[CPD Classification 2.5.8]
[PTS Vol Th 1 ] [\z Th /] [\f I /]    
[PTS Page 001] [\q   1/]     
[BJT Vol Th 1 ] [\z Th /] [\w I /]    
[BJT Page 002] [\x   2/]     
Theragāthāpāëi
Nidānagāthā

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Sãhānaü'va nadantānaü dāņhãnaü girigabbhare
Suõātha bhāvitattānaü gāthā attåpanāyikā

Yathānāmā yathāgottā yathādhammavihārino
Yathādhimuttā sappa¤¤ā vihariüsu atanditā

Tattha tattha vipassitvā phusitvā accutaü padaü
Katantaü paccavekkhantā imamatthamabhāsisuü. 

Ekakanipāto
1. 1. 1
1. Channā me kuņikā sukhā nivātā vassa deva yathāsukhaü
Cittaü me susamāhitaü vimuttaü ātāpã viharāmi vassa devā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā subhåtitthero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Subhåtittheragāthā. 

1. 1. 2
2. Upasanto uparato mantabhāõã1 anuddhato
Dhunāti pāpake dhamme dumapattaü va māluto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahākoņņhito thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Mahākoņņhitattheragāthā. 

1 Mattabhāõã-sãmu 2. 

[BJT Page 4] [\x   4/]     
1. 1. 3
3. Pa¤¤aü [PTS Page 002] [\q   2/]      imaü passa tathāgatānaü
Aggi yathā pajjalito1 nisãthe
âlokadā cakkhudadā bhavanti
Ye āgatānaü vinayanti kaīkhaü'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kaīkhārevato thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Kaīkhārevatattheragāthā. 

1. 1. 4
4. Sabbhireva samāsetha paõķitehatthadassibhi2
Atthaü mahantaü gambhiraü duddasaü nipuõaü aõuü
Dhãrā samadhigacchanti appamattā vicakkhaõā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā puõõo mantāõiputto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Puõõattheragāthā. 


1. 1. 5. 
5. Yo duddamiyo3 damena danto dabbo santusito vitiõõakaīkho
Vijitāvã apetabheravo hi dabbo so parinibbuto ņhitatto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā dabbo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Dabbattheragāthā. 

1. 1. 6
6. Yo sãtavanaü upāga4 bhikkhu eko santusito samāhitatto
Vijitāvã apetalomahaüso rakkhaü kāyagatāsatiü dhitãmā'ti. 5

Itthaü sudaü āyasmā sãtavaniyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sãtavaniyattheragāthā. 
1. 1. 7
7. Yopānudã maccurājassa senaü
Naëasetuü va sådubbalaü mahogho
Vijitāvã apetabheravo hi
Danto so parinibbuto ņhitatto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā bhalliyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Bhalliyattheragāthā. 

1 Pajjālito-[PTS,] sãmu. 
2 Hatthadassibhi-sãmu. 1, 2. 
3 Duddamayo-[PTS.] 
4 Upagā-sãmu. 1, 2. Upāgā-
5 Dhitimāti-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 6] [\x   6/]     
1. 1. 8
8. Yo duddamiyo1 damena danto vãro santusito vitiõõakaükho
Vijitāvã apetalomahaüso vãro so parinibbuto ņhitatto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vãro thero gāthaü abhāsittha'ti. 

Vãrattheragāthā. 

1. 1. 9
9. Svāgataü na durāgataü nayidaü dumantitaü mama
Saüvibhattesu dhammesu yaü seņņhaü tadupāgaminti. 

Itthaü sudaü āyasmā piëindavaccho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Piëindavacchattheragāthā. 

1. 1. 10
10. Vihari [PTS Page 003] [\q   3/]      apekkhaü idha vā huraü vā
Yo vedagu samito yatatto
Sabbesu dhammesu anåpalitto
Lokassa dha¤¤ā udayabbaya¤¤ā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā puõõamāso thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Puõõamāsattheragāthā. 

Paņhamo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Subhåti koņņhito thero kaīkhārevatasammato2
Mantāõiputto dabbo ca sãtavaniyo ca bhalliyo
Vãro piëindavaccho ca puõõamāso tamonudo'ti. 

1 Duddamayo-[PTS.] 
2 Subbato-[PTS.] 

[BJT Page 8] [\x   8/]     
1. 2. 1
11. Pāmojjabahulo1 bhikkhu dhamme buddhappavedite
Adhigacche padaü santaü saīkhāråpasamaü sukhanti. 

Itthaü sudaü āyasmā cåëavaccho2 thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Cåëavacchattheragāthā. 

1. 2. 2
12. Pa¤¤ābalã sãlavatåpapanno
Samāhito jhānarato satãmā
Yadatthiyaü bhojanaü bhu¤jamāno
Kaīkhetha kālaü idha vãtarāgo'ti. 
Itthaü sudaü āyasmā mahāvaccho3 thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Mahāvacchattheragāthā. 

1. 2. 3
13. Nãlabbhavaõõā rucirā sãtavārã sucindharā
Indagopakasa¤channā te selā ramayanti ma'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā vanavaccho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vanavacchattheragāthā. 

1. 2. 4
14. Upajjhāyo maü avaca4 ito gacchāma5 sãvaka
Gāme me vasati kāyo ara¤¤aü me gato mano
Semānako pi gacchāmi natthi saīgo vijānata'nti. 

Itthaü sudaü āyasmato vanavacchassa therassa sāmaõero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vanavacchattherasāmaõeragāthā. 

1. 2. 5
15. Pa¤ca chinde pa¤ca jahe pa¤ca cuttari bhāvaye
Pa¤casaīgātigo bhikkhu oghatiõõo'ti vuccatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kuõķadhāno thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Kuõķadhānattheragāthā. 

1. 2. 6
16. Yathā pi bhaddo āja¤¤o naīgalāvattanã sikhã
Gacchati appakasirena evaü rattindivā mama
Gacchati appakasirena sukhe laddhe nirāmise'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā bellaņņhisãso thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Bellaņņhisãsattheragāthā. 

1 Pāmujjabahulo-[PTS.] 
2 Cuëagavaccho-sãmu. 1, 2. 
3 Mahāgavaccho-sãmu. 1, 2. 
4 Avacasi-
5 Gacchāmi-[PTS.] 

[BJT Page 10] [\x  10/]     
1. 2. 7
17. Middhi [PTS Page 004] [\q   4/]      yadā hoti mahagghaso ca
Niddāyitā samparivattasāyã
Mahāvarāho'va nivāpapuņņho
Punappunaü gabbhamupeti mando'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā dāsako thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Dāsakattheragāthā. 

1. 2. 8
18. Ahu buddhassa dāyādo bhikkhu bhesakalāvane
Kevalaü aņņhikasa¤¤āya1 apharã paņhaviü imaü
Ma¤¤e'haü kāmarāgaü so khippameva pahissatãti. 

Itthaü sudaü āyasmā sigālapitā2 thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sigālapituttheragāthā. 

1. 2. 9
19. Udakaü hi nayanti nettikā usukāro namayanti tejanaü
Dāruü namayanti tacchakā attānaü damayanti subbatā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kuõķalo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Kuõķalattheragāthā. 

1. 2. 10
20. Maraõe me bhayaü natthi nikanti natthi jãvite
Sandehaü nikkhipissāmi sampajāno patissato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ajito thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Ajitattheragāthā. 

Dutiyo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Cåëavaccho mahāvaccho vanavaccho ca sãvako
Kuõķadhāno ca belaņņhi dāsako ca tatopari
Sigālapitiko thero kuõķalo ca ajito dasā'ti. 

1 Aņņhisa¤¤āya-[PTS.] 
2 Siīgālapitā-[PTS.] 

[BJT Page 12] [\x  12/]     
1. 3. 1
21. Nāhaü bhayassa bhāyāmi satthā no amatassa kovido
Yattha bhayaü nāvatiņņhati tena maggena vajanti bhikkhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā nigrodho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Nigrodhattheragāthā. 

1. 3. 2
22. Nãlā sugãvā sikhino morā kāraüciyaü abhinadanti. 
Te sãtavātakadditakalitā1 suttaü jhāyaü nibodhentã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā cittako thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Cittakattheragāthā. 

1. 3. 3
23. Ahaü [PTS Page 005] [\q   5/]      kho veegumbasmiü bhutvāna madhupāyasaü
Padakkhiõaü sammasanto khandhānaü udayabbayaü
Sānuü paņigamissāmi vivekamanubråhayanti. 

Itthaü sudaü āyasmā gosālo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Gosālattheragāthā. 

1. 3. 4
24. Anuvassiko pabbajito passa dhammasudhammataü
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sugandho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sugandhattheragāthā. 

1. 3. 5
25. Obhāsajātaü phalagaü cittaü yassa abhiõhaso
Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā nandiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Nandiyattheragāthā. 

1 Sãtavātakalitā-[PTS.] 

[BJT Page 14] [\x  14/]     
1. 3. 6
26. Sutvā subhāsitaü vācaü buddhassādiccabandhuno
Paccavyadhiü hi nipuõaü vālaggaü usunā yathā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ubhayo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Ubhayattheragāthā. 

1. 3. 7
27. Dabbaü kusaü poņakilaü usãraü mu¤jababbajaü1
Urasā panudissāmi2 vivekamanubråhaya'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā lomasakaīgiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Lomasakaīgiyattheragāthā. 

1. 3. 8
28. Kacci no vatthapasuto kacci no bhåsanārato
Kacci sãlamayaü gandhaü kiü tvaü vāyasi3 netarā pajā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā jambugāmikaputto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Jambugāmikattheragāthā. 

1. 3. 9
29. Samunnamayamattānaü usukāro'va tejanaü
Cittaü ujuü karitvāna avijjaü bhinda4 hāritā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā hārito thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Hāritattheragāthā. 

1. 3. 10
30. âbādhe me samuppanne sati me upapajjatha
âbādho me samuppanno kālo me nappamajjitunti. 

Itthaü sudaü āyasmā uttiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Uttiyattheragāthā. 

Tatiyo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Nigrodho cittako thero gosālathero sugandho
Nandiyo ubhayo thero thero lomasakaīgiyo
Jambugāmikaputto ca hārito uttiyo isãti. 

1 Mu¤japabbajaü-[PTS.] 
2 Panudahissāmi-[PTS.] 
3 Vāsi-[PTS.] 
4 Chinda-[PTS.] 

[BJT Page 16] [\x  16/]     
1. 4. 1
31. Phuņņho [PTS Page 006] [\q   6/]      ķaüsehi makasehi ara¤¤asmiü brahāvane
Nāgo saīgāmasãseva sato tatrādhivāsaye'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā gabbharatãriyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Gabbharatãriyattheragāthā. 

1. 4. 2
32. Ajaraü jiramānena tappamānena nibbutiü
Nimmisaü paramaü santiü yogakkhemaü anuttaran'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā suppiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Suppiyattheragāthā. 

1. 4. 3
33. Yathāpi ekaputtasmiü piyasmiü kusalã siyā
Evaü sabbesu pānesu sabbattha kusalo siyā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sopāko thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Sopākattheragāthā. 

1. 4. 4
34. Anāsannavarā etā niccameva vãjānatā
Gāmā ara¤¤amāgamma tato gehaü upāvisiü
Tato uņņhāya pakkamiü anāmantiya1 posiyo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā posiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Posiyattheragāthā. 

1. 4. 5
35. Sukhaü sukhattho labhate tadācaraü
Kittiü ca pappoti yasassa vaķķhati
Yo ariyamaņņhaīgikama¤jasaü ujuü
Bhāveti maggaü amatassa pattiyā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sāma¤¤akānitthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Sāma¤¤akānittheragāthā. 

1. 4. 6
36. Sādhu sutaü sādhu caritakaü
Sādhu sadā aniketavihāro
Atthapucchanaü padakkhiõakammaü
Etaü sāma¤¤amaki¤canassā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kumāraputto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Kumāraputtattheragāthā. 

1 Anāmantetvā-[PTS.] 

[BJT Page 18] [\x  18/]     
1. 4. 7
37. Nānājanapadaü yanti vicaranto asa¤¤atā
Samādhiü ca virodhenti kiüsu raņņhacariyā karissati
Tasmā vineyya sārambhaü jhāyeyya apurakkhato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kumāraputtattherassa sahāyakā thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Kumāraputtasahāyakattheragāthā. 

1. 4. 8
38. Yo iddhiyā sarabhuü1 aņņhapesi
So gavampati asito anejo
Taü sabbasaīgātigataü mahāmuniü
Devā namassanti bhavassa pāragu'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā gavampatitthero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Gavampatittheragāthā. 

1. 4. 9
39. Sattiyā viya omaņņho ķayhamāno'va matthake
Kāmarāgappahānāya sato bhikkhu paribbaje'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā tisso thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Tissattheragāthā. 

1. 4. 10
40. Sattiyā [PTS Page 007] [\q   7/]      viya omaņņho ķayhamāno'va matthake
Bhavarāgappahānāya sato bhikkhu paribbaje'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vaķķhamāno thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vaķķhamānattheragāthā. 

Catuttho vaggo. 

Tassuddānaü: 
Gabbharatãriyo suppiyo sopāko ceva posiyo
Sāma¤¤akāni kumāputto kumāputtasahāyako
Gavampati tissatthero vaķķhamāno mahāyaso'ti. 

1 Sarabuü-sãmu. 1. 

[BJT Page 20] [\x  20/]     
1. 5. 1
41. Vivaramanupatanti vijjutā vebhārassa ca paõķavassa ca
Nagavivaragato ca jhāyati putto appaņimassa tādino'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sirivaķķho thero gāthaü abhāsitthā'ti. Sirivaķķhattheragāthā. 

1. 5. 2
42. Cāle upacāle sãsåpacāle
Patissatā nu kho viharatha
âgato vo vālaü viya vedhã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā khadiravaniyo revato thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Khadiravaniyarevatattheragāthā. 

1. 5. 3
43. Sumuttiko sumuttiko sāhu sumuttikomhi tãhi khujjakehi
Asitāsu mayā naīgalāsu mayā kuddālāsu1 mayā
Yadipi idhameva idhameva athavā pi alameva alameva
Jhāya sumaīgala jhāya sumaīgala appamatto vihara sumaīgalā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sumaīgalo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sumaīgalattheragāthā. 

1. 5. 4
44. Mataü vā amma rodanti yo vā jãvaü na dissati
Jãvantaü maü amma passantã kasmā maü amma rodasã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sānutthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Sānuttheragāthā. 

1. 5. 5
45. Yathāpi bhaddo āja¤¤o khalitvā patitiņņhati
Evaü dassanasampannaü sammāsambuddhasāvakanti. 

Itthaü sudaü āyasmā ramaõãyavihāritthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Ramaõãyavihārittheragāthā. 

1 Khuddālāsu-sãmu. 1, Kudadālesu-sãmu. 2, Khudadākudadālāsu-[PTS.] 

[BJT Page 22] [\x  22/]     
1. 5. 6
46. Saddhāyāhaü pabbajito agārasmānagāriyaü
Sati pa¤¤ā ca me vuddhā cittaü ca susamāhitaü
Kāmaü karassu råpāni neva maü bādhayissasã'ti. 1

Itthaü sudaü āyasmā samiddhitthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Samiddhittheragāthā. 

1. 5. 7
47. Namo [PTS Page 008] [\q   8/]      te buddhavãratthu vippamuttosi sabbadhi
Tuyhāpadāne viharaü viharāmi anāsavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ujjayo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Ujjayattheragāthā. 

1. 5. 8
48. Yato ahaü pabbajito agārasmānagāriyaü
Nābhijānāmi saīkappaü anariyaü dosasaühita'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sa¤jayo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Sa¤jayattheragāthā. 

1. 5. 9
49. Vihavihābhinadite sippikābhirutehi ca
Na me taü phandati cittaü ekattanirataü hi me'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā rāmaõeyyako thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Rāmaõeyyakattheragāthā. 

