsi. Thero antopabbataü paviņņho, corā arahanto samaõo ayaüti palāyiüsu. Thero devatānaü dinnabhattaü bhu¤janto yeva dvādasa vassāni vãtināmetvā pacchā vipassanaü vaķķhetvā arahattaü patto. Devaputto therassa catuvãsati vassāni dibbahāraü adāsi. Thero etasmiü vihāre yeva parinibbutoti. 

Abhayattherassa vatthu aņņhamaü. 
------------------
-----------------------------------------
2. Bã 1. Bã 2. Kš. Cetiyaīgaõe. 

[SL Page 032] [\x  32/]      

19. Nāgāya vatthumhi atthuppatti. 

Saņņhimattā bhikkhå nāgadãpe rājāyatanacetiyaü vanditukāmā hutvā nāgadãpaü gantvā rājāyatanacetiyaü vanditvā attano bhikkhācārakāle nāgagāmaü bhikkhāya pavisitvā sakalagāmamhi bhikkhāya caritvā ki¤ci alabhitvā yathā dhoteneva pattena nikkhamiüsu. Tadā nāgagāme kulagehe saņņhikahāpaõena dāsã hutvā vasamānā mātugāmā(?) Nāmena nāgā nāma ahosi. Sā udakaghaņaü gahetvā udakatthāya gacchantã gāmadvāre ete bhikkhå disvā tesaü santikaü gantvā vanditvā "kiü ayyā bhikkhāhāraü labhiüså"ti? âha. Upāsike purebhattamevāti āhaüsu. 

Sā pana mātugāmā etesaü bhikkhånaü ki¤ci aladdhabhāvaü ¤atvā domanassā hutvā "kena nāma upāyena imesaü ayyānaü āhāraü dadeyyāmã"ti cintesi. Puna a¤¤asmiü1 saņņhikahāpaõena rattikammakārikā hutvā ayyānaü bhikkhaü dassāmãti cintetvā attano ghaņaü therānaü santike ņhapetvā "bhante, imaü ghaņaü dvephalaü vaņņatã ti2 vatvā yāva mamāgamanā tāva imaü ghaņaü olokeyyāthā"ti vatvā attano vasanaņņhāne kulassa santikaü gantvā "a¤¤aü saņņhikahāpaõaü dehi ayyā"ti āha. So tassā kathaü sutvā "amma paresaü gehadāsã hutvā vasamānā thokena thokena iõaü appakaü karonti, tvaü pana punappunaü vaķķhetvā dhanaü gaõhāsã"ti āha. Sā evamāha: tumhe etassatthāya mā cintayittha, rattidāsã hutvā kammakaraõatthāya rattiiõāyikā hutvā saņņhikahāpaõaü gaõhāmi ayyāti. So sādhåti vatvā paõõe likhitvā saņņhikahāpaõaü adāsi. Sā taü gahetvā ekekaü kahāpaõaü ekekasmiü kule datvā ekekassa bhikkhuno ekekakahāpaõagghikaü piõķapātaü datvā attanā katādhikāraü bhikkhunaü vatvā ghaņaü gahetvā udakatthāya agamāsi. Bhikkhå tassā kathaü sutvā
----------------------------------------------- -------------
1. A¤¤enāti bhavitabbaü. 2. Bã 1. Bã 2. Devabalaü vaņņatãti. 

[SL Page 033] [\x  33/]      

Saüvegappattā hutvā patte gahetvā mahāsare mucalindavanaü pavisitvā patte ņhapetvā "puthujjanena imaü bhattaü bhu¤jituü na yuttaü"ti vatvā vipassanaü vaķķhetvā sabbe arahattaü patvā bhattaü bhu¤jiüsu. Atha taü kāraõaü disvā ra¤¤o chattapiõķe adhivatthā devatā sādhukāramadāsi: "sādhu sādhu mātugāme, tayā dinnadānaü khettagatanti" rājā taü sutvā "devate, amhākaü tuņņhāsã"ti āha. "Ahaü tumhākaü sādhukāraü na demi, nāgadãpe ekā mātugāmā a¤¤assa gehe saņņhikahāpaõena dāsã hutvā vasamānā saņņhimatte ayyo bhikkhāya caritvā ki¤ci alabhitvā nikkhamante disvā puna saņņhikahāpaõāya rattikammakārã dāsã hutvā kahāpaõe gahetvā ayyānaü bhattamadāsi. Ayyā taü bhattaü dinnāya adhikāraü sutvā vipassanaü vaķķhetvā sabbe arahattaü patvā āhāraü paribhu¤jiüsu, tassā ahaü sādhukāraü adāsiü"ti āha. Tassā kathaü sutvā rājā tussitvā taü adāsiü katvā yena kahāpaõaü dinnaü ahosi, tassa kulassa kahāpaõe manusse dāpesi. Te taü kula¤ca taü ca gahetvā āgacchiüsu. Rājā taü passitvā mahantaü sakkāra - sammānaü katvā nāgadãpaü tassā yeva adāsi. Imassa pana gāmassa nāgānāma mātugāmassa dinnattā nāgagāmaü nāma ahosi. Sā tato paņņhāya bahuü kusalaü katvā jãvita pariyosāne sagge nibbattã ti. 

Nāgāya vatthu navamaü. 
--------------

20. Vatthuleyyapabbata vatthumhi atthuppatti. 

Brāhmaõatissanagaravāsino1 hi corabhayehi āvudhabhayehi rogabhayehi chātakabhayehãti imehi catåhi bhayehi laīkādãpe manussā bhayatajjitā attano attano vasanaņņhānato nikkhamitvā taü vatthuleyyapabbataü paņi-
----------------------------------------------- -------
1. Bã 1. Nagaravāsiko


[SL Page 034] [\x  34/]      

Saraõaü katvā sabbe āgamiüsu. Tasmiü samaye tasmiü pabbatasamãpe gāmavāsã manusso attano mātugāmena saddhiü pabbataü abhiruhitvā etasmiü pabbate viharissāmãti cintetvā pabbataü abhiruhi. Pabbatamatthake kāragacchaü disvā taü upanissāya vihāsi. Tasmiü pana kārarukkhe tayo sākhā ahesuü. So manusso kārarukkhe dvãsu sākhāsu paõõaü a¤¤esaü āgantukānaü āgatakāle tesaü hotåti cintetvā tato agahetvā ekasākhāyameva paõõaü pacitvā satataü khādiüsu. Athekadivasaü eko samaõo attano bhikkhācāraü gavesanto tesaü gehe dhåmaü disvā tesaü gehadvāraü agamāsi. So manusso theraü disvā attano paribhu¤janasākhāya paõõaü pacitvā dassāmãti cintetvā therassa hatthato pattaü gahetvā taü nisãdāpetvā so upāsako paõõaü āharissāmãti cintetvā kāragacchassa samãpaü agamāsi. Tasmiü divase tassā sākhāya paõõaü ādiü katvā makulapallavampi uddharitvā pāõakā khādiüsu. So manusso imaü oloketvā dukkhã dummano hutvā nivattitvā sakaü gharaü agamāsi. âgatassa mātugāmo taü ki¤ci agahetvā āgataü2 disvā kiü ayyāti paņipucchi. 

Tassā so sabbaü kathesi. Sā "idāni kiü karoma? Theraü dāni nisãdāpetvā appamattakampi dānaü amhākaü adātuü ayutta"nti vatvā sā attano maüsaü dātukāmā hutvā gabbhaü pavisitvā attano maüsaü ukkantitukāmā ahosi. Tassā sāmiko gabbhaü paviņņhaü disvā sayampi gantvā kiü karosãti pucchi. "Mama sarãramaüsaü pacitvā theraü ajānāpetvā ajja therassa dassāmã"ti āha. Tassā sāmiko imissā kathaü sutvā mātugāmā nāma appabuddhino bhãrukajātino bhavanti. Ahaü attano maüsaü va ajja pacitvā theraü ajānāpetvā dassāmãti cintesi. Bhariyā maüsaü dātuü icchati, purisopi attano maüsaü dātuü icchati. 
----------------------------------------------- -------------
2. R. Kš. âgacchantaü. 


[SL Page 035] [\x  35/]      

Tesaü a¤¤ama¤¤aü dātuü cintentānaü sakkassa devara¤¤o paõķukambalasilāsanaü uõhākāraü dassesi. Sakko devarājā tesaü dvinnaü ajjhāsayaü parisuddhaü ajjhattikadānaü disvā salitaõķula¤ca loõa¤ca maüsa¤ca dadhighaņa¤ca telaghaņa¤ca gahetvā āgantvā gehadvāre ņhatvā gehasamantato anuvicaramāno "imasmiü gehe manussā kuhiü gatā"ti āha. Antogeheti āhaüsu. Tesaü saddaü sutvā ayyānaü dānaü ki¤ci atthãti pucchi. "Kathaü labhāma? Sādhu sace ki¤ci labheyyāma, ayyassa demā"ti vadiüsu. Tena hi imaü taõķula¤ca loõa¤ca tela¤ca dadhi¤ca gahetvā bhattaü sampādetvā therassa dānaü datvā sesaü mayha¤ca bhavissatãti vatvā taü akkhayaü katvā adhiņņhāya "sace ahaü nā'gamissāmi, tumhe ca bhu¤jatha, yathāruciü a¤¤e ca dassathā"ti vatvā devalokameva agamāsi. Te pana bhattaü sampādetvā therassa dānaü datvā saya¤ca bhu¤jiüsu. Ukkhaliyaü pana ekassa paņiviüsaü gahitamattaņņhānaü pa¤¤āyati. Te pana manussā imaü acchariyaü disvā somanassā hutvā tato paņņhāya bahubhikkhusaīghassa ca pabbatāsanne bahumanussehi ca saddhiü niccaü dibbāhārameva paribhu¤jiüsu, sabbesa¤ca mahādānaü adaüsu. Tato paņņhāya dānaü dadantā sãlaü samādiyantā uposathaü upavasantā yāvajãvaü ņhatvā āyupariyosāne devaloke nibbattiüsåti. 

Vatthuleyyapabbatavatthu dasamaü.

Vaggo dutiyo. 
---------

[SL Page 036] [\x  36/]      

21. Dānadinta - duggatassa vatthumhi atthuppatti. 

Ekasmiü samaye laükādãpavāsino saņņhimattā bhikkhå mahābodhiü vanditukāmā mahātitthena nāvaü abhiruyha jambudãpaü gantvā pāņaliputtanagare piõķāya cariüsu. Atha te bhikkhå eko duggatamanusso disvā attano mātugāmassa saddaü katvā taü pakkosāpetvā "bhadde imseü ayyānaü dānaü dātukāmo, ki¤ci deyyadhammaü atthã"ti? âha. Sā pana attano sāmikassa vacanaü sutvā a¤¤aü ki¤ci dātabbaü natthãti ¤atvā "sāmi a¤¤aü dātabbaüyuttakaü natthi, mama puttaü māretvā dānaü dātuü sakkomã"ti āha. So pana upāsako tassā kathaü sutvā "mama puttaü māretvā kãdisaü nāma dānaü dassasã"ti āha. Sā "kiü na jānāsi sāmi, mama putte mārite amhākaü ¤ātakā manussā amhākaü santikaü āgacchantā ki¤ci paõõākāraü gahetvā āgacchissanti, tehi ābhatehi dānaü dassāmā"ti āha. So upāsako "sādhu bhadde, sãghaü naü mārehã"ti āha. Sā "ahaü mama puttaü māretuü na sakkomi, tvaü mārehi sāmã"ti āha. Upāsako ahampi māretuü na sakkomi, tava puttaü tvameva mārehãti āha. Te dārakassa māraõupāyaü1 gavesamānā pacchimagehe vammikamhi mahanto sappo atthi. So sappo taü ķasitvā māressatãti mantetvā āhaüsu. Te ubhopi sādhåti vatvā puttaü āliügitvā cumbitvā pu¤¤aniyameva hatthe ca'ssa bheõķukaü2 ņhapetvā 'pacchimagehe vammikamhi kãlāhi puttā"ti vadiüsu. Tehi pesito dārako gantvā bheõķukena kãëanto vammikamhi bheõķukaü pātesi. So bheõķukaü gaõhissāmãti vammikachiddamhi hatthe pavesayi.3 Sappo kujjhitvā
----------------------------------------------- --------------
1. Bã 2. Maraõåpāyaü. 2. Kš. Geõķukaü (sabbattha) 3. Kš. Pavesesi. 


[SL Page 037] [\x  37/]      

Såsåmāyanto4 uņņhāya phaõaü katvā aņņhāsi. So dārake ajānitvā gantvā sappassa gãvāya gaõhi. So tassa gaõhantasseva mātāpitånaü saddhābalena cintãta-cintita-(mani)dhanāharaü (?) Dhanadāyakaü anagghaü aņņhaü-samaõiratanaü adāsi. Tassa mātāpitaro gharadvāraü nissāya dārakassa kiriyaü olokayamānā ghoravisassa sappassa gãvāya gaõhantaü addasaüsu. Te tassa hatthe obhāsantaü maõiratanaü disvā sãghaü gantvā dārakaü ukkhipitvā gaõhitvā hatthena maõiratanaü gaõhitvā gehadvāre mahantaü maõķapaü katvā āsanaü pa¤¤āpetvā te saņņhibhikkhå nisãdāpetvā mahādānaü datvā attano katakiriyaü nagaravāsãnaü kathetvā maõiratanaü dānatthāya patiņņhāpesuü. Te yāvajãvaü bahudānaü datvā sãlaü rakkhitvā āyupariyosāne devaloke nibbattiüsåti. 
Duggatassa vatthu paņhamaü. 
--------------

22. Uttaroliyavatthumhi1 atthuppatti. 

Eko gopālako gopālagāme yāguü pivitvā goråpe rakkhaõatthāya gacchati. Gacchantakāle tassa mātuupāsikā2 (tava santikaü āgato bhaveyya vā mā vāti vatvā)? Ara¤¤e khādeyyāsãti vatvā kandakhaõķaü3 adāsi. Dārako kandakhaõķakaü3 gahetvā gacchanto antarāmagge paüsukålikattheraü disvā cittaü pasādetvā kandakhaõķakaü3 therassa adāsi. Thero taü gahetvā etassa dinnāhāraü paccavekkhitvā kandakhaõķe vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pāpuõitvā pacchā paribhogamakāsi. So gāmadārako pacchā kālakiriyaü katvā tasmiü yeva gāme ekassa mātugāmassa kucchimhi paņisandhiü gaõhi. 
----------------------------------------------- ------------------
4. "Såsåyanto"ti bhavitabbaü. 1. Bã 2. Uttaronāliyā 
2. Kš mātā upāsikā. 3 Bã 1. Bã 2. Kaõķakhaõķaü 


[SL Page 038] [\x  38/]      

Tasmiü gāme antovāpiyaü nidhikumbho sabbesaü dissamāno yeva pavaņņamāno sa¤carati. Ekā pana itthi taü disvā vegena gantvā āliīgitvā aggahesi, tasmiü ņhane pariggahitadevatā tassā hatthagahitaü mocesi. Sā punappunaü gantvā gaõhi. Devatā tassa ekaü hatthaü kumbhiyaü alliyāpesi. Sā bhitatasitā hutvā attano pasādhana¤ca nivatthasāņaka¤ca ādiü katvā ghaņe pakkhipitvā tato taü gaõhanacitte nivārite tato hatthamuttamatte nidhikumbho paņhaviü pāvisi. Sā mātugāmā4 gehaü agamāsi. Nidhikumbhasa¤caraõabhāvo ca5 sakalagāme pākaņo ahosi. Kandakhaõķadinna-dārakassa mātā etassa kucchigate yeva tathāråpena kammena ciraratta6 agamāsi. Tadā nidhikumbho uggantvā paņhavitale sayameva vaņņamāno sa¤carati. Tadā gāmadārakassa mātā nidhikumbhaü disvā "sace mama pu¤¤ena uppannosi, mama santikaü āgacchāhã"ti āha. So tassā evaü vutte nidhikumbho dåraü agamāsi. Dārakassa mātā hatthena dārakaü dassetvā "sace mama kucchigatassa imassa pu¤¤ānubhāvena uppannosi, mama santikaü āgacchāhi"ti āha. Evaü nidhikumbho tassā santikaü agamāsi. Evaü sante tava ņhānaü tvameva jānāhãti āha. Evaü vutte so nidhikumbho sayameva tassā mātugāmassa gehaü gantvā sayameva paņicchannaņņhāne aņņhāsi. Dārakassa anicchāya a¤¤assa paribhogaü nāhosi. Aparabhāge imassa dārakassa mātukucchito nikkhantakāle sikkhāpada-gaõhanamaīgale dārakassa mātā nidhicāņito vatthaü gahetvā nivāsesi. Vatthasāmikā mātugāmo sa¤jānitvā mama vatthanti aggahesi. Imissā kathaü sutvā sā vatthasāmikassa dārakassa laddhākāraü vitthāretvā kathesi. Taü sutvā manussā "imissā itthiyā nidhikumbho atthã"ti ra¤¤o kathesuü. 
----------------------------------------------- ------------------
4. Kš.Bã 2. Mātugāmo. 5. Kš.Bã 2. Potthakesu natthi. 
6. R.Ciraratthaü. Kš. Cirarattaü. ('Vicarantā'ti ma¤¤āmi.) 

[SL Page 039] [\x  39/]      

Rājā dhanaü gaõhanatthāya manusse pesesi. Gatamanussā gahetuü asakkontā "dhanasāmikassa anicchāya gahetuü na sakkomā"ti vatvā ra¤¤o sāsanaü pesayiüsu.7 Rājā etesa¤ca gāhāpetvā āgacchantå ti paņisāsanaü pesesi. Nidhikumbhisāmiko "ra¤¤e dhanaü dehã"ti vatvā udakena si¤citvā dhanaü uddharitvā gehaü paripåresi. Tato dhanaü sakaņe8 påretvā ra¤¤o pāhesuü. Tato paņņhāya gāmo uttaroliyagāmo9 nāma ahosi. Rājā tesaü tussitvā mahantaü yasaü datvā tena dhanena dānaü datvā tesaü tameva janapadaü datvā pesesi. Te tato paņņhāya dānādãni pu¤¤āni katvā puttadārehi saddhiü saggamaggaü pårayamānā agamaüsåti. 

Uttaroliyavatthu dutiyaü
----------------

23 Mahāsenara¤¤o vatthumhi atthuppatti

Pāņaliputtanagare mahāsenarājā nāma ekadivase1 dvisahassānaü bhikkhånaü niccadānaü deti. Athekadivasaü rājā evaü āõāya dinnadānato attano sahatthena kammaükatvā dinnadānaü mahapphalanti cintetvā attano kaõiņņhakaü ādāya a¤¤esaü ajānāpetvā a¤¤ātakavesena nagarā nikkhamitvā uttaramadhuraü nāma nagaraü agamāsi. Tasmiü nagare seņņhissa gehe tãõi vassāni bhatiyā kammaü akāsi. Seņņhiputto tesaü kammaü disvā "tumhe dvepi sukhumālaråpā, tumhākaü imasmiü gehe bhatiyā kammakaraõaü tãõi vassāni ahosi. Evaü bhatiyā kammaü karontānaü appamattampi anācāraü natthi. Amhehipi tumhākaü dinnayāgubhattaü ņhapetvā a¤¤aü ki¤ci natthi tumhākaü yaü atthi, taü vadethā"ti
----------------------------------------------- -----------------
7. Bã 1 bã 2. Pesesiüsu 8. Bã 2 kš. R. Sakaņena.
9. Bã r. Kš. Uttaronāëiya gāmo. 1. Bã 2. Ekadivasaü. 


[SL Page 040] [\x  40/]      

Paņipucchi. Te seņņhino kathaü sutvā imasmiü janapade sāliyo manāpāti vadanti, sāliatthāya āgatambhāti āhaüsu. Seņņhi tesaü kathaü sutvā tussitvā sakaņasahassamattaü rattasāliü adāsi te taü sāliü labhitvā "amhākaü nagaraü imaü sāliü pāpethā"ti āhaüsu. So sādhåti vatvā bahå sakaņe sālissa2 påretvā2 imesaü pesesi. Ete3 attano nagaraü gantvā sāliü rājagehe ņhapetvā seņņhissa nānāvaõõadhanena4 sakaņe påretvā pesesi. Tato paņņhāya te dve bhātu-kaõiņņhakā sayameva koņņetvā papphoņetvā5 taõķularāsiü katvā pa¤cannaü bhikkhusatānaü nānāggarasena ambilabhattaü sampādetvā mahārahaü āsanaü pa¤¤āpetvā rājagahe yeva ņhapetvā kālaü ghosāpesuü pa¤cabhikkhusatāni ākāsenā'gamiüsu. Piyaügudãpavāsã pana8 mahāsãvatthero nāma piyaīgudãpasaīghathero tatthāgantvā ambilabhattaü gahetvā "ete maü passantå"ti adhiņņhāya ākāsaü laīghitvā piyaīgudãpameva agamāsi. Rājā ca kaõiņņhako ca pa¤casatānaü bhikkhånaü paribhogaü karontānaü disvā cittaü pasādetvā dinnadānaü anussarantā ubhopi sotāpannā ahesunti. 

Mahāsenara¤¤o vatthu tatiyaü
---------------------

24. Tambasumanattherassa vatthumhi atthuppatti. 

Saddhātissa - mahāra¤¤o kāle eko rājapuriso rājakammena koņņhasālagāmaü1 agamāsi. Tassa purisassa divābhojanakāle taü balibhattaü katvā ānesuü. Tadā eko samaõo bhikkhāya caranto taü ņhānaü sampāpuõi. 
----------------------------------------------- -----------------
2. R.Bã 2.Sālã påretvā. 3.R. Etena. 4.Bã 2. R kš. Nānāvaõõadhanassa. 5. R.Kš. Potthakesu natthi. 6. R¨ - dãpavāsãnaü. 1.Bã 1. Koņņalayālagāmaü. 
Kš. Koņņalasālagāmaü 

5 
[SL Page 041] [\x  41/]      

So puriso theraü passitvā attano laddhabhattaü dānaü dāpetvā sarittaghaņaü dāpesi. So puriso attano katakammaü niņņhāpetvā nagaraü gato. So aparabhāge kālakiriyaü katvā mālānāmagāme3 uppajji, nāmena sumano nāma ahosi. So sampattiü pahāya brāhmaõārāmavihāre bhikkhå ahosi. So nāmena tambasumanatthero nāma ahosi. So aparena samayena vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pāpuõi. Tassa pana therassa dvādasavassakāle brāhmaõatissabhayaü uppajji. So thero attanā sahacarake pa¤casate bhikkhå āha: "āvuso jambudãpaü gacchāmā"ti, tasmiü vihāre mahātimbarurukkhe nibbatta - devaputto niccameva therassa upaņņhānaü karoti. Thero devaputtassa āgatakāle "sãhaëadãpe mahantaü chātakabhayaü uppannaü, amhākaü santike pa¤cabhikkhusatāni vasanti, te bhikkhāya kilamanti, te bhikkhå ādāya jambudãpaü gacchāma devaputtā"ti āha. Devaputto tassa kathaü sutvā mayhaü ayyassa bhikkhāhāra¤ca ārakkha¤ca mama bhāroti vatvā "tumhe katthaci agantvā ettheva vasathā"ti āha. Tato paņņhāya devaputto therassa dibbabhatta¤ca dibbacãvara¤ca deti. Therassa uppannabhattaü pa¤cannaü bhikkhusatānaü sabbesaü pahonakaü ahosi. Dvādasavassāni4 bhaye våpasanto tato nikkhamitvā pa¤casatehi bhikkhåhi saddhiü cārikaü caramāno anupubbena ekaü kaõķarājagāmaü5 sampāpuõitvā bhikkhāya caritvā bhattaü labhitvā bhu¤janatthāya nisãdiüsu. Meghapaņalasa¤janne vaddalibhåte6 ākāse suriyo na pa¤¤āyati. Bhikkhå kukkuccaü katvā abhu¤jitvā nisãdiüsu. Thero ekaü pāsāõakhaõķaü gahetvā ākāse khipi. Suriyo ca obhāsaü mu¤canto ākāse aņņhāsi. 
----------------------------------------------- --------------
2. Rasa. Ghatasahita bhattaü. "Parittaghataü"ti ma¤¤āmi. 3. Bã 2 mālāgāme. Rasa. Vallavahagāme. Saddhammālaükāre "valagama" 4. "Vassehã"ti bhavitabbaü. 5. Rasa. Kaõķarājikaü nāma mahāgāmaü. Saddhammālaükāre "rajaraņa kaķaroda nam mahagamaņa" 6. Bã 1 bã 2. Kš. Vaņņalibhåte. 


[SL Page 042] [\x  42/]      

Tasmiü kāle bhikkhå bhu¤jiüsu. Tato paņņhāya taü ņhānaü "maõisåriyaü" nāma ahosi. Thero tato nikkhamitvā gaīgāya samãpe cålakaü nāma gāme7 bhikkhāya caritvā bhattaü gahetvā gaīgāya tãre nisãditvā bhu¤jati. Bhattassa låkhattā bhikkhå bhu¤jituü na sakkonti. Thero bhikkhå oloketvā "bhattaü sugandhasappinā bhu¤jathā"ti? âha. Bhikkhå "evaü karissāma bhante" ti āhaüsu thero tasmiü kāle attano purimattabhāve ekassa bhikkhuno dinnaparittaghataü8 āvajjetvā gaīgaü olokesi mālagāmavihāratitthato paņņhāya yāva bhattakatatitthaü etthantare dviyojanamattake ņhāne udakaü parivattitvā sugandhaghatameva ahosi. Taü pavattiü sutvā mahājano kumbhaghaņabhājanādãhi sakaņe9 påretvā attano attano icchitabbapamāõaü gahetvā agamaüsåti vadanti. 

Tambasumanattherassa vatthu catutthaü. 
--------------------

25. Påvapabbatavāsã - tissattherassa vatthumhi atthuppatti. 

Kassapasatthukāle rakkhāvuõavāõijo janapadagāmaü gantvā rakkhāvuõe1 vikkiõanto gāme vicarati. Ekā yobbanitthi gāmavāsã vāõijassa hatthato rakkhāvuõo1 gaõhantã vāõijassa "chātomhi ammā"ti vadantassa vacanaü sutvā sālitaõķulena bhattaü pacitvā madhuramaüsarasena sugandhaghatena saddhiü bhattaü vaķķhesi. Tadā chātakasunakho pavedhamāno vāõijassa santikaü āgato. So vāõijo etaü sunakhaü olokento tassa kāru¤¤ena telena ca rasena ca missetvā ekaü bhattapiõķaü adāsi. So taü 
----------------------------------------------- -----------------
7. Rasa. Cullatavāmagāme. Saddhammālaükāre. "Mahavligaü samãpayehi suluvsara nam gama" 8. Sarittaghaņaü (sabbesu vinā rasavāhiniü.) 9. Bã 1. Bã 2. Ghaņe. 1. Rasa. Manosilācuõõaü. 


[SL Page 043] [\x  43/]      

Kammaü katvā jãvitapariyosāne devaloke nibbatti. So dãghamaddhānaü dibbasampattiü anubhavitvā pacchā cavitvā sãhaëadãpe gaīgātãre påvagālakagāme2 nibbatti so anukkameva mātukucchito nikkhamitvā tisso nāma ahosi pacchā påvagālakavihāre pabbajitvā nacireneva arahattaü pāpuõi. So thero pu¤¤avā ahosi tassa pana therassa pattaü aķķho vā daliddo vā gaõhāti, sāli taõķulabhattena saddhiü ekaü madhuramaüsapiõķa¤ca3 sugandhasappināëi¤ca aladdhaņņhānaü nāma natthãti vadanti. Therassa etenupāyena dānaü dente yeva saņņhisaüvaccharaü atikkami. Athekadivasaü eko amacco imassa therassa ye keci bhattaü nimantenti, te tassa sālibhatta¤ca madhuramaüsapiõķa¤ca3 sugandhasappināëi¤ca dentãti vadanti. Taü vãmaüsissāmãti cintetvā amacco paccåsasamaye attano mātugāmaü evamāha. "Påvagālavihāre tissattheraü ajja nimantessāmi, therassa āgatakāle paņipucchitvā ajja missakataõķulena missakapaõõaü pacitvā yāguü datvā divā evaråpena paõõasåpena missakabhattameva pacitvā dehã"ti vatvā vihāraü gantvā theraü nimantetvā sayaü a¤¤attha agamāsi. Amaccassa gehe vasanadevatā etassa kathaü sutvā "na jānāti ma¤¤e imassa therassa bhavantare katakamma"nti cintetvā so devaputto tassa amaccassa gehe mahallakapuriso viya hutvā sālitaõķula¤ca ekaü madhuramaüsapiõķa¤ca3 sappighaņa¤ca gahetvā gehaü gantvā amaccassa bhariyāya adāsi. Tāya "idaü kuhiü ābhata"nti vutte amaccena dinnabhāvaü kathesi. "Ajja påvagālaka - vihāravāsã-tissattherassa bhattaü nimantesiü, idaü sabbaü gahetvā therassa bhattaü dehã"ti vatvā sayaü antaradhāyi. Mātugāmo taü sabbaü gahetvā therassa bhattaü adāsi. Amacco therassa bhattakiccapariniņņhitakāle āgantvā kena pakārena bhattaü adāsãti mātugāmaü paņipucchi. Tadā ----------------------------------------------- ----------------
2. Rasa. Påvagallakagāme. 3. Rasa. Mayåramaüsa - 


[SL Page 044] [\x  44/]      

Sabbaü attanā4 laddhabhāvaü kathesi. Amacco "kuto tayā laddha"nti āha. Sā me tumhehi sabbaü pesitanti vatvā eko manusso mayhaü adāsãti āha. Thero taü kāraõaü ¤atvā dinnadāne ānisaüsaü jānāpessāmãti vatvā vihāraü gantvā bheriü paharāpetvā bhikkhusaüghaü sannipātāpetvā attano parinibbānabhāvaü kathesi. Bhikkhusaügho "bhante tumhe mahāpu¤¤avanto katarakammassa nissandena ayaü lābho bhavatã"ti pucchiüsu. Tesaü kathaü sutvā thero kassapabuddhakāle attanā katakammaü kathetvā tasseva5 kammanissandena pa¤cajātisatehi dibbāhāraü labhatãti vatvā sayaü parinibbāyi. Etesaü kathaü sutvā mahājano dānādãnã pu¤¤āni katvā saggapuraü påretvā agamāsãti. 

Påvagālakatissattherassa vatthu pa¤camaü. 
-------------------------

26. Pānãyadinna - buddhavamma - vāõijassa1 vatthumhi atthuppatti. 

Pāņaliputtanagare buddhavammo nāma vāõijo sakaņasatthavāhe gahetvā vāõijakammatthāya janapade vicaranto satthari bahubhikkhusaüghena parivāretvā janapadacārikaü carante disvā satthu santikaü gantvā satthāraü nimantesi. Satthā evaråpaü vikālabhojanaü na vaņņatãti āha. Vāõijo satthussa kathaü sutvā evaü sante vikāle kiü kappatãti āha. Aņņhannaü pānānaü2 vaņņanabhāvaü kathesi vāõijo muddikapānaü khaõķasakkharaü3 madditvā pānakaü katvā buddhapamukhassa bhikkhusaīghassa adāsi. Satthā vāõijassa anupubbikadhammadesanaü desetvā janapadacārikaü pakkāmi. So pana ----------------------------------------------- ------------
4 R. Kš. Attano 5.Bã 1. Bã 2. Tassetaü.
1 Bã 2. R.Pānadinna - buddhadhamma vāõijakassa. 
2.Bã 2. Pānakānaü 3. Rasa. Saha sakkharārasehi muddikapānaü katvā. 


[SL Page 045] [\x  45/]      

Vāõijo tasmiü tasmiü janapade vāõijjāya cārikaü caramāno pacchā mahāvaņņavanakhaõķaü4 sampāpuõi. Etena gahitapānãyaü sabbaü sakaņesu parikkhayaü agamāsi. Aya¤ca buddhavammavāõijo pānãyapipāsena pipāsito ahosi. Sakaņesu sabbacāņãsu pānãyaü olokento ekasmiü cāņiyaü uëuükamattaü pānãyaü atthãti vadiüsu. Vāõijo sãghaü āharathāti āha. Vāõijassa pānãyaü pivanakāle muddhikapānarasasadisaü ahosi. Vāõijo somanasso hutvā satthuno dinnapānakanissandena evaråpaü pānãyaü uppannanti cintetvā sayameva koņņhakaü gahetvā cāņissa pidhānaü vivari. Sakalacāņiyo muddikapānena paripuõõā addasa. So somanasso hutvā sabbe manusse ca sabbe goõe ca muddikapānaü pāyesi. Anekesaü pivantānaü gatagataņņhāne akkhayaü hutvā nibbatti. Vāõijo attano kattabbakammaü niņņhāpetvā satthāraü passitvā'va gehaü gamissāmãti cintetvā sãghaü vedvavanavihāraü gantvā satthāraü addasa. Satthā vāõijena saddhiü paņisanthāraü katvā kuhiü gantvā āgatosãti āha. "Bhagavā paņihāriyaü disvā tumhākaü vanditvā gamissāmãti āgatomhã sabba¤¤åti āha. Satthā tena hi kathehãti āha. Vāõijo sabbaü vitthāretvā "taü pānakaü pivitvā a¤¤aāhārena kiccaü natthi. Taü pānakaü evaråpaü rasasampannaü ahosã"ti kathesi. Satthaü taü sutvā tassa dhammakathaü kathesi. Dhammaü sutvā so vāõijo satthāraü nimantetvā punadivase mahā dānaü datvā attano gehaü gantvā dānādãni pu¤¤āni karonto aparabhāge cavitvā, devaloke nibbatti. Aņņhapānakaü avijahitameva hoti, taü pānakaü evaråpaü rasasampannaü ahosãti. 

Buddhavammavāõijakassa vatthu chaņņhaü.
---------------------
----------------------------------------------- -------------
4. Rasa: mahāvattaniyaü nāma kantāraü. 


[SL Page 046] [\x  46/]      

27. Suvaõõatilakāya vatthumhi atthuppatti. 

Ekā nagaravāsã mātugāmo attano dhãtaraü gahetvā ārāmaü gantvā abhayasundaramahāthåpe1 pupphaü påjetuü gantvā attano dhãtu hatthe pupphacaīgoņakaü ņhapetvā ghaņaü gahetvā pokkharaõiü agamāsi. Sā gāmadārikā mātari udakaü gahetvā anāgate yeva adhotāsane satthu guõaü anussaritvā pupphamuņņhiü påjesi. Tassā mātā āgantvā "caõķālã, kasmā adhotāsane mālaü påjesãti āha. Sā mātaraü kujjhitvā "tvaü caõķālãsã"ti āha. Tassa vacanassa nissandena sakattabhāvā cavitvā uttara-madhuranagare gandhabbabrāhmaõacaõķālassa dhãtā ahosi. Sā uttamaråpadharā ahosi. Dvinnaü thanānamantare suvaõõavaõõaü tilakaü2 ahosi. Tassā pana pabhā ukkāmukhe vijjullatāobhāsanakālo viya ahosi. Samantā catuhatthaü andhakāraü vidhamati. Mukhato uppalagandho ca kāyato candanagandho ca pacāyati. Ye keci taü passanti, te manussā ummattā viya kāmamadena3 visa¤¤ãbhåtā bhavanti. Imissā manussā caõķālassa dhãtubhāvena āvāhaü karontā natthi, tasmiü yeva nagare jeņņhabrāhmaõacaõķālassa putto tassā atthāya paõõākāraü pesesi. Sā pana caõķāladhãtā samānajātike caõķāle4 na rocati. So pana caõķālabrāhmaõaputto ra¤¤o kathesi. "Ayya mahārāja, samānajātikānaü pesitapaõõākāraü na gaõhāti, na rocetã"ti āha. Rājā tassa pitaraü pakkosāpetvā tava dhãtā samānajātikānaü pesitaü payutta-paõõākāraü kasmā na gaõhātã ti? âha. So brāhmaõacaõķālo "mahārāja, mama dhãtā jātisampanna-issarakulassa puttaü
----------------------------------------------- ------------
1. Rasa. "Abhayuttaracetiye. 2 Kš. Suvaõõatilakaü. 3. Kāmamattena (sabbesu).
4. Samānajātikena caõķālena (sabbesu.)


[SL Page 047] [\x  47/]      

Kāmetã"ti āha. Evaü sante pa¤camadhuranagare uddālabrāhmaõo5 nāma jātisampanno atthi, so pana mātugāmānaü jegucchapaņikkålanti vatvā mātugāmena saddhiü saüvāsaü na karoti. So rājagehato āgacchanto ca rājagehaü gacchanto ca seëasaghaņakhãrodakena magge si¤cāpento gacchati. Sace tava dhãtā sakkoti, etena saddhiü saüvāsaü karotåti, taü tassā kathehãti āha. Tassā pitā gantvā ra¤¤ā kathitaniyāmeneva sabbaü kathesi. Sā evamāha: "ahaü pana ra¤¤ā vuttaņņhāne vasissāmãti cintemi6. Evaü sante pātova gacchāmi, ahaü pana (na) sakkomi ujjālabrāhmaõena saddhiü vasitu"nti āha. So pana dhãtu vacanaü sutvā sahassagghanikaü kambalaka¤cukaü pārupāpetvā sayaü attano vãõādituriyabhaõķaü ādāya pa¤camadhuranagaraü gacchanto antarāmagge ekassa ra¤¤o gandhabbaü karonto dhãtaraü attano piņņhipasse nisãdāpetvā gandhabbaü akāsi sā ra¤¤ā olokente7 attano sarãre ka¤cukaü apanetvā pabhaü sa¤¤āpesi. Rājā taü disvā råpamatto hutvā visa¤¤ã ahosi. Sassāmikassāmikabhāvaü paņipucchante brāhmaõo caõķāladhãtubhāvaü kathesi. Rājā evaråpaü vaõõapokkharasampannaitthiyā dassanakālato paņņhāya jãvitena kiccaü natthãti asiü gahetvā attano sãsaü chinditvā kālamakāsi. Evameva antarāmagge pa¤carājāno kālamakaüsu. Sā anukkamena pa¤camadhuranagaraü gantvā attano āgatabhāvaü kathāpetvā rājānaü addasa. Tadā uddālabrāhmaõo ra¤¤o pana hatthapasse kambalabhaddapãņhe nisinno ahosi. Suvaõõatilakā attano pitu piņņhipasse nisinnā "uddālabrāhmaõo nāma katamo"ti āha. Esa kambalapãņhe nisinno uddālabrāhmaõoti āhaüsu. Sā brāhmaõassa
----------------------------------------------- -----
5 (Sabbesu, ujjāla - (sabbattha). 6. Cintesi (sabbesu) 
7 Ra¤¤o olokenti (sabbesu) 

[SL Page 048] [\x  48/]      

Iīghanaü (?) Olokentassa itthikuttaü dassetvā attano ka¤cukaü apanetvā pabhaü vissajjāpesi4 brāhmaõo taü oloketvā nisinnāsane yeva ummatto hutvā sarãre taü taü paharitvā dukkhaü uppādesi. So rogappatto viya hutvā attano gehaü gantvā tassā santikaü attano suhajje sassāmikassāmikabhāvaü jānatthāya pesetvā taü jānāpetvā attano gehaü āharāpesi. Imissā attano gehaü āgatakālato paņņhāya cattāro māse ra¤¤o upaņņhānaü nāgamāsi. Antevāsikānaü pa¤casatarājånaü sippa¤ca na kathesi. Tassa antevāsikā ca rājāno ca taü kāraõaü ¤atvā "etissā jãvamānāya amhākaü sajjhāyanaņņhānaü vā sippuņņhānaü5 vā ki¤ci natthi, imaü dārikaü māremā"ti vatvā hatthiü mattaü kārāpetvā sabbe rājaīgaõe nisãditvā brāhmaõaü pakkosāpetvā "amhākaü ācariyabrāhmaõiü passitukāmamhā"ti āhaüsu. Brāhmaõo taü sutvā āgamanatthāya pesesi. Rājāno ca brāhmaõiyā āgamanabhāvaü ¤atvā hatthiü vissajjāpesuü. Hatthi āgantvā sopi tassā råpamatto hutvā soõķāya taü gahetvā attano kumbhe nisãdāpetvā rājånaü santike ņhapesi. Te rājāno etena nayena māretuü asakkonto puna divase a¤¤esaü payojetvā mārāpesuü. Brāhmaõo evaråpaü mātugāmaü aladdhakālato paņņhāya jãvitena kiccaü natthãti rājaīgaõe dārucitakaü kārāpetvā aggiü pavisitvā matoti vadantã ti. 

Suvaõõatilakāya vatthu.
--------------
----------------------------------------
4. Kš. Vissajjesi 5. Bã 2. Potthake natthi. 

[SL Page 049] [\x  49/]      

28. Culåpaņņhāka-tissavatthumhi atthuppatti. 

Rohaõajanapade duņņhagāmaõiabhayamahārājakāle kaõķulahatthi palāyitvā pācãnapassaü gantvā tasmiü tasmiü ņhāne vicaranto mahānijjharavihāre1 paüsukålikabhikkhå disvā te upaņņhānaü karonto tattheva vibhāsi. Duņņhagāmaõã mahārājā pana hatthiü oloketuü cattāro amacce catuddisaü pesesi. Pācãnapassaü culåpaņņhākatissaü pesesi. So pana amacco anupubbena vicaranto taü vihāraü agamāsi. Tasmiü samaye ca kārapaõõaü bahukaü ahosi. So pana hatthi kārapaõõa¤ca kārasākha¤ca bhinditvā bhikkhånaü deti. Amacco taü disvā evaråpā tiracchānagatā pana tesaü veyyāvaccaü karonti. Ime pana attano samaõakiccaü matthakaü pāpetvā vasantãti cintesi. So nivattitvā ra¤¤o santikaü āgantvā hatthissa diņņhabhāvaü kathesi. Rājā tvameva gantvā gahetvā āgacchāhãti āha. So amacco bahusakkhare gāhāpetvā nijjharavihāraü2 gantvā kārapaõõaü sakkharena saddhiü madditvā pānakaü katvā tesaü bhikkhånaü datvā hatthiü gahetvā agamāsi. Taü pānaka dinnanissandena pacchā kālakiriyaü katvā uttarapasse ambaratitthanāmagāme3 mahākulassa gehe nibbattitvā vayappatto nāmena tisso nāma ahosi: pa¤ca-chavassikakāle gharāvāse ukkaõņhitvā pabbajitvā aparabhāge bodhivandanatthāya nāvaü abhiruhitvā4 mahāsamudde gamanakāle ayaü tissadaharo pānãyapipāsito ahosi. So pānãyaü āharāpento alabhitvā pattaü gahetvā samuddodakaü pātuü aggahesi. Taü udakaü parivattitvā madhupānãyaü ahosi. Sabbanāvāya manussā pānakaü piviüsu
----------------------------------------------- ---------------
1. (Sabbesu) mahānimbaravihāre. 2. (Sabbesu) nimbaravihāraü. 3. Rasa. Ambaviņņhināmagāme. 4. Bã 2. Abhiruyhitvā.


[SL Page 050] [\x  50/]      

Sabbesaü pahonakaü pānakaü hutvā akkhayaü ahosi. Mahābodhiü vandanatthāya gamanakāle ca āgamanakāle ca sakkharapānãyaü ahosi. Pacchā kālakiriyaü katvā so devaloke dvādasayojanike kanakavimāne nibbattitvā accharāsahassaparivuto mahantaü dibbasampattiü anubhavati. Aņņhavidhapānaü niccaü avijahitameva ahosi. Tato tato āgatā devaputtā tasmiü pānake rasaü jānitvā attano attano vimānaü ānenti. Taü pānakaü evaråpaü rasasampannaü ahosãti. 

Culåpaņņhāka-tissassa vatthu aņņhamaü.
---------------------

29. Tissāya vatthumhi atthuppatti. 

Rohaõajanapade ambatitthagāme1 ekassa kulassa gehe muõķagutto nāma,2 imassa bhariyā tissā nāma. Ime dvepi janā saņņhikahāpaõena dāsā hutvā vasanti. Te gāmavāsino dānaü dente disvā mayampi dānaü dassāmāti cintetvā te jayampatikā saüsanditvā dānaü dātukāmā hutvā sāmiko bhariyaü āha: "imasmiü gāme manussā dānaü dentā macchamaüsena khãradadhinā3 ca denti mayaü kiü gahetvā demā"ti, tassā bhariyā ahaü bhatiyā laddhena yena kenaci dassāmãti vatvā puna divase missakataõķulena bhattaü pacitvā kārapaõõaü sedetvā mattikāpattaü påretvā bhattaü gahetvā āsanasālaü gantvā vassaggena laddassa mahallakakāle pabbajitassa muddhadhātukassa4 bhikkhussa patte odahi. So mahallako domanassappatto hutvā taü bhattaü gahetvā pacchā sunakhadoõiyaü pakkhipi. Sā upāsikā taü disvā
----------------------------------------------- -----
1. R. Rasa tissambatitthagāme. 2. Rasa. Nāma eko duggato ahosi. 
3. (Sabbesu) khãradadhinaü. 4. (Sabbesu) laddha dhātukassa. 