1. 5. 10
50. Dharaõã ca si¤cati1 vāti māluto vijjutā carati nabhe
Upasamanti2 vitakkā cittaü susamāhitaü mamā'ti. 

Itthaü sudaü vimalo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vimalattheragāthā. 

Pa¤camo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Sirivaķķho revato thero sumaīgalo sānusavhayo
Ramaõãyavihārã ca samiddhiujjayasa¤jayā
Rāmaõeyyo ca so thero vimalo ca raõa¤jaho'ti. 

1 Byādhayissasãti-[PTS.] 
2 Siccati-[PTS.] 
3 Upasammanti-[PTS.] 

[BJT Page 24] [\x  24/]     
1. 6. 1
51. Vassati devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā
Cittaü susamāhitaü ca mayhaü
Atha ce patthayasi pavassa devā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā godhiko thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Godhikattheragāthā. 

1. 6. 2
52. Vassati devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā
Cittaü susamāhitaü ca kāye
Atha ce patthayasi pavassa devā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā subāhutthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Subāhuttheragāthā. 

1. 6. 3
53. Vassati devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā
Tassaü viharāmi appamatto
Atha ce patthayasi pavassa devā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā valliyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Valliyattheragāthā. 

1. 6. 4
54. Vassati [PTS Page 009] [\q   9/]      devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā
Tassaü viharāmi adutiyo
Atha ce patthayasi pavassa devā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā uttiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Uttiyattheragāthā. 

1. 6. 5
55. âsandi kuņikaü katvā ogayha a¤janaü vanaü
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü a¤janavaniyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

A¤janavaniyattheragāthā. 

1. 6. 6
56. Ko kuņikāyaü bhikkhu kiņikāyaü
Vãtarāgo susamāhita citto
Evaü jānāhi āvuso
Amoghā te kuņikā katā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kuņivihāritthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Kuņivihārittheragāthā. 

[BJT Page 26] [\x  26/]     
1. 6. 7
57. Ayamāhu purāõiyā kuņi a¤¤aü patthayase navaü kuņiü
âsaü kuņiyā virājaya dukkhā bhikkhu puna navā kuņã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā dutiyakuņivihāritthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Dutiyakuņivihārittheragāthā. 

1. 6. 8
58. Ramaõãyo me kuņikā saddhādeyyā manoramā
Na me attho kumārãhi yesaü attho tahiü gacchatha nāriyo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ramaõãyakuņiko thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Ramaõãyakuņikattheragāthā. 

1. 6. 9
59. Saddhāyāhaü pabbajito ara¤¤e me kuņikā katā
Appamatto ca ātāpã sampajāno patissato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kosalavihāritthero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Kosalavihārittheragāthā. 

1. 6. 10
60. Te me ijjhaüsu saīkappā yadattho pavisiü kuņiü
Vijjāvimuttiü paccessaü mānānusayamujjahi'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sãvalitthero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sãvalittheragāthā. 

Chaņņho vaggo. 

Tassuddānaü: 
Godhiko ca subāhu ca valliyo uttiyo isi
A¤janavaniyo thero duve kuņivihārino
Ramaõãyakuņiko ca kosalavhayasãvalã'ti. 

[BJT Page 28] [\x  28/]     
1. 7. 1
61. Passati passo passantaü apassantaü ca passati
Apassanto apassantaü passantaü ca na passatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vappo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Vappattheragāthā. 

1. 7. 2
62. Ekakā [PTS Page 010] [\q  10/]      mayaü ara¤¤e viharāma
Apaviddhaü va vanasmiü dārukaü
Tassa me bahukā pihayanti
Terayikā viya saggagāminanti. 

Itthaü sudaü āyasmā vajjiputto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Vajjiputtattheragāthā. 

1. 7. 3
63. Cutā patanti patitā giddhā ca punarāgatā
Kataü kiccaü rataü rammaü sukhenanvāgataü sukhanti. 

Itthaü sudaü āyasmā pakkho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Pakkhattheragāthā. 

1. 7. 4
64. Dumavhayāya uppanno jāto paõķaraketunā
Ketuhā ketunāyeva mahāketuü padhaüsayãti. 

Itthaü sudaü āyasmā vimalo koõķa¤¤o thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

1. 7. 5
65. Ukkhepakaņavacchassa saīkalitaü bahåhiva ssehi
Taü bhāsati gahaņņhānaü sunisinno uëārapāmojjo'ti. 1

Itthaü sudaü āyasmā ukkhepakaņavaccho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Ukkhepakaņavacchattheragāthā. 

1 Uëārapāmujjo-[T.] 

[BJT Page 30] [\x  30/]     
1. 7. 6
66. Anusāsi mahāvãro sabbadhammānapāragu
Tassāhaü dhammaü sutvāna vihāsiü santike sato1
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā meghiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Meghiyattheragāthā. 

1. 7. 7
67. Kilesā jhāpitā mayhaü bhavā sabbe samåhatā
Vikkhãõo jātisaüsāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ekadhammasavanãyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Ekadhammasavanãyattheragāthā. 

1. 7. 8
68. Adhicetaso appamajjato munino monapathesu sikkhato
Sokā na bhavanti tādino upasantassa sadā satãmato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ekudāniyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Ekudāniyattheragāthā. 

1. 5. 9
69. Sutvāna dhammaü mahato mahārasaü
Sabba¤¤uta¤¤aõavarena desitaü
Maggaü papajjiü amatassa pattiyā
So yogakkhemassa pathassa kovido'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā channo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Channattheragāthā. 

1. 7. 10
70. Sãlameva [PTS Page 011] [\q  11/]      idha aggaü pa¤¤avā pana uttamo
Manussesu ca deve su sãlapa¤¤āõato jaya'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā puõõo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 
Puõõattheragāthā. 

Sattamo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Vappo ca vajjiputto ca pakkho vimalakoõķa¤¤o
Ukkhepakaņavaccho ca meghiyo ekadhammiko
Ekudāniyacchannā ca puõõatthero mahabbalo'ti. 

1 Rato-[PTS.] 
[BJT Page 32] [\x  32/]     
1. 8. 1
71. Susukhumanipuõatthadassinā matikusalena nivātavuttinā
Saüsevita vuddhasãlinā1 nibbānaü na hi tena dullabha'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā vacchapālo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vacchapālattheragāthā. 

1. 8. 2
72. Yathā kaëãro susu vaķķhataggo
Dunnikkhamo hoti pasākhajāto
Evaü ahaü bhariyāyānãtāya
Anuma¤¤a maü pabbajitomhi dānã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ātumo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

âtumattheragāthā. 

1. 8. 3
73. Jiõõaü ca disvā dukhitaü ca2 byādhitaü
Mataü ca disvā gatamāyusaīkhayaü
Tato ahaü nikkhamitåna pabbajiü
Pahāya kāmāni manoramānã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā māõavo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Māõavattheragāthā. 

1. 8. 4
74. Kāmacchando ca byāpādo thãnamiddhaü ca bhikkhuno
Uddhaccaü vicikicchā ca sabbaso'va na vijjatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā suyāmo3 thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Suyāmattheragāthā. 

1. 8. 5
75. Sādhu suvihitāna dassanaü kaīkhā chijjati buddhi vaķķhati
Bālampi karonti paõaķitaü tasmā sādhu sataü samāgamo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā susārado thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Susāradattheragāthā. 

1. 8. 6
76. Uppatantesu nipate nipatantesu uppate
Vase avasamānesu ramamānesu ni rame'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā piya¤jaho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Piya¤jahattheragāthā. 

1 Saüsevitakhuddhasãlinā-[PTS.] 
2 Dukkhita¤ca-[PTS.] 
3 Suyāmano-sãmu. 1, 2, [PTS.] 

[BJT Page 34] [\x  34/]     
1. 8. 7
77. Idaü [PTS Page 012] [\q  12/]      pure cittamacāri cārikaü
Yenicchakaü yatthakāmaü yathāsukhaü
Tadajjahaü niggahessāmi1 yoniso
Hatthippabhannaü viya aīkusaggaho'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā hatthārohaputto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Hatthārohaputtattheragāthā. 

1. 8. 8
78. Anekajatisaüsāraü sanudhāvissaü anibbisaü
Tassa me dukukhajātassa dukkhakkhandho aparaddho'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā meõaķasiro thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Meõaķasirattheragāthā. 

1. 8. 9
79. Sabbo rāgo pahãno me sabbo doso samåhato
Sabbo me vigato moho sãtibhåtosmi nibbuto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā rakkhito thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Rakkhitattheragāthā. 

1. 8. 10
80. Yaü mayā pakataü kammaü appaü vā yadi vā bahuü2
Sabbametaü parikkhãõaü natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā uggo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Uggattheragāthā. 

Aņņhamo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Vacchapālo ca yo thero ātumo māõavo isi
Suyāmo ca susārado thero yo ca piya¤jaho
ârohaputto meõķasiro rakkhito uggasavhayo'ti. 

1 Niggahissāmi-[PTS.] 
2 Bahu-[PTS.] 

[BJT Page 36] [\x  36/]     
1. 9. 1
81. Yaü mayā pakataü pāpaü pubbe a¤¤āsu jātisu
Idheva taü vedanãyaü vatthu a¤¤aü na vijjatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā samitigutto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Samitiguttattheragāthā. 

1. 9. 2
82. Yena yena subhikkhāni sivāni abhayāni ca
Tena puttaka gacchassu mā sokāpahato bhavā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kassapo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Kassapattheragāthā. 

1. 9. 3
83. Sãhappamattā vihara rattindivamatandito
Bhāvehi kusalaü dhammaü jaha sãghaü samussayanti. 

Itthaü sudaü āyasmā sãho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sãhattheragāthā. 

1. 9. 4
84. Sabbarattiü [PTS Page 013] [\q  13/]      supitvāna saīgaõike rato, 
Kudassu1 nāma dummedho dukkhassantaü karissatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā nãto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Nãtattheragāthā. 

1. 9. 5
85. Cittanimittassa kovido pavivekarasaü vijāniya, 
Jhāyaü nipako patissato adhigaccheyya sukhaü nirāmisanti. 

Itthaü sudaü āyasmā sunāgo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sukāgattheragāthā. 

1. 9. 6
86. Ito bahiddhā puthu a¤¤avādinaü
Maggo na nibbānagamo yathā ayaü, 
Itissu saīghaü bhagavānusāsati
Satthā sayaü pāõitaleva dassaya'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā nāgito thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Nāgitattheragāthā. 

1 Kudāsasu-nā. 

[BJT Page 38] [\x  38/]     
1. 9. 7
87. Khandhā diņņhā yathābhåtaü bhavā sabbe padālitā
Vikkhãõo jātisaüsāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā paviņņho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Paviņņhattheragāthā. 

1. 9. 8
88. Asakkhiü vata attānaü uddhātuü udakā jalaü
Vuyhamāno mahogheva sacaccāni paņivijjhaha'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā ajjuno thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Ajjunattheragāthā. 

1. 9. 9
89. Uttiõõā paīkapalipā pātālā parivajjitā, 
Muttā oghā ca ganthā ca sabbe mānā visaühatā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā devasabho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Paņhamadevasabhattheragāthā. 

1. 9. 10
90. Pa¤cakkhandhā pari¤¤ātā tiņņhanti chinnamålakā, 
Vikkhãõo jātisaüsāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sāmidatto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Sāmidattattheragāthā. 

Navamo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Thero samitigutto ca kassapo sãhasavahayo
Nãto sunāgo nāgito paviņņho ajjuno isi, 
Devasabho ca yo thero sāmidatto mahabbalo'ti. 

[BJT Page 40] [\x  40/]     
1. 10. 1
91. Na tathā' mataü satarasaü sudhannaü yaü mayajja paribhuttaü, 
Aparimita dassinā gotamena buddhena desito dhammo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā paripuõõako thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Paripuõõakattheragāthā. 

1. 10. 2
92. Yassāsavā [PTS Page 014] [\q  14/]      parikkhãõā āhāre ca anissito, 
Su¤¤atā animitto ca vimokkho yassa gocaro, 
âkāseva sakuntānaü padaü tassa durannayanti. 

Itthaü sudaü āyasmā vijayo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vijayattheragāthā. 

1. 10. 3
93. Dukkhā kāmā eraka na sukhā kāmā eraka, 
Yo kāme kāmayati dukkhaü so kāmayati eraka, 
Yo kāme na kāmayati eraka dukkhaü so na kāmayati erakā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā erako thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Erakattheragāthā. 

1. 10. 4
94. Name hi tassa bhagavato sakyaputtassa sirãmato, 
Tenāyaü aggappattena aggo dhammo sudesito'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā mettaji thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Mettajittheragāthā. 

1. 10. 5
95. Andhohaü hatanettosmi kantāraddhānapakkanto, 1
Sayamāno'pi gacchissaü na sahāyena pāpenā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā cakkhupālo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Cakkhupālattheragāthā. 

1. 10. 6
96. Ekapupphaü cajitvāna asãtiü vassa koņiyo, 
Saggesu paracāretvā sesakenamhi nibbuto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā khaõķasumano thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Khaõķasumaõattheragāthā. 

1 Pakkhando-machasaü. Pakkhanno-sãmu. 1, 2, [PTS.] 

[BJT Page 42] [\x  42/]     
1. 10. 7
97. Hitvā sataphalaü kaüsaü sovaõõaü satarājikaü, 
Aggahiü mattikāpattaü idaü dutiyābhasevana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā tisso thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Tissattheragāthā. 

1. 10. 8
98. Råpaü disvā sati muņņhā piyanimittaü manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhosa tiņņhati, 
Tassa vaķķhanti āsavā bhavamålā bhavagāmino'ti. 1

Itthaü sudaü āyasmā abhayo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Abhayattheragāthā. 

1. 10. 9
99. Saddaü sutvā sati muņņhā piyanimittaü manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhosa tiņņhati, 
Tassa vaķķhanti āsavā saüsāramupagāmino'ti. 2

Itthaü sudaü āyasmā uttiyo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Uttiyattheragāthā. 

1. 10. 10
100. Sammappadhānasampanno satipaņņhānagocaro, 
Vimuttikusumasa¤channo parinibbissatyanāsavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā devasabho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Devasabhattheragāthā. 

Dasamo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Paripuõõako [PTS Page 015] [\q  15/]      ca vijayo erako mettajã muni, 
Cakkhupālo khaõķasumano tisso ca abhayo3 tathā, 
Uttiyo ca mahāpa¤¤o thero devasabho pi cā'ti. 

1 Bhavamålepagāmino-sãmu. 1, 2. 
2 Saüsāraü upagāmino-sãmu. 1, 2. 
3 Tisso abhayo va-[PTS.] 

[BJT Page 44] [\x  44/]     
1. 11. 1
101. Hatvā gihittaü anavositatto
Mukhanaīgalã odariko kusãto, 
Mahāvarāho'va nivāpapuņņho
Punappunaü gabbhamupeti mando. 

Itthaü sudaü āyasmā belaņņhāniko thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Belaņņhānikattheragāthā. 

1. 11. 2
102. Mānena va¤citāse saīkhāresu saīkilissamānāse, 1
Lābhālābhena mathitā samādhiü nādhigacchantã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā setuccho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Setucchattheragāthā. 

1. 11. 3
103. Nāhaü etena atthiko sukhito dhammarasena tappito, 
Pãtvāna2 rasaggamuttamaü na ca kāhāmi visena santhava'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā bandhuro3 thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Bandhurattheragāthā. 

1. 11. 4
104. Lahuko vata me kāyo phuņņho ca pãtisukhena vipulena
Tålamiva eritaü mālutena pilavatãva me kāyo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā khitako thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Khitakattheragāthā. 

1. 11. 5
105. Ukkaõaņhitopi na vase ramamānopi pakkame, 
Natvevānatthasaümitaü vase vāsaü vicakkhaõo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā malitavambho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Malitavambhattheragāthā. 

1. 11. 6
106. Sataliīgassa atthassa satalakkhaõadhārino, 
Ekaīgadassã dummedho satadassã ca paõķito'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā suhemanto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Suhemantattheragāthā. 

1 Saīkilissamānase-machasaü. 
2 Pãtvā-katthaci, 
3 Bandhano-machasaü. 

[BJT Page 46] [\x  46/]     
1. 11. 7
107. Pabbajiü tulayatvāna agārasmānagāriyaü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā dhammasavo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Dhammasavattheragāthā. 

1. 11. 8
108. Sa vãsaüvassasatiko1 pabbajiü anagāriyaü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā dhammasavapitutthero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Dhammasava pituttheragāthā. 

1. 11. 9
109. Na [PTS Page 016] [\q  16/]      nånāyaü paramahitānukampino
Rahogato anuvigaõeti sāsanaü, 
Tathāhayaü viharati pākatindriyo
Migã yathā taruõajātikā vane'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā saīgharakkhito thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Saīgharakkhitattheragāthā. 

1. 11. 10
110. Nagā nagaggesu susaüviråëhā
Udaggameghena navena sittā
Vivekakāmassa ara¤¤asa¤¤ino
Janeti bhiyyo usabhassa kalyata'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā usabho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Usabhattheragāthā. 

Ekādasamo vaggo. 

Tassuddānaü: 
Belaņņhānikasetucchā bandhuro khitako isã, 
Malitavambho suhemanto dhammasavo dhammasavapitā, 
Saīgharakkhitatthero ca usabho ca mahāmunã'ti. 

[BJT Page 48] [\x  48/]     
1. 12. 1
111. Duppabbajjaü ve duradhivāsā gehā
Dhammo gambhãro duradhigamā bhogā, 
Kicchā vutti no itarãtareneva
Yuttaü cantetuü satatamaniccata'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā jento thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Jentattheragāthā. 

1. 12. 2
112. Tevijjohaü mahājhāyã cetosamathakovido
Sadattho me anuppatto kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā jento thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Jentattheragāthā. 

1. 12. 3. 
113. Acchodikā puthusilā gonaīgulamigāyutā, 
Ambusevālasa¤jannā te selā ramayanti ma'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā vanavaccho thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vanavacchattheragāthā. 

1. 12. 4
114. Kāyaduņņhullagaruno hãyamānamhi1 jãvite, 
Sarãrasukhagiddhassa kuto samaõa sādhutā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā adhimutto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Adhimuttattheragāthā. 

1. 12. 5
115. Esāvahiyyase pabbatena bahukuņajasallakikena, 2
Nesādakena girinā yasassinā paricchadenā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahānāmo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Mahānāmattheragāthā. 

1. 12. 6
116. Cha [PTS Page 017] [\q  17/]      phassāyatane hitvā guttadvāro susaüvuto, 
Aghamålaü vamitvāna patto me āsavakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā pārāsariyatthero3 gāthaü abhāsitthā'ti. 

Parāsariyattheragāthā. 

1 Hiyyamānamhi-[PTS.] 
2 Sallakiteta-pa. 
3 Pārāpariya-machasaü, [PTS.] 

[BJT Page 50] [\x  50/]     
1. 12. 7
117. Suvilitto suvasano sabbābharaõabhaõåsito, 
Tisso vijjā ajjhagamiü kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā yaso thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Yasattheragāthā. 

1. 12. 8
118. Abhisatthova nipatati
Vayo råpaü a¤¤amiva tatheva santaü, 
Tasseva sato avippavasato
A¤¤asseva sarāmi attāna'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā kimbilo thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Kimbilattheragāthā. 

1. 12. 9
119. Rukkhamålagahanaü pasakkiya
Nibbānaü hadayasmiü opiya1
Jhāya gotama mā ca pāmado2
Kiü te bilibilikā karissatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vajjiputto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Vajjiputtattheragāthā. 

1. 12. 10
120. Pa¤cakkhandhā pari¤¤ātā tiņņhanti chinnamålakā, 
Dukkhakkhayo anuppatto patto me āsavakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā isidatto thero gāthaü abhāsitthā'ti. 

Isidattattheragāthā. 

Vaggo dvādasamo. 

Tassuddānaü: 
Jento ca vacchagotto ca vaccho ca vanasavhayo, 3
Adhimutto mahānāmo pārāsariyo4 yaso pi ca, 
Kimbilo vajjiputto ca isidatto mahāyaso'ti. 

Tatruraddānaü: 
Vãsuttarasataü therā katakiccā anāsavā, 
Ekakeva nipātamhi susaīgãtā mahesibhã'ti. 

Ekakanipāto niņņhito. 

1 Osiya-[PTS.] 
2 Pamādo-bahåsu
3 Vanapavhayo- [PTS.] 
4 Pārāpariyo-[PTS.] 

[BJT Page 52] [\x  52/]     
2. Dutakanipāto

[PTS Page 018  [\q  18/]     2. 1. 1]
121. Natthi koci bhavo nacco saīkhārā vā pi sassatā, 
Uppajjanti ca te khandhā vacanti aparāparaü. 

122. Etamādãnavaü ¤atvābhavenamhi anatthi ko, 
Nissaņo sabbakāmehi patto me āsavakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā attaro thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Uttarattheragāthā. 

2. 1. 2
123. Nayidaü anayena jãvitaü nāhāro hadayassa santiko, 
âhāraņņhitiko samussayo iti disvāna carāmi esanaü. 

124. Paīkoti hi naü pavedayuü yāyaü vandanapåjanā kulesu, 
Sukhumaü sabbaü darullahaü sakkāro kāpurisena dujjaho'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā piõķolabhāradvājo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Paõķolabhādvājattheragāthā. 

2. 1. 3
125. Makkaņo pa¤cadvārāyaü kuņikāyaü pasakkiya, 
Dvārena anupariyeti ghaņņayento muhuü muhuü. 

126. Tiņņha makkaņa mā dhāvi nahi te taü yathā pure, 
Niggahãtosi pa¤¤āya neva1 dåraü gamissasã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā valliyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Valliyattheragāthā. 

1 Neto-[PTS.] 

[BJT Page 54] [\x  54/]     
2. 2. 4
127. Tiõõaü me tālapattānaü gaīgātãre kuņã katā, 
Javasittova me patto paüsukålaü ca cãvaraü. 

128. Dvinnaü antaravassānaü ekā vācā me bhāsitā, 
Tatiye antaravassamhi tamokkhandho padālito. 

Itthaü sudaü āyasmā gaīgātãriyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Gaīgātãriyattheragāthā. 

2. 1. 5
129. Api ce hoti tevijjo maccuhāyã anāsavo, 
Appa¤¤ātoti naü bālā avajānanti ajānatā. 

130. Yo [PTS Page 019] [\q  19/]      ca kho annapānassa lābhã hotãdha puggalo, 
Pāpadhammopi ce hoti so nesaü hoti sakkato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ajino thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Ajinattheragāthā. 

2. 1. 6
131. Yadāhaü dhammamassosiü bhāsamānassa satthuno, 
Na kaīkhamabhijānāmi sabba¤¤å aparājite. 

132. Satthavāhe mahāvãre sārathãnaü varuttame, 
Magge paņipadāyaü vā kaīkhā mayhaü na vijjatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā melajino thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Melajinattheragāthā. 

2. 1. 7
133. Yathā agāraü ducchannaü vuņņhi samativijjhati, 
Evaü abhāvitaü cittaü rāgo samativijjhati. 

134. Yathaagāraü succhannaü vuņņhi na samativijjhati, 
Evaü abhāvitaü cittaü rāgo na samativijjhati. 

Itthaü sudaü āyasmā rādho thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Rādhattheragāthā. 

[BJT Page 56] [\x  56/]     
2. 1. 8
135. Khãõā hi mayhaü jāti vusitaü jinasāsanaü, 
Pahãno jālasaīkhāto bhavanetti samåhatā. 

136. Yassatthāya pabbajito agārasmānagāriyaü, 
So me attho anuppatto sabbasaüyojanakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā surādho thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Surādhattheragāthā. 

2. 1. 9
137. Sukhaü supanti munayo ye itthãsu na bajjhare, 
Sadā ve rakkhitabbāsu yāsu saccaü sudullabhaü. 

138. Vadhaü carimha te kāma anaõā dāni te mayaü, 
Gacchāma dāni nibbānaü yattha gantvā na socatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā gotamo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Gotamattheragāthā. 

2. 1. 10
139. Pubbe hanti attānaü pacchā hanti so pare, 
Suhataü hanti attānaü vãtaseneva pakkhimā. 

140. Na brāhmaõo bahivaõõo anto vaõõo hi brāhmaõo, 
Yasumiü pāpani kammāni sa ve kaõho sujampatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vasabho thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vasabhattheragāthā. 

Vaggo paņhamo. 

Tassuddānaü: 
Uttaro ceva piõķo lo vallito tãriyo isi, 
Ajino ca melajino rādho surādho gotamo, 
Vasabhena ime honti dasa therā mahiddhikā'ti. 
[BJT Page 58] [\x  58/]     
2. 2. 1
141. Sussåsā [PTS Page 020] [\q  20/]      sutavaddhanã sutaü pa¤¤āya vaddhanaü, 
Pa¤¤āya atthaü jānāti ¤āto attho sukhāvaho. 

142. Sevetha pantāni senāsanāni
Careyya saüyojana vippamokkhaü, 
Sace ratiü nādhigaccheyya tattha
Saīghe vase rakkhitatto satãmā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahācundo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahācundattheragāthā. 

2. 2. 2
143. Ye kho te veghamissena1 nānatthena2 ca kammunā
Manusse uparundhanti pharusåpakkamā janā, 
Tepi tattheva3 kãranti nahi kammaü panassati. 

144. Yaü karoti naro nammaü kalyāõaü yadi pāpakaü, 
Tassa tassevadāyādo yaü yaü kammaü pakubbatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā jotidāso thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Jotidāsattheragāthā. 

2. 2. 3
145. Accayanti ahorattā jãvitaü uparujjhati, 
Ayu khãyati maccānaü kunnadãnaü va odakaü. 

146. Atha pāpāni kammāni karaü bālo na bujjhati, 
Pacchāssa kaņukaü hoti vipāko hissa pāpako'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā hera¤¤akānitthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Hera¤¤akānittheragāthā. 

2. 2. 4
147. Parittaü dārumāruyha yathā sãde mahaõõave, 
Evaü kusãtamāgamma sādhujãvã pi sãdati, 4
Tasmā taü parivajjeyya nusãtaü hãnavãriyaü. 

148. Pavivittehi ariyehi pahitattehi jhāyihi, 
Niccaü araddhaviriyehi paõķitehi sahāvase'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā somacitto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Somacittattheragāthā. 

1 Vesamissena-pa. Veņhamissena-på. 
2 Nānattena-sãmu1, 2. [PTS.] 
3 Tatheva-pu. 
4 Sādhujãvãvisãdati-pu. 

[BJT Page 60] [\x  60/]     
2. 2. 5
149. Jano janamhi sambuddho janamevassito jano, 
Jano janena heņhãyati heņheti ca jano janaü. 

150. Kohi [PTS Page 021] [\q  21/]      tassa janenattho janena janitena vā, 
Janaü ohāya gacchaü taü heņhayitvā bahuü jananti. 

Itthaü sudaü āyasmā sabbamitto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sabbamittattheragāthā. 

2. 2. 6
151. Kāëi itthã brahatã dhaīkaråpā
Satthiü ca bhetvā aparaü ca satthiü, 
Bāhaü1 ca bhetvā aparaü ca bāhuü
Sãsaü ca bhetvā dadhithālakaü' va
Esā nisinnā abhisaddahitvā. 

152. Yo ve avidvā upadhiü karoti
Punappunaü dukkhamupeti mando, 
Tasmā pajānaü2 upadhiü na kayirā
Māhuü puna bhinnasiro sayissanti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahākāëo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahākāëattheragāthā. 

2. 2. 7
153. Bahå sapatte labhati muõaķo saīghāņipāruto, 
Lābhã annassa pānassa vatthassa sayanassa ca. 

154. Etamādãnavaü ¤atvā sakkāresu mahabbhayaü, 
Appalābho 'navassuto sato bhikkhu paribbaje'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā tisso thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Tissattheragāthā. 

2. 2. 8
155. Pācãnavaüsadāyamhi sakyaputtā sahāyakā, 
Pahāyānappake bhoge u¤chāpattāgate ratā. 

156. âraddhaviriyā pahitattā niccaü daëahaparakkamā, 
Ramanti dhammaratiyā hitvāna lokiyaü ratinti. 

Itthaü sudaü āyasmā kimbilo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kimbilattheragāthā. 

1 Bāhu¤ca-sãmu, 1, 2. 
2 Pajā- sãmu, 1, 2. 

[BJT Page 62] [\x  62/]     
2. 2. 9
157. Ayeniso manasikārā maõķanaü anuyu¤jisaü, 
Uddhato capalo cāsiü kāmarāgena aņņito. 

158. Upāyakusalenāhaü buddhenādiccabandhunā, 
Yoniso paņipajjitvā bhave cittaü udabbahinti. 

Itthaü sudaü āyasmā nando thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Nandattheragāthā. 

2. 2. 10
159. Pare ca naü pasaüsanti attā ce asamāhito, 
Moghaü pare pasaüsanti attā hi asamāhito. 

160. Pare ca naü garahanti attā ce susamāhi, 
Moghaü pare garahanti attā hi susamāhito'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sirimā thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sirimāttheragāthā. 

Vaggo dutiyo. 

Tassuddānaü: 
Cundo [PTS Page 022] [\q  22/]      ca jotidāso ca thero hera¤¤akāni ca, 
Somamitto sabbamitto kālo tisso ca kimbilo
Nando ca sirimā ceva dasa therā mahiddhikā'ti. 

[BJT Page 64] [\x  64/]     
2. 3. 1
161. Khandhā mayā pari¤¤ātā taõhā me susamåhatā, 
Bhāvitā mama bojjhaīgā patto me āsavakkhayo. 

162. Sohaü khandhe pari¤¤āya abbåhitvāna1 jāliniü, 
Bhāvayitvāna bojjhaīge nibbāyissaü anāsavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā uttaro thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Uttarattheragāthā. 

2. 3. 2
163. Panādo nāma so rājā yassa yåpo suvaõõayo, 
Tiriyaü soëasapabbedho2 uddhamāhu3 sahassadhā. 

164. Sahassakaõķo4 satabheõķu5 dhajālå haritāmayo, 
Anaccuü tattha gandhabbā chasahassāni sattadhā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā bhaddaji thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bhaddajittheragāthā. 

2. 3. 3
165. Satimā pa¤¤avā bhikkhu āraddhabalavãriyo, 
Pa¤cakappasatānāhaü ekarattiü anussariü. 

166. Cattāro satipaņņhāne sattaaņņha ca bhāvayaü, 
Pa¤cakappasatānāhaü ekarattiü anussarinti. 

Itthaü sudaü āyasmā sobhito thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sobhitattheragāthā. 

2. 3. 4
167. Yaü kiccaü saëhaviriyo yaü kaccaü boddhumicchatā, 
Karissaü nāvarujjhassaü passa viriyaü parakkamaü. 6

168. Tvaü ca me maggamakkhāhi a¤jasaü amatogadhaü, 
Ahaü monena monissaü gaīgāsoto'va sāgaranti. 

Itthaü sudaü āyasmā valliyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Valliyattheragāthā. 

1 Abbahitvāna-sãmu. 1, 2 Abbuhitvāna-machasaü. 
2 Soëasubbedho-sãmu. 1, 2, 
3 Ubbhamāhu-machasaü. , [PTS.] 
4 Sahassataõhā-machasaü, sahassakaõaķu-[PTS.] 
5 Sataheõķu-sãmu. 
6 Viriyaparakkamaü-[PTS.] 