6 
[SL Page 051] [\x  51/]      
Domanassappattā hutvā attano gehaü gantvā nipajji. Sāmiko ara¤¤ato āgantvā tassā santikaü gantvā "kiü aphāsuka"nti paņipucchi. Sā imasmiü vārente6 yeva mayā dānaü dinnanti cintetvā tassa paņivacanaü na deti so punappunaü nibandhitvā6 paņipucchi. Sā sabbaü attano sāmikassa kathesi. So tassā vacanaü sutvā evaråpaü buddhuppādaü labhitvā dānaü dātuü vaņņatãti cintetvā attano puttassa agghāpetvā aņņhakahāpaõaü aggahesuü. Te jayampatikā aņņhakahāpaõaü puttassa mulaü labhitvā ekaü dhenuü kiõanti. Sā dhenu ca taü divasameva vijāyitvā vacchakaü labhi. Puna divase khãraü duhanakāle etesaü dānasaddhaü7 āgamma dvenāëimattameva telaü adāsi. Te gahetvā bhikkhånaü adaüsu. Tato paņņhāya niccaü aņņhanāëimattaü sugandhaü sappimeva deti. Pātova laddhā catasso nāëiyo gahetvā bhikkhånaü sappimeva denti. Pacchābhatte catunāëãhi dãpa¤ca påjenti, bhikkhånaü pivanatthāya denti, pādatela¤ca karonti. Tasmiü gāme vasanto eko rājapuriso etesaü etena niyāmena sappilabhanabhāvaü sutvā tesaü santikaü sappiatthāya pesesi. Te tassa kathaü sutvā "na mayaü taü paribhogaü karoma, sabbaü laddhaniyāmena bhikkhusaīghassa demā"ti vatvā tassa purisassa na ki¤ci adaüsu. So rājapuriso te tajjetvā ra¤¤o kathessāmãti vatvā bhāyāpesi. Te tassa bhayena dānassa antarāyo mā hotåti cintetvā niccaü aķķhanāëikaü telaü tassa denti. Atha aparena samayena rājapuriso saddhātissamahārājassa upaņņhānaü agamāsi. Tato paņņhāya te tassa telaü nādaüsu. Rājapuriso rājupaņņhānaü āgantvā bhariyāya attano bhatte vaķķhite sappimāharāti āha. Sā tassa gatakālato paņņhāya sappiü na dentiti āha. So ra¤¤o santikaü gantvā evaråpaü rājabhaõķaü passāmãti āha. Rājā etassa kathaü sutvā ekameva dhenuü ----------------------------------------------- ----------------
5. (Sabbesu) dharante. 6. Bã 1. Bã 2. Nibaddhaü vatvā kš. Nibandhaü vatvā. 7. (Sabbesu) dānasuddhaü* 


[SL Page 052] [\x  52/]      

ânetuü ayuttanti cintetvā dhenusataü kapilagāvã gahetvā ānehãti āha. Atha so rājapuriso gantvā attanā kathitadhenuyā saddhiü dhenusataü kapilagāvã gahetvā āgantvā ra¤¤o kathesi. Dhenusāmikopi dhenuyā saddhiü agamāsi. Rājā dhenuü attano santikaü āharāpetvā attano deviyā sabbālaīkārena alaīkaritvā telaü dhovāti āha. Deviyā telaü dhovanakāle ekabindumattampi ki¤ci nāhosi. Rājā sãghaü dhenusāmãniü pakkosāpetvā etaü sabbālaīkārena alaīkaritvā telaü dhovāti āha. Sā ra¤¤o kathaü sutvā "sāmi, mama dhenuyā adhotaü bahudivasaü, etesu divasesu citatelampi8 dhovāmi, dve tayo cāņiyo āharathā"ti āha. Cāņiyo āharāpetvā rājaīgaõe ņhapesi. Atha so9 mātugāmo attano saddhaü āvajjetvā dhenuü thane aggahesi. Atha sā cāņiyo påretvā telaü dhovi. Rājā telaü oloketvā "dhenuladdhakālato paņņhāya atãtadivasesu telaü kassa ādāsã"ti āha. Sā niccameva ayyassa bhikkhusaīghassa demãti vatvā attano katavidhānaü vitthārena kathesi. Rājā taü sutvā evaü sante amhākaü vala¤jetuü na sakkāti vatvā bheriü paharāpetvā10 pa¤cāvāse bhikkhusaüghaü sannipātāpetvā taü pavattiü kathetvā telaü saīghassa dāpesi. Rājā tassā mātugāmassa tameva janapadaü sakalameva datvāna bhedakārakaü rājapurisaü dāsaü katvā adāsi. Te yāvajãvaü kusalaü katvā saggapathaü pårayamānā agamaüsåti. 

Duggata - tissāya vatthu navamaü. 
-------------------
----------------------------------------------- ------
8. Bã 1. Cittatelampi. 9. Bã 2. Kš. Sā. 10. Bã 2. Carāpetvā. 

[SL Page 053] [\x  53/]      

30. Ariyagāla - mahātissatissa vatthumhi atthuppatti. 

Rohaõajanapade chagāmadvāre chagāmakule bodhiaīgaõaü nāma ahosi. Tasmiü kāle eko manusso bodhiaīgaõe vālukaü okiritvā pu¤¤aü katvā aparabhāge cavitvā mahāgāme maīgalavãthiyā mahādhanadevaü nāma paņicca tassa bhariyāya kucchimhi paņisandhiü gaõhi. So gabbhaparipākamanvāya mātukucchito nikkhamitvā nāmena tisso nāma ahosi. Tassa pana pa¤cavassika-kāleniccaü kãëanasãlatāya "kãëiyadhuttatisso"ti nāmaü akaüsu. So aparabhāge pabbajitvā pa¤cavassikakāle ukkaõņhitvā gihã bhavissāmãti cintetvā cãvaraü dhovitvā pattacãvaraü chavikāya sādhukaü ņhapetvā sayaü naggo hutvā gaīgaü patitvā udakena gacchanto dārukkhandhaü gahetvā udakaü taritvā heņņhāgaīgaü gacchati. Heņņhimatitthe ņhitā dve mātugāmā taü gaīgodakena vuyhamānaü disvā ekā "etaü dārukkhandhaü mayha"nti āha. Ekā "etasmiü1 vijjamānaü mayha"nti āha. Tā dvepi gantvā rukkhakkhandhena saddhiü taü gaīgātiramāhariüsu. Tasmiü vijjamānaü mayhanti vutto mātugāmo etassa sāņakaü āharissāmãti vatvā attano gehaü agamāsi. Aparo mātugāmo attano nivatthasāņakaü majjhe chinditvā sāņakakhaõķaü tassa datvā attano mātāpitunaü gehaü gahetvā agamāsi. Ayampana mātugāmo nāmena sumanā nāma ahosi. Etassa pana gaīgāya āgatattā "gaīgātisso"ti nāmaü akaüsu. Ayampana tisso yaü ki¤ci kammaü akatvā divasabhāgaü tattha tattha vicarati. Tasmā etassa nikkammakattā "nikkammatisso"ti nāmaü akaüsu. Sumanāya bhātu - bhaginiyādayo imaü pana tissaü kammaü akarontaü disvā mātāpitånaü kalahaü karonti. Sumanāya mātāpitaro ete kalahaü karonte disvā attano puttadhãtånaü 
--------------------------------------
1. Bã 2. Tasmiü. 


[SL Page 054] [\x  54/]      

Sa¤¤āpanatthāya tissassa bahigatakāle tassa bhariyaü sumanaü nāëimattaü taõķulaü datvā a¤¤aü upakaraõa¤ca datvā "tumhe ajja paņņhāya paccekaü hutvā a¤¤asmiü gehe vasathā"ti vatvā etesaü paccekamakaüsu. Ayaü pana sumanā attano aruciyā paccekaü akaüsåti rodamānā nisãdi. Ayaü pana nikkammatisso gataņņhānā āgantvā attano bhariyaü sumanaü rodamānaü disvā "kasmā rodasã"ti pucchi. Mama mātāpitaro tumhākaü nikkammasãlāti vatvā amhākaü paccekaü karontãti āha. Tisso amhākaü paccekaü karontā kiü datvā akaüsåti āha. Sā mātāpitånaü (?) Dinnabhāvaü kathesi. Tisso "tvaü mā cintayi, mā rodi, amhe yena kenaci jãvāma. Amhākaü paccekaü kata-kālato paņņhāya bhikkhusaīghassa adatvā na paribhu¤jāmā"ti vatvā mahāvihāraü gantvā salākabhattaü chindāpetvā āgantvā attano bhariyāya "mama gamanakkhaõe salākabhattaü yena kenaci upāyena appamattā hutvā dadeyyāsã"ti vatvā sayaü bhatiyā lāyanakammaü gavesanto agamāsi. Tasmiü yeva divase etassa pituno mahādhanadevassa sahāyo raņņhiko candasuriyo nāma, tassa khettaü hi1 pa¤casatakarãsamattaü ahosi. Ayampi tisso bhatiyā kammaü gavesanto vicarati. Tassa tattha raņņhikassa khettalāyanabhāvaü kathesuü. So gantvā raņņhikaü vandi. So raņņhiko taü disvā "kiü kammena āgatosã"ti āha. So tisso lāvanakammaü gavesanto āgatomhãti āha. Raņņhiko "tvā sahatthā kammaü akatapubbo, idāni kiü karissasi? Tuyhaü viriyaü na jānāmã"ti āha. Tisso mama viriyaü passathāti vatvā lāvanadāttaü gahetvā khettaü otaritvā pure pātarāsameva pa¤cakarãsamattaü lācitvā niņņhāpesi. Taü disvā raņņhiko tassa tusitvā attano2 ābhatabhatta¤ca āgatadāsadāsiyo ca adāsi. Ayampana tisso sabbaü khettaü sayameva rāsiü katvā sayameva
--------------------------------------
1. Bã 2. Khettampi. 2. Attanā (?)


[SL Page 055] [\x  55/]      

Madditvā palālaü uddharitvā sayameva pothetvā mahantaü vãhirāsiü akāsi. Atha raņņhiko etassa purisākāraü passitvā acchariyappatto hutvā etena kammakatakhette sabbaü dha¤¤aü tasseva adāsi. So tato paņņhāya aņņhannaü bhikkhånaü salākabhattaü dadanto udakaloõiyena4 deti. Tasmā etaü "udakaloõiyatisso"ti nāmaü akaüsu. Enaü pana bhattaü gahetvā mahallakakāle pabbajita - bhikkhuno adāsi. So bhikkhu taü bhattaü gahetvā sunakhadoõiyaü khipi. Taü disvā tisso ito paņņhāya soëasannaü bhikkhånaü soëasakhãrasalākabhattaü adāsi. Tena taü "khãrasalākabhattatisso"ti nāmaü akaüsu. Atha bhikkhånaü khãrapivanakāleyeva khãrena bhu¤jantānaü khãraü na ruccati. Taü jānitvā tisso saddhaü āvajjetvā dhenånaü thanaü aggahesi. Tassa saddhāvegena dhenånaü thanā sugandhasappimeva pagghari. Tato paņņhāya soëasannaü bhikkhånaü kalyāõabhattamadāsi. Tato paņņhāya taü "kaëyāõabhattatisso"ti nāmaü akaüsu. So anupubbena vaķķhetvā pa¤cannaü bhikkhusatānaü niccaü telodakadānaü5 adāsi. So ekadivasaü bhikkhusaīghassa kandamåladānaü dassāmãti vatvā bahumanusse gahetvā kubbalapabbataü6 gantvā ayaü kalyāõabhattatisso kandaü khaõanto saņņhinidhikumbhiyo labhitvā sabbe attano gehe ņhapesi. Atha aparāparaü dānaü dadanto dānagge bhikkhå appatarāti cintesi. Tassa evaü cintitadivase yeva anurādhapurato pa¤casatabhikkhu cetiyabodhipaņimādini vandanatthāya samantato janapadacārikaü carantā mahāgāmaü agamaüsu. Ayaü kalyāõabhattatisso te bhikkhå disvā nimantetvā bhojetvā bhuttānumodane kate kuto āgatattha ayyāti āha. Te attanānupubbena anurādhapurato āgatabhāvaü kathayiüsu upāsako bhante bahubhikkhusaīgho kattha vihāratãti āha "upāsaka, cetiyambavihāre
--------------------------------------------
4. Rasa. Udakaloõamattena. 5. Rasa telullopakaü tāma. 
6. R. Kubbapepabbataü. Rasa. Kumbulapabbataü. 


[SL Page 056] [\x  56/]      

Anurādhapure nāgadãpeti imesu tãsu ņhānesu bahubhikkhu saīghoti āhaüsu. Tisso taü sāsanaü sutvā somanasso hutvā mayā tattha tattha gantvā dānaü dātuü vaņņatãti. Cintetvā attano sāmira¤¤o anurādhapuraü gantvā dānaü dātukāmoti jānāpetvā anu¤¤āto bahusakaņesu dānavatthuü āropetvā attano upakaraõaü kārāpetvā tato nikkhamitvā cetiyambavihāre dānaü datvā tato anurādhapuraü gantvā pa¤camahāvāse bhikkhusaīghassa mahādānaü datvā ra¤¤o paõõākāraü pesetvā tato nāgadãpaü gantvā nāgadãpe bhikkhusaīghassa dānaü datvā tato ariyagālatitthe vasati. So attano mātugāmaü bhikkhusaīghassa appamattā hutvā dānaü dehãti vatvā sayaü ariyagālatitthe manussānaü oraü pāpemãti7 tasmiü āgami. Tassa ariyagāle vasitattā ariyagālatissoti nāmaü akaüsu.

Tadā sakko devarājā tissassa saddhabhāvaü jānitvā taü vimaüsitukāmo āgantvā mahājeņņhakavaõõaü8 gahetvā nāvāya nisãditvā nāvaü paratãrasamãpaü pattakāle "attano kattarayaņņhiü na saritomhi ayyā"ti āha. Puna nivattitvā kattarayaņņhiü gahetvā āgatakāle puna taü abbha¤janatelanāëiü na saritanti āha. Eteneva nayena cattāri pa¤ca vāre aparāparaü gantvā taü vãmaüsitvā etassa saddhāya niccalabhāvaü ¤atvā sakkavilāsaü dassetvā ariyagālatitthasamãpe sayaüjātasaresu sāliü bahuü māpetvā dhanena gehaü påretvā bahudānaü9 dātabbanti ovaditvā devalokameva agamāsi. Taü divasameva piyaīgudãpe bhikkhusaüīghā ca kattha nu kho saddhāvanto puggalāti kathaü vaķķhesuü. Tesaü bhikkhånaü antare satisambodhithero nāma sãhaladãpavāsino saddhāvantoti āha. Yonakarājaputto mahābuddharakkhita-
----------------------------------------------- --
7. Kš. Oramāpemãti. 8. Rasa. Mahallakabrāhmaõavaõõaü sãhaëa vatthu. Bhikkhuvesaü.
9. Bahudhanaü (sabņabasu.)


[SL Page 057] [\x  57/]      

Tthero nāma10 yonakanagarameva agamāsi. Taü divasameva piyaīgudipavāsino saddhāvantoti āha. Atha te bhikkhå sādhu te vimaüsissāmāti vatvā caturaīgulaü purebhattakāle oloketvā dānaü dātuü na sakkāti ayaü buddharakkhitatthero yonakalokaü agamāsi. Tadā satisambodhitthero ariyagālatissassa gehadvāraü agamāsi. Tasmiü divase ariyagālatissassa bhariyā sumanā dvādasannaü bhikkhusaüghasahassānaü dvādasavāre dānaü datvā attano saddhaü āvajjamānā attano icchiticchitapu¤¤aü parigayhamānā nisãdi. Sā theraü passitvā taü kālaü oloketvā apacitvā dānaü dātuü na sakkātã cintetvā kulesu dinnabhāvaü11 sutvā aņņhanāëiyaü (?) Uddhane āropetvā sugandhasappiü pakkhipitvā ambilayāguyā sitthaü parissāvetvā yāgusitthaü telena bhajjitvā catumadhuraü pakkhipitvā dibbabhojanasadisaü katvā pattaü påretvā ekaü vatthaü cumbaņakaü katvā therassa adāsi. Thero ākāse taü pattaü vissajjehãti āha. Sā "na vissajjemi ayyāti"ti āha. Thero tava saddhaü āvajjetvā vissajjehãti āha. Sā attano saddhaü āvajjetvā ākāse pattaü vissajjesi. Thero mama bhattavissaggaü karontaü maü passatåti adhiņņhāya gato. Ayaü pana upāsikā sumanā saddhaü uppādetvā olokentã aņņhāsi. Bhikkhånaü bhattakiccapariyosāne attano gehaü pavisitvā upāsakassa āgatakāle attano therānaü katavidhāna¤ca sabbaü kathesi. Te tato paņņhāya atirekena pasãditvā bahupu¤¤aü katvā aparabhāge ariyagālakamahātissassa maraõama¤ce nipannakāle chadevalokato devatā charathe gahetvā attano attano devalokaü vaõõesuü. 
----------------------------------------------- -------
10. Ettha ånatā dissati rasavāhiniyampana "mahābuddharakkhitatthero yotakaraņņhavāsino saddhāvantāti āha. Taü sutvā bhikkhusaügho ajjevaü taü kāraõaü vimaüsissāmāti te there yeva taü taü raņņhaü pesesuü- tesu buddharakkhitatthero." 
11. Kš. Kusale sudinnabhāvaü. 


[SL Page 058] [\x  58/]      

Upāsako devatānaü kathaü sutvā tusitapurato āgatarathaü ņhapetvā avasesarathe gahetvā gacchathāti āha, sumanā pana attano sāmikassa vacanaü sutdvā "kiü tissa. Maraõāsanne vippalāpakammaü12 akāsã"ti āha. Tisso attano bhariyāya kathaü sutvā "ahaü vipallāsaü na karomi, devalokato devatā charathe ānesuü. Tāhi devatāhi saddhiü kathemã"ti āha. "Taü na passāmi, kuhi"nti vutte pupphadāmaü āharāpetvā ākāse khipāpesi. Taü pupphadāmaü rathasãse olambamānaü disvā sā gabbhaü pavisitvā sayena sayitvā nāsikāvātaü saünirujjhitvā13 cavitvā rathe pāturahosi. Attano sāmikassa sāsanaü pesesi "ahaü pana paņhamaü āgatomhã, tvaü kasmā cirāyasã"ti. Te ubhopi rathe ņhatvā sabbesaü olokentānaü yeva tusitapure agamiüsåti. 

Ariyagālatissassa vatthuü dasamaü

Vaggo tatiyo
----------
-------------------------------------------
12. R¨. Bã 2 vippalāsakammaü 83 "sannirumbhitvā"ti yuttataraü


[SL Page 059] [\x  59/]      

31. Råpadeviyā vatthumhi atthuppatti. *

Gilānabhattaü datvāna samaõekassa dārikā 
Bhavesu tena kammena taõķulānakkhayaü labhã ti. 


Taü yathānusåyate:- 

Ito bhaddakappato ekanavutikappe vipassã sammāsambuddhakāle ekā gāmadārikā vihāraü gantvā gilānabhikkhuü passitvā tassa bhesajjaü karomãti taü pavāretvā gehaü gantvā taü pavattiü mātāpitånaü kathesi. Puna divase so bhikkhāya caranto tassā gehaü agamāsi. Sā theraü disvā nānaggarasapiõķapātaü therassa bhesajjatthāya adāsi. Tassā saddhābalena tassa bhikkhuno āhāre paribhutte yeva rogo våpasamati. Puna divase sā gāmadārikā vihāraü gantvā "kasmā bhante bhesajjatthāya nāgamitthā"ti āha. Amhākaü rogo våpasamati, tasmā nāgamimhāti. Sā gāmadārikā etassa bhikkhussa ekāhameva sālirasapiõķapātaü gilānabhattaü katvā (ekāhameva) datvā tassa kammassa nissandena pacchā kālakiriyaü katvā devaloke nibbattitvā tattha bahukaü mahantaü dibbasampattiü anubhavitvā pacchā jambudãpe devaputtanagare nāgabrāhmaõassa nāma dhãtā hutvā nibbatti. Sā gabbhaparipākamanvāya mātukucchito pasåtikā1 ahosi. Taü nāmena råpavatãti nāmaü akaüsu. Tassā mātukucchito pasåtikālato paņņhāya ekekadivasaü aņņhanāëimattaü sālitaõķulaü nibbattameva ahosi. Imissā pana gāmadārikāya taõķulanāëiü gahetvā pacituü āraddhakāle 2 icchitaicchitamacchamaüsa¤ca kadalipanasādi-phala¤ca vatthuleyyakādipaõõa¤ca sappi-navanãta-dadhi-madhu-guëa-khãrādi ca jãrakamaricādikaü ca sabbaü bhājanaü 
----------------------------------------------- -----------------
* Ito paņņhāya nibandhe visadisatā dissati. 1. 'Pasåtā'ti bhavitabbaü.
2. Aladdhabhāvena (sabbesu)


[SL Page 060] [\x  60/]      

Påritameva nibbattati. Tassā hatthena gahitaü ki¤ci khādanãyaü vā bhojanãyaü vā påtibhāvaü na gacchati.3 Ayaü pana gāmadārikā niccaü pa¤casate bhikkhå gehe nisãdāpetvā bhojeti. Tassā ekaü bhattukkhalikaü4 gahetvā sakalanagaravāsãnaü bhu¤jantānampi ekassa paņiviüsaü gahitamattameva pa¤¤āyati, paripuõõameva tiņņhati. Evaråpena patiņņhānubhāvena5 samannāgatāti sakaladevaputtanagare pākaņā ahosi. Imissā dinnadānaü gaõhantānaü bhikkhånamantare eko arahā mahāsaīgharakkhitatthero nāma imissā pu¤¤ānubhāvaü disvā ayaü gāmadārikā purimattabhāve kiü kammaü katvā imaü sampattiü paņiladdhāti olokento vipassissa satthuno kāle katakammaü disvā punadivase imissā dānagge bhattakiccaü katvā dānānumodanamaīgalaü vaķķhetvā tassā purimattabhāve evaråpaü sampattidāyakaü katapu¤¤aü jānāsãti āha. "Na jānāmi ayyā"ti āha. Thero tassā purimattabhāve katakammaü sabbaü vitthārena kathetvā "evaråpaü appakakammaphalaü nāma evaråpaü mahantaü sampattiü deti. Idāni pu¤¤akamme appamattā hohã"ti vatvā dānasãlādisu ānisaüsaü kathesi. Sā pana therassa kathaü sutvā somanassajātā hutvā niccaü mahādānaü datvā sãlaü rakkhitvā teneva somanassena sotāpannā ariyasāvikā ahosãti. Tena vuttaü
Gilānabhattaü datvāna samaõekassa dārikā bhavesu tena kammena taõķulānakkhayaü labhãti. 

Råpadeviyā vatthu paņhamaü. 
------------------
----------------------------------------------- -----
3. Påritabhāvaü gacchati, (sabbesu) 4. Bã 2 attukkhalikaü 5. Pu¤¤ānubhāvena (?)

[SL Page 061] [\x  61/]      

32. Kāmadārikāya vatthumhi atthuppatti

Pipāsitassa bhikkhussa pānãyaü gāmadārikā
Datvā tasmiü yeva dine pānãyamakkhayaü labhãti-

Taü kathanti ce ?

Dakkhiõapasse eko brāhmaõacolagāmo nāma ahosi. Tasmiü gāme manussā piņņhiyaīgaõe māsaü lu¤canti. Tadā eko gamiko bhikkhu pānãyapipāsito tesaü manussānaü santikaü gato. Tadā ekā gāmadārikā taü bhikkhuü passitvā tassa kilantākāraü passitvā ghaņe ņhapitapānãyaü gahetvā māsaü lu¤cantānaü manussānaü ajānāpetvā etassa bhikkhuno datvā cittaü pasādetvā vanditvā nisãdi. Atha pacchā manussā ghaņe pānãyaü adisvā kena gahitanti pucchiüsu. Sā gāmadārikā mayā ekassa bhikkhuno dinnanti āha. Manussā "ativiya saddhāvantā ayaü dārikā, amhākaü ātapena sussitvā māsaü lu¤cantānaü atthāya ābhatapānãyaü samaõassa adāsi. Sãghaü amhākaü pānãyaü āharā"ti tāya saddhiü bhaõiüsu. Sā gāmadārikā tesaü kathaü sutvā attano dinnapānãyaü āvajjetvā piņņhiyaīgaõaü olokesi. Mahantaü udakadhāraü paņhaviü bhinditvā uņņhahi. Sā gāmadārikā pānãyaü disvā nahāyitvā ca pivitvā ca pānãyaghaņamādāya gantvā manussānaü adāsi. Taü pānãyaü a¤¤e na passanti. Sā gāmadārikā punappunaü tattha gantvā nahāyitvā ca pivitvā ca āgacchati. Manussā taü gāmadārikaü tathā karontaü disvā "kattha nahāyasi? Kuto pānãyaü āharasi? Amhākampi dassehã"ti āhaüsu. Sā tesaü kathaü sutvā "sace mama pu¤¤ena uppannaü, sabbesaü pākaņaü hotå"ti adhiņņhāsi. Tato paņņhāya manussā taü pānãyaü disvā acchariyabbhutacittā jātā1 aho pānãyadānassa ānisaüsanti sakkaccaü pānãyadānaü
----------------------------------------------- ------------
1. Janā (sabbesu.)


[SL Page 062] [\x  62/]      

Adaüsu. Taü nissāya tattha gāmaü patiņņhāpesuü. Taü māsalu¤canapiņņhimhi sadā ņhitabhāvena māsapiņņhiyo nāma ahosi. Tasmiü yeva ņhāne pacchā vihāraü patiņņhāpesuü, taü udakaü vihāre bhikkhåna¤ca gāmavāsãmanussāna¤ca pahonakaü ahosi. Sā yāvatāyukaü pu¤¤aü katvā devaloke nibbatti.2 Tattha devalokepi sabbaü devasampatti¤ca uyyāna-vimāna-kapparukkhā ca ākāsaīgaõe pokkharaõiyādãni ca nibbattiüsu. Imissā pana dibbodakapuõõaü ekaü suvaõõakumbhaü tassā gatagataņņhānaü gacchati. Sabbaudakakiccaü teneva karontā dvãsu devalokesu paribhu¤jantesu akkhayaü ahosãti. Tena vuttā:- 

Pipāsitassa bhikkhussa, pānãyaü gāmadārikā
Datvā tasmiü yeva dine, pānãyamakkhayaü labhãti. 

Gāmadārikāya vatthu dutiyaü
------------------

33. Duggatitthiyā vatthumhi atthuppatti. 

Duggatā kapaõā itthi saīghe datvāna sāņakaü
Tasmiü yeva bhave ra¤¤o dhãtuņņhāne ņhitā ahåti. 

Taü kathanti ce ? Yathā dhammāya vatthu, tathā jānitabbaü.

Lajjitissamahārājassa1 kāle rohaõajanapade giritimbalatissapabbatamahāvihāre2 bhikkhācāre sãvagāme kapaõā mātugāmā dhammā nāma ahosi. Sā aparabhāge bhatiü katvā jãvantã vassāvāsaü upagatakāle attanā dukkhena uppāditaü vatthaü āsanasālaü gantvā ekaü bhikkhuü upasaīkamitvā "imaü vatthaü gahetvā giritimbalatissapabbate
----------------------------------------------- ------------------
2. Nibbattitvā (sabbesu). 1. Bã 2. Lajjatissa r.La¤jatissa. 2. Bã 2. Giritimipala

[SL Page 063] [\x  63/]      

Bhikkhusaīghassa etassa vatthassa mayhaü dukkhena uppāditabhāvaü kathetvā vassāvāsikaü tatvā dethā"ti vatvā bhikkhusaīghassa datvā cittaü pasādetvā somanassā hutvā agamāsi. So pana bhikkhu vatthaü gahetvā vihāraü gantvā giritimbalatissapabbate bhikkhusaīghassa vassåpanāyikamālake taü mātugāmakathitaü kathetvā "imaü gaõhituü samatthassa bhikkhussa dethā"ti vatvā bhikkhusaīghassa adāsi. Taü sutvā eko bhikkhu "mayhaü tayo māse detha, ahaü gaõhāmã"ti āha. Aparo bhikkhu dve māse dethāti āha. Aparo ekamāsaü dethāti āha. Etenupāyena hāpetvā ekaü divasaü dethāti āha. Saīgho tassa adāsi. So pana bhikkhu taü vatthaü gahetvā dasaü chinditvā sibbetvā bindukammaü3 katvā pārupitvā caükamanamāruyha sattapadavãtihāraü gantvā arahattaü patvā taü cãvaraü dhovitvā punadivase bhikkhusaīghassa adāsi. Aparo bhikkhu taü gahetvā caükamaü āruyha nisãditvā arahattaü pāpuõi. Etenåpāyena ekaü kapaõasāņakaü nissāya tasmiü yeva antovasse arahattaü pattā pa¤cabhikkhusatāni ahesuü. Tasmiü kāle lajjitissamahārājā pavāraõauposathadivase vihāraü sajjethāti vatvā bahuvatthuü nānāvaõõavitāna - dhajapatākādãni karothāti vatvā vihāraü pesesi. Bhikkhusaügho sakalavihāre alaīkaronto taü kapaõasāņakaü bahånaü bhikkhånaü kilesanāsanāya paccayaü ahosãti vatvā dhajaü katvā mālakadvāre ussāpesi. Rājā vihāraü gantvā mālakadvāre ariyadhajaü katvā ussāpitaü disvā "mayā nānāvaõõaü bahuvatthaü pesitaü, mālakadvāre dhajaü na ussāpitaü, iminā kapaõasāņakena kasmā dhajaü ussāpita"nti ? Jeņņhārāmikaü pakkosāpetvā pucchi. ârāmiko ra¤¤o kathaü sutvā "ayyānaü upakāravatthanti ussāpesu"nti āha. Rājā taü kathaü sutvā "kiü upakāro'sã"ti pucchi. ârāmiko "ahaü na jānāmi, ayyā"ti āha. Rājā bhikkhusaīghassa
----------------------------------------------- --
2. Bã 2. Giritimipala - 3. Bã.1.Bã 2. Bandhukammaü. 4. Bã 1.Bã 2.R.Sammajjethāti.


[SL Page 064] [\x  64/]      

Santikaü gantvā "imaü vatthaü bahubhikkhusaīghassa upakārako ahosãti vadanti, kiü kāraõa ayyā"ti pucchi. Tadā bhikkhusaīgho "mahārāja, etaü vatthaü nissāya imasmiü antovasse pa¤cabhikkhusatāni arahattaü pattā"ti āha. Rājā taü sutvā "imaü vatthaü kena dinna"nti āha. Bhikkhusaīgho "mahārāja, etaü vatthaü sãvagāme daliddā mātugāmā dhammā nāma atthi, etissā dukkhena uppādetvā dinnavatthaü mahārājā"ti āha. Taü sutvā rājā taü mātugāmaü pakkosāpetvā bahudhanaü datvā sãvagāma meva etissā bhuttagāmaü katvā adāsi. Etissā dinnabhāvena dhammasãvagāmo nāma ahosi. Rājā taü mātugāmaü dhãtuņņhāne ņhapetvā mahantaü yasasampattiü adāsi. Sā tato paņņhāya dānaü datvā sagge nibbatti. Tena vuttaü. 

Duggatā kapaõā itthi saīghe datvāna sāņakaü
Tasmiü yeva bhave ra¤¤o dhãtuņņhāne ņhitā ahåti. 

Dhammāya vatthu tatiyaü.
-------------

34. Kapaõāya vatthumhi atthuppatti. 

Kapaõā mātugāmekā mahābodhimhi vatthakaü
Påjetvā kapparukkhe ca devatta¤ca tato labhãti. 

Taü kathanti ce ? 

Ekasmiü samaye bhikkhå bodhiü vandissāmāti āgantvā etasmiü yeva gāme bhikkhācāraü caritvā āsanasālāya nisidiüsu. Tasmiü gāme ekā duggatitthi tesaü bhikkhånaü santikaü gantvā vanditvā ekamantaü ņhitā kuhiü ayyā gamissantãti āha. Tassā kathaü sutvā te bhikkhå itthiü


[SL Page 065] [\x  65/]      

Etadavocuü: "tathāgatānaü ajjhatta - bāhiråpaddavanivārentaü guõādhiņņhānakabhåtaü rukkhamahābodhivaraü vandanatthāya påjanatthāya mayaü sabbe gamissāma sabbesaü sotthidāyaka"nti. Evaü vutte sā itthi te bhikkhå etadavoca: "ahaü ayyā parakulānaü gehe kammaü katvā bhatiyā jãvāmi. Imaü mayhaü nivatthasāņakaü mahābodhimhi dhajaü karitvā påjethā"ti. Sā kiliņņhasāņakaü dhovitvā attano nivatthasāņakaü adāsi. Te bhikkhå mahābodhãpåjanatthāya taü vatthaü gahetvā agamaüsu sā itthi tassā yeva rattiyā satthakavātena upahatā kālaü katvā antarāmagge tesaü bhikkhånaü nivāsanaņņhāne ekasmiü vanasaõķe bhummadevatā hutvā nibbatti. Athassā pu¤¤ānubhāvena samantā tiyojanikaņņhāne dibbakapparukkhā pāturahesuü. Samantā devatā vicittadhajapatākā ca dibbāni nānāpaõõakārāni ca gahetvā samantā taü påjayanti. Te bhikkhå sāyaü hutvā vanasaõķaü patvā idheva vasitvā sve gamissāmāti tattha vāsaü upagamiüsu. 

Te rattibhāge tassā devatāya mahantaü devānubhāva¤ca samantā devatānaü2 karontaü sakkārasammāna¤ca samantā tiyojanaņņhāne kapparukkhe ca nānāvaõõadhajapatāni nānāpaõõākāre ca disvā taü devataü pucchiüsu. "Kena kammena idha nibbattāsã"ti sā tesaü kathaü sutvā "maü na jānātha ayyā"ti? Katheti attānaü ki¤ci puņņhā ca "ahaü bhante bhiyyo āsanasālāya mahābodhipåjanatthāya vatthaü dinnā kapaõā itthi, sā ahaü tassa vatthadānassa nissandena kālaükatvā idhåpapannā evaråpaü sampattiü paņilabhāmã"ti āha. Taü sutvā bhikkhå sabbe acchariyabbhutacittaü jātā ahesuü. Sā devatā tassā rattiyā3 accayena te bhikkhå nimantetvā paõãtaü khādanãyabhojanãyaü paņiyādāpetvā te bhikkhå santappetvā
----------------------------------------------- -----------------
1. Kš tiyojanaņņhāne 2. Bã 1. Bã 2. R. Devatā. 
3. Bã 2. Rattiyāti natthi. 


[SL Page 066] [\x  66/]      

Tehi bhikkhåhi saddhiü magge dānaü dadamānā gantvā mahābodhimhi4 dhajapatākādinānāvaõõapupphagandhadhåpehi påjetvā sabbe bhikkhå dibbannapānavatthādãhi påjetvā tato cutā tāvatiüsakāyaü paripåresi. Tena vuttaü

Kapaõā mātugāmekā mahābodhimhi vatthakaü
Påjetvā kapparukkhe ca devatta¤ca tato labhã'ti

Kapaõāya vatthu catutthaü.
--------------

35. Kuõķisaīghassa1 vatthumhi atthuppatti. 

Kuõķisaīghe1kabhikkhussa bhattaü vatthaü nivatthakaü
Datvāna pu¤¤atejena rohaõādhipati ahåti. 

Taü kathanti ce ?

Ekasmiü samaye anurādhapuravāsã mahāsaīgho nāma amacco ahosi. Rājā tassa mahāgāmaü adāsi. So mahāgāme vasati. Tassa pana kaõiņņho kuõķikasaīgho3 nāma amacco ahosi. So rājapādamåle upaņņhānaü karoti. Mahāsaīghaamaccassa pana ekā dhãtā atthi. Sā nāmena kuõķisaīghā4 nāma uttamaråpadharā ahosi. Taü pana kumārikaü mātāpitaro såpapårena5 vuttanayena anekappakāraü6 pacanakammaü uggaõhāpesuü. Tāya pana paņhamapakkaü upakaraõaü mayaü na khādāma, bhikkhusaīghassa demāti saīghassa adaüsu. Te saüghupaņņhākacittatāya saīghupaņņhākā ahesuü. So pana mahāsaīghaamacco nānāppakārena jānapadānaü ulloëaü karoti. Etassa pana ulloëakaraõaü7 ra¤¤o
----------------------------------------------- ------------------
4. Kš. Mahābodhimpi. 
1. Rasa. Ki¤cisaīaghāya. 2. Rasa. Saīgho nāma mahāmacco. 3. Rasa. Cullasaīgha. 
4. Rasa. Ki¤cisaīghā. 5. Såpapurāõe (?) 6. (Sabbesu) anekappakārānaü. 
7. (Sabbesu) ullolakāraõaü. 


[SL Page 067] [\x  67/]      

Kathesuü. Rājā taü sutvā etassa kaniņņhaü kuõķisaīghaamaccaü8 pakkosāpetvā "tava bhātiko janapadānaü tāva saügaõhanatthāya pesito, janapadānaü anekappakārena pãëaü katvā ulloëaü karoti kira. Etaü tvaü jānāsã"ti? Amacco ra¤¤o kathaü sutvā attano bhātikassa sāsanaü pesesi: "tumhākaü gataraņņhe rohaõajanapade manussānaü pãëaü karotãti rājā mayhaü kathesi. Tumhe rājā nāma dãghahatthabhāvaü na jānātha. Amhākampi oloketvā appamattā hutvā vasathā"ti so sāsanaü sutvā mama kaõiņņho ra¤¤o cittaü ¤atvā sāsanaü pesesi. Ra¤¤o kuddhakālato paņņhāya idha vasituü na sakkāti attano bhariya¤ca dhãtara¤ca hatthasāra¤ca gahetvā palāyanto anupubbena nigrodhasālakhaõķaü pāpuõi. So pana amacco tasmiü ņhāne evaü cintesi: "ahaü ra¤¤o bhayena palāyāmi, ra¤¤o pana santikaü gantuü na sakkā"ti cintetvā attano mātugāmena saddhiü evaü mantesi: anurādhapuraü agantvā sagharaü8 gantvā jãvāmāti tassa mātugāmo evaü karomāti āha. Amacco pana dhãtuyā råpasampattiü oloketvā "amhākaü bhayaü uppajjamānaü imissā vasena uppajjissatã"ti cintetvā attano mātugāmaü āha: "mayhaü dhãtā ativiya råpasampannā, tassā vasena amhākaü paņicchannā hutvā vasituü na sakkā, tasmā mama dhãtaraü pahāya palāyāmā"ti. Mātugāmo "ahaü tumhākaü adhiņņhāmi, evaü karothā"ti āha. So sādhåti vatvā dhãtaraü āmantetvā "amma, antogāmaü pavisitvā āhāraü gahetvā āgacchāma, tvaü idha tiņņhāhã"ti vatvā dhãtaraü pahāya palāyiüsu. Taü kumārikaü maggena āgacchantā manussā ņhitaü disvā "idha kasmā ņhitāsi ? Ehi gacchāmā"ti vadanti. Sā tesaü kathaü sutvā mātāpitånaü vacanaü na bhindāmãti tasmiü yeva ņhāne aņņhāsi. Tassā tasmiü yeva ņhāne ņhitāya sattadivasā atikkantā. Tassā
----------------------------------------------- --------
8. Rasa. Cullasaīgha 9. Rasa. Malayaü


[SL Page 068] [\x  68/]      

Dhammatejena sakkassa bhavanaü uõhākāraü ahosi. Tadā sakko devarājā råpasampannena māõavavaõõena etissā santike pākaņo hutvā evaü kathesi: "ehi mama bhariyā hutvā mama santike vasāhã"ti sā kumārikā taü sutvā mātāpitånaü vuttaņņhāne vasituü sakkā. Te antogāmaü āhāratthāya paviņņhā tesaü āgatakāle jānissāmãti āha. Sakko etissā kathaü sutvā "tena hi ativiya chātāsi, imaü bhattaü bhu¤jāhã"ti bhattapuņaü datvā agamāsi sā taü bhattaü gahetvā kālaü oloketvā purebhattanti ¤atvā ayyānaü datvā bhu¤jissāmãti cintetvā kālaü ghosesi. Tassā kālaü ghositakkhaõe9 yeva dhammajãvitatthero10 cittalapabbatavihārato ākāsenāgantvā tassā avidåre ņhāne eko khãõāsavo pāturahosi. Sā theraü disvā vanditvā somanassā hutvā therassa hatthato pattaü gahetvā bhattena pattaü påretvā cittaü pasādetvā "thokaü tiņņha ayyā"ti vatvā turitaturitaü gacchantaraü pavisitvā sākhaü nivāsetvā attano nivatthasāņakaü mocetvā dhovitvā therassa adāsi. So tasmiü yeva sāņake pattaü ņhapetvā "ayaü maü passatå"ti adhiņņhāya taü passantasseva ākāsaü laīghitvā attano vihārameva agamāsi. Sā theraü vanditvā attano dinnadānaü āvajjamānā sesabhattaü bhu¤jitvā gacchantare nisãdi. Tadā ra¤¤o chatte adhivatthā devatā tassā dinnadāne somanassā hutvā sādhukāramadāsi. 

"Sādhu sādhu kumārike, saddhāsi dhammajãvinã,
Tvaü hi dānaü dadamānā, sādhupåjā sadā bhavāti āha. Rājā11 tassā kiü tuņņhāsãti āha. Sā mahāgāme dāyakassa dhãtā kuõķisaīghānāma. Sā nigrodhasālakhaõķe 
----------------------------------------------- ----------------
9. Bã 8. Taükhaõe 10. Rasa. Eko khãõāsavo. 11. Rasa. Rājā taü sutvā kasasa bho sādhukāraü dadāsãti pucchi. Sā mahārājā mahāgāme saüghāmaccassa dhãtā ki¤cisaīghā nāma nigrodhasālakaõķamhi dānaü adāsi, tassāhaü sādhukāraü adāsiüti. 12. Rasa. Sakaņayogge. 


[SL Page 069] [\x  69/]      

Dānaü adāsi. Tassā sādhukāraü adāsiüti āha. Rājā taü sutvā etaü gahetvā ānetuü yoggasāņake12 datvā pesesi. Tadā sā sesabhattaü bhu¤jitvā gacchantareva nisinnā ahosi. Rājadåtā olokentā taü disvā "amhākaü rājā tuyhaü ānayanatthāya amhe pesesi. Ehi gacchāmā"ti āhaüsu. Sā sādhåti gantvā udake attano sākhaü pahāya nahāyitvā uņņhāya ņhitā nivāsanaü āharathāti āha. Tadā ra¤¤o sāņakaü āharitvā adaüsu. Sā taü sāņakaü oloketvā idaü amanāpaü, a¤¤aü āharathāti āha. Manussā etissāya saddhiü keëiü kurumānā "sākhaü nivāsetvā nisinnāya sākhato idaü sāņakaü amanāpa"nti āhaüsu. Tadā sakko devarājā pa¤casāņake gahetvā etissā pesesi. Sā tato ekaü sāņakaü gahetvā nivāsetvā yoggaü āruyha mahiyaīgaõavihāraü gantvā bahånaü ariyasaīghānaü dibbaü vatthaü datvā attano parivārassa dibbavatthameva adāsi sā anupubbena anurādhapuraü gantvā rājānaü addasa. Rājā tassā tussitvā mahantaü sampattiü adāsi. Sā bhikkhusaīghassa ra¤¤o ādiü katvā sakalanagaravāsãna¤ca dibbavatthameva adāsi. Sabbesaüyeva dadantepi sakkena dinnāni pa¤cavatthāni akkhayāni ahesuü. Rājā etaü attano puttaņņhāne ņhitassa amaccassa datvā etissā sakalarohaõajanapadaü bhuttagāmaü katvā adāsi. Sā tattha vasamānā bahuü pu¤¤aü katvā āyupariyosāne devalokaü agamāsi. Tena vuttaü

Kuõķisaīghekabhikkhussa bhattaü vatthaü nivatthakaü
Datvāna pu¤¤atejena rohaõādhipatã ahå'ti

Kuõķisaīghavatthu pa¤camaü
--------------
----------------------------------------------- ------
15 Rasa. Sakaņayogge 

[SL Page 070] [\x  70/]      

36. Susaddhāsumanāya vatthumhi atthuppatti. 

Susaddhā sumanā bhattaü datvā vatthaü nivatthakaü
Dibbabhatta¤ca vattha¤ca ra¤¤o devittamalabhãti

Ekasmiü samaye anurādhapure vālukavãthiyā ekā mātugāmā susaddhā sumanā nāma. Tassā mātā gāmavāsãmanussehi saddhiü vivāhaü katvā mahāgāmaü gantvā niccaü aņņhannaü bhikkhånaü salākabhattaü deti. Sā ekadivasaü āsanasālaü gantvā bhikkhånaü vattaü kurumānā āsanasālāyameva ahosi. Athassā sāmiko gehaü āgantvā etissā kujjhitvā gehato nãhari. Sā pana mātugāmā sattadivasamattaü ekabhittiyagehe vasamānā attano ārocanakaü adisvā anurādhapure attano mātāpitånaü sandhāya nikkhamitvā antarāmagge tasmiü tasmiü ņhāne cetiya¤ca bodhi¤ca vandamānā anupubbena nigrodhasālakhaõķadvāraü sampāpuõi. Imassa pana mātugāmassa āhārakilantaü sattadivasaü hoti. Tadā sakko devānamindo bhattapuņaü gahetvā mahallakavaõõena tassā santike pākaņo ahosi. Atha sakko devarājā "kattha gacchasi ayyo"ti āha sā anurādhapuraü gacchāmãti āha. Sakko "atichātaråpāsi, imaü bhattaü bhu¤jāhã"ti bhattapuņaü adāsi. Sā bhattaü gahetvā ahaü pana bhattaü bhu¤jāmi, udakaü pana natthãti āha tadā sakko devarājā avidåre ņhāne pa¤capaduma sa¤channaü pokkharaõiü dassesi. Sā pokkharaõiü gantvā pokkharaõiyaü hatthe dhovitvā kālaü oloketvā purebhattanti ¤atvā kālaü ghosesi. Etissā kālaghositasamanantarameva goëakasamuddapabbatavāsã1 mahādhammadinnatthero aņņhasamāpattiü samāpajjitvā sattame divase uņņhito taü saddaü sutvā pattacãvaraü gahetvā avidåre ņhāne pākaņo ahosi.
----------------------------------------------- ---------
1. Rasa. Talaügarasamuddapabbatavāsã. 

8 
[SL Page 071] [\x  71/]      

Sā theraü disvā hatthato pattaü gahetvā bhattaü påretvā pattaü gahetvā "muhuttaü tiņņha ayyā"ti vatvā paņicchannaņņhānaü pavisitvā attano nivattha - sāņakaü dhovitvā therassa pattacumbaņakaü katvā adāsi. Atha pana thero "mātugāmo attānaü passatå"ti adhiņņhāya ākāse pakkhanditvā agamāsi. Mātugāmo theraü disvā somanassaü uppādetvā olokenti aņņhāsi, there adassanaü gate cittaü pasādetvā vanditvā bhattaü bhu¤jitvā maggapaņipannakāle nigrodharukkhe nibbattadevatā ekasmiü pasibbake aņņha dibbavatthe2 ņhapetvā ekasmiü passe dibbabhatta¤ca dibbaguëapåvake ca påretvā ekaü khuddakasakaņaü āruyha etissā avidåre ņhāne pākaņo hutvā "kuhiü gacchasi ammā"ti āha. Sā "nagaraü gacchāmi ayyā"ti āha. Tena hi āgaccha imasmiü sakaņe nisãda, amahpi nagaraü gacchāmã ti āha. Sā sādhu gacchāmã ti sākhaü nivāsetvā sakaņe nisãdituü na sakkāti āha. Tadā ekaü sāņakaü tassā adāsi. Tena hi imaü nivāsetvā sakaņe nisãdāhãti āha. Sā pana mātugāmā sāņakaü nivāsetvā sakaņaü āruyha ti muhuttameva cetiyagirisamãpaü āgacchi. Tadā devaputto (guëapåvatintiõismiü sakaņaü3 ņhapetvā ito paņņhāya amhākaü nagaraü gantuü na sakkāti vatvā etissā bhatta¤ca guëapåva¤ca vattha¤ca nikkhittapasibbakaü datvā sayaü antaradhāyi. (Tadā guëapåvakanti dinnakāle nibbatta - devatā3 imissā bhattapacchiü gahetvā gacchantiü disvā imissā veyyāvaccaü5 kathetvā5 imissā hatthato bhattapacchiyādãni gahetvā nagaraü āgacchanto mahāpāëimhi bhikkhånaü osaraõakāle āgacchi. Sāpi mahābhikkhusaīghassa mahāpālimhi dibbapåve ca dibbasāņake ca adāsi. Tadā rājā bahinagaraü gantvā mahāpāëimhi bhikkhånaü bhatta¤ca 
----------------------------------------------- ------------------
2. (Sabbesu) aņņhadibbavatthaü. 3. (Sabbesu) guëapåvakaüti ekasmiü. 4. Rasa. Tadā tattha nibbattā tintiõikadevatā. 5. Rasa. Veyyāvaccakarohutvā. 

[SL Page 072] [\x  72/]      

Guëapåva¤ca ņhapitaü disvā kena ņhapitanti āha. Tadā ra¤¤o tassā dānaü dinnabhāvaü kathesuü. Rājā taü sutvā etaü pakkosāpetvā dānadinnappakāraü paņipucchi. Sā attano dānadinnappakāraü vitthāretvā kathesi. Rājā tussitvā tassābhisekaü adāsi. Sā rājānaü ādiü katvā sakalanagaravāsãnaü dibbavatthameva adāsi. Bhikkhunãvāse bhikkhånãna¤ca adāsi. Sā tato paņņhāya dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathakammaü katvā tato cavitvā devaloke nibbatti. Tena vuttaü

Susaddhā sumanā bhattaü datvā vatthaü nivatthakaü
Dibbabhatta¤ca vattha¤ca ra¤¤o devittamalabhã ti. 

Susaddhāsumanāya vatthu chaņņhaü. 
------------------

37. Nandirājavatthumhi atthuppatti. 

Datvā paccekabuddhānaü nandirājānuvātakaü
Catusaņņhikapparukkhe bhavabhoga¤ca so labhã'ti. 

Padumuttarabuddhakāle haüsāvatãnagare vedeho nāma asãtikoņivibhavo eko kuņumbiko satthāraü nimantetvā buddhapamukhassa bhikkhusaīghassa mahādānaü adāsi. Eko dhutaīgadharānaü aggo mahākassapatthero nāma bhikkhāya1 dvāre patiņņhite kuņumbikena "antogehaü pavisatha bhante"ti vuttepi apavisitvā agamāsãti kuņimbikena vuttaü sutvā satthā anekappakārena tassa bhikkhuno vaõõaü kathesi. Upāsako taü sutvā dhutaīgadharānaü aggabhāvaü patthesi. Bhagavā tatiyasāvakabhāvassa vyākaraõaü adāsi so yāvatāyukaü pu¤¤aü katvā devaloke nibbattitvā devamanussesu sampattiü anubhavamāno mahā vipassãbuddhakāle ekasāņako nāma brāhmaõo hutvā 
----------------------------------------------- ------------------1. R. Bhikkhatthāya. 


[SL Page 073] [\x  73/]      

Mahādānaü datvā kassapasammāsambuddhassa parinibbānakāle seņņhiputto hutvā nãyānikaü vata buddhasāsananti pasiditvā yojanikaü suvaõõacetiyaü kambalaka¤cukena parikkhipitvā tattha piņņhe cakkappamāõehi suvaõõapaduma pupphehi alaīkari tesaü dvādasahatthā olambakā honti. So tattha dānādãni pu¤¤āni katvā tato cavitvā sagge nibbattitvā saggato cavitvā magadharaņņhe a¤¤atarasmiü kule uppajjitvā a¤¤atarapaccekabuddhassa anuvātakaü datvā puna sagge nibbattitvā tattha ciraü vasitvā tato cavitvā magadharaņņhe a¤¤atarasmiü kulagehe nibbattitvā vayappatto nandiyoti nāmaü kariüsu. Tassa sattabhātaro honti. Nandiyassa akammasãlabhāvena bhātaro kujjhiüsu.

Mātāpitaro nandiyaü āmantetvā tava bhātaro ujjhāyanti, kasmā tvaü attano kattabbakammaü na karosãti āhaüsu nandiyo "attano ananuråpakammaü purisā na karontã"ti āha. Mātāpitaro anekavārena vatvāpi taü kammaü kārāpetuü asakkonto sesā sattabhātaro kalahaü karonte nandiyassa kujjhitvā taü gehato nãhariüsu. So yattha katthaci gantvā jãvissāmãti gacchanto a¤¤atarasmiü gāme nivāsaü aggahesi tasmiü gāme so senaguttassa gehe kammaü karonto vicaranto ekadivasaü kammaü katvā aggabhattaü bhu¤jitvā kammakāramanussehi saddhiü nisãditvā a¤¤ama¤¤aü sallapanto nisãditvā niddāyanto supinaü addasa. Tassa evaråpaü supinaü ahosi. Tassa mukhena antaü nikkhamitvā sakalajambudãpe pattharitvā attano kucchimeva pāvisi. So taü disvā bhãto mahāsaddaü akāsi. Taü sutvā senagutto "kasmā evaü saddaü akāsã"ti āha. Senaguttena ekamantaü netvā supinaü puņņho attano diņņhaniyāmaü kathesi. Senagutto taü sutvā kassaci nārocehãti āha tassa pana senaguttassa kulåpakā ekā paribbājikā


[SL Page 074] [\x  74/]      

Atthi. So paribbājikāya santikaü gantvā "ayyo, mātugāmo vā puriso vā evaråpaü supinaü passati, taü kissa hetå"ti pucchi. Paribbājikā senaguttassa kathaü sutvā tasmiü supinanidānaü kathentã "sace itthã passati, ra¤¤ena sattadivasabbhantarena abhisekaü hoti. Atha puriso passati, sattadivasena rājā hotã"ti āha. Senagutto paribbājikāya kathaü sutvā imassa dārakassa mayhaü ¤ātakaü kātuü vaņņatãti cintetvā gehaü gantvā sabbe manusse nānākammena niyojāpesi. Lahukaü kammaü katvā āgacchathāti vutte nandiyo sabbesaü paņhamaü yeva āgacchati, tato a¤¤e āgamiüsu. Senagutto tassa tussitvā "tuņņhānaü kiü karontã"ti āha. Sabbe manussā "tumhe jānāthā"ti āhaüsu. Tassa pana senaguttassa sattadhãtaro honti. So sabbā āmantetvā anupubbena imassa santike vasathāti āha. Sabbā "mayaü tassa jātigottaü na jānāma, daliddo eso, tassa gehe na vasissāmā"ti āhaüsu kaõiņņhikā pana "ahaü mātāpitånaü dinnaņņhāne2 vassissāmã"ti āha. Senagutto nandiyassa taü datvā attano bhāgineyyaü akāsi. Mahantaü tassa sampattiü adāsi nandiyo pana sattadivasaccayena uyyānaü pavisissāmãti gantvā maīgalasilāpaņņe sayitvā sãsato paņņhāya paņaü pārupitvā niddaü okkami. Atha bārāõasãra¤¤o mataü sattadivasaü hoti. Taü divasaü pana rājānucchavikaü purisaü oloketuü phussarathaü vissajjesuü sindhavā pana phussarathaü gahetvā uyyānaü gantvā nandiyassa ārohanayoggaü katvā aņņhaüsu tadā purohitabrāhmaõo pādato vatthaü ukkhipitvā lakkhaõaü oloketvā rājānucchavikabhāvaü jānitvā nandiyassa dhitibhāvajānanatthaü turiyasahassaü vādāpetvā dhãrasampattiü oloketvā pabuddhakāle amaccāpi taü upagantvā "sāmi tumhākaü rajjaü pāpuõātã"ti āhaüsu. Tadā nandiyo uņņhāya nisãditvā, rajjaü karomãti āha. 
---------------------------------------
2. Bã 2. Kš diņņhaņņhāne 

[SL Page 075] [\x  75/]      

Tadā rājapurisā mahantena parivārena taü nahāpesuü. Tadā nahātalittassa taü vatthaü upanesuü. Nandiyo tadā "a¤¤aü uttamavatthaü upanethā"ti āha. Etassa kathaü sutvā a¤¤aü uttamavatthaü natthibhāvaü kathesuü. Tadā nandiyarājā vala¤jana daõķaü gahetvā "nandiyarājassa āõā"ti vatvā paņhaviyaü pahari paņhavito catusaņņhikapparukkhā uņņhahiüsu. Tato attano rucitaü gahetvā nivāsetvā nagaraü pavisanto "ye keci nandirājassa kapparukkhā uņņhitāni sutvā maü passituü āgatā, te tato vatthāni nivāsentå"ti. Tasmiü ņhāne cattāro kapparukkhe ņhapesi. Nagare catusu dvāresu cattāro kapparukkhe ņhapesi. Avasesakapparukkhe nagaramajjhe ņhapesi tato janapadato āgatamanussā nandiyarājassa kapparukkhā nibbattāti sutvā nānājanapadato bahumanussā āgatā honti. Atha nandiyarājā etesaü saddaü sutvā vala¤janadaõķaü gahetvā "tasmiü tasmiü janapade tesaü tesaü kulānaü gharadvāre sabbesu ņhānesu kapparukkhā uņņhahantå"ti adhiņņhāsi. Sabbattha kapparukkhā uņņhahiüsu. Nandiyara¤¤o vijite suttakantikā itthiyo mā suttaü kantiüsåti evaü bheriü carāpesi. Nandiyarājā yāvajãvaü pa¤casatapaccekabuddhānaü upaņņhahitvā tato cavitvā sagge nibbatti. Saggato cavitvā manussaloke rājā hutvā aņņhannaü paccekabuddhānaü maõiādhārake ņhapetvā yāvajãvaü mahādānaü datvā amhākaü satthuno kāle brāhmaõakule uppajjitvā buddhasāsane pabbajitvā kassapo nāma mahāsāvako ahosi. Tena vuttaü. 

Datvā paccekabuddhānaü nandirājā'nuvātakaü
Catusaņņhãkapparukkhe bhavabhoga¤ca so labhãti. 

Nandirājassa vatthu sattamaü.
-----------------

[SL Page 076] [\x  76/]      
38. Corassa vatthumhi atthuppatti. 

Corassa vatthaü datvāna devo hutvāna1 so labhã
Tiyojanakapparukkhe vimānaü dvādasayojananti. 

Taü kathanti ce ?

Ekasmiü samaye eko manusso dve sāņake nivāsetvā mahantā aņaviü pāpuõi. Eko coro tassa vatthaü gaõhissāmãti anubandhi. So manusso corena anubandhito evaü cintesi: "ayaü coro mayhaü gaõhituü anubandhati. Etassa anicchāya gaõhantassa pu¤¤atthāya dassāmã"ti cintetvā cittaü pasādetvā "imaü vatthaü mama bhavesu sukhatthāya2 bhavatå"ti vatvā tassa vatthaü datvā ara¤¤ena jaīghamaggena gacchanto āsivisena daņņho cavitvā himavantapadese dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Vimānaü parivāretvā tiyojanikaņņhāne kapparukkhā nibbattiüsu tasmiü vimāne accharāsahassehi parivāretvā dibbasampattiü anubhavatãti. 

Coravatthu aņņhamaü.
------------

39. Kākavaõõatissa - mahārājassa vatthumhi atthuppatti. 

Milakkho1 paccekabuddhassa dānaü datvā panasaphalaü
Thåpapåjaü karitvāna kākavaõõābhayo ahåti. 

Kākavaõõatissamahārājā pana amhākaü satthuno uppannapubbabhāge ekasmiü milakkhajanapade2 milakkhamanusso2 hutvā nibbatti. Nibaddhaü paccekabuddhassa catupaccaye datvā paņijaggi. So pana milakkhamanusso2
----------------------------------------------- ---------------
1. Bã 1 sutvāna. 2. Bã 1. Bã 2. Sukhumatthāya 1. Bã 2. Milakkhu. 
2. Bã 2 r. Milakkhu -


[SL Page 077] [\x  77/]      

Attano gehassa pacchābhāge ekaü panasarukkhaü ropesi. So anupubbena vaķķhitvā mahantacāņippamāõaphalabharito3 ahosi. Athekadivasaü milakkhamanusso2 sākhimhi yeva paripakkapanasaphalaü gahetvā ito cito ca sa¤cāletvā avassayaü lu¤ci (tvā). Avassayaü4 lu¤ciyamāne madhurayåsaü5 paripåretvā ņhapesi. So taü disvā imaü yåsaü6 a¤¤esaü nānucchavikaüta cintetvā taü yåsaü6 sādhukaü ņhapetvā paccekabuddhaü āgataü disvā pa¤capatiņņhitena vanditvā hatthato pattaü gahetvā yåsaü6 påretvā paccekabuddhassa datvā cittaü pasādetvā sattuņņho ahosi. Paccekabuddho yåsaü6 paribhogaü katvā attano vasanaņņhānameva agamāsi. Paccekabuddho tasseva ghare bhikkhaü gaõhāti. Athekadivasaü so janapadamanusso sayaü ara¤¤aü gacchanto attano bhariyaü āmantetvā amhākaü ayyassa āgatakāle bhikkhaü dadeyyāsãti vatvā ara¤¤aü agamāsi paccekabuddhopi kālaü oloketvā āgantvā gehadvāre aņņhāsi. Taü disvāva mātugāmo tassa hatthato pattaü gahetvā gehaü pavesetvā āsane nisãdāpetvā piõķapātena parivisitvā bhattakiccaü niņņhāpetvā nisinne sā paccekabuddhe lobhacittaü uppādetvā itthikuttamāyaü dassetvā mayhaü manorathaü pårehãti āha. Paccekabuddho etissā kathaü sutvā aņņhikaükalåpamā kāmāti ādinā nayena sabbattha vividhādãnavaü dassetvā uņņhāyāsanā pakkāmi. So pana luddamanusso ara¤¤ato āgantvā attano bhariyaü āmantetvā kiü amhākaü ayyo āgatoti āha. âma āgato, etassa kathaü mamaü mā paņipucchãti āha. Kathehi kiü akāsãti āha. Attanā saddhiü ananuyuttaü lokācāraü karohãti āha. Ahaü pana attano piyatarabhāvena etassa kathitaü na akāsi. So pana attano rucitaü na karotãti
----------------------------------------------- -------------
3. Bã 2. Kš. R¨. Phalasārato. 4. Bã 2. Apassayaü. 5. (Sabbesu) madhusåpaü.
6. (Sabbesu) såpaü. 


[SL Page 078] [\x  78/]      

Mayhaü kese lu¤citvā nakhena koņņetvā maü dubbalaükatvā bhinditvā gatoti āha. So pana milakkha malayavāsã8 manusso etissā kathaü sutvā ahaü ettakaü kālaü paņijagganto mama mātugāmassa evaråpaü kātuü paņijaggitoti kujjhitvā milakkhamanusso8 dhanuü gahetvā paccekabuddhaü māressāmãti agamāsi. 

Tadā tassā'gamanato paņhamameva āgatamagge pokkharaõiü māpetvā ākāse cãvarakuņiü katvā kāyabandhanaü pasāretvā tassåpari nivāsanaü ņhapetvā cãvaragabbhato pokkharaõiü ogāhetvā nahāyitvā ākāse ņhatvā cãvaraü pārupitvā agamāsi. Milakkhamanusso8 taü kiriyaü disvā "evaråpā nāma evaråpaü kammaü na karonti, sā pana a¤¤āõatāya attano cittaü na pårantãti9 kujjhitvā evaü kathesã"ti cintetvā dhanuü gacchantare ņhapetvā paccekabuddhassa nahāyitvā ārāmaü gatakāle upasaīkamitvā pādamåle urena sayitvā "mayhaü khamatha ayyā"ti āha. "Kasmā evaü vadesi upāsakā"ti āha. "Bhante ahaü a¤¤āõatāya mayhaü mātugāmassa kathaü gahetvā tumhākaü māretuü āgatomhã"ti āha. Paccekabuddho "tayā cintitakmamaü kasmā na karosã"ti āha. Tumhākaü nahānaņņhāne katakammaü passitvā evaråpā ayyā nāma evaråpaü ayuttaü na karonti, mātugāmo pana ayyassa attano icchitaü akarontassa kujjhitvā kathitaü bhavissatãti cintemi bhanteti āha. Paccekabuddho etassa kathitaü sutvā "saccameva upāsaka, sā pana amhākaü evaråpaü kathesã"ti āha. So pana milakkhamanusso paccekabuddhassa kathaü sutvā "ajja etissā kattabbaü karissāmã"ti āha. So pana mātugāmassa kujjhitvā gehaü gantumārabhi. Tadā paccekabuddho milakkhamanussaü āmantetvā mātugāmā nāma evaråpā ti āha. 
----------------------------------------------- -----------
8. (Sabbesu). Milakkhu -. 9. "Na påretãti" bhavitabbaü.


[SL Page 079] [\x  79/]      

Yathā nadã ca pantho ca, pānāgāraü sabhā papā
Evaü lokitthiyo nāma, velā tāsaü na vijjati,
Evaü vuttanayena nadãādisadisā. 

Sabbānadã vaīkagatā, sabbe kaņņhamayā vanā,
Sabbatthiyo kare pāpaü labhamānā nivātaketi.
Evaü vuttanayena sabbā asaüvarā. 

Asā lokitthiyo nāma, velā tāsaü na vijjati.
Sārattā ca pagabbhā ca, sikhãva sabbaghāsano10
Taü hitvā pabbajissāmi, vivekamanubråhayaüti
Vuttaņņhāne viya aggisadisā.

Māyā cesā marãcã ca, soko rogo cupaddavo
Kharā ca bandhanā11 esā, maccupāso guhāsayo ti

Vuttaņņhāne viya anekaupaddavasadisā ce'sāti ādinā nayena ovaditvā pesesi so pana milakkhamanusso yāvajãvaü paccekabuddhaü upaņņhahitvā kāmāvacara-devaloke nibbatti. Tattha ciraü vasitvā dãghamaddhāne mahāsampattiü anubhavitvā pacchā tato cavitvā manussaloke malayaraņņhe amaraleõasamãpe milakkhamanussassa2 putto hutvā nibbatti. Anupubbena vaķķhitvā nāmena amaruppalanāmako12 ahosi. So a¤¤ehi (sabba) dārakehi saddhiü kãëantova sabbe dārake tumhe bhikkhåti paņipāņiyā nisãdāpetvā vālukābhattaü13 pacitvā bhikkhusaīghassa dānaü demãti dānakãëaü nāma kãëati. Niccameva evaü karoti. Athedivasaü amaruppalo12 kãëanto vālukathåpaü katvā attano nivattha-dåkålasāņakena ekaü suttaü gahetvā hãëavallakadaõķakaü14 gahetvā tattha bandhitvā dhajaü katvā vālukāthåpe påjesi. Atha aparena samayena amaramahāleõavāsãtherassa sahāyo hutvā yāvajãvaü bahupu¤¤akammaü
----------------------------------------------- --------------
10. (Sabbesu) sabbaghātane. 11. R. Kaõikabandhanā. 12. (Sabbesu) amanuppalanāmako. 13. Bã 1. R. Vālukaü. Bhattaü. 14. Bã 1. R. Bhãlavallakaraõķakaü. Rasa tujjavallaridaõķakaü. 


[SL Page 080] [\x  80/]      

Katvā tato cavitvā mahāgāme goņhābhara¤¤o putto hutvā (nibbatti.)13 So anupubbena vaķķhitvā kākavaõõatissamahārājā nāma ahosi. So rajjaü labhitvā pubbåpanissayena mahādānapati ahosi. Mahanto saddhāsampanno ahosi. Girināmanadãtãre attano nāmaü katvā tissamahāvihāraü akāsi rājagāme talavihāra¤ca (?) Kuņņhāniyamavihāra¤ca14 kāresi. Anekasahassa-anekasatasahassa-mahābhikkhusaīghassa cattāro paccaye ca paõãtabya¤jana¤ca anånaü katvā adāsi. Sabbapariyattidharena saddhiü tipiņakadhare gahetvā saddhammasavaõaü karonto therānaü candana-amālaka-karaõķake satapākatelena påretvā piņņhikaõņappamāõena ogāhāpetvā15 nisãdāpetvā madhu-sappi-sakkharā-catumadhura¤ca pacchābhattaü khādiyāpetvā khaõķasakkharakena påvena kapotakasakuõasãsasadisena nāëikeraphalakhaõķena dabbatiõabadālatāsadisena paõõena, sādulakeõķisadisena mālalasuõena16 bilālãmålasadisena17 addasiīgiverena18 gavakkhasadisena vaīgayaddhakena, nãluppalapupphasadisesa ambilapåvena,19 apãëitamadhupaņalasadisena paripårena supakkataunandhovapåvena20 såpasakkharāguëa-moraguëa - khãraguëa - tilaguëa - pheõapåvādianekapåvena nānāvaõõavya¤janena nānāggarasena parivisitvā tivassikagandhasālitaõķulena sakkharādadhiyāguü pāyetvā antarabhatte aņņhārasavaõõena påvakhajjakena mahācāņiyasakkharena pakkamadhusakkharena, nānāvaõõavya¤janena antarakhajjakaü katvā divābhojanakāle gandhasālitaõķula bhattaü nānāggarasena nānāvya¤janena datvā pacchābhatte pa¤camukhavāsasahitaü21 muņņhibaddhatambålaü datvā
----------------------------------------------- ----
13. Potthakesu na vijjati. 14. Rasa. Kuņņāliyamahāvihāraü ca. 15. R. Ogāhetvā. 16. Bã 1 r. Kš. Mālalasutena. 17. Bã 1. Kš. R. Bilāmulasadisena. 18. Bã 1. Addahiügulena. Kš. Addaaükurena. 19. R. Ambinipuvena. Bã 2. Appatipåvena. 20. R. Tavunandocapåvena. 21. R. Kš. Pa¤cadhåmavāsasahitaü. 
[SL Page 081] [\x  81/]      

Aņņhavaõõakappiyapānaü datvā etena niyāmena sabbamahābhikkhusaīghassa ca bhikkhunãsaīghassa ca nirantaraü mahādānena saügaõhitvā kapaõaddhika-vaõibbaka-yācakānaü mahādānaü datvā sukhena vasanto athekadivasaü kākavaõõatissamahārājā vihāradeviyā saddhiü caturaīgasenāyaparivuto mahantena yasena mahantena rājānubhāvena mahāgāme tissavihāraü gantvā tasmiü tasmiü māëake tattha tattha divāsayane nisinne bhikkhå vandanto phāsukāphāsukaü pucchanto gilānabhikkhånaü bhesajjaü karonto sakalavihāraü anugantvā sāyaü pariveõaü agamāsi. Pariveõe bahassutassa therassa santike ubhopi dhammaü suõamānā nisãdiüsu. Thero dhammaü desento "mahantaü(?) Vo sampatti, taü tayā pubbe katapu¤¤ena uppannaü. Idāni appamattā hutvā uppannaņņhāne sulabhaü karothā"ti āha. Taü sutvā devã "kiü nāma sampatti bhante laddhā? Va¤jhā22 sampatti, no putto natthã"ti āha. Tena hi devã, pariveõapacchābhāge gilānasāmaõero atthi, taü olokehã"ti āha. Taü sutvā devã pariveõapacchābhāgaü olokentã gilānasāmaõeraü disvā upasaükamitvā vanditvā pāde parimajjamānā sāmaõerassa sappāyaü bhesajjaü pucchitvā anadhivāsentaü disvā "tumhe ito cavitvā kattha uppajjitukāmā"ti āha. Ito cavitvā devaloke uppajjitukāmomhãti āha. Devã sāmaõerassa kathaü sutvā "bhante, devaloke sampatti nāma koņņhe ņhapitadha¤¤asadisā, devaloke pu¤¤akammaü na karãyati.23 Tattha24 gatassa te katapu¤¤aü khãyati. Vipulaü uëāraü pu¤¤akammaü karontassa rājakulasadisaü ņhānaü25 natthi, passathāti vatvā sāmaõerassa nipannaņņhānaü gandhena paribhaõķaü katvā sumanapupphasanthate muduke sayane sāmaõeraü sayāpetvā gandhamāla-dhåmavāsitacuõõehi sajjetvā patthariya-vicitta
----------------------------------------------- ----------------
22. Bã 1. Bã 2. Pacchā. 23. (Sabbesu) karissati. 24. Bã 1.Bã.2 Tassa. 
25. Bã 1. R. Taü tanu.


[SL Page 082] [\x  82/]      

Vitānena26 samalaükaritvā sugandhasamugga-pupphasamugga-padumuppala-puõķarãkakalāpe nānāvicittavaõõe vattha-samugge anekasahassa-atisukhuma-cãvarasāņake ca sappi-navanãta-tela-madhu-phāõitapuõõā anekacāņiyo ca aņņhavidhe sumadhurapānake ca āharāpetvā "idaü tuyhaü dammi, tava cittaruciyā saīghassa dānaü dehi, passa tāta rājānubhāva"nti āha. Sāmaõero passitvā attamano ahosi. Saīghassa taü niyyādesi. Devã attamanā hutvā madhupānaü kucchipåraü pāyetvā mukhavāsaü mukhe pakkhipitvā mālāgandhadhåmena påjetvā "mama kucchiyaü nibbattitvā sāsanaü paggaõhitvā mahādānaü dadāhi tātā"ti vatvā pakkāmi. Ra¤¤o ca deviyā ca rathaü āruyha āgatakāle sāmaõero cavitvā deviyā kucchimhi nibbatti. Deviyā nisinnapasse ca rathacakkaü nābhipamāõena paņhaviyaü osãdi. Devã ¤atvā sāmaõerassa santikaü dåtaü pesesi. Dåto kālaükatabhāvaü ¤atvā ārocesi. Sā tassa sakkāraü kāresi. Tasmiü khaõe deviyā dohaëaü uppajji: idha anurādhapure tissavāpiyā pānãyaü suvaõõakoņņhake uppalakhettato āhaņamālaü pakkhipitvā ca pilandhitvā ca suvaõõakuõķalike dve27 damiëarājånaü sãse ņhatvā nahāyitvā sãsacchinna-asidhotapānãyaü pātuü icchā uppajji. Imassa dohaëassa dullabhabhāvena devã ra¤¤o nārocesi. Sā dohaëassa alābhena kisā ahosi, uppaõķuppaõķukajātā. Taü disvā rājā "kasmā tvaü uppaõķuppaõķukajātā. Taü disvā rājā "kasmā tvā uppaõķuppaõķukajātā, dhamanisatthatagattā"ti? Pucchi. Sā dohaëāmhi devāti āha. Kãdisaü dohaëanti vutte sā dullabhabhāvena akathetvā ra¤¤ā punappunaü nippãëiyamānā sabbaü kathesi. Rājā taü sutvā anurādhapure eëāro amhehi saddhiü veriko, imaü dohaëaü āharituü ko samatthoti āha. 

(Imasmiü ņhane ņhatvā veëusumanaamaccassa vatthu veditabbaü.)
-----------------------------------------
----------------------------------------------- ------------------"26. Patthaņa" - iti yuttataraü. 27. "Dvinnaü." Ti bhavitabbaü. 

[SL Page 083] [\x  83/]      

40. Veëusumanassa vatthu. 

Kassapamunino kāle manusso ekabhikkhuno
Piõaķapātaü daditvāna cavitvā veëusumano ti.

Taü yathānusåyate:

Kassapasammāsambuddhassa kāle eko manusso a¤¤esaü aviheņhetvā dhammena laddhāhāraü ekassa bhikkhuno datvā so tena kammena cavitvā devaloke nibbattitvā cirakālaü saggasampattiü anubhavitvā ekaü buddhantaraü mahantaü yasaü anubhavitvā tato cavitvā laükādãpe girimaõķale kumbhiyaīgaõa-nāmagāme1 vasabho nāma kuņimbiko ahosi, aķķho mahaddhano mahābhogo. Tassa putto hutvā nibbatti. Tassa putto jātoti mahājano somanasso ahosi. Tassa kuņumbikassa dve sahāyā ahesuü, veëusumano, aparo manusso eko sahāyo sumano nāma giribhojako eko. Te ubhopi sahāyassa putto jātoti sutvā paõõākāramādāya gantvā sahāyaü passitvā nāmagahaõakāle ubhopi sakanāmaü dārakassa kāresuü. Tasmā veëusumano nāma ahosi. Taü vuķķhakāle giribhojako puttaņņhāne ņhapetvā attano gehe vasāpesi. Giribhojakassa pana gehe eko sindhavo kassaci ārohituü na deti. Kåņassoti naü ņhapesuü. So pana sindhavo veëusumanaü disvā ayaü mamānuråpo ārohakoti cintetvā mahantaü hesitaü2 akāsi. Taü ¤atvā giribhojako veëusumanaü "taü assamārohā"ti āha. So taü sutvā assaü ārohitvā maõķale dhāvanto kamena3 vaķķhetvā sãghaü maõķale dhāvesi. Sakalamaõķale ekābaddho viya alātacakkaü viya ca asso pa¤¤āyati. Evaü dhāvantassa piņņhiyaü yathā ca assāroho puõõako yakkho manomayasindhavassa
----------------------------------------------- -----------------
1. Rasa. Kuņumbiyaīgaõa gāme. 2. (Sabbesu:) hasitaü. 3. Kš. Kamena kamena.


[SL Page 084] [\x  84/]      

Piņņhiyaü nirāsaīko nisãdi, tatheva nisãdi. Taü disvā mahājano veëukkhepa-ukkuņņhiādãni pavattesuü. Taü sutvā giribhojako ayaü rājānucchavikoti tassa sahassaü datvā ra¤¤o paņipādesi. So rājapuriso hutvā ra¤¤o santike pāvasi. So ra¤¤o kāyikabalena ārādhetuü upaņņhānaü akāsi rājā tassa mahantaü ņhānantaraü adāsi. So tato paņņhāya niccameva upaņņhāti. Punekadivase veëusumano ra¤¤o santikaü agamāsi. Rājā deviyā dohaëaü tassa kathesi. Taü sutvā "ahaü te āharituü samattho, āharissāmã"ti āha. So evaü vatvā rājānaü vanditvā attano gehaü gantvā nahāpitaü pakkosāpetvā sãsaü dhovitvā attano sãsaü muõķaükāretvā culåpaņņhākassa yojetvā attano piņņhiü pothāpetvā rājiyo dassetvā dve rattakāsāva-pilotika sāņake nivāsetvā mahājanassa bhattakāle nikkhamitvā dãghavāpiyaü pātarāsaü katvā vaķķhamānakachāyāya vaķķhamānakatitthaü sampāpuõitvā tattha ārakkhaü gahetvā ņhita-sahassapurisavanta-vaķķhamānadamiëena nāma abhibhuyyamāno anāgantvā sampuõõagaügaü laüghitvā pāragaüge pati. Tatthapi ārakkhamanussā taü gaõhisu. So "ahaü ra¤¤o santikaü āgato, maü eëālarājānaü dassethā"ti āha. Te taü netvā eëālarājānaü dassesuü. Rājā "tvaü kuto āgatosi? Kena kammena āgatosi? Kismiü kamme niyuttosã"ti āha. So "ahaü sāmi, mahāgāmato āgatomhã"ti. Kasmā āgatosãti? Ahaü tumhākaü laddhike ņhito tumhākaü akkosante nivāremi. "Eëālarājā mahiddhiko mahānubhāvo, sayaü yodho yodhaparivāro, asuraparivāro asurarājā viya paccatthikehi abhibhavituü asakkuõeyyo, dhammiko dhammarājā"ti guõaü vaõõemi. Tena me kākavaõõo muõķaü katvā pothāpetvā dubbalaü katvā kāsāvapilotikaü nivāsetvā "gaccha eëālassa santike sukhaü vasāhã"ti nãhari. Tasmā āgatomhãti.


[SL Page 085] [\x  85/]      

Rājā suņņhu āgatosi. Tattha kiükamme niyuttosãti? Assagopako ahanti. Sāmi ahaü assārohaõe vidhiü jānāmi, katipāheneva kākavaõõatissaü tumhākaü dāsaü karomãti āha. Rājā tassa kathaü sutvā saddahitvā tussitvā sakkāraü kāretvā assagopakānaü4 jeņņhaņņhānaü adāsi. So assaü gopetvā asse rocetvā javasampannaü raõamaddavaü nāma sindhavaü aggahesi. 

So ekadivase kubbalagāmaü5 gantvā mahantaü ghaņaü gahetvā tissavāpipānãyaü āharitvā ņhapesi. Mahāleõauppalakhettaü gantvā uppalakalāpaü āharitvā ņhapesi. So punadivase pāto yeva pānãyakuņa¤ca mālākalāpa¤ca ādāya raõamaddavaü abhiruhitvā6 mahāvãthiyaü ārakkhajane māretvā pācãnadvārena bahi gantvā attano nāmaü sāvetvā "so ahaü veëusumano nāma, raõamaddava¤ca gahetvā pānãyaghaņa¤ca pupphakalāpa¤ca gahetvā ahaü mahāgāmaü amhākaü ra¤¤e santikaü gamissāmi. Tumhākaü eëālara¤¤o kathetā"ti vatvā assassa paõhiyā sa¤¤aü datvā cetiyagiri-antaraü gantvā assassa vegaü mandaü katvā sanikaü agamāsi. Taü pavattiü eëālara¤¤o kathesuü. Rājā amaccānaü kathaü sutvā senāpatinā saddhiü mantetvā dve damiëanāyakā yodhasataparivāraü gahetvā taü anubandhitvā gaõhitvā māretvā sindhavaü gahetvā āgacchathāti pesesi. So damiëasenāpati attanā sadisaü damiëanāyakamekaü gahetvā te ubhopi varabhojanaü bhu¤jitvā sabbālaīkārapatimaõķitā7 suvaõõakuõķalaü pilandhitvā ubhopi sindhavaü ājānãyaü āruyha cetiyagiriantaraü sampāpuõiüsu. Veëusumano ete8 āgacchante disvā khurena bhåmiyaü koņņetvā koņņetvā rajaü uņņhāpetvā kaõņhappamāõena9 gahetvā aņņhāsi.
----------------------------------------------- -------------
4. Bã 1. R kš. Assagopakoti 5. Kumbhakāragāmaüti bhavitabbaü 6. Bã 2 abhiruyha 7 (sabbesu) patimaõķitaü 8. (Sabbesu:) etesaü 9. R khandhappamāõena bã 2. Kaõhappamāõena. 


[SL Page 086] [\x  86/]      

Tesaü vegenāgacchantānaü sãsaü jinditvā sãse bhåmiyaü apatamāne yeva gahetvā kesena bandhitvā gahetvā ubho asse ca ādāya mahāgaüge10 vaķķhamānakatitthaü sampāpuõi. Tattha ārakkhamanussā sahassamattā parivāretvā gaõhiüsu. Sabbe māretvā assaü pādantare alliyāpetvā laīghitvā pāragaīge pati. Pāragaīge vaķķhamānakadamiëo nāma sahassapurise gahetvā parikkhipi. So te sabbe māretvā asse ādāya dãghavāpiyaü sampāpuõitvā tattha vāpiyaü nahāyitvā pānãyaü pivitvā attano icchāya āgacchanto sāyaõhakāle mahāgāmaü sampāpuõitvā vehāsante11 (?) Bahi ņhatvā dvāraü vivaritvā antonagaraü sampāpuõitvā rājagehadvāre assapiņņhito oruyha assānaü kattabbaü katvā assaü sālāya bandhitvā pānãya ghaņa¤ca pupphakalāpa¤ca sakuõķale chinnasãse ca ādāya vivaņadvāraü sampāpuõante kākavaõõātissamahārājā ca vihāradevã ca veëusumanassa pavāsaü gatadivasassa bahå, kinnukho taü gahetvā māresånti cintentā nisãdiüsu. Tasmi khaõe amacco attano āgatabhāvaü jānāpesi. 

Rājā attamano hutvā amaccassa mahantaü sakkāraü akāsi. So sabbaü attano ābhataü ra¤¤o dassesi. Tato amacco ka¤canataņņakaü āharāpetvā tissavāpi pāniyā påretvā mahānelamālaü pakkhipitvā suvaõõakuõķalike dve damiëasãse ņhapetvā tattha deviü ņhapetvā nahāpetvā mālaü pilandhāpetvā asidhotapānãyaü pāyesi. Deviyā dohaëo paņippassaddho ahosi. "Deviyā kasmā evaråpaü dohaëaü ahosã"ti nemittakā puņņhā evaü vyākariüsu: "såravãrabalasampanno putto te bhavissati, so imasmiü laīkādãpe dvattiüsa-damiëarājāno gahetvā ekarajjaü katvā sayaü anurādhapure rajjaü gahetvā chattaü
----------------------------------------------- ------------
10. "Mahāgaügāyā"ti vattabbaü. 11. Rasa. Sāyaõhe. 


[SL Page 087] [\x  87/]      

Ussāpessatã"ti āhaüsu. Veëusumano dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathavāsaü katvā tato cavitvā sagge nibbatti. 

Veëusumanavatthu. 
---------

[II.] Kākavaõõatissa

Athekadivasaü rājā vihāraü gantvā bhikkhusaüghassa maükuõena1 daņņhaņņhāne uņņhitaü gaõķaü disvā "kimetaü bhante"ti āha. Maükuõena daņņhaņņhānaü mahārājāti āha. Rājā saüvegappatto hutvā "maükuõā bhante kathaü na hontã"ti? Maņņhasāņakena na honti mahārājāti. "Maņņhasāņakaü kathaü labhissāma bhante"ti ? Tasmiü divase pa¤cambamālake2 nisãditvā tipiņakamahātissatthero nāma ra¤¤o buddhasãhanādasuttantaü kathesi. Rājā therassa attano uttarisāņakaü dātukāmo hutvā pi ekavatthabhāvena attano ananaråpanti cintetvā ito uņņhāya3 dassāmãti cintesi. Rājā therena saddhiü sallapanto pa¤cambamālake4 aņņhāsi. Tasmiü samaye eko kāko ambasākhāya nisãditvā saddamakāsi, "kinti kākavaõõatissa mahārāja, tava santike anatthikaü5 nāma natthi. Tumhākaü tuņņhaņņhāne dhammakathikassa uttarasāņaka¤ca a¤¤ca tuņņhaņņhāne dātabbaü, aņņhapetvā dātuü vaņņati mahārājā"ti vatvā ahampana tumhākaü pa¤casāsanāni āharissāmãti āha. Katamāni pa¤casāsanāni? Vihāradevã rājinã pu¤¤avantaü puttaü vijāyãti idaü paņhamasāsanaü. âkāsagāminã hatthinã ākāsenāgantvā setaü lakkhaõasampannaü hatthipotakaü tãrasarasamãpe6 pasåti hutvā taü 
----------------------------------------------- ------------------1. Bã 1. Bã 2. Maükulena 2 bã 2.Pa¤cappamālake. Bã 2. Pa¤ca sabbamālake. 3 Bã 1. Upaņņhāya 4 (sabbesu:) pa¤camālake 5. Bã 1. Bã 2. Anattikaü 6. Mahāvaüse "titthasara," (=toņavila.) Saddhammālaükāre "tittivila."


[SL Page 088] [\x  88/]      

ōhapetvā agamāsãti idaü dutiyaü sāsanaü valāhakassakulato āgantvā vaëavā vaëavāpotakaü goõagāmake vijāyitvā ņhapetvā agamāsãti idaü tatiyaü sāsanaü. Pacchā sā tissagoõikā7 nāma ahosi puna goëasamuddakucchiyaü maņņhasāņakapuõõā saņņhināvā sampattā. Antaravaķķhamānasamãpe8 rājamāõena dvādasakarãsamatte ņhāne tālakkhandhappamāõaü suvaõõakhandhaü uņņhāsãti idaü catutthaü sāsanaü. Giripādakontarakaņaka-mahāvihāre9 mahānāgatthero nāma sattatālappamāõe ākāse nisãditvā parinibbutoti idaü pa¤camasāsanaü. Tumhākaü ime pa¤casāsane āharinti. Dhammakathikassa tuņņhaņņhāne sāņakaü dehi sāmãti. Rājā kākassa saddaü sutvā hasi. Thero ra¤¤o hasantaü disvā "kiü kāraõā hasi mahārājā"ti? âha. "Bhante, eso kāko evaråpaü sāsanaü āharati, tasmā hasiü"ti āha ra¤¤o kathaü sutvā thero ca hasi. Rājā theraü hasantaü disvā "bhante tumhe kasmā hasathā"ti āha. "Mahārāja, tava amaruppalakāle10 dinnadukålasutte phalaü disvā hasāmã"ti āha. Rājā "amaruppalakāle10 dissasuttameva mayhaü katheta bhante"ti āha. Tena hi mahārāja suõohi: mahārāja tvaü anantaraattabhāve kumārakāle a¤¤ehi dārakehi saddhiü kãëamāno kãëāsa¤¤āya attano nivatthasāņakena ekaü dukålasuttaü gahetvā hiëavalladaõķake11 bandhitvā vālukāthåpaü katvā tattha dhajaü katvā påjesi. Tassa nissandena maņņhasāņakasampuõõā saņņhināvā sampattāti. Tadā rājā taü sutvā 
----------------------------------------------- --------------
7. Mahāvaüse: dãghathåõikā. 8. Bã 1. Bã 2. Dantāpavaķķhamānaka. Rasa.Antaravaķķhasamãpe 
Saddhammālaükāre "uturu vaķamanpavva" 9. Rasa. Kontarakaņņhapabbatamahāvihāre. Saddhamamālaükāre. "Koturukaķu vehera" (10 sabbesu:) amanuppalakāle. 11. R.
Niëavaõõadaõķake. Saddhammālaükāre "inavaludaõķeka"


[SL Page 089] [\x  89/]      
Therassa sāņakaü datvā kontarakaņaka-vihāraü gantvā therassa sarãranikkhepaü katvā dhātuü gahetvā cetiyaü katvā āgantvā suvaõõaü āharāpetvā koņņhaü påretvā maņņhasāņake āharāpetvā sabbaü bhikkhusaīghassa adāsi. So tato paņņhāya bahuü yāvajãvaü pu¤¤aü kammaü katvā pacchā cavitvā devaloko nibbattã ti. 

Kākavaõõatissamahārājassa vatthu navamaü.

Duņņhagāmaõãabhayamahāra¤¤o vatthu mahāvaüse vitthāritameva, taü tato gahetabbaü. 

Vaggo catuttho.
-----------


[SL Page 090] [\x  90/]      
41. Ambāmaccassa vatthumhi atthuppatti. 

Veõivahālassa putto ambāmacco nāma cålanāgakhandhāvāre1 viharati. Tasmiü samaye janapadaü dubbhikkhaü ahosi. Manussā bhikkhāya caritvā āhāraü dukkhena labhanti. So pana amacco haliddisiügiverādi-anekabhaõķaü gāhāpetvā tattha tattha gantvā vãhiü āharathāti vatvā janapadaü pesesi. Rattivihāre cålakhaõķapadhāne2 vasanto cålapiõķapātika-nāgatthero nāma etassa vasanagāmaü piõķāya pavisitvā yathādhotena pattena nikkhami. So theraü oloketvā macchamaüsaü sajjetvā attano purato vaķķhitabhattaü therassa adāsi. Thero tassa cittācāraü oloketvā vipassanaü bhāvetvā arahattaü patvā paribhu¤ji. 

Amaccassa pana bhariyaü ukkhaliü vivaritvā āhāraü olokentã ukkhaliü puretvā ņhapitaü sālibhattaü addasa. Tato pacchā bhattakaņacchuü gahetvā pātiyaü pakkhipi. Pātiü påretvā aņņhāsi. Kaņacchunā bhattaü gahitagahitaņņhānaü na pa¤¤āyati. Amhākaü pu¤¤ena evaü bhavitabbanati cintetvā sakalagāmavāsãnaü ānetvā bhojesuü. Tasmiü nibbatta-devatā tassa santuņņhā tassa gehe manussā viya bahusakaņaü påretvā sāliü āhariüsu. Tato sālipacchiü gahetvā koņņhe pakkhipiüsu. Sabbakoņņhaü sālipuõõameva ahosi. Tassa gehe vasanadevatā3 tussitvā vaüsena sālidhāraü abbocchinnaü pavattesi. Tato paņņhāya dānaü datvā bahupu¤¤aü katvā sagge nibbattoti. 

Ambaamaccassa vatthu. 
----------------------------------------------- --------------
1. Rasa. Rājaraņņhe cålanāganāma khandhāvāre veõigāmo nāmeko issaro ahosi. Saddhammā "rajaraņa sulunnaru nam kandavurehi mahatvå isurumatvå veõi÷āla nam amātyayek viya" 2. Rasa. Naëakhaõķapadhāne saddhammā. "Baņakaķu nam bhāvanāgeyi 3. "Tassa santuņņhā"ti ito paņņhāya "tassa gehe vasanadevatā"ti pāņhā kš. Potthake rasavāhiniyampi vijjanti. 
[SL Page 091] [\x  91/]      

Vaggena adhikaü katvā likhitaü hoti, duņņhagāmaõãabhayamahāra¤¤o dasamahāyodhā, katame dasa?

Nandimitto suranimmalo, mahāsoõo goņhayimbaro theraputtābhayo bharato veëusumano tatheva ca. 
Khaja¤¤adevo phussadevo, labhiyo vasabhopi ca
Ete dasamahāyodhā ahesuü te mahabbalāti. 

Tesaü vatthu vitthārato evaü veditabbaü. Tattha nandimittassa1 vatthu heņņhā vitthāritameva. ----------------------------------------------- ------------------

42. Suranimmalassa vatthu1 evaü veditabbaü. 

Kassapamunino kāle, nesādo ekabhikkhuno
Rasena bhattaü datvāna, sa suranimmalo ahåti. 