[BJT Page 66] [\x  66/]     
2. 3. 5
169. Kese me salikhissa'nti kappako upasaīkami, 
Tato adāsamādāya sarãraü paccavekkhisaü. 

170. Tuccho [PTS Page 023] [\q  23/]      kāyo adissittha andhakāro1 tamo vyagā, 
Sabbecāëā smaiucchinnā natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vãtasoko thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vãtasokattheragāthā. 

2. 3. 6
171. Pa¤canãvarāõa hitvā yogakkhemassa pattiyayā, 
Dhammādāsaü gahetvāna ¤āõadassanamattano. 

172. Paccavekakhiü imaü kāyaü sabbaü santarabāhiraü, 
Ajjhatta¤ca bahiddhā ca tuccho kāyo adissathā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā puõõamāso thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Paõõamāsattheragāthā. 

2. 3. 7
173. Yathāpi bhaddo āja¤¤o khalitvā patitiņņhati, 
Bhiyyo laddhāna saüvegaü adãno vahate dhuraü. 

174. Evaü dassanasampannaü sammāsambuddhasāvakaü, 
âjānãyaü2 maü dhāretha puttaü buddhassa orasanti. 

Itthaü sudaü āyasmā nandako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Nandakattheragāthā. 

2. 3. 8
175. Ehi nandaka gaccāma upajjhāyassa santikaü, 
Sãhanādaü nadissāma buddhaseņņhassa sammukhā. 

176. Yāya no anukampāya amhe pabbājayã muni, 
So no attho anuppatto sabbasaüyojanakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā bharato thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bharatattheragāthā. 

1 Andhakāre-[PTS.] 
2 Ajāniyaü-[PTS.] 

[BJT Page 68] [\x  68/]     
2. 3. 9
177. Nadanti evaü sappa¤¤ā sãhāva girigabbhare, 
Vãrā vijitasaīgāmā chetvā māraü savāhiniü1, 

178. Satthā ca pariciõõo me dhammo saīgho ca påjito, 
Ahaü ca vitto sumano puttaü disvā anāsavanti. 

Itthaü sudaü āyasmā bhāradvājo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bhāradvājattheragāthā. 

2. 3. 10
179. Upāsitā sappurisā sutā dhammā abhiõhaso, 
Suttāna paņipajjissaü a¤jasaü amatogadhaü. 

180. Bhavarāgahatassa me sato bhavarāgo puna me na vijjati, 
Na cāhu na ca me3 bhavissati na ca me etarahipi2 vijjatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kaõhadinno thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kaõhadinnattheragāthā. 

Vaggo tatiyo. 

Tassuddānaü: 
Uttaro bhaddajitthero sobhito valliyo isi, 
Vãsoko ca yo thero puõõamāso ca nandako, 
Bharato bhāradvājo ca kaõhadinno mahāmunã'ti. 

1 Savāhanaü-sãmu. 1, 2. 
2 Name-sãmu. 1, 2. 
3 Etarahi-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 70] [\x  70/]     
2. 4. 1
181. Yato [PTS Page 024] [\q  24/]      ahaü pabbajito sammāsambuddhasāsane, 
Vimuccamāno uggacchiü kāmadhātuü upaccagaü. 

182. Brahmuno pekkhamānassa tato cittaü vimucci me, 
Akuppā me vimuttãti sabbasaüyojanakkhayā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā migasiro thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Migasirattheragāthā. 

2. 4. 2
183. Aniccāni gahakāni tattha punappunaü, 
Gahakāraü gavesanto dukkhā jāti punappunaü. 

184. Gahakāraka diņņhosi puna gehaü na kāhasi, 
Sabbā te phāsukā bhaggā thåõikā1 ca vidāëitā, 2
Vimariyādãkataü3 cittaü idheva vidhamissatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sãvako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sãvakattheragāthā. 

2. 4. 3
185. Arahaü sugato loke vātehābādhito muni, 
Sace uõhādakaü atthi munino dehi brāhmaõa. 

186. Påjito påjanãyānaü4 sakkareyyāna sakkato, 
Apacitopacanãyānaü5 tassa icchāmi hātave'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā upavāno thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Upavānattheragāthā. 

2. 4. 4
187. Diņņhā mayā dhammadharā upāsakā
Kāmā aniccā iti bhāsamānā, 
Sārattarattā maõikuõķalesu
Puttesu dāresu ca te apekkhā. 

188. Addhā na jānanti yathāva6 dhammaü
Kāmā aniccā iti cāpi āhu, 7
Rāgaü ca tesaü na balatthi chettuü
Tasmā sitā puttadāraü dhana¤cā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā isidinno thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Isidinnattheragāthā. 

1 Thåõãrā-[PTS.] 
2 Padāëitā-sãmu. 1, 2. 
3 Vipariyādikataü-sãmu. 1, 2, [PTS.] 
4 Påjaneyyānaü-machasaü, [PTS.] 
5 Apacitopaceyyānaü-machasaü, apacito apacineyyānaü-[PTS.] 
6 Yathodha-simu. 1, 2. 
7 Ahu-pa. 

[BJT Page 72] [\x  72/]     
2. 4. 5
189. Devo ca vassati devo ca gaëagaëāyati
Ekako cāhaü bherave bile viharāmi, 
Tassa mayhaü ekakassa bherave bile viharato
Natthi bhayaü vā chambhitattaü vā lomahaüso vā. 

190. Dhammatā mama sā yassa me
Ekakassa bherave bile
Viharato natthi bhayaü vā
Chambhitattaü vā lomahaüso vā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sambulakaccāno thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sambulakaccānattheragāthā. 

2. 4. 6
191. Kassa [PTS Page 025] [\q  25/]      selåpamaü cittaü ņhitaü nānåpakampati, 
Virattaü rajanãyesu kuppanãye na kuppati, 
Yassevaü bhāvitaü cittaü kuto taü dukkhamessati. 

192. Mama selåpamaü cittaü ņhitaü nānåpakampati, 
Virattaü rajanãyesu kuppanãye na kuppati, 
Mamevaü bhāvitaü cittaü kuto maü dukkhamessatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā khitako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Khitakattheragāthā. 

2. 4. 7
193. Na tāva supituü hoti ratti nakkhattamālinã, 
Paņijaggitumevesā ratti hoti vijānatā. 

194. Hatthikkhandhāvapatitaü ku¤jaro ce anukkame, 
Saīgāme me mataü seyyo yaü ce jãve parājito'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā soõo selissariya1puttatthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 
Selissariyattheragāthā. 

2. 4. 8
195. Pa¤cakāmaguõe hitvā piyaråpe manorame, 
Saddhāya abhinikkhamma dukkhassantakaro2 bhave. 

196. Nābhinandāmi maraõaü nābhanandāmi jãvitaü, 
Kālaü ca paņikaīkhāmi sampajāno patissato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā nisabho thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Nisabhattheragāthā. 

1 Soõo poņirisaputto-syā, [PTS.] 
2 Dukkhassanta karo-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 74] [\x  74/]     
2. 4. 9
197. Ambapallava saīkāsaü aüse katvāna cãvaraü, 
Nisinno hatthi gãvāya gāmaü piõķāya pāvisiü. 

198. Hatthikkhandhato oruyha saüvegaü alabhiü tadā, 
Sohaü ditto tadā santo patto me āsavakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā usabho thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Usabhattheragāthā. 

2. 4. 10
199. Ayamiti kappaņo kappaņakuro acchāya atibharitāya1
Amataghaņikāyaü dhammakatamatto katapadaü jhānāni ocetuü. 

200. Mā [PTS Page 026] [\q  26/]      kho tvaü kappaņa pacālesi
Mā taü upakaõõakamhi2 tāëessaü, 
Naha3 tvaü kappaņa mattama¤¤āsi
Saīghamajjhamhi pacalāyamāno'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kappaņakuro thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vaggo catuttho. 

Kappaņakurattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Migasiro sãvako ca upavano ca paõķito
Isidanno ca kaccāno khitano ca mahāvasi
Selissariyo nisabho ca usabho kappaņakuro'ti. 

1 Atibhariyāya-sãmu. 1, 2. 
2 Upakaõõamgi-sãmu. 1, 2. 
3 Nahi-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 76] [\x  76/]     
2. 5. 1
201. Aho buddhā aho dhammā aho no satthu sampadā, 
Yattha etādisaü dhammaü sāvako sacchikāhisi. 

202. Asaīkheyyemu kappesu sakkāyādhigatā ahå1
Tesamayaü pacchiko carimo' yaü samussayo, 
Jātimaraõasaüsāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kumārakassapo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kumārakassapattheragāthā. 

2. 5. 2
203. Yo have daharo bhikkhu yu¤jati buddhasāsane, 
Jāgaro patisuttesu2 amāghaü tassa jãvitaü. 

204. Tasmā saddha¤ca sãla¤ca pasādaü dhammadassanaü, 
Anuyu¤jetha medhāvã saraü buddhāna sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā dhammapālo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Dhammapālattheragāthā. 

2. 5. 3
205. Kassindriyāni samathaīgatāni
Assā yathā sārathinā sudantā
Pahãnamānassa anāsavassa
Devāpi mayhaü pihayanti tādino'ti. 

206. Mahindriyāni samathaīgatāni
Assā yathā sārathinā sudantā
Pahãnamānassa anāsavassa
Devāpi mayhaü pihayanti tādino'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā brahamāli thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Brahmālittheragāthā. 

1 Ahuü-[PTS.] 
2 Sa hi suttesu-machasaü. 

[BJT Page 78] [\x  78/]     
2. 5. 4
207. Chavipāpaka [PTS Page 027] [\q  27/]      cittabhaddaka
Mogharāja satataü samāhito, 
Hemantikasãtakālarattiyo
Bhikkhu tvaüsi kathaü karissasi. 

208. Sampannasassā magadhā kevalā iti me sutaü, 
Palālacchannako seyyaü yatha¤¤e sukhajãvino'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā mogharājatthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mogharājattheragāthā. 

2. 5. 5
209. Na ukkhipe no ca parikkhipe pare
Na okkhipe pāragataü na eraye, 
Na cattavaõõaü parisāsu byāhare
Anuddhato sammitabhāõi subbato. 

210. Susukhumanipuõatthadassinā
Matikusalena nivātavuttinā, 
Saüsevitavuddhasãlinā
Nibbānaü na hi tena dullabhanti. 

Itthaü sudaü āyasmā visākho pa¤cālaputto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Visākhapa¤cālaputtattheragāthā. 

2. 5. 6
211. Nadanti morā susikhā supekhuõā
Sunãlagãvā sumukhā sugajjino, 
Susaddalā cāpi mahāmahã ayaü
Subyāpitambu1 suvalāhakaü nabhaü. 

212. Sukallaråpo sumanassa jhāya taü2
Sunikkhamo3 sādhu subuddhasāsane, 
Susukkasukkaü nipaõaü sududdasaü
Phusāmi taü uttamamaccutaü padanti. 

Itthaü sudaü āyasmā cåëako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Cåëakattheragāthā. 

1 Susuddhatambu-pu, sãmu. 2. 
2 Jhāyitaü-
3 Sunikkaņo-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 80] [\x  80/]     
2. 5. 7
213. Nandamānāgataü cittaü sålamāropamānakaü, 
Tena teneva vajasi yena sålaü kaliīgaraü. 

214. Tāhaü cittakaliü bråmi taü bråmi cittadubbhakaü, 
Satthā te dullabho laddho mānatthe maü niyojayãti. 

Itthaü sudaü āyasmā anupamo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Anupamattheragāthā. 

2. 5. 8
215. Saüsaraü dãghamaddhānaü gatãsu parivattisaü, 
Apassaü ariyasaccāni andhabhåto puthujjano. 

216. Tassa [PTS Page 028] [\q  28/]      me appamattassa saüsārā vinalãkatā, 
Gati1 sabbā samucchinnā natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vajjito thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vajjitattheragāthā. 

2. 5. 9
217. Assatthe haritokāse saüviråëhampi pādape, 
Ekaü buddhagataü sa¤¤aü alabhitthaü patissato. 

218. Ekatiüse ito kappe yaü sa¤¤amalabhiü tadā, 
Tassā sa¤¤āya vāhasā patto me āsavakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sandhito thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sandhitattheragāthā. 

Vaggo pa¤camo. 

Tassuddānaü: 
Kumārakassapo thero dhammapālo ca brahmāli, 
Mogharārā visākho ca cåëako ca anåpamo, 
Vajjito sandhito thero kilesarajavāhano'ti. 

Gāthā dukanipātamhi navuti ceva aņņha ca
Therā ekånapa¤¤āsaü bhāsitā nayakovidā'ti. 

Dukanipāto niņņhito. 

1 Sabbāgati-sãmu. 1, 2, [PTS.] 

[BJT Page 82] [\x  82/]     
3. Tikanipāto. 
3. 1. 1
219. Ayoni [PTS Page 029] [\q  29/]      suddhimanvesaü aggiü paricariü vane, 
Suddhimaggaü ajānanto akāsiü amaraü tapaü. 

220. Taü sukhena sukhaü laddhaü passa dhammasudhammataü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsanaü. 

221. Brahumabandhu pure āsiü idāni khomhi brāhmaõo, 
Tevijjo nahātako1 camhi setthiyo camhi vedagå'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā aggikabhāradvājo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Aggikabhāradvājattheragāthā. 

3. 1. 2
222. Pa¤cāhāhaü pabbajito sekho appattamānaso, 
Vihāraü me paviņņhassa cetaso paõidhã ahu. 

223. Nāsissaü2 na pivissāmi vihārato na nikkhame, 
Napi passaü nipātessaü3 taõhāsalle anåhate. 

224. Tassa cevaü viharato passa viriyaparakkamaü, 
Tisso vijjā anupupattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā paccayo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Paccayattheragāthā. 

3. 1. 3
225. Yo pubbe karaõãyāni pacchā so kātumicchati, 
Sukhā so dhaüsate ņhānā pacchā ca manutappati. 

226. Yaü hi kayirā taü hi vade yaü na kayirā na taü vade, 
Akarontaü bhāsamānaü4 parijānanti paõaķitā. 

227. Susukhaü vata nibbānaü sammāsambuddhadesitaü, 
Asokaü virajaü khemaü yattha dukkhaü nirujjhatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā bakkulo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bakukulattheragāthā. 

1 Nhātako-sãmu. 1, 2, [PTS.] 
2 Nā sessaü-pa. 
3 Na nipātessaü-pa. 
4 Bhāsamānaü taü-pa. 

[BJT Page 84] [\x  84/]     
3. 1. 4
228. Sukha¤ce [PTS Page 030] [\q  30/]      jãvituü icche sāma¤¤asmiü apekkhavā, 
Saīghikaü nātima¤¤eyya cãvaraü pānabhojanaü. 

229. Sukha¤ce jãvituü icche sāma¤¤asmiü apekkhavā, 
Ahi musikasobbhaü va sevetha sayanāsanaü. 

230. Sukha¤ce jãvituü icche sāma¤¤asmiü apekkhavā, 
Itarãtarena tusseyya ekadhamma¤ca bhāvayeti. 

Itthaü sudaü āyasmā dhaniyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Dhaniyattheragāthā. 

3. 1. 5
231. Atisãtaü atiuõhaü atisāyamidaü ahu, 
Iti vissaņņhakammante khaõā accenti māõave. 

232. Yo ca1 sãta¤ca uõha¤ca tiõā bhiyyo na ma¤¤ati, 
Karaü purisakiccāni so sukha na vihāyati. 

233. Dabbaü kusaü poņakilaü usãraü mu¤jababbajaü2
Urasā panudissāmi3 vivekamanubråhayanti. 

Itthaü sudaü āyasmā mātaīgaputto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mataīgaputtattheragāthā. 

3. 1. 6
234. Ye cittakathã bahussutā
Samaõā pāņaliputtavāsino, 
Tesa¤¤ataroyamāyumā4
Dvāre tiņņhati khujjasobhito. 