Taü yathānusåyate:

Kassapasammāsambuddhassa kāle paccantagāmavāsã eko manusso lobhena meõķasåkarādayo gopetvā nirantaraü pāõātipātakammaü katvā jãvati. So athekadivasaü saüghanavakaü ekaü bhikkhuü disvā hatthato pattaü gahetvā āsanaü pa¤¤āpetvā nisidāpetvā antarabhatte mudukamaüsaü datvā dibbarasasadisaü2 piõķapātaü datvā punadivasaü nimantetvā eteneva nayena tãõi divasāni dānaü datvā cittaü pasādetvā vanditvā sãlaü gaõhi. Tato kālakiriyaü katvā devaloke nibbattitvā tattha mahantaü yasasampattiü anubhavitvā tato cavitvā idha laükādãpe koņņhivālajanapade3 kaõķakapiņņhigāme4 aķķho mahaddhano mahābhogo saüghakuņumbiko nāma issaro ahosi. Tassa sattaputtā ahesuü. Tesaü sattannaü kaõiņņho nimmalo nāma
----------------------------------------------- ----------------
1. Kš. Naddhimitta (sabbattha) 2. Kš. Dibbarasapiõķapāta rasa. Divā maüsarasapiõķapātaü.
3. Rasa. Koņņhiyavālajanapade. Saddhammā: "koņasara kãlavāpi janapadayehi" 4. Rasa. Khaõķakaviņņhigāme saddhammā "kaķaviņi nam gama"


[SL Page 092] [\x  92/]      

Ahosi. Tadā kākavaõõatissamahārājā pana damiëe nivāretuü mahāgaīge sabbatitthesu sadā rakkhaü saüvidhesi. Ra¤¤e pana a¤¤abhariyāya putto dighābhayo nāma ahosi. Gaügāya pana gacchante titthe5 ārakkhaü kāresi. So pana ārakkhakaraõatthāya samantato yojana-diviyojanaņņhāne mahākulānaü ekekakulato ekekaü puttaü āõāpesi. Tassapi saüghakuņumbikassa puttassatthāya dåtaü pāhesi. Taü sutvā kuņumbiko sattaputte āmantetvā sattaputtesu sabbakaõiņņho suranimmalo nāma dasanāgabalo. Tassa akammasãlattā sesā cha bhātaro ujjhāyantā tassa gamanaü anujāniüsu. Sesā cha bhātaro "tumhākaü putto dve maņņhasāņake nivāsetvā tayovāre paõãtabhojanaü bhu¤jitvā akammasãlo hutvā viharati, taü pesethā"ti āhaüsu. 

Taü sutvā kuņumbiko taü yeva pesesi so tesaü channaü bhātånaü kujjhitvā pāto yeva cha yojanamaggaü gantvā suriyuggamanavelāyameva rājaputtaü passi rājāputto mahāgāmaü gantvā mama pitu santike vasāhãti mahāgāmaü pesesi tadā rājā kammārānaü rāsiü kāretvā kammārasālaü kāretvā nānāvidhe āyudhabhaõķe kāresi. Nimmalo pana gantvā ra¤¤o kammārasālāyameva vanditvā aņņhāsi. Rājā taü disvā "bho tvaü kuto āgatosi? Kosi tvaü? Kiü kammaü kātuü jānāsã"ti? Pucchi. "Koņņhivālajanapade kaõķakapiņņhito4 āgatomhã"ti āha. Kimatthāya āgatosãti? Sāmi ahaü yodho, tumhākaü upaņņhānatthāya āgatomhãti āha. Kammarā etassa sarãraü oloketvā "aho ãdiso nāma mahāyodho hotã"ti parihāsakeëiü akaüsu. Rājā tesaü paņibāhetvā nimmalaü oloketvā taü pakkosāpetvā dãghayo catuhattha soëasaügulaü puthulato ekaratana-aņņhaīgulaü niņņhitaü soëasa-
----------------------------------------------- ----------------
5. Rasa. Kasacchatitthe. Saddhammā "kasātoņa"


[SL Page 093] [\x  93/]      

Asipattaü dhovitvā tikhiõaü katvā dehãti vatvā rājā kammārasālato iminā koņinā asiādãni passanto parakoņiü agamāsi. So pana ra¤¤o puna anāgate yeva soëasa-asipatte pāsāõe ghaüsitvā maņņhaü katvā dhāraü ņhapetvā supariniņņhite ņhapetvā evaü cintesi: "ime kammāraka-manussā mama parihāsaü akaüså"ti, te kujjhitvā ekaü asipattaü gahetvā dvãhi aügulãhi gaõhitvā koņiyaü nisinnakammārassa vissajjesi, pa¤casatānaü kammārānaü sarãraü vinivijjhitvā paņhaviü pāvisi. Rājā āgantvā disvā kassetaü kammanti pucchitvā tena katakammaü ¤atvā santuņņho ahosi. Te pana pa¤casatakammārā tasmiü yeva ņhāne vinaņņhā ahesuü te pana pa¤casatakammārā attano attano gehaü katakāle mariüsu. Rājā tassa iminā kammena tuņņho sahassabhaõķakaü dāpetvā mahāvãthiyā gehaü kāretvā divase divase sahassaü paribbayaü dāpetvā attano upaņņhānaü karohãti āha.

Såranimmalavatthu dutiyaü.
-------------

43. Mahāsoõassa1 vatthumhi atthuppatti. 

Kassapa-buddhakālamhi, manusso saüghamuttame
Khirabhattaü daditvāna, mahāsoõābhayo1 ahåti. 

Taü kathanti ce:-

Atãte kassapabuddhakāle a¤¤ataramanusso saüghaüuddissa khãrasalākabhattaü datvā āyupariyosāne devamanussesu sampattiü anubhavamāno pacchā imasmiü laükādãpe rohaõajanapade kuņumbarikaõõikāya2 kundavālika
----------------------------------------------- ---------------
1. Bã 1. Mahāsena - 2. Rasa. Kadalumbarikaõõikāyaü. Kamboja mahāvaüse. Kulumbarikaõõikāyaü. Saddha kalamburukaõa. 


[SL Page 094] [\x  94/]      

Tisso3 nāma kuņumbiko ahosi. Tassa aņņhaputtā ahesuü, tesaü sabbakaõiņņho soõo nāma ahosi. So mahabbalo sattavassikova taruõatālagacche4 lu¤canto dasavassakāle mahātālarukkhe lu¤ci. Tato uddhaü tāla-nāëikerādãni bāhunā paharitvā pātento vivari. So vuddhippatto dasanāgabalo ahosi. Rājā taü sutvā pitusantikaü āõetvā gāmaõissa dāpesi. So gāmaõiü upaņņhahanto laükādãpe sāsanaü patiņņhāpesãti. 

Mahāsoõavatthu tatiyaü. 
--------------

44. Goņhaimbaravatthumhi atthupatti. 

Kassapamunino kāle manusso saüghamuttame
Khãrabhattaü daditvāna goņhaimbarako ahåti. 

Taü yathānusuyyate:-

Kassapabuddhakāle eko manusso saīghassa khãrasalākabhattaü datvā ekaü buddhantaraü devamanussesu sampattiü anubhavitvā imasmiü laükādãpe rohaõagirimaõķale niņņhulaviņņhigāme1 mahānāgo nāma kuņumbiko ahosi, tassa sattaputtesu kaõiņņho hutvā nibbatti. Nāmena abhayo nāma ahosi. Punekadivasaü cha bhātaro māsakhette2 mahāvanaü koņņentā imbararukkhasa¤channaü visamaņņhānaü tassa bhāganti ņhapetvā āgantvā tassa kathesuü: tava bhāgaü ņhapitanti. So tasmiü yeva khaõe gantvā sabbaü imbararukkhaü lu¤citvā hatthatalasadisaü katvā āgantvā chabhātånaü ārocesi. Te taü abbhutakammaü disvā goņhaimbaraabhayo nāmāti sa¤jāniüsu. 
----------------------------------------------- ---------------
3. Kš.Kundavāsikatisso. Rasa. Hundarivāpigāme. Saddha. "Ruhuõuraņa malvatu maķullehi kalamburukaõa unduru karaviņi nam gama." (Karagoķa uyangoķada?) 
4. (Sabbesu) taruõakāle gacche. 

1. Bã 1 r. Kš. Niņņhulavãthigāme. Saddha niņulviņigama. 2. Bã 1 māsakkhettaü. 


[SL Page 095] [\x  95/]      

Uttaravihāravāsino pana evaü vadanti: so pana abhayo attano vayappattakāle bahåhi nesādehi saddhiü vanaü gantvā vākurajālaü apavisitvā palāyantaü migaü anubandhitvā pacchāpāde gahetvā sãsamatthake paribbhamitvā anubandho goņhaimbararukkhe pahari. Migo dvidhā chinditvā agamāsi. Tato paņņhāya goņhaimbaraabhayo nāma ahosãti vadanti. Tato paņņhāya duņņhagāmaõã mahārājā dvattiüsadamiëarājånaü gahetvā ekarajjaü karissāmãti balavanto yodhapurisā mahāgāme sannipatantåti bheriü carāpesi. Taü sutvā so abhayamahāamacco mahāgāmaü gantvā rājānaü passitvā āgacchāmãti vatvā mātāpitaro vanditvā mahāparivārena gacchanto antarāmagge kappakandaranadiyāsanne kandaravihāraü3 pāvisi. Tasmiü vihāre nāëikeraü bahukaü. Manussā nāëikephalaü khādissāmāti4 goņhaimbarassa ārocesuü. So manussānaü kathaü sutvā sādhåti vatvā vanaü pavisitvā jaõõåhi paharitvā bāhunā ghaņņetvā hatthena khandhe gahetvā sa¤cāletvā bahuü5 nāëikeraphalaü pātetvā paõhiyā pothetvā tacchãtvā adāsi. Manussā yāvadatthaü khāditvā atirekaü tahiü tahiü chaķķetvā parivāretvā agamaüsu. So mahāgāmaü gantvā duņņhagāmaõã abhayarājānaü passi. Rājā "kuto āgatosi? Kinnāmosã"ti? âha. "Girimaõķale niņņhulaviņņhināmagāmato6 āgatomhi, ahaü goņhaimbaraabhayo nāma sāmã"ti āha. Rājā tassa sakkārasammānaü katvā divase divase sahassaü datvā niccaü upaņņhānaü karohãti āha. Pacchā duņņhagāmaõã abhayamahāra¤¤o dvattiüsadamiëarājånaü gahaõakāle mahāgoņhapiņņhane7 mahā-chattadamiëarājā duņņhagāmaõã-abhayamahāra¤¤o parājitvā palāyanto mahāchattaü nāma saraü
----------------------------------------------- ----------------
3. Bã 2. Kappakandaravihāra.. Saddhamma: "sappanduru oya samãpayehi sappanduru nam vihārayaņa" (siühala pota a÷uddha yayi sitami) 4. R: bhavissāmāni. 5. (Sabbesu) bāhunā 6. (Sabbesu:) niņņhula. Vãthi- 7. Rasa. Mahātitthapaņņane 8. Bã 1. Bã 2 paricchitvā 


[SL Page 096] [\x  96/]      

Pāvisi. So pana goņhaimbaro saraü paviņņha-corara¤¤o anubandhanto gantvā sahassamatte yodhadamiëe māretvā mahāchattadamiëara¤¤o sãsaü gagetvā duņņhagāmaõã-mahāra¤¤o adāsi. 

Pacchā ra¤¤o anurādhapure chattaü ussāpitakāle goņhaimbarassa mahantaü yasasampattiü datvā mahāvãthiyā gehaü kāresi. So pana amacco anurādhapure vasanto ekayojana matthake ņhitaü dåratissavāpiü gantvā sarãraparikammaü katvā niccaü āgacchati kira. Athekadivasaü tissavāpimariyāde issarasamaõavihāraü agamāsi. Tasmiü vihāradvāre mahanto eko velugumbo vihāramaggaü āvaritvā aņņhāsi. Tasmiü vihāre eko mahāthero bahuü kuddāla-parasu¤ca9 gāhāpetvā taü veëugumbaü harāpetuü agamāsi. Amacco theraü disvā "kiü karotha bhante"ti āha. Thero imaü veëugumbaü bharāųemāti āha. Amacco therassa kathaü sutvā mahācammayottaü āharāpetvā tasmiü veëugumbapāde bandhitvā vāmahatthena samålaü uddharitvā maggena okkamitvā bahi pātetvā sayaü nagaraü agamāsi. Taü pana veëuü parigayhamānaü10 saņņhisakaņamattaü ahosi. 

Aparakāle amacco attano atthāya nagare pāsādaü kārāpetvā tattha vasanto athekadivasaü sakala-ākāsaīgaõe celavitānaü pasāretvā celavitānaantare naīgalasãsappamāõaü sugandhapupphena gandhitasurabhikusumadāmaü olambetvā bhåmiü catujātigandhena11 paribhaõķaü katvā sumanacampakādipupphaü upari sattharitvā nãluppala-rattuppala-puõõaghaņe ņhāne ņhapāpetvā amacco vatthābharaõaalaükārehi devo viya sajjitvā ratanapallaüke nisãditvā attano mātugāmaü pādaügulika-pādajāla-pādakaņaka-kapparavasana-årujāla-guyhālaükā- ra-hatthaīguli-kaņakambaravasanā di-
----------------------------------------------- -----------------
9. Bã 1. Bã 2. Kuņhālaparasu¤ca. 10. Rasa. Parimiõiyamānaü. 11. Bã 1. Jātigandhena


[SL Page 097] [\x  97/]      

Nānālaükārehi devaka¤¤ā viya sajjitvā sovaõõamayasurāvittaü gahāpetvā dakkhiõahatthapasse ņhapāpesi. Avasesamātugāmānaü tatheva nānāvaõõaāvudhabhaõķaü gāhāpetvā visuü gãte chekā gāyantu, nacce chekā naccantu, vādite chekā vādentåti vatvā dibbanāņakasamāgamaü viya sakalapāsādaü katva amacco mahantaü āpānamaõķalaü bandhitvā suraü pātuü ārabhi. Tasmiü kāle ariņņhapabbatavāsã12 jayaseno nāma yakkho yakkhehi parivāretvā tambapaõõisusānaü gacchanto gandha-māla-dhåmagandha¤ca ghāyitvā dibbasadisaü saddaü suõanto dibbavimānasadisaü etassa vimānasampattiü oloketvā ākāsato otaritvā gehaü pavisitvā etassa surāvãttaü gahetvā ņhitamātugāmassa sinehaü katvā tassā sarãre āvisi. Sā pana mātugāmo yakkhena āvisamattena13 surāvittaü chaķķetvā visa¤¤ã hutvā bhåmiyā aparāparaü parivattantã mukhena setapheõaü chaķķentã akkhãni parivattetvā uttānā sayi. Amacco mātugāmaü dubbalaü hutvā nipannaü disvā oloketvā domanassappatto hutvā pallaükato uņņhāya ņhatvā "sace imissā gahito yakkho akkhimhi pa¤¤āyati, taü khaõķākhaõķaü katvā udakapiņņhe ambilapattaü viya cuõõaü kareyyaü, akkhimhi apa¤¤āyanabhāvena tvaü mayhaü balavataü viya na14 khāyati. Sace tvaü puriso, pa¤¤āyamāno tiņņhasã"ti āha. Amanusso amaccassa kathaü sutvā yakkhamānaü uppādetvā mātugāmasarãrato apagantvā adissamāno15 hutvā ņhatvā "tvaü mayā saha podaü (?) Kãëituü16 samattho"ti āha. Amacco samatthomhãti āha. 
----------------------------------------------- ----------------
12. Bã 1. Bã 2. Ariņņhāmaccassa 13. "âviņņhamattenā"ti bhavitabbaü. 14. Kš. Nakāro na vijjati. 15. Kš. Apariyamāno. Bã 1. Bã 2. Ariyamāno. Rasa. Dissamānasarãrena. 16. Podaü kãëituü = "porabadanņa" idānipi vaügabhāsāya ãdiso vohāro atthãti "deva prasād guhā" mahāsayo vadati. 

[SL Page 098] [\x  98/]      

Sace yakkho samatthosi, a¤¤ena sattadivasena tambapaõõisusānaü gacchāhãti āha. Tattheva yakkhānaü kammaü tava dassessāmãti āha. Amacco tava yakkhabhāvo vā ayakkhabhāvo vā maü kiü karissati? A¤¤ena sattadivasena te kattabbaü karissāmi. Idāni tvaü gacchāhãti āha. Amacco sattāhe atikkante rattiyā sāyaõhena17 uņņhāya nisãditvā jayasenayakkhena vuttavacanaü saritvā tasmiü yeva khaõe nikkhamitvā tambapaõõisusānaü gato. Tassa āgatamagge ca susāne ca samantato vanasaõķe adhivatvā devatā "kiü kammena āgatosi sāmã"ti āhaüsu. Jayasenayakkhena saddhiü podaü kiëituü āgatomhãti āha. Devatā amaccassa kathaü sutvā "kiü kathesi sāmi, etena yakkhena saddhiü yujjhitvā jayaü gahetuü samattho nāma natthi. Yakkho niccameva jayaü gaõhāti iti jayaseno nāma (yakkho) ahosi. Etena yakkhena saddhiü podaü kãëituü āgatakālato paņņhāya tumhākaü manussalokaü appiyaü ti ma¤¤e, jãvitassa sampattiü appiyanti vatvā vāresuü. Amacco etesaü kathaü såtvā "tumhe mama vacanaü suõātha, eso yakkho attano balavataraü adiņņhakāle16 balavā viya ma¤¤ati, balavataraü diņņhakāle pana a¤¤o balavā atthãti jānissati, ahampana etassa kattabbaü jānāmã"ti āha. Jayasena yakkhopi ajja manussena saddhiü podaü kãëissāmãti avacaü, so idāni anāgato ma¤¤eti avaca. Amacco etassa kathaü sutvā "ahaü āgatomhi yakkhā"ti āha. 

Yakkho yakkhakacchaü bandhitvā yakkhasaddaü gajjitvā19 mukhena mahantaü jālakhandhaü vissajjento vegasā appeņhento āgantvā amaccassa purato aņņhāsi. Amacco "tava sadisassa yakkhassa mama dakkhiõahatthena neva
----------------------------------------------- ---------------
17. Rasa. âyogavatthena pātova tattha agamāsi. Saddhammā. "Tamā ndikaķin paņak ekāü÷akoņa peravā gena" 18. Bã 1 bã 2. Adhiņņhakāle. 19. Bã 2. Gacchitvā.


[SL Page 099] [\x  99/]      

Paharāmi, na vāmahatthena, na dakkhiõapādena, vāmapādeneva taü paharissāmã"ti vatvā dakkhiõapādena ņhatvā vāmapādena yakkhassa khandhaņņhikaü piņņhipādena paharitvā yakkhassa sãsaü chinditvā yāva undamindalaü20 tāva saddāyanto agamāsi: "sādhu sādhu, goņhaimbara, kassapabuddhasāsane sudinnassa21 tuyhaü khãrasalākabhattassa bhala"nti. Tattha samāgatā devaparisā yakkhaparisā ca kassapabuddhakāle khãrasalākabhattaphalanti vatvā sādhukāraü pavattesuü. Amacco tāvadeva attano gehaü āgato. Amaccassa mātugāmo "tumhe kattha gantvā āgatatthā"ti āha. Attano gataņņhānaü vitthārena kathesi. Amacco amittamaddanaü katvā sattāhaü jayapānaü apāyi. Amacco matto hutvā vissajjitvā mahāvitānaü pasāretvā kuntasirivaķķhamānaü pi ussāpetvā sabbatāëāvacare ca patāka¤ca paggaõhāpetvā duņņhagāmaõãabhayamahāra¤¤o passituü agamāsi. Tadā rājā "kassapanesa saddo"ti āha. Ra¤¤o vacanaü sutvā amaccā "goņhaimbaro ariņņhapabbate jayasenayakkhena saddhiü podaü kãëitvā jayasenaü parājetvā sattāhaü jayapānaü pivitvā tumhākaü dassanāya āgacchati, tassa puretaraü bherisaddo"ti āhaüsu. Rājā "ettha pavisituü vārethā"ti āha. Amaccā taü vāresuü. So goņhaimbaro kiü idanti āha. Ra¤¤o kathitaü amaccassa kathesuü. Taü sutvā goņhaimbaro evaü sante natthi ra¤¤o puna dassananti vatvā gehaü gantvā ca tasmiü khaõe nikkhamitvā dvādasayojanikaü maggaü khepetvā nāgadãpaü gantvā tato goņhasamuddaü gantvā goņhasamudde patitvā catuvãsayojana samuddaü taritvā kāvãrapaņņanaü gantvā tattha diņņhamanussānaü "imasmiü ņhāne guõavanto bhikkhå kattha vasantã"ti? Pucchi. Imasmiü sāmantavihāro natthi, imasmiü gāme bhikkhaü carantā himavante dvādasayojanikāya guhāya
----------------------------------------------- -----------------
20. Bã 2. Undāmindalaü.Saddha: "aķasanak pamaõatn." 21. (Sabbesu) sudinnaü.


[SL Page 100] [\x 100/]      

Pabbhāre vasantā bhikkhå imasmiü ņhāne otaranti, imasmiü yeva ņhāne ņhatvā ākāsaü uppatitvā sakaņņhānaü gacchantãti āhaüsu. So sādhåti vatvā himavantābhimukho gacchanto tesaü yeva bhikkhånaü dānaü datvā vasanakamanussānaü22 vasanaņņhānaü addasa, samaõe nāddasa. Tattha manussānaü pucchitvā tatheva purato purato diņņhamanussānaü pucchanto puratthābhimukho gacchanto chinnapapātaņņhāne pabbhāraü addasa. Chinnapapātaņņhānaü abhiruyhitvā ņhatvā tattha vihāraü ramaõãyaü disvā guõavantānaü vasanaņņhānaü bhavissatãti tesaü dassanatthāya gantuü mayhaü varanti cintetvā pabbhāre pati. Patantaü amaccaü eko khãõāsavo passitvā hatthaü pasāretvā gahetvā attano santike nisãdāpetvā tassa āgatakāraõaü pucchi. So ādito paņņhāya āgatakāraõaü vitthārena kathesi. Thero tassa kathaü sutvā kesamassuü ohāretvā pabbājetvā kammaņņhānaü adāsi. So vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pāpuõitvā nibbāõapãtisukhena somanassaü uppādetvā udānaü udānesi.

Saīgāmasoõķo parasattumaddano23
Såro ca vãro balavā parābhibhå
Luddassa yakkhassa sãsaü (sayaü) vināsayã,
Avijjāsãsa¤ca ahaü vināsayiüti.

Goņhaimbarassa vatthu catutthaü. 
--------------------

45. Mahānelassa vatthumhi atthuppatti. 

Kappakandaranajjā tãre, vatthuranāmagāmake 
Kapaõo manusso macco, bhattaü datvā sukhã ahåti. 

Taü yathānusuyyate:- 
Rohaõajanapade kappakandaranadiyā tãre vatthuvihāre1 bhikkhånaü santike niccaü bhikkhāya caritvā jãvanakapaõo
----------------------------------------------- -
22. Kš. Vasantamanussānaü 23. (Sabbesu:) - maddanāgo 1. Rasa. Vattura vihāra. Saddha: vaturu nam vihārayak. 
[SL Page 101] [\x 101/]      

Kurudevo nāma ahosi. So samaõānaü santike bhikkhāya caritvā bhattaü bhu¤jitvā tasmiü tasmiü ņhāne māëake vā rukkhamåle vā sayitvā niddāyati. Etassa evaü vasantassa bahusaüvaccharā atikkantā ahesuü. Aparena samayena tasmiü vihāre saņņhivassikamahāthero tassa kurudevassa bhu¤jitvā2 niddāyatanaü disvā ayaü satto kattha nibbattissatãti dibbacakkhunā olokento a¤¤ena sattadivasena cavitvā niraye nibbattamānaü disvā pakkosāpetvā ovādaü adāsi: upāsaka, tvaü ito paņņhāya bhu¤janabhattena3 ālopaü ņhapetvā tava cittaü pasādetvā macchānaü dānaü dehãti āha. So therassa kathaü sutvā cittaü pasādetvā vanditvā sãlaü gaõhi. So pana tato paņņhāya bhu¤jitvā ekaü piõķaü gahetvā dānaü hotãti vatvā macchānampi dānaü4 deti. So taü pu¤¤akammaü katvā cavitvā tassa nissandena mahāgāmāsanne mahābhogasampannassa kuņumbikassa gehe nibbatti. Tassa nāmakaraõamaīgale5 nãlamahānelaü āhariüsu, tena mahā nelo tvevassa nāmaü akaüsu. Tassa sattabhātaro ahesuü. So pana mahānelo aparāparaü vaķķhanto sobhaggappatto balasampanno ahosi, nikkammasãlo hutvā vicarati. Sesabhātaro mātāpitånaü etadavocuü: tumhākaü putto mahānelo amhesu kammaü karontesu kasanakammaü vā vapanakammaü6 vā na karotãti vadiüsu atha mātāpitaro taü pakkosāpetvā kasmā tvaü kassakammaü vā vapanakammaü vā maddanakammaü vā na karosãti vadiüsu.

So tesaü kathaü sutvā "evaråpaü kammaü purisā nāma na karontã"ti āha. Tassa mātāpitaro "tava sukhasãlo hutvā vicaraõakālato paņņhāya sukhakammameva tuyhaü dassessāmā"ti vatvā puttassa kujjhitvā puttaü gahetvā 
----------------------------------------------- --------------
2. Bã 1. Bã 2. Kujjhitvā. 3. R. Bhatte. 4. Bã 2. Kš. Bhattaü. 5. Bã 1. Bã 2. Nāma gahaõakaraõa maügale. 6. Kš. Vapanakammaü maddanakammaü vā. 


[SL Page 102] [\x 102/]      

Mahāgāmaü gantvā duņņhagāmaõãabhayamahāra¤¤o sāsanaü gāhāpetvā nikkhamitvā mahāgāmaü āgantvā mahānelassa hatthaü gahetvā "ayaü dārako mayhaü putto mahānelo nāma: etaü tumhākaü santike pādamåle katvā vasāpethā"ti āha. Rājā sādhåti vatvā tassa mahāgāme vāluka vãthiyaü nivāsesi. Nanda-mātulagehe nivāpaü gahetvā vasāhãti āha. So tato paņņhāya ra¤¤o niccaü upaņņhāsi. Atha duņņhagāmaõã abhayamahārājā sādhåti vatvā sattabrāhmaõānaü candaggāha-suriyaggāha-nakkhattagāha-devadundubhi-bhåmicalanādi ahosãti kathaü sutvā "kiü bhontā bhavissatã"ti pucchi. Mahantaü chātakabhayaü bhavissatãti āhaüsu. Taü sutvā rājā sayameva āvaraõamātikā kasana-vapanakaraõādãni karoti. Athekadivasaü rājā kuddālaü7 hagetvā mātikaü karoti. Tasmiü samaye mahānelo upakacchake hatthaü pavesetvā aņņhāsi. Rājā taü oloketvā "bho mahānela, vapanakaraõaņņhāne yaü ki¤ci kammaü karohã"ti āha. So evaråpaü kammaü purisā na karontã"ti āha. 

Rājā mayā karaõãyaü kammampi esa na karotãti cintetvā punappunaü vuccamānopi na karosi, "mahānelakatamaü tumhākaü purisānaü kattabbakamma"nti āha. So ra¤¤o etaü kammanti citte ņhapetvā na ki¤ci āha. Rājā pana cintesi, vappapuõõamāse8 terasiyaü cātuddasiyā paõõarasiya¤ca bhikkhusaīghena saddhiü pavāremāti cintetvā mahāgāmaü gantvā paõõaü likhāpesi. Anurādhapure attano sahāyavāõijassa "cãnapaņasata¤ca setapaņasata¤ca vālabyagghādiråpacittapaņasata¤ca mālākatamma-latākammacittapaņasata¤ca gandhadhåpa-mukhavāsa-anekavidha-sayana-mahāsayana-pãņhaka-goõaka-paņalika-u- ddalomika ----------------------------------------------- ----------
7. Bã 2. Kuņalaü. 8. (Sabbesu:) vappana- 9. Bã 1. Bã 2. Cittapaņasataü. 


[SL Page 103] [\x 103/]      

Ekantalomikādãna¤ca anekavidha-sāņakabhaõķaüca10 sabbakaņukabhaõķa¤ca11 datvā pesetå"ti likhitvā mahānelaü pakkosāpetvā tassa datvā vegena anurādhapuraü gantvā mama sahāyavāõijassa imaü paõõaü datvā tena dinnabhaõķaü gahetvā āgacchāhãti āha. Mahānelo taü sutvā rājānaü vanditvā nikkhamitvā attano nandamātulagehaü gantvā bhattaü bhu¤jitvā puņakabhattaü gahetvā cātuddasiyaü dvāraü vivaritakkhaõe yeva bahi hutvā suriyuggamanakāle dãghavāpiü gantvā tato nikkhamitvā mahāgaīge vaķķhamānakatitthe dantakaņņhaü khāditvā puņakabhattaü bhu¤jitvā mahāpālimhi bhattaü agaõhanakāle mahāantarabhattamhi yeva āgato vāõijaü passitvā paõõaü datvā ra¤¤ā dinnasāsanaü kathetvā paõõākāraü sajjethāti vatvā tato nikkhamitvā pa¤cayojanaü gantvā attano pitusahāyaü passitvā tattha bhu¤jitvā tato nikkhamitvā vāõijaü passitvā paņiyattaü sabbaü hattholambakena gaõhitvā aņņhāsi. Tasmiü taõķule bhāraü ekataõķulamålabhāraü hotãti vadanti. Vāmahatthena olambakaü gahetvā gaīgaü taritvā dãghavāpiyaü agamāsi. Tato mahāgāmaü gantvā ra¤¤o paõõaü dassesi. Rājā amaccassa tussitvā soëasasahassakahāpaõe dāpesi. Mahāvãthiyā ca gehaü dāpetvā mahāyasaü dāpesi. So tato paņņhāya mahānelo dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathakammaü katvā devaloke nibbattãti. 

Mahānelavatthu pa¤camaü.
--------------
----------------------------------------------- -----------
10. Bã 1. Sālikabhaõķaü. 11. Bã 1. Bã 2. Sabbakaņakabhaõķaü. 


[SL Page 104] [\x 104/]      

46. Duņņhagāmaõãra¤¤o vatthu. 

Pacchā duņņhagāmiõã abhayamahārājā mahāgāme sattadivase bheriü carāpetvā ahaü imasmiü laīkādãpe dvattiüsarājånaü gahetvā, ekarajjaü karissāmãti vatvā rathayodha-assayodha-hatthiyodha-purisā saīgāmaü āgacchantåti vatvā bheriü carāpetvā mahantena rājānubhāvena mahāgāmā nikkhamitvā cittalapabbatavihāraü1 gantvā mahādānaü datvā bhikkhusaīghaü vanditvā tato nikkhamitvā kubbantagāmaü gantvā tato kalambadãpaü gantvā tato dãghavāpiü gantvā dve damiëarājāno gahetvā tato nikkhamitvā ambaragāmasamãpe mahāambilapiņņhiyaügaõo nāma atthi tasmiü khandhāvāraü bandhitvā nisinnakāle soëasanālisurāgaõhanakaü katvā nikkhasahassena surāvittaü kārāpesi. Tayo ammaõakahāpaõe āharāpetvā ņhapesi. Tasmiü ka¤canavitte suraü pårāpetvā sabbe yodhe pakkosāpetvā imaü surāvittaü pivitvā tayo kahāpaõa-ammaõe gaõhathāti āha. Taü sutvā yodhā nissaddā ahesuü. Rājā goņhaimbaraabhayamahāamaccaü pakkosāpetvā imaü surāvittaü pivāhãti āha. Nānucchavikoti āha. Kasmāti paņipucchito "mayhaü daharakāle mayhaü mātā mama vasanagabbhe sayanapiņņhe sayāpetvā attano kammaü karontã maü saritvā vegenāgamma mayhaü cumbitvā ukkhipitvā gaõhanakāle sumanamakulehi bharitamakulaü khandhe pavaņņitvā2 mama hadaye pati. Mayhaü daharakāle tadā bhayasa¤¤aü uppajji. Tasmā tadā bhãtabhāvena ahaü suraü na pivāmã"ti vatvā surāvittapānaü nāma purisānaü kammaü na hotãti āha. Rājā goņhaimbarassa surāvitte paņikkhitte theraputtābhayāmaccaü pakkosāpetvā taü surāvittaü pivāhãti āha. Amacco ra¤¤o kathaü sutvā ahaü surāvittaü pātuü
----------------------------------------------- -------------
1. Rasa. Tissamahāvihāraü 2. Bã 2. R. Kš. Pavattetvā. 


[SL Page 105] [\x 105/]      

Nānucchavikoti āha. Kasmāti paņipucchito "sāmi, mayhaü mātukucchigatakāle mama mātā pasādhanabhaõķaü gahetvā gacchantã samuggantena attano bhaõķe gaõhāpesi. Taü samuggantaü mama sãse aggahesi, tadā mayhaü appamattakaü bhayasa¤¤aü udapādi. Tasmā bhãtabhāvena surāvittaü pātuü (purisānaü) nānuråpanti āha. Rājā tassa kathaü sutvā aņņhayodhe pakkosāpetvā imaü surāvittaü pãvāhãti āha amacco ra¤¤o kathaü sutvā ahaü surāvittaü pātuü nānucchavikoti āha. Kasmāti pucchito mayhaü daharakāle guëaü kãëamāne mayhaü kãëāguëaü3 avidåre dabbagumbe pati. Ahaü gantvā guëaü gaõhituü hatthaü pasāremi, tadā dabbagumbe sayitaāsiviso såsåti phaõaü katvā uņņhahi, tadā mayhaü bhayasa¤¤aü ahosi, tasmiü divase bhãtabhāvena ahaü suraü na pivāmãti vatvā surāvittaü pātuü nānuråpoti āha. Rājā tassa kathaü sutvā surāvittaü påretvā dãghagoõavaëavaü pāyethāti āha, vaëavāya surāvittaü upanesuü vaëavā ca surāvittaü na pivi. Kasmā na pivãti ce? Duņņhagāmiõãabhayamahārājā ca tassa kaõiņņho saddhātissamahārājā ca ime dve bhātikarājāno attano mātaraü vihāradeviü posissāmāti vādaü akaüsu. Kaõiņņho mātaraü gahetvā palāyi. Rājā mātupaņņhānadhamme giddhabhāvena saddhātissamahārājena saddhiü dãghavāpiyaü saügāmaü otiõõadivase kaõķulahatthiü saddhātisso āruyha, dãghagoõavaëaü duņņhagāmiõã āruyha dve bhātikā mātupaņņhānatthāya yujjhitvā saddhātissamahārājā jināti, duņņhagāmaõã parājeti. Saddhātisso mama mātaraü ahameva posissāmi jaggissāmãti bhātuno na deti. Duņņhagāmaõã abhayamahārājāpi tvaü kaõiņņho, ahaü mahallako, mātaraü ahameva posissāmi paņijaggissāmãti kaõiņņhassa kujjhitvā dãghattena4 caturatanaaņņhaügulikaü puthulato soëasaügulikaü bahaëato caturaügulikaü asipattaü gahetvā sãsamatthake
----------------------------------------------- -------------------
3. Kãlamāna (sabbesu:) 4. R¨. Kš. Dãghantena. 

[SL Page 106] [\x 106/]      

Paribbhamitvā vijjulataü parikkhipanto viya vaëavāya cāretvā saddhātissassa ca kaõķulahatthino ca majjhe asipattena chindissāmãti cintetvā vārakamahācammaguõaü adisvā vaëavaü kaõķulahatthissa samantato cāretvā vaëavaükaõõesu mantetvā paõhisa¤¤aü datvā kaõķulahatthiü ca saddhātissaü ca dve jane palāpetvā5 aparabhāge pati. Tadā kaõķulahatthi aparāparaü soõķaü ito cito ca cāletvā saddhātissaü gaõhāmãti gahetuü nāsakkhi. Tadā vaëavāya appakaü bhayasa¤¤aü ahosi, tadā bhãtomhãti cintetvā surācittaü na pāyi. Tampana kāraõa¤ca dibbacakkhunā arahanto evaü diņņhāti vadanti. Tadā rājā a¤¤esaü yodhānaü apãtasurāvittaü nimmalāmaccaü pakkosāpetvā surāvittaü pãvāti āha. 

Nimmalo "mayi apivante ko a¤¤o pivissatã"ti āha. Sāmi mayā surāvittaü pãtabhāvaü ¤atvā mayhaü upaņņhāka manussā6 bahå āgacchanti, tesaü dātuü appataranti āha. Rājā sādhåti vatvā a¤¤e tayo kahāpaõaammaõe dethāti āha. Puna amacco pãvāhãti vutte "sāmi, mayhaü surāvittaü pivitasāsanaü sutvā mayhaü duggata¤ātakā bahå āgacchanti, tesaü dātuü appakaü ayyā"ti āha. Rājā puna tassa kathaü sutvā tayo kahāpaõaammaõe dāpesi. Evaü rājā surāvittaü parivārānaü pivitattā tayo kahāpaõaammaõe, upaņņhākānaü atthāya tayo kahāpaõaammaõe, ¤ātakānaü atthāya tayo ti navakahāpaõaammaõena suraü pāyesi. Tato paņņhāya so amacco suranimmalo ahosi. Tato pacchā duņņhagāmaõã abhayamahāra¤¤o vijitanagaraü gaõhanadivase a¤¤esaü yodhānaü gatadvārena na pavisissāmãti vatvā aņņhārasahatthaü ākāsaü āruyha sahapākāraü ākāsaü laüghitvā nagaraü pavisitvā verijanaü gahetvā adāsi. Pacchā ra¤¤o devagiriantare saüghāmappattadivase
----------------------------------------------- ---------------
5. "Laüghetvā"ti bhavitabbaü. 6. Bã 1. Bã 2. Upaņņhāna manussā. 

[SL Page 107] [\x 107/]      

Bahuamittamaddanaü katvā balakoņņhasahassaü bhindi. Tasmiü ņhāne dvinnaü rājånaü sasenānaü gahetvā duņņhagāmaõiabhayamahārājā anurādhapure chattaü ussāpetvā nimmalāmaccaü pakkosāpetvā ņhānantaraü ca yānavāhanaü ca bahudhanaü ca mahāsampattiü ca dāpesi. Pacchā mahāambalapiņņhito nikkhamitvā mahāgaīge vaķķhamānakatitthe nisinno theraputtaü abhayāmaccaü pakkosāpetvā ubhogaīgaü gantvā gaīgātãrena uddhaü gaīgaü gantvā dvattiüsakolamahāmalaü (?) âruyha corānaü gahetvā niccoraü katvā corara¤¤o gahetvā mahākolanāmake raņņhe rājagehavatthuü uyyānaü ca manāpaü kāretvā amhākaü paõõaü pesehãti āha. Atha ra¤¤o vacanaü sutvā theraputtābhayāmacco rājapurise gahetvā anekasatayodhagaõe ceva ādāya gaīgāto pāragaīgaü gantvā kolamahāmalaü pavisitvā corānaü gahetvā niccoraü katvā tasmiü dãpe sinerusadisa-sumanakåņapabbataü āruyha amhākaü mahāgotamasammāsambuddhassa sumanapabbatakåņamatthake sahassāracakkaükitapādatalaü mālena gandhena påjetvā vanditvā tato oruyha marukandajanapadamahātale vasantaü pāëatthi nāma yodhadamiëarājānaü sahassayodhehi saddhiü gahetvā māretvā tato bāëhagāmatalake duņņhagāmaõãabhayamahāra¤¤o rājagehavatthuü ca mahāuyyāne pokkharaõiüca bāëhagāmatalake sajjāpetvā ra¤¤o sāsanaü pesesi. Rājā āgantvā bāëhagāmatale nisãditvā amaccassa katakāraõaü vitthārena suõitvā rājā tussitvā etassa bahudhanaü datvā uyyānaü kãëitvā tato nikkhamitvā tasmiü tasmiü ņhāne damiëarājånaü gaõhanto ekarajjaü katvā anurādhapure chattaü ussāpetvā gaīgāya orimatãre vihārasataü kārāpesi. Aparabhāge ratanavālukamahāthåpe aniņņhite yeva rājā maraõama¤ce nipajji. Dve bhātikā


[SL Page 108] [\x 108/]      

Amaccā ra¤¤o santike ņhatvā ra¤¤o katapu¤¤aü kathetvā sarāpenti, rājā varakabhattadinnabhāvaņņhānaü anussaritvā tusitapure nibbattãti. 

Saīkhepena duņņhagāmaõãra¤¤o vatthu paņhamaü.
-----------------------------

47. Sālirājakumāravatthu mahāvaüse vuttanayeneva veditabbaü. 

Sālirājakumāravatthu dutiyaü.
------------------

48. Visamalomakumārassa vatthumhi atthuppatti. 

Kassapasammāsambuddhakāle a¤¤ataramanusso sãlaü rakkhati, nānākārena bhikkhusaīghassa dānaü deti. So pana dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathaü upavasitvā tato cavitvā devaloke nibbatti. Tattha mahāsampattiü anubhavitvā tato cavitvā jambudãpe pāņaliputtanagare āõācakkavatti-dhammāsokamahārājānaü paņicca aggamahesiyaü kucchimhi nibbatti. So gabbhaparipākamanvāya mātukucchito nikkhamitvā pacchā sãsaü nahāpetvā nāmaü gaõhantā sãse lomaü visamaü hutvā sa¤jātattā "visamalomakumāro"ti saüjāniüsu so aparāparaü vaķķhanto vi¤¤ubhāvaü1 pāpuõi. Balasampanno yasasampanno råpasampanno ahosi. Athāparena samayena dhammāsoka mahārājā caturāsãtirājasahassaparivāro anantabalavāhanaü gahetvā himavantaü kãlituü agamāsi. Taü kãëitvā āgacchanto candabhāgasirigaīgāsamãpaü āgato gaīgāya ubhotãre
----------------------------------------------- -----------------
1. Bã 2. Vissutabhāvaü. Bã 1. Vi¤¤ātabhāvaü. 


[SL Page 109] [\x 109/]      

Samaü hutvā bubbuëaka2samākulaü hutvā ottharantaü āgacchantaü gaīgaü disvā rājā cintesi: iminā niyāmena paripåraü mahāgaīgaü taritvā parato gantuü samattho manusso nāma bhavissatãti āha. Visamalomakumāro pana ra¤¤o kathaü sutvā ahaü mahāgaīgaü taritvā āgantuü ca gantuü3 ca sakkhissāmãti āha. Taü sutvā rājā sādhåti āha. So pana kumāro sakkaccaü vatthaü nivāsetvā sakabhattiyaü (?) Katvā kese bandhitvā gaīgante ņhatvā ākāse aņņhārasahatthaü uggantvā usabhamattake ņhāne patitvā gaīgaü taramāno gacchanto gaīgāmajjhaü gatakāle attānaü gahetuü āgate saņņhisuüsumāre bāhunā paharitvā khaõķākhaõķaü katvā māresi, nivattitvā āgacchanto eteneva niyāmena bāhunā paharitvā saņņhisuüsumāre māresi. Rājā taü disvā bhayappatto ahosi, attano māretvā rajjaü gaõheyyāti cintesi. Rājā etassa kuddho etaü māremãti cintetvā sayaü bahinagaraü gantvā kumāraü pakkosāpetvā etassa kuddho coragehe ņhapesi. Etasmiü coragehe vasante cattāro māse atãtakāle dhammāsokamahārājā cintesi. Saņņhihatthaü saņņhivelukalāpaü4 āharāpetvā imasmiü velumhi gaõņhiü harāpetvā tucchaü kārāpetvā saņņhivelumhi anto ayosāraü påretvā taü veluü ekakakalāpaü katvā bandhitvā rājaīgaõe ņhapetvā rājā visamalomakumāraü coragehato ānetvā imasmiü velumhi imaü asipattaü gahetvā caturaīgulaü caturaīgulaü kappite sādhu, no ce sakkoti taü māremāti āha. So pana kumāro tesaü kathaü sutvā "ahaü coragehe cattāro māse vasanto jighacchāya pãëito āhāraü na labhiü. Mayhaü pahonakaü dethā"ti. "Natthi tuyhaü āhāro"ti āhaüsu. Tena hi pokkharaõiyaü pānãyaü pivissāmãti āha. Te "tena hi pãvāhã"ti āhaüsu. 
----------------------------------------------- ------2. Bã 1. Bã 2. Pubbaëhake. 3. Bã 2 r. Gcchantuü. 4. "Saņņhihatthe saņņhivelukalāpe ti yuttataraü. 


[SL Page 110] [\x 110/]      

So pokkharaõiü otaritvā nahāyitvā nimujjitvā laüghitvā pānãyaü pivitvā uņņhāya asipattaü gahetvā mahājanassa passantasseva aņņhāsãtihatthaņņhānaü ākāsaü laüghitvā velukalāpe caturaīgule caturaīgule khaõķākhaõķaü kurumāno otaritvā bahalassa ayasalākassa kirãti saddaü sutvā asipattaü vissajjetvā rodanto aņņhāsi. Kinti paņipucchito5 imesaü purisānaü antare mayhaü sahāyo vā sambandho vā imesu velukalāpesu ayosārassa atthibhāvo kathito natthi, ahaü pana jānamāno ime velukalāpe aīgule aīgule chindissāmãti āha. Rājā kumārassa katakammaü olokento tassa tuņņho uparājaņņhānaü dāpesi. So mahāsampattiü anubhavamāno dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathakammaü katvā yathākammaü gatoti. 

Visamalomakumārassa vatthu tatiyaü.
----------------------

49. Indaguttattheravatthumhi atthuppatti. 

Indaguttamahāthero chalabhi¤¤o mahiddhiko
Devaputtaraņņhaü gantvā sāsanaü tattha jotayãti. 

Taü kathanti ce ?