235. Ye cittakathã bahussutā
Samaõā pāņaliputtavāsino, 
Tesa¤¤ataroyamāyuvā
Dvāre tiņņhati māluterito. 

236. Suyuddhena suyiņņhena saīgāmavijayena ca, 
Brahmacariyānucaõõena evāyaü sukhamedhatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā khujjasobhito thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Khujjasobhitattheragāthā. 

1 Yo'dha-sãmu. 1, 2, [PTS.] 
2 Mu¤japabbajaü-machasaü. 
3 Panudahissasāmi-pa, [PTS.] 
4 Tesa¤¤ataroyamāyuvā-bahåsu. 

[BJT Page 86] [\x  86/]     
3. 1. 7
237. Yodha koci manussesu parapāõāni hiüsati, 
Asmā lokā paramhā ca ubhayā dhaüsate naro. 

238. Yo ca mettena cittena sabbapāõānukampati, 
Bahuü1 so pasavati pu¤¤aü tena tādisako2 naro. 

239. Subhāsitassa sikkhetha samaõåpāsanassa ca, 
Ekāsanassa raho cittavåpasamassa cāti. 

Itthaü sudaü āyasmā vāraõo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vāraõattheragāthā. 

3. 1. 8
240. Ekopi saddho medhāvã assaddhānãdha ¤ātinaü, 
Dhammaņņho sãlasampanno hoti atthāya bandhunaü, 

241. Niggayha anukampāya codito ¤ātayo mayā, 
Ĩātibandhavapemena kāraü katvāna bhikkhåsu. 

242. Te abbhatãtā kālaükatā pattā te tividhaü sukhaü, 
Bhataro mayuhaü mātā ca modanti kāmakimino'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā passiko3 thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Passikattheragāthā. 

3. 1. 9
243. Kāëapabbaīgasaīkāso4 kiso dhamanisanthato, 
Matta¤¤å annapānamhi adãnamanaso naro. 

244. Phuņņho [PTS Page 031] [\q  31/]      ķaüsehi makasehi ara¤¤asmiü brahāvane, 
Nāgo saīgāmasãseva sato tatrādhivāsaye. 

245. Yathā brahmā tathā eko yathā devo tathā duve, 
Yathā gāmo tathā tayo kolāhālaü tatuttarinti. 

Itthaü sudaü āyasmā yasojo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Yasojattheragāthā. 

1 Bahubhi-[PTS.] 
2 Pu¤¤aütādisako-[PTS.] 
3 Vassiko-machasaü. 
4 Kālapabbaīgasaīkāso-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 88] [\x  88/]     
3. 1. 10
246. Ahutuyhaü pure saddhā sā te ajja na vijjati, 
Yaü tuyhaü tuyhamevetaü natthi duccaritaü mama. 

247. Aniccā hi calā saddhā evaü diņņhā hi sā mayā, 
Rajjantipi virajjaniti tattha kiü jiyyate muni. 

248. Paccati munino bhattaü theka thokaü kule kule, 
Piõķikāya carissāmi atthi jaīghābalaü mamā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sāņimattiyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sāņimattiyattheragāthā. 

3. 1. 11
249. Saddhāya abhinikkhamma navapabbajito navo, 
Matte bhajeyya kalyāõe suddhājãve atandite. 

250. Saddhāya abhinikkhamma navapabbajito navo, 
Saīghasmiü viharaü bhikkhu sikkhetha vinayaü budho. 

251. Saddhāya abhinikkhamma navapabbajito navo, 
Kappākappesu kusalo vihareyya1 apurakkhato. 

Itthaü sudaü āyasmā upālitthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Upālittheragāthā. 

3. 1. 12
252. Paõķitaü vata maü santaü alamatthavicintakaü, 
Pa¤cakāmaguõā loke sammohā pātayiüsu maü. 

253. Pakkhanno2 māravisaye daëhasallasamappito, 
Asakkhiü maccurājassa ahaü pāsā pamuccituü. 

254. Sabbe kāmā pahãnā me bhavā sabbe vidāëitā, 3
Cikkhãõo jātisaüsāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā uttarapālatthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Uttarapālattheragāthā. 

1 Careyya-sãmu. 1, [PTS.] 
2 Pakkhanto-sãmu. 1, 9. 
3 Padāëitā-sãmu. 2, [PTS.] 

[BJT Page 90] [\x  90/]     
3. 1. 13
255. Suõātha ¤ātayo sabbe yāvantettha samāgatā, 
Dhammaü vo desayissami dukkhā jāti punappunaü. 

256. ârabhatha nikkhamatha yu¤jatha buddhasāsane, 
Dhanātha maccuno senaü naëāgāraü va ku¤jaro. 

257. Yo imasmiü dhammavinaye appamatto vihessati, 1
Pahāya jātisaüsāraü dukkhassantaü karissatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā abhibhåto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Abhibhåtattheragāthā. 

3. 1. 14
258. Saüsaraü [PTS Page 032] [\q  32/]      hi nirayaü agacchisaü2
Petalokamagamaü punappunaü, 
Dukkhamamhi pi tiracchānayoniyaü3
Nekadhā hi vusitaü ciraü mayā. 

259. Mānuso ca bhavobhirādhito
Saggakāyamagamaü sakiü sakiü, 
Råpadhātusu aråpadhātusu
Nevasa¤¤isu asa¤¤ãsuņņhitaü. 

260. Sambhavā suviditā asārakā
Saīkhatā pacalitā saderitā, 
Taü viditva4 mahamattasambhavaü, 
Santimeva satimā samajjhaga'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā gotamo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Gotamattheragāthā. 

3. 1. 15
261. Yo pubbe karaõãyāni pacchā so kātumicchati, 
Sukhā so dhaüsate ņhānā pacchā ca manutappati. 

262. Ya¤hi kayirā ta¤hi vade yaü na kayirā na taü vade, 
Akarontaü bhāsamānaü5 parijānanti paõķitā. 

263. Susukhaü vata nibbānaü sammāmbuddhadesitaü, 
Asokaü virajaü khemaü yattha dukkhaü nirujjhatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā hārito thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Hāritattheragāthā. 

1 Vihassati-sãmu. 1, 2, [PTS.] 
2 Agacchissaü-bahåsu. Agacchãssaü-pa. 
3 Tiracchānayoniyā-[PTS.] 
4 Viditvā-bahåsu
5 Bhāsamānaü taü-pa. 

[BJT Page 92] [\x  92/]     
3. 1. 16
264. Pāpamitte vivajjetvā bhajeyyuttamapuggale
Ovāde cassa tiņņheyya patthento acalaü sukhaü. 

265. Parittaü dārumāruyha yathā sãde mahaõõave, 
Evaü kusãtamāgamma sādhujãvãpi sãdati, 

266. Pavivittehi ariyehi pahitattehi jhāyihi
Niccaü āraddhaviriyehi1 paõķitehi sahāvase'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vimalo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vimalattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Aīgāõiko bhāradvājo paccayo bakkulo isi
Dhaniyo mātaīgaputto sobhito vāraõo isi

Vassiko ca yasojo ca sāņimattiyupāli 8
Uttarapālo abhibhåto gotamo hārito'pi ca

Thero tikanipātamhi nibbāne vimalo kato
Aņņhatālisa gāthāyo therā soëasa kittitā'ti. 

Tikanipāto niņņhito. 

1 Niccāraddha viriyehi-sãmu. 1, 2, [PTS.] 

[BJT Page 94] [\x  94/]     
4. Catukkanipāto. 

[PTS Page 033  [\q  33/]     4. 1. 1]
267. Alaīkatā suvasanā mālinã candanussadā, 
Majjhe mahapathe nārã turiye naccanti nāņakã. 

268. Piõķikāya paviņņhohaü gacchanto naü udikkhisaü, 1
Alaīkataü savasanaü maccupāsaüva oķķitaü. 

269. Tato me manasãkāro yoniso udapajjatha, 
âdãnavo pāturahu nibbidā samatiņņhatha. 

270. Tato cittaü vimucci me passa dhammasudhammataü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā nāgasamālo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Nāgasamālattheragāthā. 

4. 1. 2
271. Ahaü middhena pakato vihārā upanikkhamiü, 
Caīkamaü abhiråhanto tattheva papatiü2 'chamā. 

272. Gattāni parimajjitvā punapāruyuha caīkamaü, 
Caīkame caīkamiü sohaü ajjhattaü susamāhito. 

273. Tato me manasãkāro yoniso udapajjatha, 
âdãnavo pāturahu nibbidā samatiņņhatha. 

274. Tato cittaü vimucci me passa dhammasudhammataü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā bhaguthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bhaguttheragāthā. 

4. 1. 3
275. Pare ca na vijānanti mayamettha yamāmase, 
Ye ca tattha vijānanti tato sammanti medhagā. 

276. Yadā ca avijānantā iriyantyamarā3 viya, 
Vijānanti ca ye mmaü āturesu anāturā. 

277. Yaü ki¤ci sithilaü kammaü saīkiliņņhaü ca yaü vataü, 
Saīkassaraü brahmacariyaü na taü hoti mahapphalaü. 

278. Yassa sabrahmacārisu gāravo nåpalabbhati, 
ârakā hoti saddhammā nabhaü puthuviyā yathā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sabhiyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sabhiyattheragāthā. 

1 Udakkhisaü-pa. 
2 Papate-machasaü. 
3 Iriyantamarā-machasaü. 

[BJT Page 96] [\x  96/]     
4. 1. 4
279. Dhiratthu pure duggandhe mārapakkhe avassute, 
Navasotāni te kāye yāni sandanti sabbadā. 

280. Māpurāõaü [PTS Page 034] [\q  34/]      ama¤¤ittho māsā desi tathāgate, 
Sagge'pi te na rajjanti kimaīga pana mānuse. 

281. Ye ca kho bālā dummedhā dummantã mohapārutā, 
Tādisā tattha rajjanti mārakhittamhi bandhate. 

282. Yesaü rāgo ca doso ca avijjā ca virājitā, 
Tādãtattha na rajjanti1 chinnasuttā abandhanā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā nandako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Nandakattheragāthā. 

4. 1. 5
283. Pa¤capa¤¤āsavassāni rajojallamadhārayiü, 
Bhu¤janto māsikaü bhattaü kesamassuü alocayiü. 

284. Ekapādena aņņhāsiü āsanaü parivajjayiü, 
Sukkhagåthāni ca khādiü udādasaü ca na sādiyiü. 

285. Etādisaü karitvāna bahuü duggatigāminaü, 
Vuyhamāno mahoghena buddhaü saraõamāgamaü. 

286. Saraõāgamanaü passa passa dhammasudhammataü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā jambuko thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Jambukattheragāthā. 

4. 1. 6
287. Svāgataü vata me āsi gayāyaü gayāphagguyā, 2
Yaü addasāsiü sambuddhaü desentaü dhammamuttamaü. 

288. Mahappabhaü gaõācariyaü aggappattaü vināyakaü, 
Sadevakassa lekassa jinaü atuladassanaü. 

289. Mahānāgaü mahāvãraü mahājutimanasavaü, 
Sabbāsavaparikkhãõaü satthāramakutobhayaü. 

290. Cirasaīkiliņņhaü vata maü diņņhisandānasanditaü, 3
Vimocayã so bhagavā sabbaganthehi senaka'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā senako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Senakattheragāthā. 

1 Tādisā tattha rajjanti-machasaü. 
2 Gayaphagguyā-machasaü. 
3 Diņņhisandāmasandhitaü-sãmu. 2, Daņaņhisantānabandhitaü-machasaü. 

[BJT Page 98] [\x    /]     
4. 1. 7
291. Yo dandhakāle tarati taraõãye ca dandhaye
Ayoni1 saüvidhānena bālo dukkhaü nigacchati. 

292. Tassatthā parihāyanti kāëapakkheva candimā
âyasasya¤ca2 pappoti mittehi ca virujjhati. 

293. Yo dandhakāle dandheti taraõãye ca tāraye
Yoniso saüvidhānena sukhaü pappoti paõķito. 

294. Tassatthā paripårenti sukkhapakkheva candimā
Yaso kitti¤ca pappoti mittehi na virujjhatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sambhåto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sambhåtattheragāthā. 

4. 1. 8
295. Ubhayeneva [PTS Page 035] [\q  35/]      sampanno rāhulabhaddo'ti maü vidå
Ya¤camhi putto buddhassa yaü ca dhammesu cakkhumā. 

296. Yaü ca āsavā khãõā yaü 8 natthi punabbhavo
Arahā dakkhiõeyyomhi tevijjo amataddaso. 

297. Kāmandhā jālapacchannā3 taõhāchadanachāditā
Pamattabandhunā baddhā macchāva kumināmukhe. 

298. Taü kāmaü ahamujjhatvā chetvā mārassa bandhanaü
Samålaü taõhamabbuyha sãtibhåtosmi nibbuto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā rāhulo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Rāhulattheragāthā. 

4. 1. 9
299. Jātaråpena pacchannā4 dāsãgaõapurakkhatā
Aīkena puttamādāya bhariyā maü upāgami. 

300. Taü ca disvāna āyantiü sakaputtassa mātaraü
Alaīkataü suvasanaü maccupāsaü'va oķķitaü. 

301. Tato me manasãkāro yoniso udapajjatha
âdãnavo pāturahu nibbidā samatiņņhatha. 5

302. Tato cittaü vimucci me passa dhammasudhammataü
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsananti. 

Itthaü sudaü āyasmā candano thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Candanattheragāthā. 

1 Ayāniso-machasaü, [PTS.] 
2 âyasakya¤ca-[PTS.] 
3 Jālasa¤jannā-[PTS.] 
4 Sa¤jannā-machasaü. 
5 Samyatiņņhatha-machasaü. 

[BJT Page 100] [\x 100/]     
4. 1. 10
303. Dhammo have rakikhati dhammacāriü
Dhammo suciõõo sukhamāvahāti, 
Esānisaüso dhamme suciõõe
Na duggatiü gacchati dhammacārã. 

304. Na hi dhammo adhammo ca ubho samavipākino, 
Adhammo nirayaü neti dhammo pāpeti suggatiü. 

305. Tasmā hi dhammesu kareyya 'ndaü
Iti modamāno sugatena tādinā, 
Dhamme ņhitā sugatavarassa sāvakā
Nãyanti dhãrā saraõavaraggagāmino. 

306. Vipphoņito gaõķamålo1
Taõhājālo samåhato, 
So khãõasaüsāro na catthi ni¤canaü
Cando yathā dosinā puõõamāsiyāti. 2

Itthaü sudaü āyasmā dhammiko thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Dhammikattheragāthā. 

4. 1. 11
307. Yadā [PTS Page 036] [\q  36/]      balākā sucipaõķaracchadā
Kāëassa meghassa bhayena tajjitā, 
Palehiti ālayamālayesinã
Tadā nadã ajakaraõã rameti maü. 

308. Yadā balākā suvisuddhapaõaķarā
Kāëassa meghassa bhayena tajjitā, 
Pariyesati leõamaleõadassinã
Tadā nadã ajakaraõã rameti maü. 

309. Kaü nu tattha na ramenti jambuyo ubhato tahiü, 
Sobhenti āpagākålaü mama leõassa pacchato. 

310. Tā matamadasaīghasuppahãnā
Bhekā mandavatã panādayanti, 
Nājja girinadãhi vippavāsasamayo
Khemā ajakaraõã sivā surammā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sappako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sappakattheragāthā. 

1 Gandhamålo-sãmu. 1, [PTS.] 
2 Puõõamāsiyanti-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 102] [\x 102/]     
4. 1. 12
311. Pabbajiü jãvikattho'haü laddhāna upasampadaü, 
Tato saddhaü paņilabhiü daëhaviriyo parakkamiü. 

312. Kāmaü bhijjatu'yaü kāyo maüsapesã visãyaruü, 
Ubho jaõõukasandhãhi jaīghāyo papatantu me. 

313. Nāsissaü na pivissāmi vihārā ca na nikkhame, 
Na'pi passaü nipātessaü taõhasalle anåhate. 

314. Tassa mevaü viharato passa viriyaparakkamaü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā mudito thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Muditattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Nāgasamālo bhagu ca sabhiyo nandako'pi ca
Jambuko senako thero sambhåto rāhulo'pi ca
Bhavati candano thero dasete buddhasāvakā
Dhammiko sappako thero mudito cā'pi te tayo
Gāthāyo dve ca pa¤¤āsa therā sabbe'pi terasā'ti. 

Catukkanipāto niņņhito. 

[BJT Page 104] [\x 104/]     
5. Pa¤cakanipāto. 
5. 1. 1
315. Bhikkhu [PTS Page 037] [\q  37/]      sãvathikaü gantvā addasaü itthimujjhataü, 
Apaviddhaü susānasmiü khajjantiü kimihã phuņaü. 

316. Yaü hi eke jigucchanti mataü disvāna pāpakaü, 
Kāmarāgo pāturahu andho'va vasatã ahuü. 

317. Oraü odanapākamhā tamhā ņhānā apakkamiü, 
Satimā sampajānohaü ekamantaü upāvisiü. 

318. Tato me vanasikāro yoniso udapajjatha, 
âdãnavo pāturahu nibbidā samatiņņhatha. 

319. Tato cittaü vimucci me passa dhammasudhammataü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā rājadatto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Rājadattattheragāthā. 

5. 1. 2
320. Ayoge yu¤jamattānaü puriso kiccamicchato, 
Caraü ce nādhigaccheyya taü me dubbhagalakkhaõaü. 

321. Abbåëhaü1 aghagataü vijitaü
Ekaü ce ossajeyya2 kalãva siyā, 
Sabbānipi ce ossajeyya andhova siyā
Samavisamassa adassanato. 

322. Yaü hi kayirā taü hi vade yaü na kayirā na taü vade, 
Akarontaü bhāsamānaü parijānanti paõķitā. 

323. Yathā'pi ruciraü pupphaü vaõõavantaü agandhakaü, 
Evaü subhāsitā vācā aphalā hoti akubbato. 

324. Yathā'pi ruciraü pupphaü vaõõavantaü sagandhakaü, 
Evaü subhāsitā vācā saphalā hoti pakubbato'ti. 3

Itthaü sudaü āyasmā subhåto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Subhåtattheragāthā. 

1 Abbåëaü-sãmu. 1, 2. 
2 Ossajjeyya-sãmu. 1, 2. 
3 Sukubbato-syā, sakubbato-sãmu. 1. 
[BJT Page 106] [\x 106/]     
5. 1. 3
325. Vassati [PTS Page 038] [\q  38/]      devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā, 
Tassaü viharāmi våpasanto
Atha ve patthayasã pavassa deva. 

326. Vassati devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā, 
Tassaü viharāmi santacitto
Atha ve patthayasã pavassa deva. 

327. Vassati devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā, 
Tassaü viharāmi vãtarāgo
Atha ve patthayasã pavassa deva. 

328. Vassati devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā, 
Tassaü viharāmi vãtadoso
Atha ve patthayasã pavassa deva. 

329. Vassati devo yathā sugãtaü
Channā me kuņikā sukhā nivātā, 
Tassaü viharāmi vãtamoho
Atha ve patthayasã pavassa deva. 

Itthaü sudaü āyasmā girimānando thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Girimānandattheragāthā. 

5. 1. 4
330. Yaü patthayāno dhammesu upajjhāyo anuggahã, 
Amataü abhikaīkhantaü kataü kattabbakaü mayā. 

331. Anuppatto sacchikato sayaü dhammo anãtiho, 
Visuddha¤āõo nikkaīkho vyākaromi tavantike. 

332. Pubbenivāsaü jānāmi dibbacakkhu visodhitaü, 
Sadattho me anuppatto kataü buddhassa sāsanaü. 

333. Appamattassa me sikkhā sussutā tava sāsane, 
Sabbe me asavā khãõā natthi dāni punabbhavo. 

334. Anusāsi maü ariyavatā anukampi anuggahi, 
Amogho tuyhamovādo antevāsimhi sikkhito'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sumano thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sumanattheragāthā. 

[BJT Page 108] [\x 108/]     
5. 1. 5
335. Sādhå hi kira me mātā patodaü upadaüsayi, 
Yassāhaü vacanaü sutvā anusiņņho janettiyā, 
âraddhaviriyo pahitatto patto sambodhimuttamaü. 

336. Arahā dakkhiõeyyomhi tevijjo amataddaso, 
Jetvā1 namucano senaü viharāmi anāsavo. 

337. Ajjhattaü ca bahiddhā ca ye me vijjiüsu āsavā, 
Sabbe asso ucchinnā na ca uppajjare puna. 

338. Visāradā kho bhagini etamatthaü abhāsayi, 
Apihā nåna mayi'pi vanatho te na vijjati. 

339. Pariyantakataü dukkhaü antimo'taü samussayo, 
Jātimaraõasaüsāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vaķķho thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vaķķhattheragāthā. 

5. 1. 6
340. Atthāya vata me buddho nadiü nera¤jaraü agā, 
Yassāhaü dhammaü sutvāna micchādiņņhiü vivajjayiü. 

341. Yajiü [PTS Page 039] [\q  39/]      uccāvace ya¤¤e aggihuttaü juhiü ahaü, 
Esā suddhiti ma¤¤anto andhabhåto puthujjano. 

342. Diņņhigahanapakkhanno2 parāmāsena mohito, 
Asuddhiü ma¤¤isaü suddhiü andhabhåto aviddasu. 

343. Micchādiņņhi pahãnā me bhavā sabbe vidālitā, 
Juhāmi dakkhiõeyyaggiü namassāmi tathāgataü. 

344. Mohā sabbe pahãnā me bhavataõhā padālitā, 
Vikkhãõo jātisaüsāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā nadãkassapo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Nadãkassapattheragāthā. 

1 Jitvāna-[PTS.] 
2 Diņņhigahanapakkhanto-sãmu. 

[BJT Page 110] [\x 110/]     
5. 1. 7
345. Pāto majjhantikaü sāyaü tikkhattuü divasassahaü, 
Otariü udakaü so'haü1 gayāya gayaphagguyā. 

346. Yaü mayā pakataü pāpaü pubbe a¤¤āsu jātisu, 
Taü dānãdha pavāhemi2 evaüdiņņhi pure ahuü. 

347. Sutvā subhāsitaü vācaü dhammatthasahitaü padaü, 
Tathaü yāthāvataü3 atthaü yoniso paccavekkhisaü. 

348. Ninhātasabbapāpomhi nimmalo payato suci, 
Suddho suddhassa dāyādo putto buddhassa oraso. 

349. Ogayhaņņhaīgikaü sotaü sabbapāpaü pavāhayiü, 
Tisso vijjā ajjhagamiü kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā gayākassapo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Gayākassapattheragāthā. 

5. 1. 8
350. Vātarogābhinãto tvaü viharaü kānane vane, 
Paviddhagocare4 låkhe kathaü bhikkhu karissasi. 

351. Pãtisukhena vipulena pharamāno samussayaü, 
Låkhampi abhisambhonto viharissāmi kānane. 

352. Bhāvento satipaņņhāne indriyāni balāni ca, 
Bojjhaīgāni ca bhāvento viharissāmi kānane. 

353. âraddhaviriyo pahitatto niccaü daëhaparakkamo, 5
Samagge sahāte disvā viharissāmi kānane. 

354. Anussaranto sambuddhaü aggaü dantaü6 samāhitaü, 
Atandito rattindivaü viharissāmi kānane'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vakkalitthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vakkalittheragāthā. 

1 Sotaü-[PTS.] 
2 Opavāhemi-pa. 
3 Yathāvakaü-nā, [PTS.] 
4 Paviņņhagocare-sãmu. 1, 2, Pa. 
5 âraddhaviriye, pahatatte niccaü daëhaparakkame-[PTS.] 
6 Aggadantaü-[PTS.] 

[BJT Page 112] [\x 112/]     
5. 1. 9
355. Olaggessāmi te citta āõidvāreva hatthinaü, 
Na taü pāpe niyojessaü kāmajāla sarãraja. 

356. Tvaü [PTS Page 040] [\q  40/]      olaggo na gacchasi dvāravivaraü gajo'va alabhanto, 
Na ca cittakali punappunaü pasahaü pāparato carissasi. 

357. Yathā ku¤jaraü madantaü navaggahamaīkusallaho, 
Balavā āvatteti akāmaü evaü āvattayissaü taü. 

358. Yathā varahayadamakusalo sārathi pavaro dameti āja¤¤aü, 
Evaü damayissaü taü patiņņhito pa¤casu balesu. 

359. Satiyā taü nabandhissaü payatatto vodapessāmi, 
Viriyadhuraniggahito na niyato dåraü gamissase cittā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā vijitaseno thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vijitasenattheragāthā. 

5. 1. 10
360. Upārambhacitto dummedho suõāti jinasāsanaü, 
ârakā hoti saddhammā nabhaso paņhavã yathā. 

361. Upārambhacitto dummedho suõāti jinasāsanaü, 
Parihayati saddhammā kāëapakkheva candimā. 

362. Upārambhacitto dummedho suõāti jinasāsanaü, 
Parisusti saddhamme macchā appodake yathā. 

363. Upārambhacitto dummedho suõāti jinasāsanaü, 
Na viråhati saddhamme khette bãjaüva påtikaü. 

364. Yo ca tuņņhena cittena suõāti jinasāsanaü, 
Khepetvā āsave sabbe sacchikatvā akuppataü, 
Pappuyya paramaü santiü parinibbāti anāsavo'ti. 1

Itthaü sudaü āyasmā yasadatto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Yasadattattheragāthā. 

1 Parisibbāyissati anāsavo-pa. 

[BJT Page 114] [\x 114/]     
5. 1. 11
365. Upasampadā ca me laddhā vimutto camhi anāsavo, 
So ca me bhagavā diņņho vihāre ca sahāvasiü. 

366. Bahudeva rattiü bhagavā abbho kāsetināmayi, 
Vihārakusalo satthā vihāraü pāvisã tadā. 

367. Santharitvāna saīghāņiü seyyaü kappesi gotamo, 
Sãho selaguhāyaü'va pahãnabhayabheravo. 

368. Tato kalyāõavākkaraõo sammāsambuddhasāvako, 
Soõo abhāsi saddhammaü buddhaseņņhassa sammukhā. 

369. Pa¤cakkhandhe pari¤¤āya bhāvayitvāna a¤jasaü, 
Pappuyya paramaü santiü parinibbissatyanāsavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā soõo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Soõakuņikaõõattheragāthā. 

5. 1. 12
370. Yo [PTS Page 041] [\q  41/]      ve garånaü cena¤¤u dhãro
Vase ca tamhi janaye ca pemaü, 
So bhattimā nāma ca hoti paõķito
Ĩatvā ca dhammesu visesi assa. 

371. Yaü āpadā uppatitā uëārā
Nakkhamphayante paņisaīkhayantaü, 
So thāmavā nāma ca hoti paõķito
Ĩatvā ca dhammesu visesi assa. 

372. Yo ve samuddo'va ņhito anejo
Gambhirapa¤¤o nipuõatthadassã, 
Asaühāriyo nāma ca hoti paõķito
Ĩatvā ca dhammesu visesi assa. 

[BJT Page 116] [\x 116/]     
373. Bahussuto dhammadharo ca hoti
Dhammassa hoti anudhassacārã, 
So tādiso nāma ca hoti paõķito
Ĩatvā ca dhammesu visesi assa. 

374. Atthaü ca yo jānāti bhāsitassa
Atthaü ca ¤atvāna tathā karoti
Atthantaro nāma sa hoti paõķito
Ĩatvā ca dhammesu visesi assā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kosiyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kosiyattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Rājadatto subhåto ca girimānandasånunā
Vaķķho ca kassapo thero gayākassapavakkalã
Vijito yasadatto ca soõo kosiyasavhayo
Saņņhã ca pa¤ca gāthāyo therā ca ettha dvādasā'ti. 

Pa¤cakanipāto niņņhito. 

[BJT Page 118] [\x 118/]     
6. Chakkanipāto. 

[PTS Page 042  [\q  42/]     6. 1. 1]
375. Disvāna pāņihãrāni gotamassa yasassino, 
Na tāvāhaü paõipatiü issāmānena va¤cito. 

376. Mama saīkappama¤¤āya codesi narasārathi, 
Tato me āsi saüvego abbhuto lomahaüsano. 

377. Pubbe jaņilabhåtassa yā me siddhi1 parittikā, 
Tāhaü tadā niraükatvā pabbajiü jinasāsane. 

378. Pubbe ya¤¤ena santuņņho kāmadhātupurakkhato, 
Pacchā rāgaü ca dosaü ca mohaü cāpi samåhaniü. 

379. Pubbenivāsaü jānāmi dabbacakkhu visodhitaü, 
Iddhimā paracitta¤¤å dibbasota¤ca pāpuõiü. 

380. Yassa catthāya pabbajito agārasmānagāriyaü, 2
So me attho anuppatto sabbasaüyojanakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā uruvelakassapo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Uruvelakassapattheragāthā. 

6. 1. 2
381. Atihitā vãhi khalagatā sālã, 
Na ca labhe piõķaü kathamahaü kassaü. 

382. Buddhamappameyyaü anussara3 pasanno, 
Pãtiyā phuņasarãro hohisi4 satatamudaggo. 

383. Dhammamappameyyaü anussara3 pasanno, 
Pãtiyā phuņasarãro hohisi4 satatamudaggo. 

384. Saīghamappameyyaü anussara3 pasanno, 
Pãtiyā phuņasarãro hohisi4 satatamudaggo. 

385. Abbhokāse viharasi sãtā hemantikā imā rattiyo, 
Mā sãtena pareto viha¤¤ittho pavisa tvaü vihāraü phusitaggaëaü. 

386. Phusissaü catasso appama¤¤āyo
Tāhi ca sukhito viharissaü, 
Nāhaü sãtena viha¤¤issaü
Ani¤jito viharanto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā tekicchakāni thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Tekicchakānittheragāthā. 

1 Iddhi-pa. 
2 Agārasmā anagāriyaü-[PTS.] 
3 Anussaraü-sãmu. 1, 2. 
4 Hosi-sãmu. 1, 2, [PTS.] 

[BJT Page 120] [\x 120/]     
6. 1. 3
387. Yassa [PTS Page 043] [\q  43/]      sabrahmacārãsu gāravo nåpalabbhati, 
Parihāyati saddhammā maccho appodake yathā. 

388. Yassa sabrahmacārãsu gāravo nåpalabbhati, 
Na viråhati saddhamme khette bãjaüva påtikaü. 

389. Yassa sabrahmacārãsu gāravo nåpalabbhati, 
Arako hoti nibbānā, dhammarājassa sāsane. 

390. Yassa sabrahmacārãsu gāravo nåpalabbhati, 
Na vihāyati saddhammā maccho bavhodake yathā. 

391. Yassa sabrahmacārãsu gāravo nåpalabbhati, 
So viråhati saddhamme khette bãjaüva bhaddakaü. 

392. Yassa sabrahmacārãsu gāravo nåpalabbhati, 
Santike hoti nibbānaü dhammarājassa sāsane'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahānāgo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahānāgattheragāthā. 

6. 1. 4
393. Kullo sãvathikaü gantvā addasa itthimujjhataü, 
Apaviddhaü susānasmiü khajjantiü kimihã phuņaü. 

394. âturaü asuciü påtiü passa kulla samussayaü, 
Uggharantaü paggharantaü bālānaü abhinanditaü. 

395. Dhammādāsaü gahetvāna ¤āõadassanapattiyā, 
Paccavekkhiü imaü kāyaü tucchaü santarabāhiraü. 

396. Yathā idaü tathā etaü, yathā etaü tathā idaü, 
Yathā adho tathā uddhaü yathi uddhaü tathā adho. 

397. Yathā divā tathā rattiü yathā rattiü tathā divā, 
Yathā pure tathā pacchā yathā pacchā tathā pure. 

398. Pa¤caīgikena turiyena na ratã hoti tādisã, 
Yathā ekaggacittassa sammā dhammaü vipassato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kullo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kullattheragāthā. 