Jambudãpe pāņaliputtanagare dhammāsokamahārājā mahiddhiko mahānubhāvo ahosi. Tassa sakalajambudãpe caturāsãtinagarasahassesu rājāno attano attano balavāhane gahetvā āgantvā dhammāsokamahārājassa upaņņhānaü karonti. Tasmiü samaye devaputtamahārājā attano balavāhanaü gahetvā ra¤¤o upaņņhānaü āgacchati. Dhammāsokamahārājā pana devaputtarājānaü passitvā madhurapaņisanthāraü katvā tumhākaü raņņhe guõavanto bahussutā ganthadharā ayyā atthãti paņipucchi. So
----------------------------------------------- ----------
5. Bã 1. Bã 2. R. Paņipucchanto. 
[Sahasv12] 
[SL Page 111] [\x 111/]      

Amhākaü raņņhe devaputtanagare sãhabhummino1 nāma vihāre bahussutā viharanti, indaguttathero nāma tipiņakasāņņhakathādhāriko bhikkhusaīghassa (katheti,) anekapariyāyena dhammaü vaõõeti, guõavā guõaü nissāya guõena pākaņoti āha. Rājā devaputtara¤¤o kathaü sutvā theraü passitukāmo hutvā tvameva gantvā theraü gahetvā āgacchāhãti āha. Devaputtarājā attano hatthiassādi-balavāhanaparivuto gantvā indaguttatheraü vanditvā dhammāsokamahārājassa dinnasāsanaü kathesi. Thero attano āgatabhāvaü ¤atvā(?) Sāsanaü pesesi. Devaputtarājā gantvā asokadhammarājassa kathesi. Asokamahārājā pana therassa āgamanasāsanaü sutvā attano āõāpavattiņņhāne rājånaü pesesi. Te sabbe attano attano balavāhane gahetvā pāņalãputtanagarato yāva devaputtanagaraü tāva pa¤caõõāsayojanaü ņhānaü visamaü samaü katvā setavālukaü okiritvā toraõaü ussāpetvā pupphagghikaü dhajagghikaü pi ussāpetvā ubhosu passesu maõķitabhittiü gaõhāpetvā antarantarā ambarasālā ca nivāsanagehe ca kārāpetvā maggassa ubho passe kadalipuõõaghaņe ca padumuppalagacchake ca ņhapāpetvā antarantare hatthi-asse setavaõõadhaja-suvaõõālaīkāra-bhemajālasa¤channe katvā antarantare naņanāņakagāyanaü nāņaka-vādita-mudiüga-vãõā-vaüsādi-pa¤caügika turiya¤ca paggaõhāpetvā sabbālaīkārapatimaõķitānaü devaka¤¤åpamānaü mātugāmānaü dhåmakaņacchuü ca daõķadãpaka¤ca gaõhāpetvā maggassa ubhopasse anekavidhena sajjāpetvā dhammāsokamahāra¤¤o sāsanaü pesesuü. Taü sutvā dhammāsokamahārāja candabhāgasirigaügāpiņņhe setuü kārāpetuü soëasa yakkhe pesesi. 
----------------------------------------------- ------------------1. Rasa. Sãhakumbako. 
 

[SL Page 112] [\x 112/]      

Te yakkhā gantvā candabhāgasirigaīgāya antotigāvutaņņhāne sobhanaü pāsāõaphalakaü patiņņhāpetvā thambhaü ussāpetvā tulāsaüghāņaü datvā anumaggaü attharitvā himavantapabbatapādaü gantvā paņhaviü nimujjitvā uņņhāya himavantapabbate yojanassa dåritapabbatamatthake2 patiņņhitaü anotattadahāsanne jātaü caturaīgulaü chaammaõakahāpaõa-agghanikaü rattacandanasāraü āharitvā padaraü katvā sattharitvā ubho passe ratanatoraõaü ussāpetvā ubho passe surattaālambanaü gaõhāpetvā muttavālukaü okiritvā omissaka-dibbakusumaü santhārāpetvā dhammāsekamahāra¤¤o sāsanaü pesesuü, "niņņhitaü idha kattabbaü kammaü, a¤¤aü kattabbaü kathetå"ti. Rājā theraü gahetvā āgacchathāti pesesi. Te gantvā indaguttattheraü nimantesuü. So pana indaguttatthero saņņhisahassabhikkhu saüghaü gahetvā sajjitamaggena āgantvā devaputtaraņņhavāsãhi gandhena mālena vāsacuõõena ca sabbatālāvacarehi ca naccagãtehi ca påjiyanto mahāparivārena āgantvā candabhāgasirigaīgāya setupiņņhe ņhatvā evaü cintesi: evaråpaü maggasajjanaü3 ca påjāsakkāraü ca a¤¤esaü natthãti mānaü uppādetvā cintento aņņhāsi. Tasmiü samaye a¤¤o eko arahantatthero tattha ņhitaü disvā kiü cintento ņhitoti vatvā dibbacakkhunā olokento indaguttattherassa attano katapåjā mahantaü uëāranti mānaü uppādetvā ņhitabhāvaü jānitvā so pana arahantatthero evaråpaü mānaü karontānaü anuråpaü katvā tumhākaü santānaü sodhetvā samaü yojetvā cittaü pasādetvā olokentānaü janānaü4 mahāyasasampattiü mahapphalaü5 kātuü samattho bhavituü vaņņatãti āha. Indaguttatthero tasmiü khaõe saņņhisahassabhikkhånaü
----------------------------------------------- -------------------
2. R. Dåyitapabbata. 3. (Sabbesu:) maggavisajjanaü. 4. (Sabbesu:) guõānaü.
5. Bã 1. Mahabbalaü. 


[SL Page 113] [\x 113/]      

Setupiņņhe ņhitānaü oloketvā saüghānussatikammaņņhānaü* anussaritvā gaīgāpiņņhe nāgabhummadevatānaü thutighosena ca manussānaü sādhukārasaddena ca ākāsapiņņhe ekakolāhalaü katvā arahattaü pāpuõi. Dhammāsokamahārājā therassa paņimaggaü āgantvā vanditvā mahāpåjāsakkāraü katvā mahatābhikkhusaīghena saddhiü nagaraü gantvā therassa dhammakathaü sutvā pasanno vihāraü kārāpetvā therena saddhiü āgatānaü bhikkhånaü mahādānaü datvā pa¤casãle patiņņhito ahosi. Thero bhikkhånaü piņakattayaü sāņņhakathāya kathetvā vaõõetvā imasmiü yeva vihāre vasanto parinibbāyi. Tadā rājā pi therasassa sarãranikkhepaü katvā dhātuyo nidhāya cetiyaü kārāpesãti. 

Indaguttattherassa vatthu paücamaü.
----------------------

50. Kākassa vatthumhi atthuppatti. 

Mahāgāme tissavāpiheņņhāmariyāde kākabodhi nāma atthi. Tasmiü bodhisamãpe eko kāko nāgadãpe nāgagāmadvāre tālarukkhe kākiyā saddhiü saüvaüsaü kappesi. Aparena samayena kākã kākassa kujjhitvā nāgagāme attano vasanaņņhānameva agamāsi. So pi kāko tassā gatakāle dve tayo divase atikkamitvā kākiyā santikaü gamissāmãti cintetvā nikkhami. Nikkhantadivase yeva rohaõajanapade mātulavihāre bhikkhånaü bhattakiccaü katvā therānaü vattakaraõakāle yeva gato therānaü avidåre rukkhe nisãditvā saddamakāsi. Thero kākassa chātabhāvena saddāyatã ti ¤atvā sāmaõeraü pakkosāpetvā pilotikaü vaņņetvā telena madditvā jālaü gaõhāpetvā nibbāpetvā kākassa dāpesi. Kāko taü gilitvā attano gamanakiccaü kathesi. Nivattamāno passitvā gacchāmãti
----------------------------------------------- ---------------
* Rasa. Tilakkhaõaü paņņhapetvā karajakāyaü sammasanto. 


[SL Page 114] [\x 114/]      

Vatvā gantvā tatiyadivase tassā sattike vasitvā kāko kākiü gahetvā mātulavihārameva āgacchi. Kāko mahātherassa avidåre nisãditvā attano bhariyaü ādāya āgatabhāvaü kathesi. Thero dve tayo pilotike jālaü gaõhāpetvā nibbāpetvā tesaü santike ņhapesi. Ubho janā bhu¤jitvā sukhitā ahesuü. Therassa pasãditvā kāko therassa "bahå bhikkhå gahetvā amhahi saddhiü āgacchathā"ti āha taü sutvā thero "amhe attanā saddhiü gamanaü icchatã"ti ¤atvā nikkhami. So pana kāko rohaõajanapade mātulavihārato mahāgāme ma¤calavihāraü1 tāva catucattāëãsayojanamaggaü āgacchantānaü bhikkhånaü yāgubhattaü antarakhajjaka¤ca sulabhaü katvā ma¤calavihāraü tāva gahetvā agamāsi. Etesaü etasmiü yeva vihāre vasāpesi. Antovasse tayo māse etesaü bhikkhånaü kākiyā dinnameva sulabhaü ahosi. Therā antovassaü atikkantabhāvena amhākaü vihāre pavāretuü icchāmāti āhaüsu. Kāko laddhaü cãvarasāņakaü tumhākaü bahuke (?) Piyanti* vatvā idha pavāretha sāmãti āha. Therā amhākaü idheva pavāretuü na icchantãti gacchiüsu. Idha pavāraõa uposathadivase dassāmāti goņhasamuddassa samãpe ekasmiü gāme ekā upāsikā pa¤cavãsatibhikkhånaü cãvarasāņake sajjitvā ņhapesi. Kākã taü divasaü sallakkhetvā dānadivase therassa samãpe tattha gantuü saddamakāsi. Thero saparivārena gantvā taü cãvarabhattaü2 gaõhi. Thero pavāretvā kākaü passitvā yathāvihārameva agamāsi. Kāko ca kākã ca there cittaü pasādetvā cavitvā taüvatiüsabhavane nibbattiüsåti vadanti. 

Kākassa vatthu chaņņhaü.
-------------
----------------------------------------------- ---------------
1. Rasa. Macalavihāraü. Saddha: ma¤jala nam vihāraya dakvā. 2. "Cãvaravatthaü"ti yuttataraü 
* Rasa. Bhikkhånaü cãvarāni dubbalāni. Bahu panettha cãvaralābho pa¤¤āyati. 


[SL Page 115] [\x 115/]      

51. Phussadevattherassa vatthumhi atthuppatti. 

Kaņakandaravāsã1 phussadevatthero nāma saddhādittamahāra¤¤o bhaginiyā putto. Phussadevo nāma amacco attano mātugāmaü sumanadevãrājiniü gahetvā girināma gāmaü gantvā tattha vasitvā hatthikucchivihāraü nāma ramanãyanti sutvā paņipattidharabhikkhå tattha viharantãti sutvā vihāraü gantvā mahādānaü datvā hatthikucchimahāvihāre cetiye påjaü katvā bhikkhusaīghesu cittaü pasādetvā āsanaleõānaü2 ņhapitākāraü passitvā sāsane suppasãditvā agārasmā anagāriyaü pabbajituü cintetvā tasmiü yeva vihāre mahādevattherassa santike pabbajito. Etassa upasampadaü datvā arahattassåpanissayaü olokento tuyhaü upasampadaü nāma laddhaņņhāne kammaņņhānaü bhāvento yatthāvāsiko natthi, tattha vaseyyāsãti vatvā pesesi. Phussadevatthero upajjhāyaü vanditvā tato nikkhamitvā anupubbena cārikaü caranto kaņakandaravihāraü1 patiņņhāpetabbaņņhānaü sampāpuõitvā ekarattiü kaņakandaranadãtãre mattakarukkhamåle vālukāsantharite vasi. Tasmiü rukkhe nibbatta-devaputto punadivase therassa mukhodaka-dantakaņņhaü datvā kaņakandarakagāme1 bhikkhaü caratha bhanteti āha. Thero sarãrapaņijagganakammaü katvā kaņakandarakagāme bhikkhāya carituü nikkhami. Tadā devaputto manussavesena purato purato hutvā ugghosesi: "kaņakandaravāsã phussadevatthero bhikkhaü carati. Attano pahonakayāgubhattaü ca sampādethā"ti vatvā ugghosesi. Tassa saddaü sutvā manussā jānitvā therassa yāgubhattaü datvā therena saddhiü bahigāmaü gantvā bhattakiccaü katakāle
----------------------------------------------- -------------
1. (Sabbattha:) kaņakanāra. Sãhaëavatthu. Kāëakandara - 2. (Sabbesu) āsanaleõaü. 

[SL Page 116] [\x 116/]      

Therassa paņi¤¤aü gahetvā kaņakandaranadãsamãpe1 vihāraü katvā vasāpesuü. Tato paņņhāya theraü bhikkhacārāya gacchantaü disvā manussā kakkhalaka-santāsagoõānaü ņhapetvā theraü vandiüsu. Tasmiü khaõe goõā santāpentā2 (?) Theraü disvā cittaü pasādetvā sagge nibbattā goõadevaputtā nāma ahesuü. Corāti gahetvā mārentānaü vāritacorā therassa santike dhammaü sutvā sãlaü rakkhitvā uposathakammaü upavasitvā bhāvanaü bhāvetvā sagge (corā) nibbattā anekasatā devaputtā ahesu. Sudhammāya devasabhāyaü dvãsu devalokesu devānaü catunnaü mahārājānaü santike sakkassa devara¤¤o santike phussadevattherassa guõaü kathenti. Taü sutvā sakkassa devara¤¤o nāņikā therassa dhammaü suõissāmāti sakkassa kathesuü. Sakko tasmiü yeva khaõe olokento āgantvā theraü vanditvā "bhante amhākaü antepurā3 tumhākaü dhammaü sotukāmā, tesaü dhammaü desethā"ti therassa nisinnaphalakeneva saddhiü gahetvā sãse ņhapetvā agamāsi. Thero manussalokeva akkhinã nimmãletvā accharāyo na passitukāmo abhidhammakathaü kathesi. Sakkassa paricārikā dhammaü sutvā theraü disvā somanassajātā dibbapåjāya påjetvā theraü tattheva nethāti sakkassa kathesuü. Sakko theraü netvā tasmiü yeva vihāre ņhapesi. 

Athekadivasaü thero cetiyaīgaõaü sammajjitvā buddhārammaõaü pãtiü gahetvā aņņhāsi. Māro tasmiü samaye therassa uppannapãtiü vikkhepaü kātukāme hutvā dubbalajaraggavo hutvā pāde parivattetvā tato visamaü katvā gomayaü pātetvā vālukaü ussāretvā agamāsi. Thero gomayaü apanetvā vālukaü samaü katvā sammajjitvā samantā goõā imasmiü natthi, mama vikkhepaü
----------------------------------------------- ------------
2. Santappantā (?) 3. "Antepårikā"ti bhavitabbaü. 


[SL Page 117] [\x 117/]      

Kātuü āgato māro nu kho ti cintetvā "tvaü mārosã"ti āha. Samaõatejena samannāgatassa samaõassa kathaü sutvā va¤canaü akatvā "āma, ahaü māro"ti āha. Thero taü va¤cetuü "tvaü amhākaü satthāraü diņņhapubbo"ti āha. "âma bhante diņņho"ti āha. Tena hi amhākaü satthuno råpaü dassehãti āha. Bhante mā evaü kathetha, tumhākaü satthuno råpaü mādisā mārasahassā pi māpetuü na sakkuõoyyunti āha. Tuyhaü sakkontappamāõena māpetvā amhākaü dassehã ti āha. Māro attano vesaü vijahāya ākāse ņhatvā asãtyanubya¤jana vicittaü dvattiüsamahāpurisalakkhaõena samalaükataü chabbaõõaraüsiyā vinaddhabyāmappabhāya parikkhepavilāsitāya samalaīkataü buddharåpaü māpetvā virocamāno aņņhāsi. Thero niccalova hutvā buddhārammaõikāya pãtiyā cittaü pasādetvā arahattaü pāpuõi. Māro therassa arahattappattiü ¤atvā "bhante maü suņņhu va¤cethā"ti vatvā dukkhã dummano tatthevantaradhāyi. Thero tasmiü yeva vihāre viharanto janasaīgahaü katvā yāvatāyukaü ņhatvā parinibbāyãti. 

Phussadevattherassa vatthu sattamaü. 
----------------------

52. Cålanāgattherassa vatthumhi atthuppatti. 

Thåpārāma-vihāramhi cålanāgo supesalo
Bhattaü sunakhiyā datvā iņņhakāmadado ahåti. 

Taü kathanti ce:-

Thåpārāmavihāre asigāhassa pariveõavāsã1 cålanāgatthero nāma nibaddhaü antonagare candavaīkavãthimhi bhikkhaü carati. Tadā antonagare vijātasunakhã jighacchā
----------------------------------------------- ----------
1. Rasa. Asiggāhakapariveõavāsã.


[SL Page 118] [\x 118/]      

Dubbalā parivattetvā gocaraü pariyesamānā thåpārāmaü gantvā cålanāgattheraü disvā santikaü gantvā tassa purato pavedhamānā aņņhāsi. Thero taü disvā karuõāya kampito tassā dātabbaü a¤¤aü adisvā chaķķetvā2 bhuttabhattaü dassāmãti cintetvā pādena vālukaü pu¤chitvā aīguliü kaõņhe datvā vamitvā sunakhiyā adāsi. Sunakhã bhu¤jitvā thokaü jighacchāya sukhitā viya ahosi. Thero etissā ākāraü ¤atvā puna chaķķetvā2 bhattaü adāsi. Tassā bhuttakāle kacchakarakena (?)3 Pānãya¤ca adāsi. Sā pānãyaü pivitvā somanassā theraü olokentã aņņhāsi. Thero taü disvā somanasso hutvā sakavihāraü pāvisi. Sā sunakhã theraü tattha nibaddhaü vasanabhāvaü ¤atvā niccaü gocaratthāya tattha upasaīkami. Theropi tassā upakāro ahosi. Therassa nisaggakatapu¤¤ānubhāvena4 tasmiü yeva sāyaõhe sappi-phāõita-madhu-guëa-sakkharā-tela hatthā manussā anekasatā kuhiü cålanāgoti theraü parivāriüsu. Thero anekasatānaü bhikkhånaü datvā sayaü paribhu¤ji. Purimayāmasamanantare tāmbåla-takkola-kappurādi-bhesajjaü ādāya therassa katapu¤¤ānubhāvena tasmiü yeva sāyaõhe upanāmesuü, tampi thero bhikkhusaīghassa dāpesi. Sabbarattiü candavaükavãthiyaü5 devatā ugghosesuü: "thåpārāme asiggāha-pariveõe6 cålanāgattherassa pātova yāgubhatta-khādanãya-bhojanãya¤ca gahetvā gacchathā"ti. Punadivase pāte devatāna¤ca manussāna¤ca ābhatapaõõākāraü sakalavihāraü paripåresuü. Thero etaü oloketvā attano ābhatabhāvaü ¤atvā gaõņhibheriü7 tāletvā sabbabhikkhusaīghassa adāsi. Tiüsasahassānaü bhikkhånaü pahonakaü ahosi. Punadivase
----------------------------------------------- -----------------
2. "Chaddetvā"ti bhavitabbaü. "Chaddikā vamathådãto"ni nighaõķupāņho. 3.Rasa. Dhammakarakena. 4. Kš. Nissaggakata. 5. Bã 2 candavatãvãthiyaü. 6. R. Asigāmāpariveõe. 7. Kš. R. Gaõķibheriü. 


[SL Page 119] [\x 119/]      

Therassa bhikkhācāra-gahaõakāle dvārakoņņhake nibbatta devatā bahidvārakoņņhake sakaņakhandhāvāraü māpetvā therapamukhassa sabbabhikkhusaīghassa adāsi. Iminā niyāmena bhattaü dadante candavaīkavãthiyaü koņigehaü dvattiüsasaüvacchare pāpuõi. Tato paņņhāya thero mahantena pu¤¤ānubhāvena sampanno ahosi. Thero sunakhiyā dinna-bhatta nissandena arahattaü pāpuõi. 

Atha aparena samayena pa¤casatā bhikkhå mahābodhiü vanditukāmā therena saddhiü gamissāmāti cintetvā te sabbe cålanāgassa samãpaü gantvā mahābodhiü vandāpehãti āhaüsu. So sādhåti vatvā tehi sabbehi saddhiü tato nikkhamitvā thåpārāmavihārato yāva mahākoņņapaņņanaü8 tāva gacchanto attano nivutthanivutthaņņhāne devamanussehi dinnadānaü paņiggaõhanto catåhi māsehi gatoti vadanti. Samuddapiņņhe nāgadevatānaü sajjitadānaü paņiggaõhanto tãhi māsehi agamāsi. So kira anupubbena tasmiü tasmiü ņhāne devamanussānaü paņiyattadānaü paņiggaõhanto catuhi māsehi gatoti vadanti. Atha āgacchantassa antarāmagge yeva cålanāttherassa udaravātābādho uppajji. Therassa pana so ābādho vaķķhanto ahosi. Taü disvā tena saddhiü gatabhikkhå dukkhã dummanā pajjhāyantā nisãdiüsu. Thero "kasmā bhante domanassā"ti pucchi. "Mayaü pa¤casatā tumhākaü nissāya catåhi paccayehi akilamantā āgatā, idāni tumhākaü aphāsuke kiü karomā"ti āhaüsu. Thero tesaü kathaü sutvā "tumhe mā cintayittha, mayhaü parinibbutakāle āëāhanaü sakkāraü katvā dhātuyo gahetvā parissāvane pakkhipitvā antogāmaü9 pavisanakāle dhātuü gahetvā saīghattherassa chatte bandhitvā bhikkhaü carathā"ti vatvā parinibbāyi. Te tathā akaüsu. Tesaü bhikkhånaü pana lābhasakkāro therassa
----------------------------------------------- ---
8. Rasa. Toņņapaņņanaü. 9. Bã 1. Bã 2. Attano gāmaü. 


[SL Page 120] [\x 120/]      

Dharamānakāle viya ahosi. Atha ete bhikkhå imaü kiriyaü oloketvā sunakhiyā chaķķetvā dinnabhatta-nissandena sandiņņhikaü yeva mahantaü pu¤¤aü ahosi, lokiya-lokuttara-phalavisesaü labhitvā arahattakåņaü gāhāpetvā matakāle pi amhākaü evaråpaü lābhasakkāraü uppajjatãti vatvā sabbe pa¤casatā bhikkhå teneva somanassena arahattaü sacchimakaüsåti. 

Cålanāgattherassa vatthu aņņhamaü.
---------------------

53. Pollole duggatassa vatthumhi atthuppatti. 

Taü yathānusåyate:- 

Gaīgāsanne pollole* vasanto duggatamanusso khalaü poņhetvā appakaü vãhiü labhitvā attano mātugāmena saddhiü saüsanditvā iõaü vaķķhitvā bahuü uppādetvā te ubho kira pabbatavihāre dānaü datvā akāladhammasavaõaü kārāpetvā sãlaü rakkhitvā cittaü pasādetvā kālakiriyaü katvā udumbarapabbate bhummadevatā hutvā nibbattiüsu. Tesaü nibbattakāle udumbaramålaü parivāretvā suvaõõarajatachattaü ussāpetvā nānāvaõõākapparukkhā ca uņņhahiüsu. Tasmiü pabbate candamukhaleõe1 māliyamahādevatthero2 dhammasavaõaü ghosāpesi. Mahāmeghavaõõadevaputto3 ca devadhãtā ca dhammasavaõasaddaü sutvā devaghosanaü kārāpetvā sattaratanamayaü pallaükaü gahetvā dibbagandhaü dibbamālaü dibbavilepanaü dibbadhaja-
----------------------------------------------- --------------
1. Bã 1. Bã 2. Candanamukhaleõe. 2. Bã 1. Bã 2. R. Māliya mahārevatatthero.
3. (Sabbesu:) mahāmeghavana rasa. Mahāmeghavaõõa. 

* Rasa. Hallolaü nāma mahāgāmaü ahosi. 

[SL Page 121] [\x 121/]      

Chattādãni ussāpetvā mahantena yasena devasaīghaparivārā dhammaü sotuü agamaüsu. Akāladhammasavaõaü kārita¤ca bhāvita¤ca dhammaü sutvā dhammasavaõapariyosāne sādhukāraü adāsi. Thero te oloketvā tesaü katakammaü pucchi, therassa paņipucchitakāle attano khalaü sodhitabhāva¤ca vitthārena kathetvā tassa nissandena idaü dibbasampattiü paņilabhiüti āha. Puna thero "tumhākaü āyu kittaka"nti pucchi. "Bhante, imasmiü pabbatamatthake sattavassikadārakassa telabharitaü kapālaü4 pājetuü5 samatthakāle ito cavitvā tāvatiüsabhavane uppajjissāmā"ti kathesuü. 

Duggatassa vatthu navamaü. 
--------------

54. Vālaīkara1 samuddapabbatamahāvihāravāsã-dhammadinnattherassa vatthumhi atthuppatti. 

Vālaīkara1-samuddapabbata-mahāvihāravāsã mahādhammadinnatthero paücasate bhikkhå gagetvā nāgadãpe cetiyaü vandituü nikkhamitvā anupubbena cārikaü caramāno vāëagirivihāraü2 sampatto. Tasmiü vihāre vasitvā punadivase
----------------------------------------------- ----------------
4. Kš kalālaü. R.Kapalaü. Idaü pana vatthu rasavāhiniyaü "meghavaõõassa vatthu"ti nāmena dissati. âyugaõanāya puņņhe devatāya.

"Vaķķitvāna dharā dhãra, gilitvā pabbataü idaü yadā bhåmisamaü hoti, kåņaü pi'ssa na dissati, sakaņamaggo yadā hoti asmiü pabbatamuddhani telabhājanasampuõõaü sakaņaü goõā vahanti hi. Pājenti taü patodehi kumārā sattavassikā tadā ito cavitvāna tāvatiüsa manorame"ti ādi vuttāni dissati. Tasmā idha "sattavassikadārakassa telabharitaü sakaņaü pājetuü samatthakāle"ti pāņho bhavitabbo.
5. Pavituü (sabbesu)

1. Rasa. Talaīgara. Saddha. Talaguru pav. 2. Rasa. Sāgiriü nāma mahāvihāraü. Saddha. 
Yeheligiri nam vihārayaņa. 

[SL Page 122] [\x 122/]      

Bahulamassumahātissatthero therassa paravāre paücabhikkhusatāni ca attano parivāre pa¤cabhikkhusatāni ca gahetvā puõõasālakoņņhanāmagāme3 attano upaņņhakakulassa gehaü agamāsi. Manussā theraü disvā āsanaü pa¤¤āpetvā nisãdāpetvā sasakamaüsarasena saha yāgu¤ca adāsi. Antarabhattaü yeva (bahukhajjake pheõaghatakapālapåva¤ca4 ghatapuõõa-sakkharena5 adaüsu. Divābhuttakāle sasakamaüsasåpena6 sasakamaüsarasena sālibhattaü adaüsu. Divābhattakiccaü niņņhāpetvā vihāraü gacchanto "bahå ayyā kuto āgatā"ti pucchiüsu. Nāgadãpe cetiyaü vandanatthāya āgacchāmāni āhaüsu. "Sve gamanabhattaü dassāma, imameva7 gahetvā pacchā gacchathā"ti vadiüsu. Te sādhåti sampaņicchitvā vihāraü gantvā mahādhammadinnatthero bahulamassumahātissattherena saddhiü evamāha. "Amhākaü sahassamattānaü bhikkhånaü bhuttaņņhāne sasakaaņņhi mahārāsi ahosi. Edisaü8 pāõātipātaü karontānaü kasmā na nivārethā"ti. Taü sutvā seņņhiputto "tumhākaü sve āgatakāle tumheva katheta bhante"ti āha. Punadivase āgantvā nisinnakāle etena niyāmena dānaü adaüsu. Bhattakiccaü katvā nisinnaü bahulamassutissattheraü vanditvā maīgalaü vaķķetha bhante"ti āha. Thero attano pāpitaü maīgalaü mahādhammadinnattherassa pāpesi. Thero maīgalaü vaķķhento tesaü katakammaü olokesi. Pāõātipāte ca ādãnavaü kathesi. Upāsako "amhe pāõātipātaü karontã"ti āha. "Evaü upāsakā"ti. Upāsako "amhākaü bhante, gehe sasamaüsa na khãyati, cakkavāëaparipuõaõa-parisāyapi dãyamāne khajjakaü ca sasamaüsaü
----------------------------------------------- -----------------
3. (Sabbesu:) paõõasālato koņņhanāmagāme. Rasa. Puõõasālakoņņhakaü. Saddha. "Pårõa÷ālā nam gamaņa" 4. Bã 1. Bã 2. Pheõaghaņakaphalapåvaü. 5. Bã 1. Bã 2. Ghaņapuõõe sakkarena. 6. (Sabbesu:) sasakamaüsapåvena 7. Bã 1. Bã 2 imaüca 
8. (Sabbesu:) ekadivasaü. 


[SL Page 123] [\x 123/]      

Ca atirekaü hoti. Ahaü pana asukena nāma kāraõena uppajjatã ti najānāmi.. Tumhe pana uppajjanakāraõaü jānitvā kathetha sāmã"ti āha. Tadā thero dibbacakkhunā olokento ito satasahassa-kappamatthake imassa a¤¤atarasmiü kulagehe nibbattitvā piõķapātika-khiõāsavattherassa sasakamaüsarasena bhattadinaņņhāna¤ca punadivase nimantetvā susodhitasakkharena ghatapuõõa-påvadinnaņņhāna¤ca addasa. So imassa kammassa nissande kappasatasahasse sasamaüsaü ca susodhitasakkharena ghatapuõaõa-påva¤ca akkhayassabhāvaü jānitvā attanādiņņhaniyāmaü kulānaü kathetvā sayaü agamāsi. Tāni kulāni therassa tussitvā yāvajãvaü mahādānaü datvā saggapathaü purento agamaüsåti. 

Talaīgaratissapabbatavāsã1-mahādhammadinnattherassa vatthu dasamaü

Vaggo sampuõõo.
------------
------------------------------------------
1. (Sabbesu:) vālaīkaratissa 

[SL Page 124] [\x 124/]      

55. Raņņhapālassa * vatthumhi atthuppatti. 

Dakkhiõamalaye eko raņņhiko attano upanāmitabhattaü dvāre bhikkhaü caritvā ņhitaü bhikkhuü disvā cittaü pasādetvā sayaü abhuüjitvā therassa adāsi. So pacchā kālakiriyaü katvā ketahālagāme1 nāma nibbatti, nāmena raņņhiko2 nāma ahosi. Sakalaketahālagāme ca janapade ca dha¤¤ena etassa samāno nāhosi. Rājā tassa bhogasampannabhāvaü sutvā vãmaüsanatthaü "amhākaü sāliü pesetå"ti sāsanaü pesesi. Raņņhiko taü sutvā gerukārasadise3 rattasāliyo pa¤casakaņasate pårāpetvā pavāëavaõõa-rattagoõe yojetvā pesesi. Puna rājā mahāpåvacuõõaü detåti vatvā pesesi. Raņņhiko pa¤casakaņasatesu kummāsa-mahāpåvacuõõakhaõķaü kārāpetvā masāragallavaõõe kammāsagoõe yojetvā pesesi. Puna māse pesetåti vatvā pesesi. A¤janavaõõakāëāmāse pa¤casakaņasate pårāpetvā a¤janavaõõagoõe yojetvā pesesi. Puna vãmaüsanatthaü muggaü pesetåti vatvā pesesi. Pa¤casakaņasate muggaü pårāpetvā nigguõķipupphavaõõe goõe yojetvā pesesi. Rājā imaü kāraõaü disvā sakaņapaņipāņi kittake ņhāne ņhitanti paņipucchi. Tiyojanamattake ņhāne patiņņhitaü devāti āha. Rājā tussitvā muggasakaņaparicchinnaņņhāne muggagāmaü nāma vihāraü kārāpesi. Tato paņņhāya taü janapadaü etassa gāmaü katvā adāsi. Raņņhikopi tato paņņhāya sabbabhikkhusaīghassa mahādānaü datvā bahupu¤¤aü katvā yāvatāyukaü ņhatvā devesu uppajjatãti. 
Raņņhapālassa* vatthu paņhamaü.
-----------------
----------------------------------------------- ------------------
1. Rasa. Kadalisālagāme. 2. Rasa. Vilaso. 3. Gerukasadiseti bhavitabbaü.
*Rasa. Raņņhikaputtassa. 


[SL Page 125] [\x 125/]      

56. Devadattakaleõe dhammasuta gāravilassa vatthumhi atthuppatti. 

Mahāgāme kākavaõõatissa-mahāra¤¤o kāle vāëaükaratissapabbatavāsã1 mahādhammadinnattherassa devadattaleõe2 vasanakāle leõāsanne ekasmiü vammike vasantassa gāravilassa3 jãvanabile gocaraü gaõhato akkhã bhindiüsu. So vedanāppatto hutvā leõāsanne bhogaü ābhujitvā sayi. Tassa thero mahāsatipaņņhānasuttantaü kathesi. So taü dhammaü sutvā cittaü pasādetvā sayi. Tassa godho māretvā khādi. So dhammasutanissandena anurādhapure duņņhagāmanãabhayamahāra¤¤okāle nagare a¤¤atarassa kulassa gehe nibbattitvā tissāmacco nāma ahosi. Aparabhāge pu¤¤aü katvā kālakiriyasamaye gāravilakāle sutadhammadesanānissandena cavitvā tusitapure nibbattãti. 

Gāravila-tissāmaccassa vatthu dutiyaü. 
----------------------

57. Mahāgāme tissamahāvihāre dhammasutanesādassa vatthumhi atthuppatti.

Mahāgāme vasanto nesādo piyolo1 nāma. Etassa gehe chabhaõķasåkara-chabhaõķamiga-kukkura-vaņņakādichabhaõķā ca atthi pa¤casatapāsaü ropesi. Pa¤casataüuggaëapāsaü2 ropesi. Pa¤casatasålaü ropesi. Ekāhameva pa¤casatamatte maüsaråpe3 ghāteti. Luddo 
----------------------------------------------- -------------
1. Rasa. Talaīgaratissa. 2. Rasa. Mahārabbhakaleõa. Saddha "devurubhā nam galleõaka." 3. Rasa. Sivatto. Gāraviloti vacanaü a¤¤attha ta diņņhapubbaü. Saddha "ekgaraõķiyek." 
1. Rasa. Vidholo. 2. Bã 1. Bã 2. Uppalapāsaü. Adåhala pāsaü (?)
3. Rasa. Pāõino.


[SL Page 126] [\x 126/]      

Lohitapāõã sabbe puttadāre maüsavikkiõaneneva posesi. Athekadivasaü maüsaü alabhitvā vacchakānaü ņhitaņņhāne tãõaü pakkhipitvā tiõakhādanatthāya jivhaü nãhaņakāle jivhaü chinditvā pacāpetvā khāditvā sayi. Sabbarattiü dukkhino niddaü alabhitvā punadivase mahāgāme tissavihāraü gantvā devadåtasuttantaü sutvā tato paņņhāya pāõātipātakammaü akatvā pu¤¤aü karonto a¤¤ehi bahumanussehi saddhiü goņhasamuddassa udakaü kãëantassa eko nāgarājā aggahesi. So attano sutadhammadesanaü anussari. Tassānubhāvena nāgarājā taü amāretvā attano vimānaü ānetvā tuyhaü sutadhammaü mayhaü kathehãti āha. So attano jānananiyāmena tassa kathesi. Nāgārājā pasãditvā etassa gehaü netvā sabbakāmadadaü maõiratanaü datvā attano vimānameva agamāsi. So yāvajãvaü pu¤¤aü katvā taü maõiratanaü attano dārakānaü datvā sayaü tissamahāvihāre pabbajitvā devadåtasuttantaü sutvā arahattaü pāpuõi. Taü sutvā mahāgāme manussā bahå pāõātipātā paņiviratā ahesuü. Te manussā tato cavitvā sagge4 pårayiüsåti. 

Nesādassa vatthu tatiyaü.
---------------

58. Hemāya vatthumhi atthuppatti. 

(Anurādhapurato)1 pacchimapasse ekakulassa dhãtā hemā nāma ahosi. Sā pitarā saddhiü dhammaü savaõatthāya gantvā dhammacakkappavattanasuttantaü ekakkharaüpi avināsetvā aggahesi. Aparabhāge mahātitthavāsã vāõijakumāro pacchimapassaü gantvā etissā saddhiü saüvāsaü kappetvā mahititthameva agamāsi. Athekadivasaü mātugāmo rattiyaü vāõijaü 
----------------------------------------------- ------------------
4. (Sabbesu:) saggesu. 1. Rasavāhinito uddhaņaü.


[SL Page 127] [\x 127/]      

Saritvā thalamaggena gacchante dåranti cintetvā samuddaü tarituü ārabhi. Taü eko nāgarājā disvā kuhiü gacchasãti pucchi. Sā ava¤cetvā attano gamanaņņhānaü kathesi. "Tvaü ayuttakamme niyuttā, dhammapadaü pana sutapubbaü atthã"ti āha. Sā sakkaccaü dhammacakkappavattanasuttaü sutabhāvaü kathesi. Taü sutvā nāgarājā pasanno anagghaü maõisāraü pilandhāpetvā sabbālaükārehi alaükaritvā ānetvā mahātitthe vāõijassa ghare patiņņhāpesi. Manussā hatthisāraü disvā "tvaü imaü kuto laddhā"ti pucchiüsu. Sā attano laddhaniyāmaü kathesi. Te asaddahitvā ra¤¤o kathesuü. Rājā etissā hatthato hatthasāraü gaõhāpesi. Taü etissā hatthato muttamatte yeva pāsāõaü ahosi. Puna taü etissā yeva dāpesi. Puna hatthasārameva ahosi. Vãmaüsanatthaü puna gaõhāpesi. Parivattitvā pana phalikāvaëã viya ahosi. Rājā tussitvā sahassaü dāpetvā tassā taü gāmameva pesesi. Sā dhammānubhāvaü viditattā dhammaü sutvā pu¤¤aü katvā saggaparāyanā ahosãti. 

Hemāya vatthu catutthaü.
---------------

59. Ka¤canadeviyā vatthumhi atthuppatti. 

Aparena samayena devaputtanagare pattapåjaü nāma karonti. Taü påjaü karaõasamaye rājā sabbaratanamayaü rathaü sajjāpetvā cattāro kumudapattavaõõe sindhave yojāpetvā sattaratanena sajjite asãtihatthaveluagge satthuparibhuttaü selamayaü maõipattaü muttākaücuke pakkhipitvā veluü rathe ņhapetvā nagaraü padakkhiõaü katvā nagaramajjhe susajjitamaõķape ņhapetvā mahāpåjaü katvā sattadivase mahā dhammasavaõaü kārāpesi. (Rājā) tasmiü samāgame tasmiü janapade bahumanussā ca devatā ca yakkhā ca rakkhasā ca nāgasupaõõā ca manussavesaü gahetvā imaü


[SL Page 128] [\x 128/]      

Samāgamaü olokenti. Ettha paneko nāgarājā ekaü mātugāmaü disvā etissā paņibaddhacitto hutvā attano ruciü kārāpetuü asakkonto kuddho nāsāvātaü vissajjesi. Mātugāmassa citte saddhābalena taü nāsetuü asakkento jāõuto paņņhāya bhogena veņhento sakalasarãraü veņhetvā sãsamatthake phaõaü dhārento sabbarattiü yāva suriyuggamanā tāva aņņhāsi. Gāmadārikāya dhammasavaõabalena aõumattampi dukkhaü nāhosi. Punadivase manussā taü disvā pucchiüsu. Sā taü kāraõaü vitthārena tesaü kathesi. Sā nāgara¤¤o saccakiriyamakāsi: "ahaü yena kāraõena dhammasavaõe garuü katvā nāgara¤¤o vacanaü nākāsiü, tena saccena mama sarãrato mu¤catå"ti. Nāgarājā tassā saccabalena veņhetuü asakkonto bhogaü viniveņhetvā bahuphaõaü māpetvā taü gāmadārikaü phaõagabbhe nisãdāpetvā bahunāgamāõavakehi parivāretvā udakapåjaü nāma mahāpåjaü akāsi. Manussā taü acchariyaü disvā pasannā aņņhārasakoņidhanena påjesuü. Sā gāmadārikā attano vittadhanapaņilābhaü oloketvā yāvajãvaü komāriyabrahmacariyaü caritvā kālakiriyaü katvā tasmiü nagare rājagehe nibbatti. Etissā mātukucchito nikkhantadivase sakalanagare ratanavassaü vassã. Sā tena nāmena ka¤canadevã nāma ahosi. Samantapāsādikā ahosi. Tassā mukhato uppalagandho vāyati, sarãrato candanagandho niccharati, nātidãghā, nātirassā, sãlādiguõayuttā. Sakalasarãrato bālasuriyo viya raüsiyo niccharanti. Tassā sarãrobhāsena catuhatthagabbhe dãpakiccaü natthi. Tassā råpasampattiü sutvā sakalajambudãpe rājāno paõõākāraü pahiõiüsu. Sā pana dārikā pa¤cakāmaguõe ananugiddhattā pitaraü rājānaü anujānāpetvā pabbajitvā arahattaü pāpuõãti. 
Ka¤canadeviyā vatthu pa¤camaü. 
------------------


[SL Page 129] [\x 129/]      

60. Bodhirājadhãtāya vatthumhi atthuppatti. 

Taü yathānusåyate:-

Laükādãpe hatthadolināmagāme1 ekā dārikā sobbhaü pavisitvā ņhitamaruttarukkhe pupphaü gaõhituü dukkhena gacchante disvā setuü katvā pāëibhaddadaõķaü ņhapesi. Atha aparabhāge sā cavitvā tassa nissandena pāņaliputtanagare somadattara¤¤o dhãtā hutvā nibbatti. Nāmena bodhi nāma ahosi. Etissā katakammanissandena ākāsagāmã sindhavo nibbatti, nāmena suvãrako ahosi. Imissā pana rājadhãtāya pitā rājā imassa sindhavassa piņņhe nisãditvā ekadivasameva tikkhattuü mahābodhiü vandituü gacchati. Sā kumārikā pitaraü nikkhamitvā gacchantakāle "kattha gacchatha ayyā"ti āha. Rājā na ki¤ci kathesi. Atha rājā etissā punappunaü bahudivase paņipucchante atãtānāgata-sabbabuddhānaü kilesapa¤jaraü viddhaüsitaņņhānaü, atãtabuddhānaü sirasmiü udakāsittaņņhānaü mahābodhiü vandituü gacchāmãti āha. Taü sutvā kumārikā "ahaü pi gantuü sakkomã"ti āha. Rājā "tava gantuü na sakkā"ti āha. Sā punappunaü nibandhitvā anekapariyāyena yācitvā tato paņņhāya ra¤¤ā saddhiü mahābodhiü vandituü gacchati. Aparena samayena rājā maraõama¤ce nipanno cintesi. Mama dhãtā pi teneva niyāmena bodhiü vandituü gacchissati, etissā bhayaü uppajjamānaü tato uppajjeyyāti cintetvā rājā sindhavaü pakkosāpetvā kaõõesu mantetvā "ahaü tuyhaü upakāro, maü nissāya mahantaü yasaü anubhavasi, mama dhãtaraü tuyhaü paņipādessāmi. Tvaü tassā appamatto rakkheyyāsã"ti vatvā rājā kālakiriyaü akāsi. Rājadhãtā pitura¤¤o niyāmena gantvā mahā
----------------------------------------------- --------------
1. Rasa. Hakureëiti eko gāmo. 


[SL Page 130] [\x 130/]      

Bodhiü vandati. Etissā bodhiü vandantiyā manussā disvā evaü cintesuü: evaråpaü itthiratanaü rājā disvā amhākaü mahāsampattiü dassatãti, cintetvā gantvā ra¤¤o kathesuü. Rājā caturaüginiyā senāya gantvā mahābodhiü parikkhipitvā gaõhathāti yojesi. Rājapurisā samantato rājadhãtaraü gaõhituü upasaükamiüsu. Te disvā rājadhãtā vegena gantuü laüghitvā assapiņņhe pati. Sindhavo vegena gantvā ākāsaü pakkhanditvā rājadhãtā assapiņņhito gaëi. Sindhavo rājadhãtaraü patantaü disvā tassā pitura¤¤ā kathitaü anussaritvā patantaü rājadhãtaraü kese ķasitvā uddhaü ukkhipitvā patamānaü piņņhiü datvā taü gahetvā ākāsena gantvā pāņaliputtanagare patiņņhāpesi. Sā yāvajãvaü pu¤¤aü katvā saggaparāyanā ahosãti. 

Bodhirājadhãtāya vatthu chaņņhaü.
--------------------

61. Ajagarena gahitakāëasigālassa1 vatthumhi atthuppatti. 

Nandakeraantovāpiyaü2 kāëasigālaü1 pimbaro3 aggahesi. Taü gopālako disvā gahetvā aņņhāsi. Pimbaro3 kāëasigālaü vissajjetvā gopālakaü aggahesi. Sigālo dārakassa gahitabhāvaü ¤atvā gantvā tattha tattha ķasitvā saddaü katvā avidåre kasante manusse disvā tattha gantvā tesaü avidåre ņhapitavatthaü ķasitvā saddāyanto palāyati. Manussā taü disvā anubandhiüsu. Sigālo pimbarassa āsanne vatthaü chaķķetvā pakkāmi. Manussā pimbaraü māretvā dārakaü vissajjāpesunti

Kāëasiīgālassa2 vatthu sattamaü. 
----------------------------------------------- -----------------
1. Rasa. Kāõasigāla. 2. Rasa. Daõķagoõagāme.(Sabbāsu puttikāsu:)- antovāsiyaü
3. Pimbarasaddo pāëiyaü na dissati. Ajagara saddopi ettha atthi yeva "pimburā" iti sãhaëavacana. Pimbarasaddato. âgataüti ma¤¤āmi. [Sahasv14] 
[SL Page 131] [\x 131/]      

62. Byagghassa vatthu. 

Cålakandaraņņhāsannaņņhāne1 bārāõasãnagare majjhe khaõķaü3 atthi. Khaõķamajjhe byaggho ubhoakkhikāõa pitaraü posento tattha vasati. Imassa pana byagghassa sahāyo tuõķilo nāma suvapotako atthi. So khaõķadvāre ekasmiü rukkhe vasati. Ekasmiü samaye paccanta gāmavāsã manusso attano mātugāmena saddhiü kalahaü katvā bāraõasiü gacchanto khaõķadvāraü sampatto. Suvapotako taü jiõõabhāvappattaü disvā kāru¤¤aü katvā attano santikaü pakkositvā tvaü kattha gacchasãti āha. Parakhaõķaü gacchāmãti āha. "Khaõķamajjhe vasanto eko byaggho atthi. Etasmiü magge tvaü mā gacchāhã"ti āha. So suvassa vacanaü anādiyitvā gacchāmãti āha. "Tvaü anivattitvā yadi etena maggena gacchasi. Magge eko byaggho mama sahāyo, yadi so taü gaõhāti, mama vacanaü vatvā gacchāhã"ti āha. So manusso suvassa paduņņhacitto taü muggarena paharitvā māretvā araõiaggiü katvā maüsaü khāditvā khaõķaü āruhi. Khaõķamajjhe byaggho saddaü katvā aņņhāsi. So byagghaü disvā "tava sahāyakassa santikā āgatomhã"ti āha. Taü sutvā so attamano hutvā taü gahetvā attano vasanaņņhānaü agamāsi. So tassa khāditabbaü datvā khādāpetvā santappetvā pitåsantike nisãdāpetvā sayaü khaõķaü agamāsi. Puttassa gatakāle byagghassa pitā etassa manussassa kammaü pucchitvā attano puttassa sahāyaü suvapotakaü māretvā khāditabhāvaü a¤¤āsi. Puttassa āgatakāle tavasahāyaü suvapotakaü mārita-coroti āha. Tumhehi kathaü ¤ātoti āha so attano ¤ātakāraõaü kathesi. ----------------------------------------------- ---------------
1. Rasa. Cålaraņņhāsanne 2. Rasa. Bārāõasãnagare. 3. Ettha khaõķa-saddena ummaggo adhippetoti ma¤¤āmi. Rasavāhiniyaü "paüsupabbataü vinivijjhitvā mahāmaggo"ti dissati. 