[BJT Page 122] [\x 122/]     
6. 1. 5
399. Manujassa pamattacārino taõhā vaķķhati māluvā viya, 
So palavati hurā huraü phalamicchaü va vanasmiü vānaro. 

400. Yaü esā sahate1 jammi taõhā loke visattikā, 
Sokā tassa pavaķķhati abhivaņņhaü va bãraõaü. 

401. Yo cetaü2 sahate jammiü taõhaü loke duraccayaü, 
Sokā tamhā papatanti udabinduva pokkharā. 

402. Taü [PTS Page 044] [\q  44/]      vo vadāmi bhaddaü vo yāvantettha samāgatā, 
Taõhāya målaü khaõatha usãrattheva bãraõaü, 
Mā vo naëaü va soto va māro bha¤ji punappunaü. 

403. Karotha buddhavacakaü khaõo vo3 mā upaccagā, 
Khaõatãtā hi socanti nirayamhi samappitā. 

404. Pamādo rajo sabbadā4 pamādānupatito rajo, 
Appamādena vijjāya abbahe sallamattano'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā māluīkyaputto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Māluīkyaputtattheragāthā. 

6. 1. 6
405. Paõõavãsati vassāni yato pabbajito ahaü, 
Accharāsaīghātamattampi cetosantimanajjhagaü. 

406. Aladdhā cittassekaggaü kāmarāgena addito, 5
Bāhā paggayha kandanto vihārā upanikkhamiü. 

407. Satthaü vā āharissāmi ko attho jãvitena me, 
Kathaü hi sikkhaü paccakkhaü kālaü kubbetha mādiso. 

408. Tadāhaü khuramādāya ma¤cakamhi upāvisiü, 
Parinãto khuro āsi dhamaniü chettumattano. 

409. Tato me manasikāro yoniso udapajjatha, 
âdãnavo pāturahu nibbidā samatiņņhatha. 

410. Tato cittaü vimucci me passa dhammasudhammataü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sappadāso thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sappadāsattheragāthā. 

1 Sahatã-[PTS.] 
2 Yo vetaü-pa. 
3 Ve-[PTS.] 
4 Pamādo rajo-pa, [PTS.] 
5 Aņņito-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 124] [\x 124/]     
6. 1. 7
411. Uņņhehi1 nisãdi kātiyāna
Mā niddābahulo ahu jāgarassu, 
Mā taü alasaü pamattabandhu
Kåņeneva jinātumaccurājā. 

412. Sayathāpi2 mahāsamuddavego
Evaü jātijarātivattate taü, 
So karohi sudãpamattanā tvaü
Na hi tāõaü tava vijjateva a¤¤aü. 

413. Satthā hi vijesi maggametaü
Saīgā jātijarābhayā atãtaü, 3
Pubbāpararattamappamatto
Anuyu¤jassu daëhaü karohi yogaü. 

414. Purimāni pamu¤ca bandhanāni
Saīghāņi khuramuõķabhikkhabhojã, 
Mā khiķķārati¤ca niddaü4
Anuyu¤jittha jhāya kātiyāna. 5

415. Jhāyāhi [PTS Page 045] [\q  45/]      jināhi kātiyāna
Yogakkhemapathesu kovidosi, 
Pappuyya anuttaraü visuddhaü
Parinibbāhisi vārināva joti. 

416. Pajjotikaro parittaraüso
Vātena vinamyate latāva, 
Evampi tuvaü anādiyāno
Māraü indasagotta niddhunāhi, 
So vedayitāsu vãtarāso
Kālaü kaīkha idheva sãtibhåto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kātiyāno thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kātiyānattheragāthā. 

6. 1. 8
417. Sudesito cakkhumatā buddhenādiccabandhunā, 
Sabbasaüyojanātãto sabbavaņņavināsano. 

418. Niyyāniko uttaraõo taõhāmålavisosano, 
Visamålaü āghātanaü chetvā pāpeti nibbutiü. 

419. A¤¤aõamålabhedāya kammayantavighāņano, 
Vi¤¤āõānaü parillahe ¤āõavajãranipātino. 

1 Uņņhāhi-[PTS.] 
2 Seyyathāpi-machasaü. 
3 Atãtā-sãmu. 1, 2. 
4 Mā khiīkhāratiü ca mā niddaü-machasaü, [PTS.] 
5 Anuyu¤jittha kātiyāna-pa. Anuyu¤jittha kkhiyāya kātiyāna-[PTS.] 

[BJT Page 126] [\x 126/]     
420. Vedanānaü vi¤¤apano1 upādānappamocano, 
Bhavaü aīgārakāsuü va ¤āõena anupassako

421. Mahāraso sugambhãro jarāmaccunivāraõo, 
Ariyo aņņhaīgiko maggo dukkhåpasamano sivo. 

422. Kammaü kammanti ¤atvāna vipākaü ca vipākato, 
Paņiccuppannadhammānaü yathā vā lokadassano
Mahākhemaīgamo santo pariyosānabhaddako'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā migajālo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Migajālattheragāthā. 

6. 1. 9
423. Jātimadena mattohaü bhogaissariyena ca, 
Saõaņhānavaõõaråpena madamatto acārihaü. 

424. Nāttano samakaü ka¤ci atirekaü ca ma¤¤isaü, 
Atimānahato bālo patthaddho ussitaddhajo. 

425. Mātaraü pitara¤cāpi a¤¤epi garusammate, 
Na ka¤ci abhivādesiü mānatthaddho anādaro. 

426. Disvā vināyakaü aggaü sārathãnaü varuttamaü, 
Napantamiva ādiccaü bhikkhusaīghapurakkhataü. 

427. Mānaü madaü ca chaķķetvā vippasannena cetasā, 
Siranā abhivādesiü sabbasattānamuttamaü. 

428. Atimāno [PTS Page 046] [\q  46/]      ca omāno pahãnā susamåhatā, 
Asumimāno samucchinno sabbe mānavidhā hatā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā jento thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Jentattheragāthā. 

6. 1. 10
429. Yadā navo pabbajitā jātiyā sattavassiko, 
Iddhiyā abhibhotvāna pannagindaü mahiddhikaü. 

430. Upajjhāyassa udakaü anotattā mahāsarā, 
âharāmi tato disvā maü satthā etadabravã. 

431. Sāriputta imaü passa āgacchantaü kumārakaü, 
Udakumbhakamādāya ajjhattaü susamāhitaü. 

1 Vi¤¤apano-[PTS.] 

[BJT Page 128] [\x 128/]     
432. Pāsādikena vattena kalyāõairiyāpatho, 
Sāmaõeronuruddhassa iddhiyā ca visārado. 

433. âjānãyena āja¤¤o sādhunā sādhukārito, 
Vinãto anuruddhena katakiccena sikkhito. 

434. So patvā paramaü santiü sacchikatvā akuppataü, 
Sāmaõero sa sumano mā maü ja¤¤āti icchatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sumano thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sumanattheragāthā. 

6. 1. 11
435. Vātarogābhinãto tvaü viharaü kānane vane, 
Paviddhagocare låkhe kathaü bhikkhu karissasi. 

436. Pãtimukhena vipulena pharitvāna samussayaü, 
Låkhampi abhisambhonto viharissāmi kānane. 

437. Bhāvento sattabejjhaīge indriyāni balāni ca, 
Jhānasokhummasampanno viharissaü anāsavo. 

438. Vippamuttaü kilesehi suddhacittaü anāvilaü, 
Abhiõhaü paccavekkhanto viharissaü anāsavo. 

439. Ajjhattaü ca bahiddhā ca ye me vijjiüsu āsavā, 
Sabbe asesā ucchinnā na ca uppajjare puna. 

440. Pa¤cakkhandhā pari¤¤ātā tiņņhanti chinnamålakā, 
Dukkhakkhayo anuppatto natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā nhātakamunitthero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Nhātakamunittheragāthā. 
6. 1. 12
441. Akkodhassa kuto kodho dantassa savajãvino, 
Sammada¤¤ā vimuttassa upasantassa tādino, 

442. Tasseva [PTS Page 047] [\q  47/]      tena pāpiyo yo kuddhaü paņikujjhati, 
Kuddhaü appaņikujjhanto saīgāmaü jeti dujjayaü. 

443. Ubhinnamatthaü carati attano ca parassa caü
Paraü saīkupitaü ¤atvā yo sato upasammati. 

444. Ubhikkaü tikicchantaü taü attano ca parassa ca, 
Janā ma¤¤anti bāloti ye dhammassa akovidā. 

[BJT Page 130] [\x 130/]     
445. Uppajje te1 sace kodho āvajja kakacåpamaü, 
Uppajjaje ce rase taõhā puttamaüsåpamaü sara. 

446. Sace dhāvati cittaü te kāmesu ca bhavesu ca, 
Khippaü niggaõha satiyā kiņņhādaü viya duppasu'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā brahmadatto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Brahmadattattheragāthā. 

6. 1. 13
447. Channamativassati vivaņaü nātivassati, 
Tasmā channaü vivaretha evaü taü nātivassati. 

448. Maccunābbhāhato loko jarāya parivārito, 
Taõhāsallena otiõõo icchādhåpāyito2 sadā. 

449. Maccunābbhāhato loko parikkhitto jarāya ca, 
Ha¤¤ati niccamattāõo3 pattadaõķo'va takkaro. 

450. âgacchantaggikhandhā'va maccu vyādhi jarā tayo, 
Paccuggantuü balaü natthi javo natthi palāyituü. 

451. Amoghaü divasaü kayirā appena bahukena vā, 
Yaü ya vijahate4 rattiü tadånaü tassa jãvitaü. 

452. Carato tiņņhato vā pi āsãnasayanassa vā, 
Upeti carimā ratti na te kālo pamajjitu'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sirimando thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sirimandattheragāthā. 

1 Uppajjate-sãmu. 1, 2. 
2 Icchādhåmāyito-sãmu. 1, 2. 
3 Niccamattāno-sãmu. 1, 2. 
4 Virahato-sãmu. 1, 2. Viharate-pa. 

[BJT Page 132] [\x 132/]     
6. 1. 14
453. Dipādakoyaü asuci duggandho parihãrati, 
Nānākuõapaparipåro vissavanto tato tato. 

454. Migaü nilãnaü kåņena baëiseneva ambujaü, 
Vānaraü viya lepena bādhayanti puthujjanaü. 

455. Råpā saddā rasā gandhā phoņņhabbā ca maneramā, 
Pa¤cakāmaguõā ete itthi råpasmiü dissare. 

456. Ye [PTS Page 048] [\q  48/]      etā upasevanti rattacittā puthujjanā, 
Vaķķhenti kaņasiü ghoraü anacinanti punabbhavaü. 

457. Yo cetā1 parivajjeti sappasseva padā siro, 
So'maü misattikaü loke sato samativattati. 

458. Kāmesvādãnavaü disvā nekkhammaü daņņhu khemato, 
Nissaņo sabbakāmehi patto me āsavakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sabbakāmã thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sabbakāmittheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Uruvelakassapo ca thero tekicchakāri ca
Mahānāgo ca kullo ca māluīkyo2 sappadāsako, 
Katiyāno migajālo jento sumanasavhayo, 
Nanahātamuni brahmadatto sirimando3 sabbakāmã ca4
Gāthāyo caturāsãti therā cettha catuddasā'ti. 

Chakkanipāto niņņhito. 

1 Yo vetā-pa, [PTS.] Yo cetaü-sãmu. 1, 2. 
2 Māluto-sãmu. 1. 
3 Sirimaõķo-sãmu. 1. 
4 Sabbakāmãko-[PTS.] 

[BJT Page 134] [\x 134/]     
7. Sattakanipāto. 
7. 1. 1
459. Alaīkatā [PTS Page 049] [\q  49/]      suvasanā mālabhārã1 vibhåsitā, 
Alattakakatāpādā pādukāruyha vesikā. 

460. Pādukā oruhitvāna purato pa¤jalãkatā, 
Sā maü saõhena mudunā mihitapubbaü abhāsatha. 

461. Yuvāsi tvaü pabbajito tiņņhāhi mama sāsane, 
Bhu¤ja mānusake kāme ahaü vittaü dadāmi te. 

462. Saccaü te paņijānāmi aggiü vā te harāmahaü, 
Yadā jiõõā bhavissāma ubho daõķaparāyanā, 
Ubho pi pabbajissama ubhayattha kaņaggaho. 

463. Taü ca disvāna yācantiü vesikaü pa¤jalãkataü, 
Alaīkataü suvasanaü maccupāsaü va oķķitaü. 

464. Tato me manasãkārā yoniso udapajjatha, 
âdãnavo pāturahu nibbidā samatiņņhatha. 

465. Tato cittaü vimucci me passa dhammasudhammataü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sundarasamuddo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sundarasamuddattheragāthā. 

7. 1. 2
466. Pare ambāņakārāme vanasaõķamhi bhaddiyo, 
Samålaü taõhamabbuyha tattha bhaddo jhayāyati. 2

467. Ramanteke mutiīgehi3 vãõāhi paõavehi ca, 
Ahaü ca rukkhamålasmiü rato buddhassa sāsane. 

468. Buddho ce4 me varaü dajjā so ca labbhetha me varo, 
Gaõhehaü sabbalokassa niccaü kāyagataü satiü. 

469. Ye maü råpena pāmiüsu ye ca ghesena anvagå, 
Chandarāgavasåpetā na maü jānanti te janā. 

1 Mālābhārã-sãmu. Māladhārã-machasaü, [PTS.] 
2 Bhaddodhijhāyāyati-sãmu. 1. Bhaddodhijhāyāti-sãmu. 2. 
3 Mudiīgehi-sãmu. 1, 2. 
4 Ca-sãmu. 1, 2, Pa, [PTS.] 

[BJT Page 136] [\x 136/]     
470. Ajjhattaü ca na jānāti bahiddhā ca na passati, 
Samantāvaraõo bālo sa ve ghesena vuyhati. 

471. Ajjhattaü ca na jānāti bahiddhā ca vipassati, 
Bahiddhā phaladassāvã so'pi ghosena vuyhati. 

470. Ajjhattaü ca pajānāti bahiddhā ca vipassati, 
Anāvaraõadassāvã na so ghosena vuyhatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā lakuõņakabhaddiyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Lakuõņakabhaddiyattheragāthā. 

7. 1. 3
473. Ekaputto [PTS Page 050] [\q  50/]      ahaü āsiü piyo mātu piyo pitu, 
Bahåhi vatacariyāhi laddho āyācanāhi ca. 

474. Te ca maü anukampāya atthakāmā hitesino, 
Ubho pitā ca mātā ca buddhassa upanāmayuü, 

475. Kicchā laddho ayaü putto sukhumālo sukhedhito, 
Imaü dadāma te nātha jinassa paricārakaü. 1

476. Satthā ca maü paņiggayha ānandaü etadabravi, 
Pabbājehi imaü khippaü hessatyājāniyo ayaü. 

477. Pabbājetvāna maü satthā vihāraü pāvisã jino, 
Anoggatasmiü suriyasmiü tato cittaü vimucci me. 

478. Tato satthā niraükatvā paņisannānavuņņhato, 
Ehi bhaddā'ti maü āha sā me āsåpasampadā. 

479. Jātiyā sattavassena laddhā me upasampadā, 
Tisso vijjā anuppattā aho dhammasudhammatā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā bhaddo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bhaddattheragāthā. 

1 Paricārikaü-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 138] [\x 138/]     
7. 1. 4
480. Disvā pāsādachāyāyaü caīkamantaü naruttamaü, 
Tattha naü upasaīkamma vandisaü purisuttamaü. 