[SL Page 132] [\x 132/]      

So domanassappatto hutvā vegena khaõķadvāraü gantvā saddaü katvā taü adisvā lu¤citvā chaķķitapattaü disvā māritabhāvaü jānitvā agamāsi. So byagghassa gatabhāvaü jānitvā pitaraü pāsāõena paharitvā puttassa āgamanaü olokento nilãno aņņhāsi. Byagghassa āgatakāle bhãto āgantvā pāde urena sayi. Byaggho kinti kathesi, mayhaü sāmi jãvitaü dehãti āha. So tassa katakammaü passanto pi mama sahāyassa sāsanaü āhaņa guõavantassa antare dubbhituü na yuttanti vatvā taü assāsetvā sayaü kālaükatvā sagge nibbattãti. 

Byagghassa vatthu aņņhamaü.
--------------

63. Lāvabhāradinnassa1 vatthu. 

Sāvatthivāsã manusso uttarāpathaü gacchanto gimhakāle majjhantikasamaye atiuõhe tambålapattaü ca pågakhaõķaü ca gahetvā ātapena kilamanto rukkhamåle nisãditvā tambulapaõõaü khādati. Uttarāpathena āgacchanto2 eko manusso tambålaü khādantassa santikaü gantvā pānãyaü atthãti pucchi. Natthãti āha. Tambålaü dehãti vatvā tampi na labhitvā attano hatthe cattāro kahāpaõe datvā ekaü labhi. So tattheva nisinno khāditvā pipāsaü vinodetvā etassa sinehaü katvā attano attano gamanaņņhānaü agamaüsu. Atha aparabhāge dvepi te manussā attano attano nāvaü abhiråhitvā videsaü gacchantā dvinnampi janānaü nāvā bhijjiüsu. Dve yeva te janā arogā ahesuü. Avasesā manussā macchakacchapabhakkhā ahesuü te satta divase samuddaü tariüsu. Sattame divase dvepi 
Samuddapiņņhe sammukhā ahesuü. Tambålaü
----------------------------------------------- -----------------
1. Rasa. Phalakakhaõķadinnassa 2 (sabbesu:) gacchanto


[SL Page 133] [\x 133/]      

Vikkiõitvā gahitamanussassa chalāvabhāraü3 atthi, itarassa natthi. So attano kahāpaõaü gahetvā tambålapattadinnaguõaü saritvā attano chalāvabhārakhaõķaü3 aparassa adāsi so chalāvabhārakhaõķe3 sayitvā samuddaü taranto taü pahāya purato aņņhāsi. Aparo pana ossaņņhaviriyo udake osãdi. Tadā samuddarakkhikā maõimekhalā nāma deva dhãtā etaü osãdantaü disvā sappuriso esoti tassa guõaü anussaritvā taü gahetvā velante sayāpesi. Itarassapi ānãte etassa guõo hotåti cintetvā attano ānubhāvena velantaü pāpesi. So taü disvā "tvaü kathaü purato ahosã"ti pucchi. "Ahaü mama idhānãtaü ki¤ci na jānāmã"ti āha. Devadhãtā attano katabhāvaü ārocetvā dibbavatthaü dibbālaükāraü datvā āharitvā sāvatthiyaü patiņņhāpesi. Te tato paņņhāya dānaü datvā sãlaü rakkhitvā ubhopi janā saggaparāyaõā ahesunti. 

Lāvabhāradinnassa vatthu navamaü.
------------------

64. Coragehe vasita-manussassa vatthumhi atthuppatti. 

Eko manusso maggaü gacchanto a¤¤atarasmiü gāme ekasmiü kulagehe nivāsaü kappesi. Tasmiü gehe manussā yāgubhattaü datvā posesuü.1 So tasmiü gehe manussehi saddhiü mittasanthavaü katvā attano gamanaņņhānaü agamāsi. Aparabhāge taü corakammena gahetvā ra¤¤o dassesuü. Rājā naü coragehe ņhapāpesi. Tassa coragehe vasantasseva dvedasavassāni atikkamiüsu. Atha aparena samayena etassa manussassa gehadinnamanusso attano kammena gato etassa
----------------------------------------------- ------------------
3. Rasa: phalakakhaõķaü 1. Pesesuü (sabbesu.)


[SL Page 134] [\x 134/]      

Coragehe addasa. So taü disvā mayhaü kattabbaü kathehãti āha. Mama idha vasantasseva dvādasasaüvaccharaü atikkantaü, mayhaü āhāraü khāditvā āgamanakālaü maü ito mu¤canupāyaü karohãti āha. Etassa kathitaü sutvā rakkhikānaü etaü vissajjethāti āha. Te imaü a¤¤attha vissajjetuü na sakkā, yāva so āgacchati, tāva tvaü ayasaükhalikabandhane nisinno vissajjetuü sakkāti āhaüsu. So sādhåti vatvā saükhalikaü etassa pādā mu¤citvā attano pāde katvā sayaü coragehe vasitvā aparaü mu¤cāpesi. So gantvā puna nāgacchi. So pana manusso coragehe yeva dvādasavassāni vasi. Ettakaü kālaü vasantopi a¤¤esaü āhāraü dethāti na kathitapubbo, anucciņņha-āhāraü2 labhitvā khādi. Etena niyāmena dvādasavassāni āhāraü labhi. Atha tasmiü samaye ra¤¤o putto vijāyi. Maīgalakāle coragehadvāraü vivarāpesi. Dvāranãharaõakāle yeva3 corā gatā, so pana manusso na nikkhami. ârakkhakānaü "tvaü kasmā anikkhanto"ti vutte ahaü ra¤¤o4 corabhāvena4 anikkhanto, andhakāre nikkhamissāmã"ti āha. Keci adassanasamaye nikkhamitvā nagare vissāsikānaü abhāvena dhammena uppajjana-āhāraü labhanaņņhānaü gamissāmãti nagarā nikkhamitvā āmakasusānaü gantvā mataka-manussasarãrato maüsaü gahetvā manussasãsakapāle pakkhipitvā manussa-sãsehi uddhanaü5 katvā susāne aggialātena6 aggiü katvā chārikanibbāpanatthāya āvāņeņhapita-udakaü gahetvā manussaaņņhinā āloletvā maüsaü pacanto sayaü sākhaü nivāsetvā attano nivatthapilotikaü vātāvaraõaü katvā aņņhāsi. Tassa āsanne pulilarukkhe7 adhivatthā devatā imaü kāraõaü oloketvā
----------------------------------------------- --------------
2. Anicchiņņha (sabbesuü) 3. (Sabbesu:) corā nãharaõakālasseva. 4. Rasa. Pa¤¤ātabhāvena 5. Bã 2. Unandhaü 6. (Sabbesu:) aņņhialātena. 7. Bã 1. Bã 2. Pulinarukkhe. Kš r. Pulitarukkhe. 


[SL Page 135] [\x 135/]      

Tassa santikaü gantvā "tava idaü kammaü sabbaü asundaraü, tava nivatthapilotikena vātāvaraõaü karosi, kimettha kāraõa"nti? "Ahaü bālassa sarãre pahaņaü vātaü etasmiü paharaõakabhayena vātāvaraõaü akāsi"nti āha. "Ko bālassa doso"ti āha. Heņņhā vuttavidhānaü sabbaü kathesi. Ahampi satthuno mahāmaīgalasuttaü kathanadivase imasmiü rukkhe nisinno bālassa dosaü kathente assosinti vatvā devatā tassa pasãditvā taü attano vimānaü netvā nahāpetvā dibbavatthālaīkārehi sajjetvā dibbapānaü datvā mahantaü sammānaü katvā nagare rajjaü adāsãti.

Coragehe vasita-manussassa vatthu dasamaü. 
---------------------------

Vaggo sampuõõo. 

[SL Page 136] [\x 136/]      

65. Maruttabrāhmaõassa vatthumhi atthuppatti. 
Candabhāgasirigaīgātãre mahāgāmaü1 nāma atthi. Tattha vasanto maruttabrāhmaõo nāma vohāratthāya takkasãlaü gantvā nivattitvā āgacchanto antarāmagge ekasmiü sāle2 kuņņharogāturaü sunakhaü disvā kāru¤¤aü katvā nikkavalliü3 takkambilena madditvā pāyesi. Sunakho pākatiko ahosi. So brāhmaõassa attano upakārabhāvaü sallakkhetvā teneva saddhiü agamāsi. Brāhmaõo attano gehaü gantvā attano sabhāgakulena āvāhaü gahetvā vihāsi. Atha aparena samayena tassa brāhmaõassa bhariyā måëhagabbhā ahosi. Kucchimhi matadārakaü khaõķaü khaõķaü katvā nãharisu. Brāhmaõo nibbinditvā tāpasapabbajjaü pabbajitvā vane vihāsi. Tasmiü samaye tassa bhariyā a¤¤ena purisena saddhiü saüvāsaü akāsi. Sā pana mātugāmā tāpasaü māretuü niyojesi. Tesaü dvinnaü vacanaü sutvā sunakho teneva saddhiü agamāsi. So pana manusso gacchanto tāpasassa assamapadena bahigatakāle agamāsi. So tāpasassa āgamanaü olokento gacchantare nilãno acchi. Sunakho tassa pamādaü oloketvā dhanujiyaü khāditvā khaõķaü akāsi. Manusso pabujijhitvā jiyaü chinnaü disvā puna vaķķhetvā ņhapesi. Ta¤ca khāditvā khaõķaü akāsi. Tāpasassa āgatakāle māremãti nikkhami. Sunakho tassa piõķimaüsaü paharitvā patitassa mukhaü khāditvā dubbalaü katvā saddaü akāsi. Tāpaso sunakhassa saddaü sutvā gantvā olokento taü manussaü vināsappattaü disvā tassa kāru¤¤aü katvā paņijaggi. Tāpasassa ¤ātimanussā māretuü payuttabhāvaü sutvā tassa santike taü manussaü
----------------------------------------------- ------------------
1. Rasa.Homagāmaü 2. "Sālāyā"ti vattabbaü. 3. Rasa. Nãlavalliü. 


[SL Page 137] [\x 137/]      

Disvā "imaü kasmā paņijaggatha? Tumhākaü māretuü payuttacoro"ti āhaüsu. Tāpaso tesaü kathaü agahetvā posetvā balappattaü pāpesi. So tasmiü yeva vasitvā chaëabhi¤¤aü uppādetvā saggaparāyano ahosãti. 

Maruttabrāhmaõassa vatthu paņhamaü.
--------------------

66. Pānãyadinnavatthumhi atthuppatti. 

Jambudãpatale eko manusso candabhāgasirigaügātitthe nāvaü abhiråhitvā paratãraü gacchati. Tasmiü nāvāya garubhārā ekā mātugāmā gaügāmajjhaü gatakāle pānãyaü dethāti āha sesamanussā tassā nādaüsu. Eko manusso pānãyaü gahetvā tassā mukhe āsi¤ci. Tasmiü khaõe tassā gabbhavuņņhānaü ahosi. So etissā santike katipayadivase vasi ubhopi nāvāya otaritvā gamanadarathaü paņippassambhetvā tato nikkhamitvā attano attano nagaraü yeva sampāpuõiüsu. Aparabhāge ayaü manusso ekena manussena bhattapuņaü gahetvā tassā itthiyā vasananagaraü pavisitvā nivāsaü alabhitvā dovārikaü ārocetvā1 ambilamāle nipajji. Taü rattiyaü dhanacorā dhanasāraü gahetvā palāyantā, manussehi anubandhantā(naü) taü vatthuü ambilamāle pātetvā palāyiüsu. Manussā āgantvā taü āgantukaü coroti bandhitvā aggahesuü. Punadivase ra¤¤o dassesuü. Rājā taü corosãti2 paņipucchitvā na coromhãti vutte pi "tvaü na coromhãti vadasi, a¤¤aü ayaü coroti na vadasi, taü ņhapetvā a¤¤aü coraü na passāma, gaccha naü mārethā"ti pesesi. Sā pana mātugāmā3 taü saüjānitvā 
----------------------------------------------- ------------------
1. Bã 1 bã 2. Rocetvā 1.R.Tvaü na corosmãti 2. "Mātugāmo"ti bhavitabbaü. 

[SL Page 138] [\x 138/]      

Ra¤¤o santikaü gantvā "eso pana na coro āgantuko, mā taü mārethā"ti āha. Rājā asaddahitvā māretumeva payojesi. Evaü sante imaü manussaü mama anuggahena vissajjethāti āha. Rājā "etaü agghāpetvā dhanaü datvā gaõhā"ti āha. Mayhaü gehe etaü agghanadhanaü natthi, mama sattaputtehi saddhiü sabbe dāsadāsã katvā etassa jivitaü dethāti āha. Rājā tassā kathaü sutvā "tvaü imaü āgantuko ti vadasi, sattaputtehi saddhiü tava attānaü kasmā paresaü pariccajasã"ti āha. Sā etassa pubbeva attano upakārakabhāvaü kathesi. Rājā taü manussaü pakkosāpetvā paņipucchi. So tassā attano kata-upakāraü kathesi. Rājā tussitvā "tvaü kadā āgatosã"ti āha. Hiyyo devāti. Tava āgatabhāvaü ko jānātã"ti āha. Dovāriko jānāti devāti āha. Rājā dovārikaü pakkosāpetvā tathā āgatabhāvaü jānitvā somanasso hutvā tassa mahantaü yasaü datvā mātugāmassa bahudhanaü dāpesi. Te ubhopi pu¤¤aü katvā saggaparāyanā ahesunti. 

Pānãyadinnavatthu dutiyaü. 
-------------
67. Sahāyassa jãvitadinnavatthumhi atthuppatti. 

Sāvatthinagare somabrāhmaõo nāma somadattabrāhmaõena saddhiü jåtaü1 kãëati. Somadattabrāhmaõo etassa uttarāsaügaü ca la¤chanamuddikaü ca jini. Etaü gahetvā gacchanto somabrāhmaõaü ehi gacchāmāti āha. "Mayhaü ettheva ņhānaü manāpaü viya khāyati, ekasāņako hutvā antaravãthiü otariütu na sakkomã"ti āha. Evaü 
----------------------------------------------- ---------------
1. Bã 1. Bã 2. Dåtaü.


[SL Page 139] [\x 139/]      

Sante uttarāsaügaü gaõhāti vatvā uttarāsaügaü adāsi. Tampi gahetvā na gacchati. Idāni kasmā na gacchasãti āha. La¤chanamuddikaü agahetvā gate dārakā kalahaü karissantãti āha. Evaü sante tuyhaü pahonakakāle dehãti vatvā la¤canamuddikampi adāsi. Muddikaü datvā attano attano gehaü agamaüsu. Athekadivasaü somadattabrāhmaõaü paradārikakammena gaõhitvā ra¤¤o dassesuü. Rājā tassa sobhaggappattaü2 passitvā amārāpetvā ovādaü datvā "gaccha, mā puna evaråpaü akāsã"ti pesesi. Punavāre tatheva aggahesuü. Rājā taü mārāpetuü pesesi. Somabrāhmaõo somadattabrāhmaõaü oloketvā ra¤¤o santikaü gantvā "mama jãvitaü etassatthāya dammi ayyā"ti āha. Rājā etassatthāya manussaü dehãti āha. So sādhåti vatvā etaü vissajjāpetvā mā mārethāti āha. Somadattabrāhmaõaü vissajjetvā somabrāhmaõaü māresuü. So cavitvā devaloke nibbatti. Mahantaü dibbasampattiü paņilabhitvā accharāsahassaparivuto devadhammena samannāgato ahosi. Aparo pana etassatthāya kusalaü katvā pattiü adāsi. Etassa pattiü dinnadivase devatā atirekena sampattiü paņilabhi. Devatā attano sampattiü oloketvā attano katakammaü olokento attano sahāyassa jãvitadinnaņņhānaü saritvā somanasso hutvā devalokaü netvā tassa attano ānubhāvena attano devasampattiü datvā devaloka sattāhaü vasāpetvā ānetvā sakaņņhāne patiņņhāpesi. Dibbasampattiü diņņhassa3 manussasampatti na ruccati. So puriso dubbaõõo ahosi. Atha devaputto brāhmaõassa dukkhitabhāvaü jānitvā cintāmaõiü adāsi. Brāhmaõo tato paņņhāya sukhappatto ahosi. Tassa brāhmaõassa mātugāmo attānaü anolokentaü cittasokena milātā ahosi. Devaputto
----------------------------------------------- --------------
2. Rasa råpasampattiü. 3. Dinnassa (sabbesu:) 2. "Tāya' iti bhavittabba" 

[SL Page 140] [\x 140/]      

Taü oloketvā āgantvā paņipucchitvā taü dibbahatthena parimajjitvā manussattabhāvaü atikkamāpetvā dibbaphassena samannāgataü akāsi. Brāhmaõo tato paņņhāya tena4 saddhiü abhiramanto bahukusalaü katvā attano sahāya devaputtassa santikaü gatoti. 

Sahāyassa jãvitadinnavatthu tatiyaü. 
--------------------

68. Yakkhassa palāyitavatthumhi atthuppatti. 

Kosalamahāra¤¤o janapade tuõķagāme buddhadāso nāma manusso buddhaü saraõaü gato ahosi. A¤¤ataro janapadamanusso ekena kammena vicaranto tuõķagāme tasseva ghare nivāsaü aggahesi. Tassa pana manussassa sarãre yakkho āviņņho ahosi. Sopi yakkho tassa pacchato āgantvā gāmampatvā buddhaü saraõaü gatassa upāsakassa tejena gehaü pavisituü asakkonto taü manussaü nikkhamantaü olokento bahigāme sattāhaü aņņhāsi. So pi manusso sattame divase attano janapadaü gantukāmo nikkhami. Tassa nikkhantasseva yakkho aggahesi. Manusso kasmā maü aggahesãti āha. Tavatthāya mayhaü idhaņņhānaü sattāhaü vasatãti1 āha. Evaü sante tuyhaü kiü dammãti pucchi. Mayhaü bhattaü dehãti āha. Evaü sante mayhaü gharasmiü vasanakāle kasmā na aggahesãti āha. Tuyhaü nivutthaghare buddhaü saraõaü gato atthi, tassa tejena pavisituü asakkonto bahiņņhitomhã āha. Kiü vatvā saraõaü aggahesãti āha. Buddhaü saraõaü gacchāmã,ti vatvā saraõaü aggahesãti āha. So manusso sādhåti vatvā ahaü pi buddhaü saraõaü gacchāmãti āha. Tassa evaü vutte yeva yakkho mahāsaddaü katvā 
----------------------------------------------- ---------------
4. "Kāya" iti bhavitabbaü. 1. "Bhavatã"ti yuttataraü. [Sahasv15] 
[SL Page 141] [\x 141/]      

Palāyi. So manusso buddhaü saraõāgamena guõaü anussaritvā yāvajãvaü buddhaü saraõaü atirekena saritvā āyupariyosāne manussadehaü chaķķetvā sagge nibbattãti. 

Saraõāgamanavatthu catutthaü.
----------------

69. Micchādiņņhikassa vatthumhi atthuppatti. 

Rājagahanagare micchādiņņhikassa putto ca sammādiņņhikassa putto ca dve janā guëakãëaü kãëanti. Sammādiņņhikassa putto guëaü khipanto "namo buddhassā"ti vatvā guëaü khãpati, micchadiņņhikassa putto guëaü khipanto "namo brahmuno"ti vatvā khipati. Sammādiņņhikassa putto jināti, micchādiņņhikassa putto parajjati. Tato micchādiņņhikassa putto niccaü1 jinantaü disvā tvaü kinti vatvā guëaü khipasãti āha. So namo buddhassāti vatvā khipāmãti āha. So tato paņņhāya evaü vatvā guëaü khipati. Athekadivasaü micchādiņņhikassa putto sakaņaü gāhāpetvā attano pitarā saddhiü dāruatthāya agamāsi. Dāråni gahetvā āgacchanto dvārasamãpe sakaņaü vissajjetvā tiõaü khādanatthāya goõe vissajjesi. Goõā a¤¤ehi goõehi saddhiü antonagaraü pavisiüsu. Pitā "goõe yojetvā sāyaõhasamaye sāyaõhasamaye sakaņaü gahetvā āgaccheyyāsi"ti vatvā sayaü nagaraü pāvisi. Putto sāyaõhasamaye nagaraü gantukāmo goõe adisvā bahinagare heņņhāsakaņe sayi. Rattikāle sammādiņņhiyakkho ca micchādiņņhiyakkho ca dve gocaraü gavesanto imaü dārakaü disvā micchādiņņhiyakkho sammādiņņhiyakkhena yāvatatiyaü vāriyamānopi tassa vacanaü anādiyitvā dārakaü khādāmãti vatvā 
----------------------------------------------- -----------------
1. Puttikāsu ayaü pāņho åno. Mayā rasavāhinito uddhaņo sahassavatthumhi "parājinantaü"ti ettakameva dissati. 


[SL Page 142] [\x 142/]      

Gantvā pādesu aggahesi, tasmiü khaõe dārako "namo buddhassā"ti āha yakkho bhayappatto hutvā paņikkhipitvā2 aņņhāsi. Sammādiņņhiyakkho "tvaü ayuttaü akāsã"ti āha, vatvā ca pana daõķakammatthāya dārakassa bhojanaü āharāti vatvā sayaü ārakkhaü gahetvā aņņhāsi aparo yakkho gantvā bimbisāramahāra¤¤o ka¤canataņņake abhisaükhata - rasabhojanaü vaķķhitakāle āharitvā etassa pituvaõõo hutvā dārakaü bhojetvā sakalarattiü etassa ārakkhaü karitvā tassa dārakassa satthuno saraõagatabhāva¤ca attano katadukkarabhāva¤ca taņņake akkharaü likhitvā ra¤¤o yeva pa¤¤āyatåti adhiņņhāya sayaü agamaüsu. Rājapurisā bhojanabhaõķaü adisvā taü gavesanto dārakassa3 sakaņe disvā dārakaü ca taņņakaü ca gāhāpetvā ra¤¤o santikaü gantvā ra¤¤o dassesuü. Rājā taņņake akkharaü disvā vācetvā dārakassa guõe bahumānena tuņņho nagare seņņhichattaü pesesãti. 
Micchādiņņhikassa vatthu pa¤camaü.
-------------------

70. Micchādiņņhikassa saraõagamanavatthumhi atthuppatti. 

Dakkhiõapasse paccantanagare saddhāsampanno upāsako bhikkhāya carantaü bhikkhuü disvā tassa bhikkhussa anukampāya nagarāsanne phāsuke vanaghaņe paõõasālaü katvā catåhi paccayehi paņijaggi. So pana bhikkhu tasmiü vasanto satthuparibhuttaü pādapãņhakhaõķaü nidhāya vālukathåpaü katvā nibaddhaü påjesi. Yassa pana upāsakassa sahāya manusso tassa antaragehe vasanto devatābhattiko
----------------------------------------------- ------------------2. Rasa. Paņikkamma 3. (Sabbesu:) dārakaü.


[SL Page 143] [\x 143/]      
Attano devatānaü nibaddhaü namassati. Sammādiņņhiko buddhaguõaü kathesi. Micchidiņņhiko devatānaü guõaü kathesi. Tesaü1 a¤¤ama¤¤aü kalahaü katvā ra¤¤o ārocesuü. Rājā evaü sante tumhākaü satthārānaü mahantabhāvaü iddhipāņihāriyena jānissāma, ito sattāhe vãmaüsissāmãti vatvā nagare bheriü carāpesi "ito sattame divase attano attano satthāraü iddhipāņihāriyena vãmaüsissāmā"ti. Taü saddaü sutvā nānādisāvāsã bahå manussā avakāsaü kārayitvā aņņhaüsu. Sammādiņņhikā pana amhākaü satthuno ānubhāvaü passathāti vatvā sabbe ra¤¤ā saddhiü vālukathåpassa santikaü gantvā mālāgandhadhåmehi thåpaü påjetvā padakkhiõaü katvā a¤jaliü paggahetvā ņhatvā evaü saccakiriyaü akaüsu: "amhākaü satthā parinibbuto, sāvakā ca imasmiü ņhāne natthi, amhākaü satthāraü saraõaügata-upāsakānaü anukampaü paņicca mahājanassa micchādiņņhibhindanatthaü pāņihāriyaü dasseyyātha sāmã"ti āhaüsu. Tasmiü evaü vutte vālukathåpaü dvidhā katvā pādapãņhaü ākāsaü uggantvā jabbaõõaraüsã vissajjento aņņhāsi. Taü disvā samāgatā mahājanā micchādiņņhiü bhinditvā saraõe patiņņhahiüsåti. 

Micchādiņņhikassa saraõe patiņņhitavatthu chaņņhaü. 
----------------------------

71. Uttarasāmaõerassa vatthumhi atthuppatti. 

Rājagahanagare brāhmaõassa putto uttarasāmaõero nāma pubbahetusampanno ahosi, uttamaråpadharo paramasukhumālo tiõõaü vedānaü pāraügato ahosi. Vassakāro1 nāma brāhmaõo tassa kumārassa guõaü sutvā
----------------------------------------------- ----------------
1. Tehã tibhavitabbaü. 1. R.Tassakāro. 


[SL Page 144] [\x 144/]      

Taü pakkosāpetvā attano dhãtaraü tassa dātukāmo ahosi. So pana kumāro pubbahetusampannattā brāhmaõassa kathāya vippaņisārã ahosi. So punappunaü kathentopi anicchi yeva. So pacchimabhavikattā gharāvāse (vasanto) nābhiramati. So tesaü vacanaü anādiyitvā sāriputtattherassa santike pabbajitvā ācārasampanno ahosi vattasampanno ca. Athekadivasaü therassa aphāsukaü ahosi, sāmaõero bhesajjatthāya theraü vanditvā pāto yeva rājagahaü pāvisi. Tasmiü khaõe corā sandhiü chinditvā bhaõķaü ādāya palāyantā gāmarakkhikehi anubandhantā sāmaõeraü disvā tattheva taü gahetvā balakkārena ekaü maõiratanaü patte pakkhipitvā muttāhāraü givāya bandhitvā avasesavatthuü tassa santike khipitvā palāyiüsu. Gāmarakkhikā gantvā sāmaõeraü disvā tassa pubbakammanissandena ra¤¤o dassesuü. Rājā imaü såle uttāsethāti āha. Rājadåtā såle taü uttāsesuü.2 So sāmaõero sålagge nisinno sāriputtattheraü anussari.3 Mama evaü ahosi, "therassa bhesajjaü ko nāma harissatã"ti, taü ¤atvā sāriputtatthero satthu santikaü gantvā taü pavattiü kathesi. Sammāsambuddho asãtimahāsāvakehi parivāretvā tattha gantvā dhammaü desesi, dhammapariyosāne sāmaõero sålagge yeva arahattaü pāpuõitvā uņņhāya ākāse ņhatvā dhammaü desesi "na pitā na ca te mātāti" ādigāthāya. Caturāsãti-pāõasahassānaü dhammābhisamayo ahosi. Idampana tassa pubbakammaü anantarajātiyā mātuyā paduņņho "jãvasåle nisãdanaü labhatå"ti āha. Mātāpitu-garu-sāmã ti ādikā evaü na bhāsãyante. Tena evaü ahosãti vadanti. 

Uttarasāmaõerassa vatthu sattamaü.
---------------------
----------------------------------------------- -----------------
2. (Sabbesu:) uttāpesuü. 3. "Tassa" itibhavitabba.


[SL Page 145] [\x 145/]      
72. Nandivāõijassa vatthumhi atthuppatti. 

Mahāraņņhanagaravāsã1 bhogavanto sãvaamacco nāma ekasmiü chaõadivase mahātitthaü sajjāpetvā sayampi sajjitvā mahāpasādhanaü pasādhetvā rathe ņhatvā mahāraņņhanagaraü padakkhiõaü karonto nandivāõijassa nāma mātugāmo sabbālaükārehi alaükaritvā attano pāsāde ņhatvā chaõaü olokesi. So tassā upaķķhakāyaü disvā sãvaamacco ummatto hutvā esā kassa bhariyāti āha. Nandināma-vāõijassa esā bhariyāti āhaüsu. So katthāti āha. Tassa videsaü gatassa tãõi saüvaccharāni atikkantānãti āhaüsu. Amacco attano gehaü gantvā tassā itthiyā sahassaü pesesi. Sā taü sutvā sampaņicchi, puna dvisahassaü pesesi. Nampi na aggahosi. Puna tisahassaü pesesi, tampi na gaõhi. Sā amaccassa evaü sāsanaü pesesi: "sace amacco dhanaü icchati, ito gaõhātu, amhākaü vāõijassa videsaü gatassa tãõi saüvaccharāni honti, tassa jãvabhāvaü vā matabhāvaü vā na jānāmi, tassa pavatti ¤atvā mayhaü kathethā"ti vatvā kahāpaõaü3 na aggahesi. So tassā patimhi mārite mayhaü kathaü gaõhissatãti cintetvā dve bhåtavejjake pakkosāpetvā "idha nisãditvā videsaü gatamanussaü māretuü sakkosã"ti āha. Tattheko manusso ahaü māretuü na sakkomãti āha. Eko pana manusso ahaü māretuü sakkomãti āha. So amacco taü gahetvā rattiü āmakasusānaü gantvā matamanussasaü mantaü parivattetvā udakena pahari4. So matamanusso uņņhāya "kiü karomã"ti āha. So "imaü asipattaü gahetvā nandivāõijaü māretvā āgacchāhã"ti āha. So sādhåti vatvā amanusso
----------------------------------------------- -----------------
1. Rasa. Sãhaëadãpe kira mahātitthapaņņane. 2. "Mahātitthanagaraü"ti bhavitabbaü. 
3. Bã 2. Mahādhanaü. 4. Parihari (sabbesu)


[SL Page 146] [\x 146/]      

Gacchanto nandivāõijaü attano katakammaü niņņhāpetvā āgacchantaü samuddamajjhe disvā māressāmãti vatvā mukhena jālaü vissajjento nāvābhimukho pakkhandi, nāvāya manussā taü disvā bhayappattā mahāsarena viraviüsu. Tesaü saddaü sutvā nandivāõijo kimetanti paņipucchi, te taü kāraõaü kathesuü. So sādhåti vatvā sabbe mettaü karothāti vatvā sabbesaü buddhaü saraõaü adāsi. Saraõesu patiņņhita-kāle so amanusso sele pahatapāsāõaü viya nivattitvā āgantvā amaccassa asiü datvā maritvā pati. Puna pi naü pesesi tepi puna saraõaü gaõhiüsu. Amanusso puna āgantvā pati. Tãsu vāresu payojesi, amanusso puna āgantvā pati. Catutthavārepi nivattitvā amanussaü uņņhāpetvā mārehã ti vatvā pesesi. So amanusso etassa saraõe patiņņhitabhāvena māretuü asakkonto paņi āgantvā amaccaü ca bhåtavejjaü ca māretvā sayaü bhåmiyaü patãti. 

Nandivāõijassa vatthuü aņņhamaü.
-------------------

73. Kāvãrapaņņane1 vatthumhi atthuppatti. 

Kāvãrapaņņane1 micchādiņņhikā devakule phalake cittakammaü katvā mahādevataü ujukaü ņhitaü katvā akaüsu, satthāraü tassa vandanākāraü katvā akaüsu. Upāsakā devakulaü gantvā tasmiü tasmiü ņhāne cittakammaü olokentā phalake cittakammaü oloketvā "satthāraü no ananuråpaü kata"nti roditvā paridevitvā rājadvāraü gantvā ugghosesuü. Rājā te pakkosāpetvā kasmā ugghosethāti paņipucchi. "Mahārāja, amhākaü satthā sadevake loke mahanto. Devakule ca amhākaü
----------------------------------------------- --------------
1. Bã 1. Bã 2 kš. Kappirapaņņane. R. Kajjirapaņņane.


[SL Page 147] [\x 147/]      

Satthāraü mahādevassa vandanaü katvā akaüsu. Amhākaü satthuno ayuttaü katanti ugghosemā"ti āhaüsu. Rājā tesaü kathaü sutvā "sabbeva attano attano satthārānaü mahantabhāvaü kathenti. Tumhākaü satthuno mahantabhāvaü kathaü jānāmā"ti āha. Tepi "tumhākaü amhākaü satthuno mahantabhāvaü jānāpessāmā"ti ahaüsu. "Mahārāja, tumhe phalakaü2 āharāpetvā tatheva nisãdāpetvā devakule kammikānaü la¤chena la¤chitvā sattāhaü gopetvā dvāraü vivarāpetvā oloketha, tadā amhākaü satthuno mahantabhāvaü jāneyyāthā"ti āhaüsu. Rājā sādhåti vatvā tesaü kathita-niyāmeneva ņhapāpesi3. Te pana upāsakā dānaü datvā sãlaü rakkhitvā uposathaü upavasitvā sattesu mettaü katvā "amhākaü katakusalanissandena mahiddhikā mahānubhāvā devatā amhākaü satthuno uņņhāya ņhitabhāvaü dassethā"ti āhaüsu. Tasmiü khaõe sakkassa devara¤¤o paõķukambalasilāsanaü uõhākāraü dassesi. Tato sakko devarājā āgantvā satthāraü ņhitaü katvā mahādevaü satthuno pādavandanaü karontaü katvā upāsakassa kathesi. Tato upāsako suriye uggate pāto yeva ra¤¤o santikaü gantvā "amhākaü satthā uņņhāya ņhito, mahādevo satthāraü vandamāno ņhito"ti āha. Rājā sādhåti vatvā nāgare sannipātāpetvā devakulaü gantvā sāņakaü mocāpetvā satthāraü uņņhāya ņhitaü addasaüsu, mahādevo4 onamitvā tathāgataü vandamānaü addasaüsu. Rājā taü disvā micchādiņņhiü pahāya saraõesu patiņņhito devakulaü bhinditvā vihāraü kārāpetvā micchādiņņhike attano vijitā5 nãharāpetvā yāvajãvaü pu¤¤aü katvā sugatiü gatoti. 

Kāvãrapaņņanavatthu6 navamaü.
----------------
----------------------------------------------- ---
2. R.Kš.Pallaükaü. 3. Bã 1.Bã 2.ōhapesi. 4. "Mahādevaü"ti bhavitabbaü. 
5. (Sabbesu:) jãvitā. 6. (Sabbesu:) kajjirapaņņanavatthu. 


[SL Page 148] [\x 148/]      

74. Nakulassa vatthumhi atthuppatti. 

Rohaõajanapade a¤¤atarasmiü gāme upāsako nakulo nāma. Ucchuyantabhatiü katvā dvādasa kahāpaõe labhitvā mahāgāme kulagehe attano dhãtaraü dvādasakahāpaõena iõena vasantiü iõato nãharissāmãti gacchanto antarāmagge sakaņabhinnakhaõķe1 tissamahāvihāravāsã cålapiõķapātikatissattheraü disvā puņaka bhattaü ādāya gacchantaü manussaü disvā puņakabhattaü me dehãti vatvā tena adinne dvādasakahāpaõe datvā ekaü puņakabhattaü gahetvā therassa adāsi. Thero arahattampāpuõitvāva paribhu¤ji. Upāsako dhãtusantikaü agamāsi. Dhãtari pucchante taü kāraõaü kathetvā pattiü anumodāhãti āha. Sā taü anumodi. Thero vihāraü gantvā attano arahantabhāvaü2 ārocetvā upāsakena3 āgantvā kåņāgāra gahitakāle kåņāgāraü uņņhahatåti adhiņņhāya parinibbayi. Pa¤casatā bahumanussā tāva kåņāgāraü cāletuü nāsakkhiüsu. Kākavaõõatissamahārājā senaügena saddhiü āgantvā cāletuü nāsakkhi. So pana bhattadinna-upāsako4 therassa parinibbutabhāvaü sutvā āgantvā kåņāgārakaõõe aggahesi. Tassa gahitamatte yeva kåņāgāraü uņņhahi. Taü kāraõaü kākavaõõatissamahārājā sutvā taü upāsakaü pakkosāpetvā mahantaü sammānaü katvā tassa vasitagāmaü kaõõikagāmaü nāma katvā taü tassa bhuttagāmaü katvā adāsi. Tassa dinnabhāvena pacchānakulanagarakaõõikaü nāma ahosãti.

Nakulassa vatthu dasamaü.
------------
----------------------------------------------- -----------------
1. Kš. R. Sāņakabhinnakhaõķe bã 1. Bã 2. Sakaņabhinnakhaõķaü 2.Kš.R.Arahattaü pattabhāvaü. 3. (Sabbesu:) upāsako: 4. R. Atthadinna upāsako. 

[SL Page 149] [\x 149/]      

75. Ambāmaccassa vatthumhi atthuppatti. 

Veõigālassa1 putto ambāmacco nāma cålanāgakhandhāvāre2 viharati, tasmiü samaye janapadaü dubbhikkhaü ahosi. Manussā bhikkhāya caritvā āhāraü dukkhena labhanti. So pana amacco haliddi-siīgiverādi-anekavaõõabhaõķaü gāhāpetvā tattha tattha gantvā vihiü āharathāti vatvā janapadaü pesesi. Rattivihāre2 naëakhaõķapadhāne4 vasanto cåëapiõķapātika-nāgatthero nāma etassa vasanagāmaü piõķāya pavisitvā yathādhotena pattena nikkhami. So theraü oloketvā macchamissakena5 sajjetvā attano pubbavaķķhitabhattaü6 therassa adāsi. Thero tassa cittācāraü oloketvā vipassitvā arahattaü patvā bhu¤ji. Amaccassa pana bhariyā ukkhaliü vivaritvā āhāraü olokentã ukkheliü påretvā ņhitaü sālibhattaü addasa. Tato bhattaü kaņacchunā gahetvā pātiyaü pakkhipitvā pātiü påretvā aņņhāsi, kaņacchunā bhattaü gahitaņņhānaü na pa¤¤āyati. Amhākaü pu¤¤ena evaü bhavitabbantã cintetvā sakalagāmavāsãnaü ānetvā bhojesuü. Tasmiü gāme nibbattadevatā tassa santuņņhā tassa gehe manussā viya bahusakaņaü påretvā sāliü āhariüsu. Tato sālipacchiü gahetvā koņņhake pakkhipiüsu. Sabbe koņņhā sālipuõõā yeva ahesuü tassa gehe sā devatā tussitvā vaüsena7 sāliyo abbocchinnā pavattesi amacco tato paņņhāya dānaü datvā bahuü pu¤¤aü katvā sagge nibbattoti. 

Ambāmaccassa vatthu ekādasamaü.

Vaggo paripuõõo.
----------------------------------------------- ------
1. Rasa. Veõigāma. 2. (Sabbesu:) khaõķavāre. Saddha: "sulunnaru nam kandavurehi" 3. Rasa. Rattiyaü vihāre. (Asuddhapāņho) 4. Saddha. "Baņakaķa nam bhāvanā geyi. 
5. (Sabbesu:) mcchamissake. 6. (Sabbesu) pubbavaķķibhattaü ("purato vaķķibhatta"ti yuttataraü 7. Bã 2. Kš. R. Vāssena 

[SL Page 150] [\x 150/]      

76. Coraghātaka vatthumhi atthuppatti. 

Sāvatthinagare pa¤casatā corā bahinagare hutvā rattiü āgantvā corakammaü karonti. Athekadivasaü antonagaraü pavisantā janapadamanussaü passitvā kattha vāsikoti pucchiüsu. So attano janapadavāsibhāvaü kathesi. Kiü amhākaü kammaü karissasãti āhaüsu, sādhu sāmãti āha. Te taü gahetvā antonagaraü pavisantā corakammena jãvikaü kappesuü. Athekadivasaü te corakamme aggahesuü. Te ra¤¤o dassesuü. Rājā te disvā "tumhākaü antare ime sabbe māretuü samatthassa jãvitaü dammã"ti āha. Pa¤casatā corā a¤¤ama¤¤asambandhā a¤¤ama¤¤asahāyakāti māretuü1 na icchiüsu. So pana janapada manusso "ahaü māremã"ti vatvā sabbe māresi. Rājā tassa tussitvā coraghātakammaü adāsi. So pa¤cavãsativassāni coraghātaka-kammaü akāsi. 

Rājā tassa mahallakoti vatvā a¤¤assa coraghātakakammaü adāsi so coraghātakakammena2 apanãto a¤¤atara-manussassa hatthato nāsikavātaü uggaõhitvā hatthapāda-kaõõa-nāsādãhi bhinditabbaka-ruccanakaņņhānaü3 katvā bhindantaü māretabbayuttānaü nādikavātaü vissajjetvā māretabbamantaü labhi so ra¤¤o sāsanaü pesesi: "ahaü pubbe mahallakabhāvena manusse dukkhāpetvā bhinditabbānaü bhindāmi. Māretabbānaü māremi. Idāni pana nāsikavātaü vissajjetvā bhinditabbānaü bhindāmi, māretabbānaü māremã"ti. Rājā sādhåti vatvā coraghātakakammaü tasseva dāpesi. Etassa puna coraghātakakammaü karontasseva
----------------------------------------------- ----------
1. Kš. R. A¤¤ama¤¤aü māretuü. 2. R. Potthake natthi. 
3. Bã 2. Rujjanakaņņhānaü. [Sahasv16] 
[SL Page 151] [\x 151/]      

Tiüsavassāni atikkamiüsu. So pacchā mahallako hutvā maraõama¤ce nipajji. A¤¤asattadivasena4 kālaü karissatãti mahantaü vedanaü ahosi. So mahāniraye nibbatto viya mahāsaddaü katvā dukkhito hoti. Tassa saddena bhãtā manussā ubhopasse gehaü chaķķetvā palāyiüsu. Etassa maraõadivase sāriputtatthero dibbacakkhunā lokaü olokento etassa kālaükatvā mahāniraye nibbattanabhāvaü5 oloketvā attano gate etassa saggenibbattabhāvaü oloketvā etassa anukampaü paņiccatassa gehadvāre pākaņo ahosi. So theraü disvā duņņho hutvā theraü virajjhitvā palāpessāmãti vatvā nāsikavātaü vissajjesi. Thero atirekena virocamāno aņņhāsi, dve tayo vāre nāsikavātaü vissajjetvā vijjhāpetuü6 asakkonto theraü atirekena virocamānaü disvā cittaü pasādetvā attano pakkapāyāsaü therassa dāpesi. Thero maīgalaü vaķķetvā agamāsi. Corāghātako therassa dinnadānaü anussaritvā cavitvā sagge nibbatti. Bhikkhå tassa naņņhasāsanaü sutvā kataramahāniraye vā tiracchānayoniyaü vā nibbattãti (?) Satthāraü pucchiüsu. Satthā tesaü kathaü sutvā sāriputtattherassa dinna-pāyāsadānanissandena devaloke nibbatto, tasseva nissandena anāgate paccekabuddho bhavissatãti. 

Coraghātakavatthu paņhamaü. 
---------------
----------------------------------------------- ----------
4. Bã 2. Divase. 5. (Sabbesu:) nibbattamānaü 6. R.Vijjāpetuü.


[SL Page 152] [\x 152/]      

77. Cålagallakaraņņhe āsanasālaü jaggantassa upāsakassa vatthumhi1 atthuppatti. 

Taü yathānusuyyate:-

Maliyamahādevatthero cetiyavihāraü gantvā padhānaghare vasati.2 Athedivasaü rattibhāgasamanantare therassa udaravāto cali. Tassa ekādasabhāgayāguü pivitakāle sukhaü hoti, atha so taü yāguü kuto labhissāmãti dibbacakkhunā olokento cålagallagāme upāsakassa gehe pakkataruõayāguü attano pãtakkhaõe yeva sukhaü bhavissatãti ¤atvā pātovu'ņņhāya sarãrapaņijagganaü katvā saüghikavattaü katvā cetiyaügaõe bodhiyaügaõe vattaü katvā pattacãvaramādāya ākāsaü ullaüghitvā cålagallagāmadvāre otaritvā cãvarakhette ņhatvā cãvaraü pārupitvā pattamādāya antogāmaü pavisitvā gharapaņipāņiyā bhikkhāya caramāno āsanasālaü pāvisi. Tasmiü kāle āsanasālā jagganako upāsako taü theraü disvā "kinnu kho bhante pātova antogāmaü paviņņhosã"ti pucchi, thero attano yāgu atthāya āgatabhāvaü kathesi. Upāsako "sādhu bhante, yāguü paņisampādanakālaü āgamayamāno mayhaü āsanasālāya nisãdāhã"ti āha. Thero ca upāsakassa kathaü såtvā tassa hetusampannabhāvaü oloketvā "upāsaka, yāva yāgupacanakālo tāva tāvatiüsadevalokaü gantvā cålāmaõicetiyaü vanditvā āgacchāmã"ti āha. Tato upāsako "bhante ahaü kathaü gamissāmi, devalokaü mādisena nāma gantuü na sakkā"ti āha. Thero tassa kathaü sutvā kevalaü tvaü gantukāmo ahaü taü ādāya gamissāmãti vatvā tassa upāsakassa
----------------------------------------------- -------------------
1. Rasa. Cålagalla vatthumhi. 2. Rasa. Veriyavihāre paņivasati padhānagharasmiü (cålagallakavihāro jajjaranadiyā samãpe patiņņhito eko mahāvihāroti rasavāhiniyaü vuttaü.


[SL Page 153] [\x 153/]      

Aüse attano nisãdanacammaü datvā ņhapetvā attano pacchato pacchato āgamanaü katvā adhiņņhāya ākāsaü ullaüghitvā tāvatiüsadevalokaü gantvā cålāmaõicetiyadvāre patiņņhāsi tato tesaü gantvā ņhitasamanantarameva metteyyo puõõapāramã cålāmaõicetiyaü vandissāmãti vatvā chadevaloke devarājānaü ādiü katvā devagaõaparivuto metteyyo puõõapāramã anekabodhisattaparivāro ratanacaügoņakena ratanacuõõaü ratanamālaü ratanagandhaü gāhāpetvā anekakoņisatasahassa-maõidaõķake daõķadãpaü jālāpetvā dibbapāricchattaka - koviëāra - kaõikāra - campaka - nāga - pāņali - mucalinda - ketaka - punnāga - piyaügu - tilaka - jātisumana - konda - vanamālã - kanavera - madhugandhika - sindhuvāra - uppala - paduma - puõķarãka - sogandhika - nãluppala - rattuppala - setuppalādi - nānāvaõõa dibbakusuma - candana - cuõõādi - anekavidha - vicittadhajapaņākāyo gāhāpetvā mahānubhāvena attano vimānā nikkhami. Atha tasmiü kāle bodhisattassa parisāsu eko devaputto ekekapasse tigāvuta-tigāvute rajataalaükārena alaükata - mahādevakāyā parivāretvā tigāvuta - rajatayaņņhiyā rajatadhajapatākāyo gāhāpetvā tigāvuta - rajatakuntiyo ussāpetvā tigāvuta rajatavaõõa - chattasahassaü attano matthake dhāretvā sayaü rajatavaõõaü vatthaü paridahitvā rajatavaõõaü vilepanaü gaõhitvā setaassayutte setarathe patiņņhāya devatānaü parivāretvā āgacchati. Taü āgacchantaü devaputtaü disvā upāsako metteyyo nāma esoti theraü pucchi. Taü sutvā thero "upāsaka, na eso metteyyo puõõapāramã, eso laükādãpe hatthikhandhavihāre bhikkhācārakammāragāme eko gopālako a¤¤ehi dārakehi saddhiü divasaü gāvo rakkhitvā sāyaü gehaü āgamanakāle supupphitaü a¤janagumbaü1 disvā tato mālaü chinditvā vallikena
----------------------------------------------- ------------
1. Kš. A¤canagumbaü, rasa setakālavalligummbaü.


[SL Page 154] [\x 154/]      

Kesavaņņiyaü laggetvā atirekaü hãre pavesetvā ekaüsaü katvā gavarakkhanadaõķaü khandhe ņhapetvā ubhohi hatthehi daõķake gahetvā gāyanto gacchati. Atha tasmiü kāle antarāmagge ekaü vammikaü disvā attano pilandhitamālaü sabbaü omu¤citvā cammikamatthake påjetvā, tattha udakaü si¤citvā vanditvā gacchantassa maggāsanne a¤¤atarasmiü vammike nibbatto2 āsiviso nikkhamitvā ķasitvā māresi. So tato cuto tassa nissandena devaloke nibbattitvā evaråpaü sampattiü paņilabhãti āha. Upāsako taü sutvā "aho kammassa vipāko mahā vatā"ti somanassajāto ahosi. 

Tato a¤¤o devaputto ubho hatthapasse tigāvute tigāvute pavāëaphalakāvudhe gahita - devaputtehi parivāretvā pavāëayaņņhiyā pavāëadhaje ussāpetvā tigāvute tigāvute pavāëakunte ussāpetvā pavāëavaõõaü vatthaü paridahitvā pavāëavaõõa-vilepanaü gaõhitvā pavāëavaõõa-sindhavayuttarathaü āruyha pavāëavaõõa-chattaü matthake dhārayamāno devasaüghaparivuto mahānubhāvena āgacchati. Taü disvā upāsako eso metteyyo puõõapāramãti paņipucchi. "Neso upāsaka metteyyo, laükādãpe vedissa-vihāre3 bhikkhacāragāme eko gopālako a¤¤ehi dārakehi saddhiü gāvo jajjaranadãsamãpaü otāretvā rattamālavanaü pavisitvā tato mālaü chinditvā vāëukathåpaü katvā nānāvidhena påjetvā udakaü āsi¤citvā cittaü pasādetvā matthake sākhāmaõķapaü katvā gehe agamāsi. Tasmiü yeva rattiyā udaravātābādhena maritvā etassa kammassa nissandena imasmiü devaloke nibbattitvā evaråpaü sampattiü paņilabhãti kathesi. Atha a¤¤o devaputto ka¤canaphalakagahitehi4 ubhopasse
----------------------------------------------- -----------------
2. (Sabbesu) nibbattito. 3. Rasa. Cetiyavihārāsanne. (Pubbevutta veriya vihārāsanneti ma¤¤āmi.) 4. (Sabbesu) gahite. 


[SL Page 155] [\x 155/]      

Tigāvute tigāvute parivāretvā sabbaka¤canamayaü dhajaü samantā tãõi gāvutāni ussapetvā sabbaka¤canamayakunto tigāvute ussāpetvā sayaü ka¤canamayaü vatthaü paridahitvā ka¤canavaõõasindhavayutte ka¤canamayarathepatiņņhāya devatāhi parivāretvā āgacchati, upāsako tampi disvā theraü pucchi thero "upāsaka metteyyo na hoti eso, laükādãpatale gaügāsanne tindukagāme eko gāmadārako pāto vuņņhāya gavaü5 gaügāsannaü otāretvā vicaranto supupphitaü ekaü kosātakãgumbaü disvā tato pupphaü vicinitvā vālukāthåpaü ussāpetvā nānāvidhena mālaü påjetvā matthake maõķapaü katvā udakaü osi¤citvā cittaü pasādetvā vanditvā gato. Atha so pacchā kālaükatvā etassa kammassa nissandena imasmiü devaloke nibbattitvā evaråpaü sampattiü paņilabhatã"ti kathesi. Atha a¤¤o devaputto maõimayaphalakāya ubhohatthapasse tigāvute tigāvute anubandhaü katvā puna tigāvute maõidhajaü ussāpetvā maõikuntaü purato katvā sayaü maõivaõõavatthaü paridahitvā maõivaõõavilepanaü gaõhitvā maõivaõõasindhavayutte maõivaõõarathe patiņņhāya devasaüghaparivuto mahānubhāvena āgacchati, taü disvā upāsako tatheva pucchi. Thero "upāsaka, eso laükādãpe laükāpabbatapāde6 mahātissagāme eko gopāladārako a¤¤ehi dārakehi saddhiü gāvo otāretvā pabbatapāde vicaranto supupphitaü girikaõõikamālāvanaü disvā tato mālaü ocinitvā āsanne kandare vāëukathåpaü katvā vaõņena vaõņaü pattena pattaü samaü katvā nānāvidhena påjetvā udakaü osi¤citvā matthake maõķapaü katvā somanassajāto vanditvā agamāsi. So pacchā kālaükatvā etassa kammassa nissandena imasmiü devaloke nibbattitvā evaråpaü mahāsampattiü paņilabhatãti" vatvā aņņhāsi. 
----------------------------------------------- ---------------
5.(Sabbesu) bhavaü.Rasa.Gohaõaü. 6 (Sabbesu:) laükārapabbatapāde


[SL Page 156] [\x 156/]      

Atha a¤¤o devaputto ubho hatthapasse tiyojane tiyojane ņhāne sattaratanamayaü phalakapantiü parivāretvā purato sattaratanamaya-yaņņhiyā sattaratanamissakadussapaņadhajaü olambakaü katvā tiyojanaņņhāne sattaratanamayaü kuntasahassaü ussāpetvā sattaratanamayaü vatthaü paridahitvā sattaratanamayapasādhanena pasādhitvā tiyojanaņņhāne ratanavitānaü matthake dhārayamāno sattaratanamaya sindhavayutte sattaratanamaya-rathe patiņņhāya sattaratanacuõõaü gāhāpetvā tāvatiüsadevaloke tāvatiüsadevaparisānaü abhibhavanto āgacchati. Upāsako taü disvā tatheva pucchi. Thero tassa evaü byākaronto "upāsaka, eso na metteyyo, atha so laükādãpe cittalapabbatavihārassa bhikkhācāra - kappakandaragāme saddhāsampanno sãlaü rakkhamāno a¤¤ataro puriso tasmiü gāme āsanasālaü kārāpesi. A¤¤e manusse mahāgāme sālaü kurumāne disvā phalakaü adāsi, gopānasãdaõķaü ca adāsi, vallimuņņhikaü ca adāsi. Atha a¤¤e manusse7 pokkharaõiü khaõamāne disvā tehi saddhiü tãõi cattāri paüsupiõķikāni ādāya thale okiri. Atha a¤¤e manusse7 bodhimåle pakkhipiyamāne disvā tattha piõķaü pakkhipi. Atha ekassa dhammakathikassa santike dhammaü sutvā tuņņhamānaso attano uttarasāņakaü tassa adāsi. Tasmiü gāme setukārake disvā setupadarakhaõķaü adāsi. Dhammaghosako hutvā dhammasavaõaü ghosesi. Gaõabandho hutvā dānaü adāsi. Buddhadhammasaüghamāmako hutvā pu¤¤akammaü akāsi atha pacchā kālaükatvā imasmiü devaloke nibbattitvā āsanasālānissandena ubbedhena saņņhiyojanaü āyāmena tiüsayojanaü anekabhummikaü ka¤canavimānaü paņilabhi, pokkharaõãnissandena āvāņato ekaghanaudakadhārā saņņhiyojanaü satayojanaü ākāsaü ullaüghitvā devaputtassa matthakena parivattetvā
----------------------------------------------- ----------------
7. (Sabbesu:) a¤¤e manusso 


[SL Page 157] [\x 157/]      

Sabbakāmadado hutvā bhåmiyaü paņivassati. Bodhiyaīgaõe piõķidānanissandena alaīkatadevaparisā paņilabhi. Setukaraõaņņhāne padaradānanissandena tiüsayojanikaü8 sahassasindhavayuttarathaü paņilabhi dhammaghositanissandena devatānaü antare uttaritaro ahosi. Sãlarakkhitanissandena accharāsahassaka¤¤āyo parivāresuü. Dhammakathikassa uttarisāņakassa dinnanissandena bahu - anekavidha - kapparukkhaü ahosi. Eso devaputto na metteyyo upāsakā"ti kathesi. 

Atha tato caturāsãti-maõi-ka¤cana-lohitaüka-masāragalla-sattaratanamaya-dasasahassa- kuntāni purato katvā sattaratanamayaü puõõaghaņasahassaü rattuppala-setuppalāni kalāpaü katvā mukhavaņņiyaü pavesetvā cålāmaõicetiye påjanatthāya paņhavito uggacchamānaü viya gāhāpetvā tiyojanaratanachattaü matthake dhārayamāno sattaratanamayaü kiükiõikaü vādiyanto ka¤canakāsikavatthaü mahāvitānaü sirasmiü dhārayanto tiyojanika - sattaratanamayarathe patiņņhāya devagaõaparivuto dibbacandana - cuõõāni ca nānāvidhakusumāni ca ratanacaügoņakena gāhāpetvā metteyyo nāma puõõapāramã bodhisatto chadevaloke devatānaü cakkhåni attano dassanena atittaü katvā sabbadevatāhi parivuto paņhavã-ākāsaü ekaninnādaü kārento āgacchati. Upāsako taü disvā theraü pucchi, thero eso metteyyo bodhisattoti taü kathesi. Atha so metteyyo puõõapāramã theraü disvā vegena rathā oruyha pa¤capatiņņhitena vanditvā uņņhāya "bhante kena kammena āgatosi"ti? Pucchi, thero tato cåëāmaõicetiyaü9 vandanatthāya āgatamhāti avoca. Atha so upāsako tassa pāde urena nipajjitvā ņhito. Tato metteyyo taü "kataragāmavāsiko? Kena
----------------------------------------------- --------------
8. R.Tiyojanikaü, 9. Cåëāmaõiyaü (sabbesu)


[SL Page 158] [\x 158/]      

Kammena āgatosã"ti? Pucchi, tato thero, upāsakassa akhaõķaü katvā pa¤casãlarakkhaõabhāva¤ca āsanasālaü jagganabhāva¤ca kathesi. Tato metteyyo upāsakassa dibbasāņakaü datvā paņisanthāramakāsi. Atha thero upāsakaü ādāya cålagallagāmaü āgantvā tassa gehe ekādasabhāgayāguü gahetvā phāsukaņņhāne nisãditvā paccavekkhitvā paribhu¤ji, tato paribhuttamattena byādhi våpasamitvā sukhitabhāvaü ahosi. Atha so sukhito ākāsaü ullaüghitvā cetiyavihāraü agamāsi. Tato tasmiü gāme bahumanussā upāsakassa nivatthasāņakaü oloketvā "upāsaka, idaü dibbavatthaü kuto labhi, idaü manussaloke natthã"ti pucchiüsu. Atha upāsako taü kāraõaü vitthārena sabbaü kathesi. Taü sutvā mahājano saddhāsampanno ahosi. Upāsako tato sattame divase cavitvā tusitapure nibbattãti. 

Cålagallaupāsakassa vatthu dutiyaü. 
--------------------

78. Veõisālassa1 vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaladãpe veõisālassa1 putto tissaamacco nāma mahāgāmaü attano bhogagāmaü katvā paņivasati. Atha tissamahāvihāre attano kulåpagatherassa santike dakkhiõāvibhaīgasuttantaü sutvā mahābhikkhusaīghassa dānaü pavattemãti aggabhattaü bhikkhånaü adatvā na paribhuttapubbo. Atha so amacco aparabhāge paccantajanapadavāsãmanussānaü āgatakāle tesaü nahānasajjaü kārāpento taü divasaü atikkāmesi. Tato bhikkhå bhu¤jitvā vihāraü agamaüsu. Tato amaccagehe manussā aggabhattaü āharitvā amaccassa purato ņhapesuü. Amacco taü disvā kena kāraõena "idaü aggabhattaü bhikkhånaü
----------------------------------------------- ----------------
1. Kš. Veõiyasālassa. Rasa. Paõķaraügassa


[SL Page 159] [\x 159/]      

Na dinna"nti āha, manussā, "sāmi, tayā pakatiyā āõattakāle dassāma, idāni tvaü aggabhattaü asaritvā kālaü atikkāmesã"ti kathesuü. "Tena hi sãghaü samaõasamaõãnaü dassathā"ti avoca. "Sāmi, idāni vikālo"ti āhaüsu. Amacco tesaü kathaü sutvā imasmiü kāle bhuījanako atthãti pucchi. Imasmiü kāle naīgalabhāvãantarasusāne vasanto eko paõķaraīgo atthi, tassa vikāle bhu¤janabhāvaü manussā ārocesuü. Amacco taü sutvā tena hi imaü bhattaü haritvā tassa dethāti avoca. Manussā sādhåti bhattaü ādāya paõķaraīgassa vāpiyā2 balisena macchabandhanakāle agamaüsu. Atha paõķaraügo tesaü āgamanasaddaü sutvā attanā gahitamacche ca balisaü ca chaķķetvā pādena akkamitvā aņņhāsi. Atha bhattaü gahetvā gatamanussā paõķaraīgassa taü kiriyaü disvā attanā ānãtabhattaü tassa adatvā amaccassa santikaü agamaüsu. Amacco manussānaü āgate disvā tumhākaü disvāva paõķaraügo kiü akāsãti pucchi manussā paõķaraīgena kataniyāmaü kathesuü. Amacco taü sutvā tuņņhamānaso "tumhehi evaråpassa hirottappasampannassa adatvā kassa dassathā"ti vatvā puna gantvā bhattaü tasseva datvā sve bhattena nimantethā"ti avoca. Manussā amaccassa kathaü sutvā tathā akaüsu. Amacco punadivase paõķaraīgassa mahādanaü adāsi. Atha aparabhāge amacco maraõakāle attanā paõķaraīgassa dinnadānaü anussaritvā tato cuto kāëatindukavihāre3 mahāsattapaõõirukkhe bhummadevaputto hutvā nibbatti. Tassa nibbattasamanantarameva nānāvidhāni khajjaka-bhojanāni aparimāõāni ahesunti. 

Veõisālassa1 vatthu tatiyaü. -----------------
----------------------------------------------- -----------------
2. Bã 1. Bi 2 r.Gāviyā 3. Kodhabhindakavihāre (sabbesu.) "Kāëatindukavihāre"ti rasa vāhiniyaü. 


160

79. Dubbiņņhi-mahātissa-vatthumhi atthuppatti. 

Laīkādãpe mahelanagare dubbiņņhimahātisso nāma paņivasati. So saddhāsampanno ahosi. Tassa gehe ekadivasaü vappamaīgalaü ahosi. Tasmiü yeva divase tassa dhāraõako1 eko manusso assa vappamaīgalassa antarāyaü karissāmãti anurādhapure abhayavihāre2 gantvā tissadattattheraü vanditvā "bhante, sve pa¤casate bhikkhå ādāya dubbiņņhimahātissassa gehaü āgamissathā"ti nimantetvā agamāsi. Tato punadivase dubbiņņhimahātisso vappamaīgalatthāya khettaü agamāsi. Atha thero pāto vuņņhāya sarãrapaņijagganaü katvā pa¤casate bhikkhå ādāya dubbiņņhimahātissassa gehadvāraü sampāpuõi. Tato dubbiņņhimahātissassa bhariyā theraü disvā somanassajātā therassa hatthato pattaü gahetvā sabbe bhikkhå gehe nisãdāpetvā vandamānā aņņhāsi. Thero "mahāupāsike, tava gehe mahāpapa¤co viya khāyatã"ti āha. Atha sā therassa kathaü sutvā "tumhe mā gacchathā"ti āha. Atha upāsikā gantvā "bhante, idaü bhattaü sakadārakānaü paņiyattamattaü, divā tumhākaü bhattaü paņiyādemã"ti vatvā puna nānaggarasena bhattaü paņiyādetuü ārabhi. Atha dåbbiņņhimahātisso kammantā gehaü āgantvā theraü disvā somanassajātā vanditvā ekamantaü aņņhāsi. Tasmiü kāle thero "upāsaka, tava gehe vappamaīgalabhāvaü jānitvā nāgatamha. Atha kho tayā pesitamanussena nimantitena āgatamhā"ti āha. Tato upāsako therassa kathaü sutvā "aho, mama dhāraõako manusso mayhaü ca vappamaügalantarāyaü karissāmãti akāsãti jānitvā so mayhaü vappamaīgalassa antarāyaü karonto tumhādisānaü
----------------------------------------------- -----------
1. Rasa. Iõasandhārako. 2. Rasa. Abhayuttaravihāraü. [Sahasv17] 
[SL Page 161] [\x 161/]      

Sappurisānaü mama gehaü āgatabhāvaü akāsi. Taü purisaü nissāya imaü paņilābhaü alabhiüti vatvā "so ajjato paņņhāya mama sahāyo"ti vatvā tena saddhiü mittasanthavaü katvā taü dhāraõakaü kahāpaõe likhita-paõõaü phāletvā chaķķesi. Atha te tato paņņhāya mittadhammaü yāvajãvaü abhinditvā yathākammaü gatāti. 

Dubbiņņhimahātissassa vatthu catutthaü.
-----------------------

80. Tissadaharasāmaõerassa1 vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe tissa-daharasāmaõero nāma mahāgāme tissamahāvihāre vasanto anupubbena janapadacārikaü caranto puratthimapasse pānavāpigāme2 bhikkhaü caranto navasappinā bhattaü paņilabhitvā gāmadvāre ņhito ekaü manussaü udakaphāsukaņņhānaü pucchi. Atha so manusso "bhante kattha gamissathā"ti āha. Sāmaõero upāsaka mahāgāmaü gamissāmãti āha. Upāsako "bhante, tumhākaü purato gamanamagge kakudhakandaraü3 nāma atthi, tattha udakaphāsukaņņhānaü nāma ramaõãyaü atthi, gacchāhã"ti āha. So sāmaõero sādhåti vatvā bhattamādāya kakudhakhandhanadiü gantvā udakaphāsukaņņhāne nisãditvā bhattaü bhu¤jituü ārabhi. Tasmiü kāle ekena manussena saddhiü gatā ara¤¤e ekā sunakhã kandaraņņhāne vijāyitvā dārake purato katvā nipannā ahosi. Atha sā bhattagandhaü ghāyitvā nippannaņņhānato uņņhāya gacchantã sāmaraõerassa santikaü gantvā ekamante aņņhāsi. Tato sāmaõero
----------------------------------------------- -------------
1. Rasavāhiniyaü "kuõķaliyā vatthu"ti dissati. 2. Rasa.Pāsāõavāpigāme. 
3. Rasa. Kakubandhakandaraü.


[SL Page 162] [\x 162/]      

Attano bhu¤janatthāya uņņhitaü paņhamaü bhattapiõķaü tassā sunakhiyā kāru¤¤aü katvā tassā purato ņhapesi. Tato sā somanassā hutvā bhu¤jituü ārabhi. Atha sāmaõero tāya tuņņhamānasā hutvā bhu¤jamānaü disvā sayaü abhu¤jitvā punappunaü okiritvā tassā yeva bhojetvā uņņhāya pattaü paņisāmetvā ādāya agamāsi. Tato sunakhã therassa pasannacittā na cireneve kālaükatvā jambudãpe devaputtanagare ra¤¤aü4 paņicca aggamahesiyā kucchismiü5 paņisandhiü gaõhitvā dasamāsaccayena mātukucchito nikkhantā sikhāmaīgaladivase kuõķalā nāma ahosi. Atha aparabhāge so daharatissasāmaõero mahābodhiü vandissāmãti nāvaü abhiruyha paratãraü gantvā anupubbena vicaranto devaputtanagaraü bhikkhāhāratthāya pāvisi. Tadā rājadhãtā sãhapa¤jaraü vicaritvā rājavãthiü olokentã sāmaõeraü antovãthiyā bhikkhācāraü6 disvā pubbasinehaü paņilabhitvā jātissara¤āõena uppannajātiü7 anussaritvā sāmaõerena attano katakammaü disvā sāmaõeraü pakkosāpetvā rājagehe nisãdāpetvā nānāggarasabhojanaü bhojetvā bhattakiccāvasāne ekamantaü nisãdāpetvā sāmaõerena saddhiü sallapantã "maü jānāthā"ti āha. Sāmaõero "na jānāmã"ti avoca. Tato "bhante sãhaëadãpe kakudhakhandhanadiyā8 nisãditvā tumhākaü bhu¤janakāle ekāya sunakhiyā bhattaü dinnabhāvaü jānissathā"ti pucchitvā tadā sā hasantã sabbaü vitthārena kathetvā sāmaõerassa ¤ātakāle9 "bhante, mama anuggahaü paņicca imasmiü yeva nagare vasathā"ti paņi¤¤aü gahetvā tassa vihāraü kārāpetvā tattha mahābhikkhusaüghassa mahādānaü adāsi. Catupaccayena sulabhaü katvā vasāpesi. Atha sāmaõero sunakhiyā dinnadānaü anussaritvā somanassaü uppādetvā 
----------------------------------------------- -----------------
4. Kš. Ra¤¤o. 5. R.Potthake natthi. 6. "Bhikkhāya carantaü"ti bhavitabbaü. 
7. "Pubbajāti" ti yuttataraü. 8. Bã 1. Bã 2. Kakubandhanadiyā. 9. (Sabbesu) sa¤jātakāle. 


[SL Page 163] [\x 163/]      

Uppanna-pãtiü khayato sammasitvā arahattaü patvā tasmiü yeva vihāre vasitvā āyupariyosāne tattheva parinibbāyãti. 

Tissadahara-sāmaõerassa vatthu pa¤camaü.
-----------------------

81. [II.] Tissa (dahara) sāmaõerassa vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe uttarapacchiyaü nāgavihāre vasanto tissadaharasāmaõero nāma hatthasāradhanaü vissajjetvā bhikkhusaüghassa mahādānaü dāpesi. Atha sayaü yāgu bhuttakāle1 gantvā mahāmagge ņhito va ito cito va gacchante bhikkhå disvā "bhante imasmiü vihāre yāgubhattaü paõãtanti" kathesi. âgantuka-bhikkhånaü sakkaccaü vattapaņivattaü karoti. Atha aparabhāge bhikkhusaüghassa pasannacitteneva kālakiriyaü katvā tasmiü vihārasāmante yeva ekasmiü mahānigrodharukkhe bhummadevo hutvā nibbatti. So mahānubhāvo nāmena tisso nāma ahosi. Tassa dibbannapānaü gahetvā ņhitadevaputtā pa¤cayojanamattake ņhāne pattharamānā ahesuü. Athekadivasaü saņņhimattā bhikkhå tasmiü vihāre dhåragāme bhikkhatthāya caritvā ki¤ci alabhitvā yathādhotena pattena nikkhamitvā āgacchanti atha so devaputto te bhikkhå bhikkhaü alabhitvā gacchante disvā "ahaü pubbe a¤¤esaü santakaü aparihāpetvā parināmetvā dinnabhāvena imaü sampattiü paņilabhiü, idānāhaü mama santakaü bhikkhånaü dassāmã"ti cintetvā attano devadhãtāya saddhãü mantetvā tāya saddhiü tesaü saņņhimattānaü bhikkhånaü santikaü gantvā pa¤capatiņņhitena bhikkhånaü vanditvā saüghattherassa hatthato
----------------------------------------------- --------------
1. Kš. Yāgubhattakāle


[SL Page 164] [\x 164/]      

Pattaü gahetvā bhikkhå ādāya pabbatābhimukho gacchati. Atha te bhikkhå "āvuso upāsaka, imasmiü pabbate manussavāso natthi, kasmā amha gahetvā pabbataü gacchasã"ti āhaüsu. Evaü vutte devaputto bhante, amhākaü nivāsagāmo etasmãü"ti vatvā te bhikkhå ādāya gantvā attanevimāne nisãdāpetvā dibbannapānaü āharathāti attano devaputte āõāpesi. Tato devaputtā dibbannapānaü gahetvā pa¤cayojane pattharitvā dibbannapānaü gahetvā āgacchanti. Atha tasmiü kāle ariņņhapabbate vasanto mahāsumanadevaputto nāma attano daharaparicārake gahetvā nāgadãpe rājāyatanacetiyaü vandissāmãti āgacchanto antarāmagge tesaü devaputtānaü pa¤cayojane pattharitvā dibbannapānaü gahetvā āgacchante disvā "kassa imaü paõõākāraü harissathā"ti pucchi. Atha devaputtā "nāgavihāre tissadevaputtassa harissāmā"ti āhaüsu. Taü sutvā mahāsumanadevaputto attano ca dibbannapānaü gahetvā tehi yeva saddhiü tissadevaputtassa santikaü gantvā tena saddhiü paņisanthāraü katvā bhikkhånaü vanditvā ekamantaü nisãdi. Atha te ubhopi devaputtā bhikkhånaü mahādānaü adaüsu. Atha te bhikkhå tissadevaputtassa pubbe katakammaü pucchiüsu. Tato devaputto attano nāgavihāre vasanakāle katakammaü kathesi. Atha bhikkhå "tissa, imaü sampattiü kittakaü kālaü anubhosã"ti pucchiüsu. Tato devaputto "bhante, kiü vadetha, ahaü imissā sampattiyā avasānakoņiü na passāmã"ti āha. Atha te bhikkhå tissassa kathaü sutvā attano gatagataņņhāne devaputtassa katakammaü vatvā bahumanusse dāne niyojesunti. 

Tissa (dahara) sāmaõerassa vatthu chaņņhaü.
-------------------------


[SL Page 165] [\x 165/]      

82. Goëaupāsakassa vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe goëasamuddakacche1 goëagāme eke upāsako (nāma) ahosi. So ekadivasaü pātova nikkhamitvā samuddantaü olokento vicarati. Tasmiü kāle piyaīgudãpavāsã dvādasamattā bhikkhå samuddapiņņhena ākāsato āgacchanti. So there disvā somanassajāto bhikkhånaü cãvaraü pārupanaņņhānaü gantvā "bhante imasmiü gāme asukavãthiyā bhikkhāya carituü2 phāsuka"nti vatvā sayaü paņhamataraü gehaü gantvā āsanāni paņiyādetvā ņhito bhikkhånaü attano gehadvāraü āgatakāle hatthato pattaü gahetvā āsane nisãdāpetvā bhojesi. Tato bhattakiccaü niņņhitakāle ekamantaü nisinno "bhante, iminā niyāmena bhikkhaü dassāmi, nibaddhaü āgamissathā"ti āha. Samaõā taü sutvā na icchiüsu. Tato upāsako "tena hi aņņhasalākabhattaü tumhākaü dassāmã"ti āha. Atha bhikkhå dhåravihāre bhikkhusaüghassa dehãti avocuü. Taü sutvā upāsako "ahaü bhante tumhākaü nivāsavihāre dassāmã"ti vatvā tesaü tuõhãbhāvena adhivāsitakāle aņņha-salākabhattaü attano nāmena salākaü bhinditvā3 tesaü bhikkhånaü adāsi. Atha te bhikkhå salākaü ādāya piyaīgudãpaü gantvā nibaddhaü vassaggena bhattaü pāpetvā aņņhasamaõe payojanaü akaüsu. Tato paņņhāya nibaddhaü āgantvā aņņha samaõā bhattaü gaõhanti. Atha ekadivasaü so upāsako attano mātugāmaü pakkositvā "bhadde bhikkhånaü vanasaņņhānaü mā pucchāhã"ti vatvā sayaü attano kammantajagganaņņhānaü gacchanto salākabhattaü appamādā hutvā dehãti vatvā kammantaü agamāsi. Atha upāsakassa bhariyā attano sāmikassa vacanaü akatvā bhikkhånaü bhattaü
----------------------------------------------- ------------------
1. Goëasamuddakucche (sabbesu.) Rasa. Goņhasamuddatãre. 2. (Sabbesu.) Bhikkhācarituü. 3. R. Rasa. Chinditvā. 


[SL Page 166] [\x 166/]      

Datvā ņhitā "bhante kattha vāsikā? Idāni kattha gamissathā"ti pucchi. Tato bhikkhå attano vasanaņņhānaü avatvā agamiüsu. Punadivase bhikkhå amhākaü vasanaņņhānaü pucchatãti bhattaü gaõhanatthāya na āgamiüsu. Atha upāsako kammantā āgantvā punadivase samaõānaü anāgatakāraõaü jānitvā attano bhariyāya paribhāsitvā domanassajāto ahosi. Atha bhikkhå upāsakassa anukampaü paņicca salākabhattaü gaõhanatthāya āgamiüsu. Tato paņņhāya upāsako salākabhattaü dadanto videsaü gantvā vāõijakammabhaõķaü āharissāmãti gehajane salākabhattaü paņiyādetvā sayaü nāvaü āruyha samuddapiņņhena gacchati. Atha sā nāvā samuddapiņņhe udakena påritvā avasãdati. Avasesamanussā tasmiü yeva ņhāne matā. So upāsako udakaü tarituü ārabhi. Atha piyaīgudãpe bhikkhånaü antare saüghatthero taü upāsakaü samuddepiņņhe sãdantaü disvā "āvuso tumhākaü upāsako samuddapiņņhe sãdatã"ti vatvā sāmaõeraü pakkositvā "sāmaõera, tumhākaü upāsako mahāsamudde sãdati. Etassa upakāraü kātuü vaņņatã"ti āha. Taü sutvā sāmaõero ākāsenāgantvā upāsakaü ānetvā bhojanasālāya4 nisãdāpesi. Atha tasmiü kāle sakko devarājā bhikkhånaü upaņņhānatthāya agamāsi. Tadā upāsako devarājā disvā bhãto bhojanasāladvāraü thaketvā aggalaü adāsi. Atha sāmaõero dvāre ņhito ahosi. Tasmiü kāle devindo sāmaõerassa santikaü gantvā pa¤capatiņņhitena vanditvā ekamantaü aņņhāsi. Tato sāmaõero "mahārāja, goëaupāsakaü passasã"ti vatvā upāsakaü pakkositvā devānamindassa dassesi. Atha sakko upāsakaü disvā paņisanthāraü katvā "upāsaka, tava dāne appamādabhāvaü sakaladevaloka pākaņa"nti vatvā sāmaõeraü āmantetvā "bhante, ayaü upāsako imaü ņhānaü kasmā āgato"ti āha. Tato sāmaõero "mahārāja, ayaü upāsako 
----------------------------------------------- --------
4. Bã 2. Bhojanasāle. 


[SL Page 167] [\x 167/]      

Bhikkhusaüghassa ativiya upakāro, taü mahāsamudde nāvaü bhinditvā5 sãdantaü idhānesiü"ti āha. Sakko taü sutvā vissakammadevaputtaü āmantetvā "imaü upāsakaü tayā nimmitanāvāya āropetvā tassa gehe patiņņhāpehã"ti avoca. Atha vissakammadevaputto6 sakkassa vacanaü sutvā sādhåti taü upāsakaü ādāya samuddamajjhena gantvā "upāsaka, tava nāvā katarasmiü padese avasãdatã"ti pucchi. Upāsako attano nāvāya sãdanaņņhānaü dassesi. Tato vissakammadevaputto taü ņhānaü olokesi. Tasmiü khaõe yeva nāvā uņņhāya udakapiņņhe aņņhāsi. Tato vissakammadevaputto nāvaü sattahi ratanehi påretvā upāsakaü nāvaü āropetvā nāvaü vissajjesi. Tato nāvā ekavegene gantvā upāsakassa gehe pākaņo ahosi. Taü disvā mahājano bahukusalakammaü katvā pariyosāne sagge nibbattãti. 

Goëa-upāsakassa vatthu sattamaü. 
---------------------

83. Kusalakammakata-manussassa vatthumhi atthuppatti. 

Atãte kassapadasabalassa kāle ucchuyanta-katakammena jãvanto eko manusso ekaü gilānabhikkhuü disvā tassa guëapiõķaü adāsi. Puna ekassa sappiuëuükaü adāsi. Ekadivasaü ekassa sunakhassa bhattapiõķaü adāsi. Ekassa iõaņņhakassa bhikkhuno kahāpaõaü adāsi. Ekassa dhammakathikassa bhikkhuno sāņakaü adāsi. Atha aparabhāge kālaü katvā devaloke nibbatto tattha mahāsampattiü anubhavitvā amhākaü satthuno uppannakāle devalokācavitva sāvatthiyaü mahādhanakule nibbattitvā pacchā gharāvāse
----------------------------------------------- --------------
5. "Bhijjitvā"ti bhavitabba. 6. R (sabbattha) visukamma. 


[SL Page 168] [\x 168/]      

âdãnavaü disvā nikkhamma pabbajitvā nacirasseva arahattaü pāpuõi. Aparabhāge satthāraü vanditvā pa¤casate bhikkhå ādāya ugganagaraü agamāsi. Tattha ugganagare seņņhissa dhãtā sumanā nāma theraü pa¤casatehi bhikkhåhi saddhiü bhikkhāya carantaü disvā pasannacittā hutvā theraü nimantetvā pa¤casatakåņāgāraü kārāpetvā tesaü bhikkhånaü tesu kåņāgāresu vasāpetvā nibaddhaü catåhi paccayehi påjaü akāsi. Thero seņņhidhãtāya pa¤casu sãlesu patiņņhāpetvā tattha tattha yathābhirantaü viharitvā a¤¤attha gantukāmo anupubbena vicaranto nāvaü abhiruyha samuddapiņņhena gacchati. Tasmiü kāle therassa udaravāto cali. Tato bhikkhå "tumhākaü kãdisaü paribhuttakāle phāsu hotã"ti āhaüsu. Thero tesaü bhikkhånaü kathaü sutvā "āvuso purimasmiü kāle uëuükamattena sappinā sattavassaü phāsu hotã"ti āha. Taü sutvā bhikkhå bhante samuddapiņņhena gamanabhāvena kuto labhissāmāti vatvā adhivāsehãti avocuü. Tato thero tesaü kathaü sutvā tena hi āvuso mama pattaü gahetvā samuddato udakaü uddharitvā ānethāti avoca. Bhikkhå therassa kathaü sutvā pattaü gahetvā udakaü uddhariüsu. Atha tesaü uddhaņamatteva udakaü parivattitvā sappi ahosi taü disvā bhikkhå therassa upanāmesuü. There sappiü gahetvā pivitakkhaõe yeva byādhi våpasamitvā anuppattibhāvaü agamāsi. Atha bhikkhå taü pāņihāriyaü disvā acchariyabbhutajātā ahesuü. Thero bhikkhånaü vimbhayajāte disvā "āvuso mama pu¤¤aü passathā"ti vatvā samuddaü olokesi. Tato cakkhupathe samudde udakaü parivattitvā sappi ahosi. Taü bhikkhå disvā ativiya acchariyajāti "bhante, a¤¤aü pi te pu¤¤aü atthã"ti pucchiüsu. Thero āvuso kiü kathethāti vatvā cakkhudassane bhattabhājanāni dassesi. Tato himavantaü olokesi. Cakkhupathe sakalavanasaõķaü nānāvidhavicittasāņakena paripuõõaü ahosi. Tato sakalapabbataü sattaratanamayaü


[SL Page 169] [\x 169/]      

Ahosi. Tato himavante pāsāõaü olokesi. Tato1 olokitakkhaõe samantā pāsāõā guëapiõķāni ahesuü. Bhikkhå pāņihāriyaü disvā "bhante imaü pāņihāriyaü ativiya abbhutaü. Pubbe kãdisena kammena etaü jāta"nti pucchiüsu. Thero attano katakammaü vitthārena kathesi. Taü sutvā mahājano bahuü dānādikusalakammaü katvā sagge nibbattãti. 

Kusalakammakatamanussassa vatthu aņņhamaü. 
----------------------

84. Kapaõa manussassa vatthumhi atthuppatti. 

Bārāõasiyaü eko duggatamanusso paragehe bhatiükatvā jãvanto mahājanena ca dhanakuņumbikena ca bhikkhusaīghassa dānaü diyyamānaü disvā sayaü pi dānaü dātukāmo hutvā māse māse bhikkhācariyāya tilataõķule saüharitvā maõķapaü2 katvā tasmiü nisãdāpetvā bhikkhusaüghassa pāyāsadānaü adāsi. Tato pacchā maraõakāle taü dānaü anussaritvā tato cuto devaloke kanakavimāne nibbatti. Tassa tigāvutaü pa¤caīgaturiyamaõķalaü ahosi. Accharāsahassa-devadhãtāyo parivārā ahesuü. Athekadivasaü suvaõõaselamahāvihāravāsã mahāsaügharakkhitatthero devalokaü cārikaü caranto taü devaputtaü ativiya mahāsampattiyā sobhamānaü disvā tassa pubbakammaü pucchi. Tato devaputto attano katakammaü vitthārena kathesi. Taü sutvā thero manussalokaü āgantvā mahājanassa kathesi. Taü sutvā mahājano bahukusalakammaü katvā sagge nibbattãti. 
Kapaõa manussassa vatthu navamaü.
-------------------
----------------------------------------------- ------------------1. "Tena" iti bhavitabbaü. 2. Maõķalaü.


[SL Page 170] [\x 170/]      

85. Erāmaõimātugāmassa1 vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe rohaõajanapade kappakandaranadiyāsanne2 erāmaõi nāma gāmo atthi tasmiü gāme ekā itthi attano kenacideva karaõãyena anurādhapuraü gamissāmãti puņakabhattaü ādāya nikkhamitvā gacchati. Antarāmagge ekaü khãõāsavattheraü disvā tassa hatthato pattaü gahetvā bhattaü okiritvā "bhante idheva āgamethā"ti vatvā sayaü kandaraü otaritvā sākhaü paridahitvā attano nivāsanaü dhovitvā therassa adāsi. Thero ayaü maü passatåti adhiņņhāya ākāsaü uppatitvā agamāsi. Sā theraü ākāsena gacchantaü disvā pasannacittā vandamānā aņņhāsi. Tasmiü kāle kandarāya āsannarukkhe nibbattadevaputto ekasmiü samugge sāņakaü nikkhipitvā mātugāmassa hatthe ņhapesi. Tato mātugāmo samuggaü vicaritvā disvā kālaü ghosesi. Atha tasmiü khaõe ariyākaravihāravāsã3 dvādasasahassabhikkhå āgantvā purato aņņhaüsu. Te bhikkhå disvā somanassajātā cittaü pasādetvā pa¤capatiņņhitena vanditvā dvādasasahassabhikkhånaü sāņakaü adāsi. Ettakānaü bhikkhånaü dadante samugge akkhayaü katvā ņhapitaü ahosi. Atha sā bhikkhånaü gatakāle tato sāņakaü gahetvā paridahitvā gehaü gantvā bahupu¤¤akammaü katvā āyupariyosāne kālaü katvā dvādasayojanike kanakavimāne nibbatti. Athassā vimāne catusu disāsu saņņhikapparukkhāni nibbattiüsåti. 

Erāmaõimātugāmassa vatthu dasamaü. 
--------------------
----------------------------------------------- ----
1. Rasa puņabhattadāyikāya. 2. Saddha. "Sappanduru nam oya samãpayehi". 
3. Kš. R. Ariyakāra vihāravāsã.[Sahasv18] 
[SL Page 171] [\x 171/]      

86. Saüghaamaccassa vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe mahāgāme eko amacco paņivasati. Tassa paņhamaü ekā dhãtā ahosi. Sā uttamaråpadharā vattasampannā satisampannā. Tassā vivaraõakāle putto uppajji tassa nāmagahaõadivase saüghotināmaü akaüsu. Athassa sattavassadārakakāle yeva pitā amacco attano maraõāsanne jeņņhadhãtaraü pakkosāpetvā puttaü tassa hatthe ņhapetvā mama puttassa mahallakakāle dehãti vatvā attano paridahanakaü satasahassagghanakaü sāņakayuga¤ca attano khaggaratana¤ca muttāhāra¤ca mahāchårikaü ca dhãtuyā niyyādetvā kālamakāsi. Atha so dārako anupubbena vaķķhitvā dasavassappadese aņņhāsi. So råpena ca balena ca sakalamahāgāme pākaņo ahosi. Tasmiü yeva samaye brāhmaõatissacorabhayaü uppajji. Atha so saüghaamacco bhaye vupasantakāle āgamissāmãti bhaginiyā gehe yeva katvā sayaü paccantagāmajanapadaü gantvā tattha vasitvā pacchā bhaye upasantakāle mahāgāmaü āgantvā bhaginiyā geheva nivāsaü katvā punadivase tissavāpiü1 sãsaü nahāpanatthāya agamāsi. Tasmiü kāle koņapabbatavāsã2 mahānāgatthero nāma sakalamahāgāmaü bhikkhāya caritvā yathādhotena patteneva nikkhamitvā gacchati. Atha amacco theraü disvā "bhikkhāhāraü labhittha bhante"ti pucchi. Thero "labhissāmã"ti avoca. Amacco tena hi bhante idheva acchathāti3 vatvā sayaü attano bhaginiyā gehaü gantvā "pakkahāro4 atthã"ti pucchi. Athassa bhaginã natthãti āha. So tato turitaturito hutvā sahassagghanikaü muttāhāraü målena ņhapetvā ekakahāpaõagghanikaü
----------------------------------------------- ------------------1. (Sabbesu) tissassa. 2. Rasa. Koņņagallapabbatavāsã. 3. Bã 1. Bã 2. Ajjhāvasathāti. 4. Kš. Bhattāhāro. Bã 1. Bã 2. Sakāhāro. 
[Sahasv18] 
[SL Page 172] [\x 172/]      

Paõagghanikaü bhattaü ëabhitvā taü ādāya therassa santikaü gantvā attanā laddhaniyāmaü vatvā therassa bhattaü adāsi. Thero bhattaü ādāya attano vasanaņņhānaü gantvā attānaü ovaditvā saükhāre sammasitvā arahattaü pāpuõitvāva bhattaü paribhu¤ji. 

Tasmiü khaõe anurādhapure ra¤¤o chatte adhivatvā devatā sādhukāraü adāsi. Rājā taü sādhukāraü sutvā kassa ayaü sādhukāroti pucchi. Sā saüghaamaccassāti āha. Rājā taü sutvā tuõhã ahosi. Atha amacco pitarena dinnaü satasahassagghanikaü sāņakayugaü bhaginiü codetvā aggahesi. Tato taü sāņakayugaü rajitvā kāsāvayugaü gehe ņhapesi. Athekadivasaü so amacco goëasamuddakucchiyaü nahānatthāya gato nahānakāle suvaõõamālasahassena5 påritā ekādoõi åmiyā āgantvā amaccassa gale paharitvā aņņhāsi. Atha amacco doõiü hatthena paharitvā dåramakāsi. Atha punappunaü āgantvā sarãre laggati. So taü doõiü uddharitvā ādāya thale ņhapetvā khaggaü ādāya pahari. Tassa paharitamatte doõi dvidhā hutvā vicari, so taü suvaõõamālaü8 disvā taü ādāya gantvā attano bhaginiyā adāsi. Athekadivasaü satasahassagghanikaü rajitasāvakayugaü nivāsetvā khaggaü ādāya nagaraü gamissāmãti nikkhami. Atheko bhikkhu timbarigāmaü7 bhikkhāya caritvā yathādhotena pattena nikkhamitvā gacchati. Atha so amacco taü disvā attano nivatthaü pa¤casatagghanikaü ekaü kāsāvaü datvā bhattaü gahetvā therassa adāsi. Thero vipassanaü vaķķhetvā arahattaü patvā paribhu¤ji. Tasmiü khaõe ra¤¤o chatte adhivatthā devataü sādhukāraü adāsi. Rājā kassa sādhukāraü adāsãti pucchi. Sā saüghaamaccassa katapu¤¤akammaü kathetvā tassa sādhukāradinnabhāvaü kathesi. 
----------------------------------------------- ----------------
5. Rasa. Māsakasahassena 6. Rasa. Suvaõõaü. 7. Rasa. Timbarugāme


[SL Page 173] [\x 173/]      

Atha aparabhāge devagirivihāre ekassa bhikkhussa vātābādho dvādasasaüvaccharāni bādheti. So thero ekadivasaü sāmaõeraü pakkosāpetvā "sāmaõera, bhikkhāya caritvā telaü ānehã"ti āha. Tato sāmaõero cãvarampārupitvā sakalagāmaü bhikkhāya caritvā ki¤ci alabhitvā gacchati. Tato so amacco sāmaõeraü disvā "bhante kiü pariyesathā"ti āha. Sāmaõero attano āgatakāraõaü amaccassa kathesi. Taü sutvā amacco tena hi bhante idheva hothāti vatvā tassa hatthato thālakaü gahetvā anto pavisitvā chårikaü målena ņhapetvā aņņhakahāpaõagghanikaü telathālakaü påretvā sāmaõerassa adāsi. Sāmaõero telaü ādāya gato attano laddhaniyāmaü vatvā therassa adāsi. Thero osadhatelaü pacāpetvā attano nāsāya pakkhipāpesi. Avasesatelena tathāgatassa dãpaü jālāpesi. Athassa dvādasa-saüvaccharāni avupasantaü vātabyādhi taükhaõe yeva våpasamati. Tato cittaü ekaggaü ahosi. Thero vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pāpuõi. Puna devadhãtā sādhukāramadāsi. Rājā kassa sādhukāramadāsiti pucchi. Tadā devadhãtā saüghaamaccassa katādhikāraü vatvā amaccassa guõaü kathesi. Rājā amaccassa guõaü sutvā tuņņhamānaso saüghaamaccaü diņņhassa mahāsakkāraü karomãti nagare bheriü carāpesi. Tato dhanakāmāpurisā saüghaamaccaü gavesitvā ra¤¤o ārocessāmāti nagare catåhi dvārehi nikkhamitvā tattha tattha gavesituü gatā itocito vicaraõakamanusse pucchantā maggasamãpe nisãdiüsu. Tadā so saüghaamacco kilantaråpo ekaü sāņakaü attano aüse ņhapetvā anupubbena gacchanto mittavāpiāsannaü8 sampāpuõi. Athassa gavesakamanussā taü ekakaü āgacchantaü dårato va addasaüsu. Tesu eko "ayaü saüghaamacco ti ma¤¤e"ti āha. Eko kiü evaråpaü attano asiü sayameva gahetvā āgacchantaü rājā
----------------------------------------------- --------------
8. Mittavāsi āsannaü (sabbesu) rasa. Cittavāpiyā samãpe.


[SL Page 174] [\x 174/]      

Patthetãti āha. Iti a¤¤ama¤¤aü kathetvā ņhitesu ekovegena gantvā sabbapaņhamaü amaccassa nāmagottaü pucchitvā ¤āto tassa hatthato asiü gahetvā tena saddhiü agamāsi. Atha cetiyapabbatavāsã ara¤¤aka-dhammikatissatthero paņhamaü cetiyaīgaõa-bodhito kāyabandhanaü gavesati. Atha amacco tasmiü kāle theraü disvā attano nivatthasāņakassa antaü chinditvā therassa adāsi. Thero taü ādāya civaraü nivāsetvā antonagaraü pāvisi. Ra¤¤o chatte adhivatthā devatā purimanayeneva sādhukāramadāsi. Rājā kassa sādhukāramadāsãti pucchi. Devatā saüghaamaccassa tuņņhabhāvaü kathesi. Kena kāraõenāti vutte tassa kammaü kathesi. Tadā amacco ra¤¤o massukammaü kārāpanakāle yeva gantvā attano āgatabhāvaü kathesi. Rājā sādhuti tuņņhamānaso taü pakkosāpetvā tassa mahāvitāna¤ca bhaõķāgārikaņņhānantaraü ca adāsi. Iti so ra¤¤o santike mahāyasaü anubhavanto ekadivasaü tissavāpiü gantvā sãsaü nahāyati. Tato puna nagare ekassa kulassa sattaputtā ekā dhãtā ca ahesuü. Pacchā mātāpitaro kālamakaüsu. Atha aparabhāge brāhmaõatissacorabhayaü uppajji. Tadā te sattabhātaro paccantaü gantvā jãvissāmāti kaõiņņhabhaginiyā ārocesuü. Sā bhātånaü kathaü sutvā attano kuëupakaü sudassanaņhānagālavāsã9 culanāgatthera¤ca gahetvā gamissāmāti āha. Tato bhātaro sādhåti vatvā theraü ādāya paccantaü gantvā vasanti. Atha sattabhātaro ara¤¤aü gantvā phalāphalaü āhāritvā therassa kumārikāya ca dadanti, attanā ca paribhu¤janti. Athekadivasaü sattabhātaro attano gataņņhāne ekaü sāņakaü labhitvā taü ānetvā kumārikāya adaüsu. Atha sā gāmadārikā taü sāņakaü nivāsesi. Punadivase thero āgato kumārikāya nivatthasāņakaü punappunaü olokesi. Tadā kumārikā punappunaü olokentaü theraü
----------------------------------------------- ----------------
9. Rasa. Pidhānagalla vāsã. Saddha "piyangala vehera vasana."


[SL Page 175] [\x 175/]      

Disvā pubbe attano nivattha-pilotikaü nivāsetvā taü sāņakaü therassa adāsi. Thero "mama kammaü natthã"ti paņikkhipitvā tava pubbe nivattha-pilotikaü dehãti āha. Atha sā kumārikā "bhante, mayhaü anuggahaü paņicca imaü sāņakaü gaõhathā"ti avoca. So ca thero sādhåti sāņakaü gahetvā rajanakammaü niņņhāpetvā pārupi. Athassa bahudivase bahusuttena sibbitapaüsukålānaü pārupanabhāvena tato pubbe cittekaggaü nāhosi. Idāni sukhumacãvaraü pārupitvā cittekaggataü paņiladdho vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pāpuõi. Atha kumārikā gehaü pavisitvā attano dinnadānaü anussarantã sayanagatā nipajaji. Tasmiü kāle sakkassa āsanaü uõhākāraü ahosi. Tasmiü khaõe sakko kinnukho kāraõanti lokaü volokento tāya kumārikāya katakammaü disvā tuņņhamānaso aņņhasāņakayugāni ka¤cuke pakkhipitvā sayaü āgantvā ka¤cukaü tassā ussãsake ņhapetvā aņņhasāņakayugāni mā khãyantuti adhiņņhāya agamāsi. Atha sā kumārikā taü attano ussãsake ņhapitaü disvā ka¤cukaü mocetvā tato ekaü sāņakaü gahetvā sayaü nivāsetvā bhātånaü dve dve sāņakāni paridahāpesi. Ka¤cuke aņņhasāņakayugāni anånāni hutvā ņhapitāneva ahesuü. Pacchā brāhmaõatissacorabhaye våpasantakāle sā kumārikā bhātuhi saddhiü pabbatā nikkhamitvā anupubbena gantvā tissavāpiyaü bhāõķāgārika-saüghaamaccassa nahānaņņhāna-avidåre gacchati. Tasmiü khaõe devo mahāmegho uņņhāsi. Tadā kumārikāya sattabhātaro vegena dhāvitvā māëeliyagāmaü pavisiüsu. Atha sā kumārikā attano pakatigamaneneva sanikaü gacchati. Tasmiü kāle bhaõķāgārika-amacco tassā kumārikāya gamanaü disvā pasannacitto "aho evaråpā hirottappasampannā kumārikā na diņņhapubbā"ti vatvā tassā sassāmika assāmikabhāvaü pucchathāti manusse pesesi. Manussā gantvā pucchiüsu. Sā attano assāmikabhāvaü kathesi. Tato


[SL Page 176] [\x 176/]      

Bhaõķāgārika-amacco kumārikāya bhātånaü pakkosāpetvā attano dhanaü10 vatvā tesu sampaņicchitesu kumārikāya āvāhamaīgalaü akāsi. Tadā amaccaü ādiü katvā tena saddhiü āgatānaü cålåpaņņhākādãnaüpi dibbavatthāni adāsi. Amacco kumārikāya sattabhātånaü assapiņņhe āropetvā sayaü kumārikāya saddhiü ekayogge nisãditvā attano gehaü gamissāmãti nagarābhimukho gacchati. Tadā sā kumārikā dakkhiõavihāre cetiya¤ca mahāvihāre ratanavālikacetiya¤ca oloketvā "sāmi, imesu dvãsu cetiyesu dhajaü påjetvā gamissāmā"ti amaccassa kathesi. Amacco sādhu bhaddeti vatvā saņņhisakaņaü veëuyaņņhihi1 påretvā āõāpesi. Tato sā kumārikā pãtavaõõāni dibbavatthāni yaņņhiyaü āropetvā cetiye dhajaü påjesi. Atha imesaü nāgarehi ānãta-nahānasajja-paõõakāra-gandhavilepanaü dvãsu cetiyesu gandhena paribhaõķaü kāresi, atirekaü ahosi. Tato cetiyaü vanditvā nagaraü gatā rājānaü passitvā ra¤¤o ādiü katvā sakalanagare itthipurisānaü dibbavatthāni adāsi. Atha amacco pa¤camahāvāse bhikkhusaüghassa ticãvaramadāsi. Tathāpi aņņhasāņakāni ka¤cuke ņhitāneva ahesuü. Atha rājā tassa bahudhanaü dāpetvā vālukavithiyā gehaü dāpetvā mahantaü yasaü adāsi. Tato paņņhāya te jayampatikā bahukusalakammaü karonti. 

Athekadivasaü bhaõķāgārika-amacco ra¤¤o madhumaüsaü gāhāpetvā manusse payojesi. Rājā taü madhumaüsaü disvā "aho, bhaõķāgārika-saüghaamacco paccantaü paribhu¤jitukāmo"ti cintetvā dakkhiõadvārato paņņhāya sakaladakkhiõapassaü adāsi. Amacco tato paņņhāya tattha vasanto ekadivasaü ra¤¤o sāliputhukaü payojesi. Rājā bhaõķāgārika-saüghaamacco maükunajanapadaü12 bhu¤jitukāmo"ti
----------------------------------------------- -----------------
10. Rasa. Adhipapāyaü. 11. (Sabbesu:) vaüse. 12. Maügujanapadaü. Sakha. Maguõadanaviva 

[SL Page 177] [\x 177/]      

Vatvā pacchimadvārato paņņhāya bahusālisassaü kārāpetvā pacchimapassaü tassa adāsi. Tatthapi bahupu¤¤akammaü katvā vasanto ekadivasaü ra¤¤o bhisamålakaü13 payojesi. Rājā bhaõķāgārika-saüghaamacco gaīgāsanne caritvā vasitukāmoti vatvā puratthimadvārato paņņhāya sakala-puratthimapassaü tassa adāsi. Tatthapi vasitvā bahupu¤¤akammaü karonto ekadivasaü saükhalagaīgāmukhadvāre14 udakatitthaü nahānatthāya agamāsi. Athassa udakakãëanakāle pu¤¤ānubhāvena sāņakena påritanāvā āgantvā tassa purato aņņhāsi. So tato sāņakaü gāhāpetvā kumbhãlavihāraü15 gantvā mahābhikkhusaīghassa sāņakāni adāsi. Tattha bahupu¤¤akammaü katvā puna nagarameva āgato yāvajãvaü bahupu¤¤akammaü katvā āyupariyosāne ubhopi te jayampatikā devaloke nibbattiüsåti. 

Saüghaamaccassa vatthu paņhamaü.
-----------------

87. Devaputtassa vatthumhi atthuppatti. 

Ito pubeba nāradabuddhasāsane eko thero sãhaëadãpavāsã laükādãpe yeva khãravāpigāmaü1 nāma bhikkhāya caritvā yathādhoteneva pattena nikkhamitvā gacchati. Tadā tasmiü samaye sãhaëadãpe mahāchātako jāto. Tasmiü yeva gāme ekasmiü gehe manussā ekaü taõķulanāëiü ņhapetvā avasese khãõe taü taõķulaü pilotikāya bandhitvā ukkhaliyaü pakkhipitvā taü taõķulaü udakena parimadditvā udakaü 
----------------------------------------------- -----------------
13. Bã 1. Bã 2. Sisamulakaü. 14. "Saükhala" iti vacanaü rasavāhiniyaü vā saddhammālaükāre vā natthi. 15. Rasa. Kumbhela mahāvihāre. Saddha. Dimbulāvehera. (Udumbaragirivihāro, udumbaravihāroti dve vihārā ahesuüti ma¤¤āmi. Athā vā kumbhãlavihāra iti vacanaü sãhaëabhāsāya "kimbulāvehera" iti bhavitabbaü. 1 (Sabbesu) khãravāsigāmaü, rasa. Ruvakaviņņhigāme rasavāhiniyaü "jayampatikānaü vatthu."


[SL Page 178] [\x 178/]      

Pivitvā jãvanti. Tadā te manussā theraü disvā hatthato pattaü gahetvā taõķule bhattaü pacitvā therassa adaüsu. Tato manussānaü ukkhaliyā bhattaü paripuõõaü ahosi. Te manussā sampatta-manussānaü datvā attanā bhu¤jiüsu. Iti te manussā gahitagahitaņņhāne bhattaü puna uppajjamānaü disvā yāvajãvaü mahājanassa dānaü datvā āyupariyosāne devaloke nibbattiüsu. Atha thero bhattaü ādāya gantvā a¤¤atarasmiü rukkhamåle nisãditvā bhattaü bhu¤jati. Rukkhe nibbatta-devaputto āhāraü na labhati. So devaputto therassa bhu¤jamānaü disvā attānaü vijahitvā mahallakavesenāgantvā therassa samãpe aņņhāsi. Thero anāvajjetvā bhu¤jati. Tadā devaputto avasāne ekaü piõķaü ņhapetvā bhuttakāle ukkāsitvā attānaü ņhitabhāvaü jānāpesi. Thero ņhitabhāvaü disvā vippaņisārã hutvā taü bhattapiõķaü tassa hatthe ņhapesi. Tato devaputto bhattapiõķaü gahetvā ņhito cintesi. Ahaü pubbe ki¤ci vatthuü a¤¤esaü adinnabhāvena devo hutvāpi bhattaü na labhāmi, handāhaü bhattapiõķaü therasseva dassāmãti vatvā bhattapiõķaü patte okiri. Tato bhattapiõķaü patte patitamatte devaputtassa samantā tigāvutaņņhāne dibbabhojanāni pa¤¤āyiüsu. Devaputto tato dibbabhattaü gahetvā therasseva datvā attanā paribhu¤ji. Punadivase theraü nimantetvā mahādānaü adāsi. Tato paņņhāya so devaputto sampattamahājanassa bahukāle dānaü datvā āyupariyosāne tato cuto bārāõasiyaü kuņumbikagehe nibbattitvā nāmena devo nāma ahosi. Tassa mātāpitaro micchādiņņhikā dānaü dātuü sãlaü rakkhituü na jānanti. Tesaü mātāpitånaü koņņhāgāraü paripuõõaniyāmeneva sabbaü dhanaü kapaõādãnaü mahādānaü datvā mātāpitånaü sokeneva3 ara¤¤aü pavisitvā isipabbajjāya pabbajitvā kasiõaparikammaü katvā laddhajhāno ākāsacārã ahosi.
----------------------------------------------- -------
2. Bã 1. Bã 2. Sarikkhituü 3. Bã 1. Bã 2. So. Teneva. 


[SL Page 179] [\x 179/]      

Atha tasmiü samaye padumuttaro nāma satthā loke uppajjitvā aņņhavidhāya parisāya catusaccapaņisaüyuttaü dhammadesanaü desesi. Tato so tāpaso ākāsena gacchanto satthuno upari gantuü asakkonto kinnukho kāraõanti ākāsā otaritvā tathāgataü disvā pasannacitto parisapariyante ņhito dhammaü sutvā aniccasa¤¤aü paņilabhitvā attano assamaü gantvā tattha yāvatāyukaü ņhatvā āyupariyosāne tato cuto tāvatiüsadevaloke nibbattitvā tiüsakappe dibbasampattiü ānubhavitvā devaloke yeva uparåpari deve devåpapattivasena vasi. Puna ekapa¤¤āsa-attabhāve sakko devarājā ahosi. Ekavãsati-attabhāve masussattabhāvo ahosi tadā eko bhikkhu mahājanassa dhammaü desesi. Tadā so sattavassikadārakakāle tassa bhikkhuno aniccapaņisaüyuttakaü katvā desenteü dhammaü sutvā pubbasantativasena aniccasa¤¤aü paņilabhitvā arahattaü pāpuõi. Atha so arahattaü patvā imaü udānaü udānesi. 

Padumuttaro nāma jino, sabbadhammānapāragå
Catusaccaü pakāsesi, tāraõatthaü bahåjane

Tassāhaü upasaükamma, sutvāna dhammamuttamaü
Aniccasa¤¤aü laddhāna, dukkhato parimuccayeti. 

Iti so khaõķataõķulabhatte ekassa piõķassa phalena4 arahattaü avasānaü katvā evaråpaü mahāsampattiü paņilabhãti āha.

Devaputtassa vatthu dutiyaü
---------------
---------------------------------------
4. R. Balena. 

[SL Page 180] [\x 180/]      

88. Saüghadattattherassa vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe anurādhapure ra¤¤o samãpe vasanto eko rājakammikamanusso kenacideva karaõãyena muggāyatanaraņņhato punakoņņhakaü1 nāma gāmakaü agamāsi tato tasmiü gāme manussā tassabahusuraü upanāmesuü. So pivitvā sabbarattiü kãëitvā punadivase attano chātabhāvaü kathesi. Taü sutvā manussā kukkuņamaüsarasena ca sappinā ca sālibhatta¤ca tassa upanāmesuü. Tasmiü kāle tassa bhu¤janaņņhānaü ekā sunakhã āgatā. So kujjhitvā paharaõatthaü ki¤ci adisvā paņhamagahanabhattapiõķena sunakhiü pahari. Atha sā taü bhattapiõķaü paribhu¤ji. Tato so bhattapiõķaü attano mukhe ņhapetvā rasaharaniyena jānitvā "aho evaråpaü madhurabhattaü mayā sunakhiyā dinnadāna"nti cittaü pasādesi tato so attano katakammaü niņņhāpetvā nagaraü gacchanto antarāmagge ekaü vanasaõķaü sampāpuõi. Atha tasmiü khaõe corā uņņhahitvā taü māresuü. So kālaükatvā mahāleõavihārassa bhikkhācāragāme nibbattitvā nāmena saüghadatto nāma ahosi. So anupubbena vaķķhitvā mahāleõavihāre sāmaõero ahosi. Tato aparabhāge brāhmaõatissacorabhayaü ahosi. Tasmiü kāle bahumanussā videsaü gantvā theraü upasaükamitvā "bhante imasmiü ņhāne jãvituü na sakkoma, a¤¤attha gamissāmā"ti āhaüsu. Thero tesaü kathaü sutvā "upāsakā, imaü atimanoharaü cetiyabodhiyaīgaõaü pahāya gantuü na sakkomãti" vatvā manussehi saddhiü nāgamāsi. Manussā disodisaü palāyiüsu. Atha tasmiü kāle leõadvāre rukkhasmiü nibbattadevaputto therassa upasaükamitvā "bhante tumhākaü bhikkhāhāra¤ca
----------------------------------------------- ---------------
1. Bã 2. Bã 2. R.Koņakaü. Rasa. Kevaņņagāmaü. Saddha. Mugalayin raņa kevuëugamaņa. [Sahasv19] 
[SL Page 181] [\x 181/]      

ârakkha¤ca mama bhāro"ti vatvā idheva vasathāti nimantesi. Thero sādhåti adhivāsesi. Tato paņņhāya devaputto therassa dibbannapānaü dadanto dvādasasaüvaccharāni adāsi. Thero aniddhimanto ekadivasaü rahogato cintesi: "mama purimaattabhāve buddhassa vā paccekabuddhassa vā katakammena2 evaråpaü dibbabhattaü labhissāmãti ma¤¤e, a¤¤ena kammena evaråpaü phalavisesaü na bhavatã"ti takketi. Tato devaputto therassa vitakkama¤¤āya theraü upasaükamitvā "mā vitakketha, tumhākaü purimattabhāve na buddhapaccekabuddhānaü påjākammena evaråpaü phalavisesaü jātaü, atha kho tumhe purimaattabhāve ekadivasaü bhu¤janakāle samãpaü āgataü ekaü sunakhiü paņhamaü kujjhitvā paņhamabhattapiõķena paharitvā pacchā tassā bhuüjanakāle mayā sudinnanti pasidi. Tassa nissandena evaråpaü phalavisesaü idāni jāta"nti āha. Thero devaputtassa kathaü sutvā "aho kujjhitvā sunakhiyā pahaņa piõķapātavipākaü ãdisaü hoti, cittaü pasādetvā dinnadāne kãdisaü phalavisesaü bhavissatã"ti somanassaü uppādetvā ekaggacitto vipassanaü vaķķhetvā arahattaü pāpuõãti. 

Saüghadattattherassa vatthu tatiyaü.
--------------------

89. Råvakaviņņhigāme vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe råvakaviņņhigāme1 vasantā pa¤casatamanussā ekeko pa¤casata-bhikkhu bhojesuü. Atha aparabhāge mahāchātakabhayaü ahosi. Tadā attanehi pakatiyā dãyamānaü 
----------------------------------------------- ----------------
2. Kš påjākammena. 1. Duvekavajjigāme (sabbesu) rasa "råvakaviņņhi. 
* Rasavāhiniyaü (paņhama) jayampatikānaü vatthåti dissati. 


[SL Page 182] [\x 182/]      

Dānaü dātuü asakkonto ekekassa gehe ekekabhikkhussa dānavasena pa¤casatabhikkhå bhojesuü. Atha tasmiü gāme khale palālaü pothetvā jãvantā dve duggata jayampatikā gāmavāsãnaü dānaü dadamānaü disvā sayampi dānaü dātukāmā hutvā nāëaka-caraka-taõķulehi bhattaü pacitvā paõõena bandhitvā ādāya bhikkhånaü bhu¤janaņņhānaü gantvā attano duggatabhāvena lajjāyantā ekamantaü aņņhaüsu. Tadā saüghatthero te duggate ekamante ņhite disvā tesaü hatthato bhattaü gaõhanākāraü dassesi. Tato manussā therassa adhippāyaü ¤atvā tesaü hatthato bhattaü gahetvā saüghattherassa patte okiriüsu. Avasesaü sakalabhikkhånaü patte okiriüsu. Taü disvā jayampatikā somanassajātā ahesuü. Atha aparabhāge jayampatikā kālaü katvā udumbarapabbate ekasmiü rukkhe bhummadevakā hutvā nibbattiüsu. Tasmiü pabbatāsanne sesa - devatāyo tesaü paricārikā ahesuü. Atha aparabhāge ekadivasaü sattakhãõāsavā bhikkhå mahāgāmato anurādhapuraü gacchantā taü ņhānaü pāpuõiüsu. Devaputto tesaü disvā sakaņakhandhāvāraü māpetvā bhikkhånaü dibbabhattamadāsi. Tato saüghatthero assa devaputtabhāvaü ¤atvā "kittakaü kālaü imaü sampattiü paribhu¤jathā"ti pucchi. "Bhante, anāgate metteyyadasabale loke uppannakāle tassa mahādānaü pavattetvā imamhā ņhānā cavissāmā"ti āha. Tato bhikkhå gantvā tattha tattha mahājanassa vatvā bahukusalakammaü kārāpesunti. 

Råvakaviņņhigāme2 vatthu catutthaü.
----------------------------------------------- ---------
2. (Sabbesu) duvekavajjigāme
----------------------


[SL Page 183] [\x 183/]      

90. Samuddatarita-gāmadārikāya2 vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe gaīgāsanne mahāsarassa avidåre mahākārakandagāme3 ekasmiü mahāsampannakule manussā bhariyaü gehe nisidāpetvā ku¤cikamuddikaü paņisāmetvā udumbaravihāre4 ariyavaüsapåjaü karissāmāti telataõķula-vattha-macchamaüsa-antarakhajjaka-madhusakkharādãni gāhāpetvā vihāraü agamaüsu atha tesaü gatakāle sā gāmadārikā "aho evaråpaü dhammasavaõaü sotuü gacchantā maü gehe nisãdāpetvā gatā. Ahaü pubbe saddhammasavaõaü aladdhabhāvena evaråpe kule nibbattitā5 ahosi"nti cintetvā tasmiü gāme attano sahāyikaü gāmadārikaü pakkositvā ku¤cikamuddikaü tassā hatthe paņicchāpetvā sayaü gantvā samuddantena sakkagaīgāmukhadvāraü uttaritvā6 samudde åmiü janesi. Tasmiü kāle sā gāmadārikā attano saddhaü āvajjitvā taraügabbhantare parivattamānā gacchati. Tasmiü khaõe eko makaramaccho āgantvā tassā sarãramajjhe dāņhāya ķasitvā tacaüpi chindituü nāsakkhi. Puna nivattitvā tatheva tayo vāre āgantvā sarãre ķasitvā ki¤ci kātuü asakkuõitvā makaro agamāsi. Tato gāmadārikā samuddato uņņhāya udumbaravihāraü gantvā cetiya¤ca bodhi¤ca vanditvā samaõehi diyyamānaü sãlaü gaõhitvā parisapariyante ņhitā dhammaü sutvā sahassanayapatimaõķite
----------------------------------------------- --------------
2. Rasa. A¤¤atarakumārikāya. 3. Rasa. "Mahāgaügāya serisarassa ca avidåre kārakaü nāma gāmaü ahosi" saddha. "Mahavligaīga samãpayehi sšrunam vilaņa nuduru tna kiri nam gamek viya." 4. Saddha. "Mahadimbulāvehera." (Meya dimbulāgala nova anya vihārayaki.) 5. (Sabbesu:) nibbattitvā 6. Ettha ånatā dissati, rasavāhiniyaü "uttaritvā tato tomanaratitthaü sampāpuõi. Tadā titthe nāvā na hoti......Sā tattha ņhitā gāëhaü nivāsetvā ......Samuddaü taritumārabhi. Tadā caõķavāto samuddaü uppātetvā mahāåmiyo uņņhāpesi."


[SL Page 184] [\x 184/]      

Sotāpattiphale patiņņhāsi. Sā sakalarattiü ņhatvā dhammaü sutvā pabhātāya rattiyā attano sasura¤ca sāmika¤ca disvā attano kataniyāmaü vitthārena kathetvā tehi saddhiü gehaü gantvā attano sāmikassa sãse pilandhita mālaü mocamānā7 aniccārammaõaü paccupaņņhāpetvā sāmikassa manaü ārādhetvā attano pabbajjaü yāci tato sāmiko tassā manaü jānitvā pabbajjaü anujāni. Sāmikena anu¤¤ātā tamhā gāmā āsannabhikkhuõãupassayaü gantvā attano mātubhaginã-sumanatheriyā santike pabbajitvā pacchā laükādipatale mahādāņhikamahānāgara¤¤ena kārāpita-girihaõķamahāpåjaü anubhavituü sumanatheriyā saddhiü gantvā erakavanakhaõķaü8 sampattakāle kammaņņhānaü manasikatvā devatāhi sādhukāraü dadamānā arahattaü pāpuõi. Taü kāraõaü sutvā mahājano dānādãni pu¤¤āni katvā saggapathaü påresãti. 

Samuddataritadārikāya vatthu pa¤camaü.
--------------------

91. Tissamahānāgattherassa vatthåmhi atthuppatti. 

Laükādãpe rohaõajanapade kuņumbiyavihāre1 tissamahānāgatthero nāma amaramahāleõe tisasamahātherassa santike ovādaü gaõhitvā puna āgacchanto antarāmagge mattahatthã2 kakkhalo caõķo pharuso therassa gamanamagge nivāretvā aņņhāsi. Tasmiü khaõe megho uņņhāya vuņņhidhāraü pātesi. Tadā thero āgantvā hatthino udarassa heņņhā nisãditvā mahāsatipaņņhānaü sammasitvā paņhavãpabbate ninnādento arahattaü pāpuõi. Tato hatthino samantā ākāsato pupphavassaü vassi. Paņhavito nāgā vuņņhāya gandhadhåmaü påjesuü. Sakalavanaghaņe devatā āgantvā mahāpåjaü akaüsu. Tato thero hatthināgassa 
----------------------------------------------- ----------------
7. (Sabbesu:) amocamānā. 8. Rasa. Erakavassakhaõķaü 1. R. Kuņumbariya vihāre 2 bã 1 bã 2 madahatthi r. Maddahatthi. 


[SL Page 185] [\x 185/]      

Dhammaü desesi. Hatthirājā dhammaü sutvā therassa pasanno tassa viyogaü asahanto therena saddhiü viyolakavihāraü agamāsi. Thero tasmiü vihāre tiüsavassāni hatthināgena upaņņhiyamāno vihāsi. Hatthirājā therassa vattapaņivattaü karonto tiüsavassāni tassa santike yeva vihāsi. Thero tattheva parinibbāyi. Tato therassa sarãraü ādāya kuņumbiyavihāraü agamaüsu. Atha tasmiü vihāre bahu manussā sannipatitvā sattadivasaü sādhukãëaü kãëitvā dhātupåjaü akaüsu tato hatthirājā viyolakavihārameva gantvā bahudivasaü dhammasavaõaü sutvā āyupariyosāne tāvatiüsabhavena nibbatti. Taü kāraõaü sutvā mahājano dānādãni pu¤¤āni katvā saggapathaü pårayamāno agamāsãti. 

Mahānāgattherassa vatthu chaņņhaü.
--------------------

92. Mahākakudhabandhanagāme vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadipe rohaõajanapade mahākakudhabandhanagāme ekā mahallikā upāsikā dānasãla-sampannā1 hutvā paņivasati. Athekadivasaü maliyamahādevatthero dibbacakkhunā olokento taü upāsikaü kālaü katvā niraye nibbattamānaü disvā "atthi nu kho imāya upāsikāya nirayamhā muccana-kāraõa"nti cintento attano dinnauëuükayāgumattena nirayamhā muccanabhāvaü a¤¤āsi. Tato thero taü yāguü takketvā sattadivasaü nirodhasamāpattiü samāpajjitvā sattame divase nisinnāsanā uņņhāya sarãra-paņijagganaü katvā pattacãvaramādāya mahākakudhabandhanagāmaü gantvā gharapaņipāņiyā bhikkhāya caranto tassā upāsikāya gharadvāraü sampāpuõi. Atha upāsikā theraü disvā yāguuëuükaü datvā cittaü pasādetvā vandi. There taü 
--------------------------
1. Adānasãla sampannā (?)


[SL Page 186] [\x 186/]      

Yāguü gahetvā nivattitvā bahigāmaü gantvā yathāphāsukaņņhāne nisãditvā paribhogaü karoti. Tadā yonakarājassa putto mahābuddharakkhitatthero sattadivasaü nirodhasamāpattiü samāpajjitvā tato vuņņhāya uttarakurudãpaü gantvā sapattaka2 piõķapātaü paņilabhitvā tato sãhabodhittherassa hatthe datvā maliyamahādevattherassa dehãti vatvā pāhesi. Atha sãhabodhithero gantvā therassa hatthe pattaü ņhapesi. Kimetanti vatvā kāraõaü pucchitvā mahābuddharakkhitattherena pesitabhāvaü ¤atvā "āvuso sãhabodhi, tumhākaü thero mahallikāya dānaü vilumpatã"ti vatvā tena ānãtabhattaü abhu¤jitvā taü yāguü yeva paribhogaü katvā bhattakiccaü niņņhāpesi. Tato sãhabodhithero bhante mahallikāya tena dānena kittakanti pucchi. âvuso, etissā uluükamattayāguyā nissandena saņņhikappaü devaloke mahāsampattiü anubhavissatãti āha. Taü sutvā sãhabodhithero gantvā piyaīgudãpe mahābuddharakkhitattherassa kathesi. Thero taü kathaü sutvā "asãtikappaü devaloke mahāsampattiü anubhavissatã"ti āha. Atha a¤¤ataro thero "kappasataü devaloke mahāsampattiü anubhavissatã"ti āha. Atha mahāsaügharakkhitatthero taü kathaü sutvā ime therā arahantassa dinnadāne vipākaü paricchindantãti vatvā dakkhiõāvibhaīgasutte bhagavā arahantassa dinnadānassa pamāõaü avatvā kimatthaü pana ime therā evaü kathentãti. Thero sinerupādato ratanavālukaü āharitvā piyaīgudãpe okirathāti daõķakammaü akāsi. Tato therena vuttaniyāmena vālukaü āharitvā saügharakkhitattheraü khamāpesunti.

Mahākakudhabandhanagāmavatthu2 sattamaü.
---------------------
----------------------------------------------- ------
2. Bã 1. Bã 2. R. Sapattikaü.
3. Rasa. "Mahallikāya vatthu" sãhaëa vatthumhi. "Dānaphalassa vatthu"


[SL Page 187] [\x 187/]      

93. Ariyākaravihāra vatthumhi1 atthuppatti. 

Laükādãpe kumbhãlatissapabbatavihāre2 ekasmiü pabbhāre pa¤casatavagguliyo paņivasanti. Tadā tasmiü kāle eko bhikkhu vasanto mahāsatipaņņhānaü sajjhāyamakāsi tā vagguliyo sare nimittaü gaõhitvā cittaü pasādetvā kālakiriyaü katvā tassa vihārassa bhikkhācāragāme tasmiü tasmiü kule nibbattitvā attano vaķķhitakāle taü vihāraü gantvā ariyavaüsadhammadesanaü sutvā pasannacittā gehaü agamaüsu. Punekadivasaü vihāraü gantvā mahāsatipaņņhānasuttantaü sutvā gharāvāse ukkaõņhitā sabbe pa¤casatā pabbajitvā pubbasannivāsena tasmiü leõe vasanti. Athekadivasaü tesaü antare eko bhikkhu "imaü leõaü vagguligandhaü vāyatã"ti āha. Saüghatthero āvuso tumhākaü purimattabhāve vagguliyo hutvā vasitaņņhānanti āha. Taü sutvā te bhikkhå saüvegapattā hutvā aparabhāge mahāsatipaņņhānasuttameva sutvā pa¤casatā bhikkhå sotāpannā ahesuü. Punekadivasaü tameva satipaņņhānaü sutvā tayo magge paņilabhiüsåti. 

Ariyākaravihāravatthu aņņhamaü. 
-----------------

94. Dhammāsoka-mahārājassa vatthumhi atthuppatti. 

Atãte bārāõasiyaü tayo kuņumbiko ekato hutvā madhuü vikkiõanti. Tesu eko paccantaü gantvā malayavāsãnaü1 hatthato madhuü kiõitvā gaõhāti. Eko tena gahitamadhuü nagaraü āharati. Eko tena ānitamadhuü bārāõasiyaü nisiditvā vikkiõāti. Tasmiü samaye gandhamādanapabbate vasanto eko sunetto nāma pacceka
----------------------------------------------- ---------------1. Rasa. Pa¤casatabhikkhånaü vatthumhi 2. Rasa. Kumbalatissa pabbate. 1. Bã 1.Bã 2. Maliyavāsãnaü. Kš. R. Malliyavāsãnaü.


[SL Page 188] [\x 188/]      

Buddho attano udaravāte calite madhunā phāsukabhāvaü ¤atvā gandhamādanapabbate ņhito yeva cãvaraü pārupitvā ākāsenāgantvā nagaradvāre otaritvā madhulabhanaņņhānaü olokento aņņhāsi. Tasmiü kāle antonagare ekasmiü kule iõaü dātuü asakkuõitvā dhanadāsã hutvā vasantã ekā itthi ghaņaü ādāya udakatitthaü gacchantã paccekabuddhaü vanditvā ekamantaü aņņhāsi. Tadā paccekabuddho "bhagini, imasmiü nagare bhikkhāya carantānaü katarasmiü vãthiyaü madhuü labhatã"ti pucchi. Sā paccekabuddhassa kathaü sutvā madhuāpaõaü pa¤¤āyanaņņhāne ņhatvā hatthaü pasāretvā "bhante, eso madhuāpaõo"ti dassetvā ayaü paccekabuddho yadi āpaõato madhuü na labhati ahaü imaü nivatthasāņakaü datvā madhuü gaõhitvā paccekabuddhassa dassāmãti cintetvā tattheva aņņhāsi. Atha paccekabuddho anupubbena bhikkhāya caranto āpaõaü sampāpuõi. Tato kuņumbiko paccekabuddhassa hatthato pattaü gahetvā gehe nisãdāpetvā madhuü khādāpesi. Tasmiü yeva khaõe paccekabuddhassa udaravātaü våpasami. Puna kuņumbiko paccekabuddhassa madhuü gaõhathāti avoca. Taü sutvā2 paccekabuddho attano byādhivupasamitabhāvaü kathetvā a¤¤aü madhuü gaõhituü na icchati. Kuņumbiko punappunaü yācitvā a¤¤esaü paccekabuddhānaü dethāti vatvā madhughaņaü āharitvā patte nikkujji. Tato madhu uttaritvā ākāsaü uggamma puna paņhaviyaü pati. Tadā kuņumbiko ghaņaü bhåmiyaü ņhapetvā paccekabuddhaü vanditvā "bhante, iminā kammena manussapathe ca upari ākāse ca yojanaņņhāne mama āõā pavattatu, tathā paņhaviyaü yojanaņņhāne mama āõā pavattatå"ti patthanaü ņhapesi. Paccekabuddho maīgalaü vaķķhetvā agamāsi. Atha sā itthã paccekabuddhassa purato gantvā vanditvā ekamante ņhitā "bhante, madhuü labhitthā"ti pucchi. Paccekabuddho attano laddhabhāvaü kathesi. "Tena hi bhante tumhākaü madhudinna-vāõijo kiü avocā"ti.
--------------------------------------------
2. R. Potthake natthi. 


[SL Page 189] [\x 189/]      

Pucchi. Tadā paccekabuddho vāõijassa patthitapatthanaü kathesi. Taü sutvā sā tena hi bhante idheva hothāti vatvā vegena gehaü gantvā pilotikakhaõķaü nivāsetvā attano nivatthasāņakaü dhovitvā āharitvā cumbaņakaü katvā paccekabuddhassa adāsi. Tato patthanaü patthentã "bhante, tumhākaü madhudinna-vāõijassa āõācakkavattirājakāle ahaü tassa aggamahesã bhaveyyaü"ti vatvā patthanaü patthesi. Taü sutvā paccekabuddho tava patthanaü samijjhatåti maīgalaü vaķķhetvā ākāsena gandhamādanapabbataü gantvā paccekabuddhasatānaü pahonakaü madhuü datvā sayaü paribhu¤ji. Atha aparabhāge kuņumbikā ekato hutvā madhuü vikkiõantā taü madhughaņaü adisvā itare dve kuņumbikā madhudinnakuņumbikassa codesuü. So madhunā attanā katakammaü kathetvā "yadi kusalakammena atthikā hotha, tasmiü kamme pattiü anumodatha. Yadi evaü tumhe na karotha, madhuagghanakaü mama hatthato gaõhathā"ti avoca. Taü sutvā dvãsu eko tava hatthato madhuagghanakabhāgaü na gaõhāmi. Tava kathanapaccekabuddho nāma kãdisoti āha. Taü sutvā itaro paccekabuddho nāma kāsāvaü pārupitvā bhikkhaü carati. Gandhamādane vasatãti attano jānana niyāmaü kathesi. Itaro kuņumbiko kujjhitvā tena hi kāsāvaü nāma brāhmaõaputtakā nivāsenti, tava pacceka buddho brāhmaõaputtako bhavissati ma¤¤e"ti kathesi. Itaro kuņumbiko kujjhitvā "tava paccekabuddhaü paratãre pātehã"ti avoca. Tesaü kathaü sutvā madhudāyakakuņumbiko paccekabuddho nāma mahesakkhā mahānubhāvā, tumhe mā eva råpaü kathethāti paccekabuddhānaü guõaü pakāsetvā balakkārena nisedheti. Te tassa kathaü sutvā sādhåti pasannacittā amhākaü madhubhāge kusalaü amhākaü hotåti vatvā anumodanaü akaüsu. Atha aparabhāge kālaükatvā devamanussesu saüsarantā tattha tattha mahāsampattiü anubhavitvā amhākaü satthuno parinibbutakālato dve vassasatāni aņņhārasādhikāni atikkamitvā attano sampattakāle


[SL Page 190] [\x 190/]      

Tayo janā nibbattiüsu. Tesu paccekabuddhassa brahmaõavādena kathita-kuņumbiko muddasivara¤¤o(?) Paņicca aggamahesiyā kucchimhi paņisandhiü gaõhitvā pasåtikāle attano duruttavacananissandena pacchimadvāre brāhmaõaputtassa gehe pasåti hutvā anukkamena vaķķhitvā buddhasāsane pabbajitvā nigrodhasāmaõero nāma hutvā arahattampāpuõi. "Tava paccekabuddhaü paratãre pātehã"ti vuttakuņumbiko attano duruttavacanamupādāya laīkadãpe devānaüpiyatissarājā nāma (jāto) hutvā nibbatti. Paccekabuddhassa madhudāyako devalokato cavitvā pāņaliputtanagare bindusāramahārājassa putto (hutvā) dhammāsoka-kumāro nāma hutvā nibbatti. So anukkamena vaķķhitvā pituno accayena rājā hutvā ākāse yojanaņņhāne paņhaviyaü yojanaņņhāne āõaü pavattesi. Sakalajambudãpe ekasatarājāno āgantvā pādamåle vasanti. Tiõõaü utånaü anucchavikā tayo pāsādā ahesuü. Eko suppatapāsādo nāma, eko moragãvo nāma, eko maīgalo nāma. Imesu tãsu pāsādesu nāņakagaõaparivuto paņivasati. Atha pubbe paccekabuddhassa hatthaü pasāretvā madhuāpaõaü pesita-mātugāmo asandhimittā nāma rājadhãtā hutvā tassa saņņhisahassānaü mātugāmānaü antare aggamahesã hutvā ra¤¤o piyāmanāpā ahosi. Aņņha aņņha devatā pakatiyā vārena himavantato anekappakārāni haritāla-manosãlā-hiīgula-tilaka-lohitacandanāni ca aņņha aņņha ghaņāni anotattodakāni ca āharanti. Aņņha aņņha ambapakkaphalāni ca harãņakã phalāni ca āmalakāni ca āharanti. Tathā aņņhaaņņhanāgā pakatiyā vārena nāgavimānato aruõavaõõamattikā ca nãluppalādi-anekavidhasugandhapupphāni ca āharanti. Suvā sāliü āharitvā koņņhaü pårenti. Måsikā taõķulaü karonti. Ra¤¤o cåëāmaõi maügalakhagga¤ca vanaü gantvā ra¤¤o icchitaü icchitaü sādhetvā puna hatthameva āgacchati. Iti so evaråpehi iddhãhi samannāgato devindo viya mahāsampattiü anubhavanto paņivasati. So


[SL Page 191] [\x 191/]      

Aparabhāge attano puttaü mahindakumāraü pabbājetvā laükādãpe sāsanaü patiņņhāpetuü payojetvā sayaü bhikkhusaüghassa mahādānaü pavattetvā khãõāsavānaü majjheyeva kālaü katvā sagge nibbatti. Ayaü pana saükhepo, vitthāro pana mahāvaüsaņņhakathāyaü vutto, atthikehi tato gahetabbo. 

Dhammāsokamahārājassa vatthu navamaü.
-----------------------

92. Dantakuņumbikassa vatthumhi atthuppatti. 

Sãhaëadãpe uttarapacchiyaü1 dantakāragāme2 dantakārakuņumbiko3 nāma pātovu'ņņhāya gantvā attano khettaü olokento aņņhāsi. Tasmiü kāle piyaīgudãpavāsã maliyamahādevatthero sataarahantaparivāro4 ākāsenā'gantvā tasmiü dantakāragāmadvāre otaritvā cãvaraü pārupati. Tadā kuņumbiko tesaü bhikkhånaü disvā pasannacitto saüghattheraü upasaükamitvā pa¤capatiņņhitena vanditvā attano gharaü pakkositvā bhikkhāhāraü datvā tesaü gamanakāle vanditvā "bhante tumhākaü nivasanavihāre aņņhasalākabhattāni dassāmã"ti āha. Bhikkhu sādhåti adhivāsetvā agamaüsu tato paņņhāya nibaddhaü piyaügudãpato aņņhasamaõā āgantvā kuņumbikassa gehe salākabhattāni gaõhanti. Tasmiü kāle piyaügudãpe dvādasasahassā bhikkhå paņivasanti. Tassa kuņumbikassa gehe salākabhattaü ettakānaü bhikkhånaü sattavāre5 vinivijjhitvā puna therānaü pāpuõi. Atha aparabhāge kuņumbiko attano mātugāmaü salākabhattaü appamattā hutvā dehãti vatvā sayaü paratãraü gantvā vāõijakammaü kātuü nāvaü āruyha agamāsi. Atha nāvā sattadivasaü gatakāle samuddamajjhe bhijji. Tadā dantakārakuņumbikaü6 ņhapetvā avasesamanussā tattheva matā ahosuü. Tadā kuņumbiko samuddasmiü sidati. Tasmiü
----------------------------------------------- -----------
1. Rasa. Uttara passe. 2. Rasa. Nāgakāragāmo nāma. Saddha. "Nāgakāra nam gamekviya " 3. Rasa. Dantakuņumbiko. 4. Rasa. Satta arahantehi saddhiü. Saddha. "Rahat sat denekun vahansš hā" 5. (Sabbesu.) Santaü vāre 6. Rasa. Dantakuņumbikaü. 

[SL Page 192] [\x 192/]      

Khaõe maliyamahādevatthero dibbacakkhunā samuddapiņņhaü olokento kuņumbikaü disvā sãhabodhitheraü pakkosāpetvā "tumhākaü bhattapattaü samudde sãdatã"ti āha. Taü sutvā sãhabodhithero hatthaü māpetvā kuņumbikaü ānetvā piyaügudãpe patiņņhāpesi. Tato kuņumbiko pasannacitto dvādasasahassānaü bhikkhånaü vanditvā ekamantaü nisãditvā katabhattakicco gamissāmi bhanteti āha. Taü sutvā maliyamahādevatthero "ajja adhivāsehi, sve sakko amhākaü dassanatthāya āgacchissati, taü devarājaü passitvā gacchāhã"ti āha. Kuņumbiko sādhåti vatvā tasmiü divase tattheva vihāsi. Tato punadivase sakko devarājā pupphapåjaü ādāya otaritvā bhikkhusaüghassa pa¤capatiņņhitena vanditvā mālādhåmena påjetvā ekamantaü nisãdi. Tasmiü kāle maliyadevatthero dantakuņumbikassa pavattiü vatvā guõaü kathesi. Tadā sakko devarājā nisinnaņņhānā uņņhāya dantakuņumbikassa santikaü gantvā mālena påjetvā paņisanthāraü akāsi. Atha kuņumbiko sakkassa paņisanthāraü katvā attano gamanabhāvaü kathesi tato sakko devarājā vissakammadevaputtaü āmantetvā "kuņumbikassa ratananāvaü māpetvā dehã"ti āha. Taü sutvā vissakammadevaputto ratananāvaü māpetvā sattaratanānaü nāvāya påretvā kuņumbikaü nāvāya nisãdāpetvā nāvaü attano iddhiyā kuņumbikassa gehe patiņņhāpesi. Tasmiü khaõe ra¤¤o chatte adhivatthā devatā sādhukāramadāsi. Rājā kassa sādhukāramadāsãti pucchi. Taü sutvā devatā dantakuņumbikassa pavattiü ¤atvā tassa sādhukāramadāsiüti dinnabhāvaü kathesi. Rājā taü sutvā tuņņhamānaso taü pakkosāpetvā mahāvitānaü dāpetvā taü dantakāragāmaü bhuttagāmaü katvā tasseva adāsi. Tato paņņhāya so kuņumbiko dānādãni pu¤¤āni katvā saggapuraü påresãti. 

Dantakuņumbikassa vatthu dasamaü.
-----------------
Sahassavatthupakaraõaü niņņhitaü. 