481. Ekaü saü cãvaraü katvā saüharitvāna pāõayo, 1
Anucaīkamissaü virajaü sabbasattānamuttamaü. 

482. Tato pa¤he apucchi maü pa¤hānaü kovido vidå, 
Acchambhã ca abhãto ca vyākāsiü satthuno ahaü. 

483. Vissajjitesu pa¤hesu anumodi tathāgato, 
Bhikkhusaīghaü viloketvā imamatthaü abhāsatha. 

484. Lābhā aīgānamagadhānaü yesāyaü paribhu¤jati, 
Cãvaraü piõķapātaü ca paccayaü sayanāsanaü, 
Paccuņņhānaü ca sāmãciü tesaü lābhāti cābravi. 2

485. Ajjatagge maü sopāka assanāyupasaīkama, 3
Esā ceva te sopāka bhavatu upasampadā. 

486. Jātiyā sattavassohaü laddhāna upasampadaü, 
Dhāremi antimaü dehaü aho dhammasudhammatā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sopāko thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sopākattheragāthā. 

7. 1. 5
487. Sare hatthehi bha¤jitvā katvāna kuņimacchisaü, 
Tena me sarabhaīgoti nāmaü sammutiyā ahu. 

488. Na [PTS Page 051] [\q  51/]      mayhaü kappate ajja sare hatthehi bha¤jituü, 
Sikkhāpadā no pa¤¤attā gotamena yasassinā. 

489. Sakalaü samattaü rogaü sarabhaīgo nāddasaü4 pubbe, 
So'yaü rogo diņņho vacanakarenātidevassa. 

490. Yeneva maggena gato vipassã
Yeneva maggena sikhã ca nessabhå, 
Kakusandhakoõāgamanā ca kassapo
Tena¤jasena agamāsi gotamo. 

1 Paõiyo-[PTS.] 
2 Cabravi-sãmu. 1, 2. 
3 Dassanāyåpasaīkama-sãmu. 1, 2. Dassanāyopasaīkama-[PTS.] 
4 Nāddassaü-sãmu. 1. 

[BJT Page 140] [\x 140/]     
491. Vãtataõhā anādānā satta buddhā khayogadhā, 
Yehayaü1 denito dhammo dhammabhåtehi tādihi. 

492. Cattāri ariyasaccāni anukampāya pāõinaü, 
Dukkhaü samudayo maggo nirodho dukkhasaīkhayo. 

493. Yasmiü nivattate dukkhaü saüsārasmiü anantakaü, 
Bhedā imassa kāyassa jãvitassa ca saīkhayā, 
A¤¤o punabbhavo natthi suvimuttomhi sabbadhã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sarabhaīgo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sarabhaīgattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Sundarasamuddo thero thero lakuõņabhaddiyo, 
Bhaddo thero ca sopāko sarabhaīgo mahāisi, 
Sattake pa¤cakā therā gāthāyo pa¤catiüsatã'ti. 

Sattakanipāto niņņhito. 

[BJT Page 142] [\x 142/]     
8. Aņņhakanipāto. 
8. 1. 1
494. Kammaü [PTS Page 052] [\q  52/]      bahukaü na kāraye
Parivajjeyya janaü na uyyame, 
So ussukko rasānugiddho
Atthaü ri¤cati yo sukhādhivāho. 

495. Paīko'ti hi naü avedayuü1
Yāyaü vandanapåjanā kulesu, 
Sukhumaü sallaü durubbahaü
Sakkāro kāpurisena dujjaho. 

496. Na parassupidhāya nammaü maccassa pāsakaü, 
Mattanā taü na seneyya kammabandhåhi mātiyā. 

497. Na pare vacanā coro na pare vacanā muni, 
Attā ca naü2 yathā vetti3 devā'pi naü tathā viduü. 4

498. Pare ca na vijānanti mayamettha yamāmase, 
Ye ca tattha vijānanti tato sammanti medhagā. 

499. Jãvate vā'pi sappacco api vittaparikkhayo, 5
Pa¤¤āya ca alābhena vittavā'pi na jãvati. 

500. Sabbaü suõati sotena sabbaü passati cakkhunā, 
Na ca diņņhaü sutaü dhãro sabbaü ujjhatumarahati. 

501. Cakkhumāssa6 yathā andho sotavā badhiro yathā, 
Pa¤¤avāssa yathā mågo balavā dubbaloriva, 
Atha tthe samuppanne sayetha matasāyika'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahākaccāyano thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahākaccāyanattheragāthā. 

1 Pavedayuü-sãmu. 1, 2. 
2 Attānaüca-pa, [PTS.] 
3 Yathāveti-[PTS.] 
4 Vidå-[PTS.] 
5 Cittaparikkhayo-sãmu. 1. Cittaparikkhayā-sãmu. 2, [PTS.] 
6 Cakkhumassa-sãmu. 1, 2, Pa, [PTS.] 

[BJT Page 144] [\x 144/]     
8. 1. 2
502. Akkodhanonupanāhã amāyo rittapesuno, 
Save tādisako bhikkhu evaü pecca na socati. 

503. Akkodhanonupanāhã amāyo rittapesuno, 
Gaattadvāro sadā bhikkhu evaü pecca na socati. 

504. Akkodhanonupanāhã amāyo rittapesuno, 
Kalyāõasãlo so1 bhikkhu evaü pecca na socati. 

505. Akkodhanonupanāhã amāyo rittapesuno, 
Kalyāõamitto so1 bhikkhu evaü pecca na socati. 

506. Akkodhanonupanāhã amāyo rittapesuno, 
Kalyāõapa¤¤o [PTS Page 053] [\q  53/]      so bhikkhu evaü pecca na socati. 

507. Passa saddhā tathāgate acalā suppatiņņhitā
Sãlaü ca yassa kalyāõaü ariyakantaü pasaüsitaü. 

508. Saīghe pasādo yassatthi uju bhåtaü ca dassanaü, 
Adaëiddoti taü āhu amoghaü tassa jãvitaü. 

509. Tasmā saddhaü ca sãlaü ca pasādaü dhammadassanaü, 
Anuyu¤jetha medhāvã saraü buddhānasāsana'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sirimitto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sirimittattheragāthā. 

1 Yo-[PTS.] 

[BJT Page 146] [\x 146/]     
8. 1. 3
510. Yadā paņhamamaddakkhiü satthāramakutobhayaü, 
Tato me ahu saüvego passitvā purisuttamaü. 

511. Siriü hatthehi pādehi yo paõāmeyya āgataü, 
Etādisaü so satthāraü ārādhetvā virādhaye. 

512. Tadāhaü1 puttadāraü ca dhanadha¤¤aü va chaķķayiü, 
Kesamassåni chedetvā2 pabbajiü anagāriyaü, 

513. Sikkhāsājãvasampanno indriyesu susaüvuto. 
Namassamāno sambuddhaü vihāsiü aparājito. 

514. Tato me paõidhã āsi cetaso abhipatthito, 
Na nisãde muhuttampi taõhāsalle anåhate. 

515. Tassa mevaü viharato passa viriyaparakkamaü, 3
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsanaü. 

516. Pubbenivāsaü jānāmi dibbacakkhuü4 visodhitaü, 
Arahā dakkhiõeyyomhi vippamutto niråpadhi. 

517. Tato ratyā vivasane suriyassuggamanaü pati, 
Sabbaü taõhaü nisonetvā pallaīkena upāvisi'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahāpanthako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahāpanthakattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Mahākaccāyano thero surimitto mahāpanthako, 
Ete aņņhanipātamhi gāthāyo catuvãsatã'ti. 

Aņņhakanipāto niņņhito. 

1 Yadāhaü-machasaü. 
2 Kesamassuü nichedetvā-sãmu. 1. 
3 Vãriyaparakkamaü-machasaü. 
4 Dibbacakkhu-machasaü. 

[BJT Page 148] [\x 148/]     
9. Navakanipāto. 

[PTS Page 054  [\q  54/]     9. 1. 1]
518. Yadā dukkhaü jarāmaraõanti paõķito
Aviddaså vattha sitā puthujjanā, 
Dukkhaü pari¤¤āya satova jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

519. Yadā dukkhakha ssāvahaniü vãsattikaü
Papa¤casaīghāņa dukhādhivāhiniü, 1
Taõhaü pahatvāna2 satova jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

520. Yadā sivaü dve caturaīgagāminaü
Magguttamaü sabbakilesasodhanaü, 
Pa¤¤āya passitva satova jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

521. Yadā asokaü virajaü asaīkhataü
Santaü padaü sabbakilesasodhanaü, 
Bhāveti sa¤¤ojanabandhanacchidaü
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

522. Yadā nabhe gajjati meghadundubhi
Dhārākulā vihagapathe3 samantato, 
Bhikkhå ca pabbhāragato'va jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

523. Yadā nadãnaü kusumākulānaü
Vicittavāneyyavaņaüsakānaü, 
Tãre nisinno samaõo'va jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

524. Yadā nisãthe rahikamhi kānane
Deve gaëantamhi nadanti dāņhino, 
Bhikkhå ca pabbhāragato'va jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

1 Dukkhādhivāhiniü-pa. Dukkhādhivāhaniü-[PTS.] 
2 Pahantvāna-sãmu. 1, 2. 
3 Vihaīgapathe-syā, [PTS.] 

[BJT Page 150] [\x 150/]     
525. Yadā vitakke uparundhiyattano
Nagantare nagavivaraü samassito, 
Vãtaddaro vigatakhilo'va1 jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindati. 

526. Yadā [PTS Page 055] [\q  55/]      sukhã valakhilasokanāsano
Niraggaëo nibbanathe visallo, 
Sabbāsave byantikato'va jhāyati
Tato ratiü paramataraü na vindatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā bhåto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bhåtattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Bhåto tathaddaso thero eko khaggavisāõavā, 
Navakamhi nipātamhi gāthāyo'pi imā navā'ti. 

Navakanipāto niņņhito. 

1 Vigatakhãlova-sãmu. 2, Vãtakhãlova-sãmu. 1. 

[BJT Page 152] [\x 152/]     
10. Dasakanipāto. 

[PTS Page 056  [\q  56/]     10. 1. 1]
527. Aīgārino dāni dumā bhadante
Phalesino chadanaü vippahāya, 
Te accimanto'va pabhāsayanti
Samayo mahāvãra bhagãrathānaü. 1

528. Dumāni phullāni manoramāni
Samantato sabbadisā pavanti, 2
Pattaü pahāya phalamāsasānā
Kālo ito pakkamanāya vãra. 

529. Nevātisãtaü na panātiuõhaü
Sukhā utu addhaniyā bhadante, 
Passantu taü sākiyā koëiyā ca
Pacchāmukhaü rohiõiü tārayantaü. 3

530. âsāya kasate4 khettaü bãjaü āsāya vappati, 5
Asāya vāõijā yanti samuddaü dhanahārakā, 
Yāya āsāya tiņņhāmi sā me āsā samijjhatu. 

531. Punappunaü ceva vapanti bãjaü
Punappunaü vassati devarājā, 
Punappunaü khettaü kasanti kassakā
Punappunaü dha¤¤amupeti raņņhaü. 

532. Punappunaü yācanakā caranti
Punappunaü dānapati dadanti, 
Punappunaü dānapatã daditvā
Punappunaü saggamupentiņhānaü. 

533. Vãro [PTS Page 057] [\q  57/]      have sattayugaü puneti
Yasumiü kule jāyati bhåripa¤¤o, 
Ma¤¤āmahaü sakkati devādavo
Tayā hi5 jāto6 muni saccanāmo. 

534. Suddhedano nāma pitā mahosino
Buddhassa mātā pana māyanāmā, 
Yābodhisattaü parihariya kucchinā
Kāyassa bhedā tidivamhi modati. 

535. Sā gotamã kālakatā ito cutā
Dibbehi kāmehi samaīgibhåtā, 
Sāmodati kāmaguõehi pa¤cahi
Parivāritā devagakhehi tehi. 

536. Buddhassa puttomhi asayhasāhino
Aīgãrasassappaņimassa tādino, 
Pitupitā mayhaü tuvaüsi sakka
Dhammena me gotama ayyakosã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā kāphadāyã thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kāphadāyãttheragāthā. 

1 Bhāgãrasānaü-sãmu. 1, 2, Pa. Bhagãrasānaü-pu, [PTS.] 
2 Sababadisā savanti-sãmu. 1. Sababadisaü savanti-sãmu. 2. 
3 Rohiniyaü tarantaü-[PTS.] 
4 Kassate-[PTS.] 
5 Vuppati-[PTS. 6] Tayābhijāto-sãmu. 1, 2, Pa. 

[BJT Page 154] [\x 154/]     
10. 1. 2
537. Purato pacchato vā pi aparo ce na vijjati, 
Atãva phāsu bhavati rakassa vasato vane. 

538. Handa eko gamissāmi ara¤¤aü buddhavaõõitaü, 
Phāsu1 ekaviharissa pahitattassa bhikkhuno. 

539. Yogã pãtikaraü rammaü mattaku¤jarasevitaü, 
Eko atthavasã khippaü pavisissāmi kānanaü. 

540. Supupphite sãtavane sãtale girikandare, 
Gattāni parisi¤citvā caīkamissāmi ekako. 

541. Ekākiyo adutiyo ramaõãye mahāvane, 
Kadāhaü viharissāmi katakicco anāsavo. 

542. Evaü me kattukāmassa adhippāyo samijjhatu, 
Sādhayissāmahaü2 yeva nā¤¤o a¤¤assa kārako. 

543. Esabandhāmi sannāhaü pavisissāmi kānanaü, 
Na tato nikkhamissāmi appatto āsavakkhayaü. 

544. Mālute upavāyante sãte surabhigandhike, 3
Avijjaü dāëayissāmi nisinno nagamuddhani. 

545. Vane kusumasa¤janne pabbhāre nåna sãtale, 
Vimuttisukhena sukhito ramissāmi giribbaje. 

546. Sohaü [PTS Page 058] [\q  58/]      paripuõõasaükappo cando paõõaraso yathā, 
Sabbāsava parikkhãõo natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ekavihāriyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Ekavihāriyattheragāthā. 

10. 1. 3
547. Anāgataü yo paņigacca passati
Hitaü ca atthaü ahitaü ca taü dvayaü, 
Viddesino tassa hitesino vā
Randhaü na passanti samekkhamānā. 

548. ânāpānasatã yassa paripuõõā subhāvitā, 
Anupubbaü paricitā yathā buddhena desitā, 
Somaü lokaü pabhāseti abbhā muttova candimā. 

549. Odātaü vata me cittaü appamāõaü subhāvitaü, 
Nibbiddhaü paggahãtaü ca sabbā obhāsate disā. 

1 Phāsuü-pa, [PTS.] 
2 Sādhayissāmyahaü-sãmu. 1, 2. 
3 Surabhigandhake-[PTS.] 

[BJT Page 156] [\x 156/]     
550. Jãvite vā pã sappa¤¤o api vittaparikkhayo, 1
Pa¤¤āya ca alābhena vittavā pi na jãvati. 

551. Pa¤¤ā sutavinicchinã pa¤¤ākittisilokavaķķhanã, 
Pa¤¤ā sahito naro idha api dukkhesu sukhāni vindati. 

552. Nāyaü ajjatano dhammo na cchero na pi abbhuto, 
Yattha jāyetha mãyetha tattha kiü viya abbhutaü. 

553. Anantaraü hi jātassa jãvitā2 maraõaü dhuvaü, 
Jātā jātā marantãdha evaü dhammā hi pāõino. 

554. Na hetadatthaya matassa hoti
Yaü jãvitatthaü paraporisānaü, 
Matamhi ruõõaü na yaso na lokyaü
Na vaõõitaü samaõabrāhmaõehi. 

555. Cakkhuü sarãraü upahanti ruõõaü3
Nihãyati vaõõabalaü matã ca, 
ânandino tassa disā bhavanti
Hitesino nāssa sukhã bhavanti. 

556. Tasmā hi iccheyya kule vasante4
Medhāvino ceva bahussute ca, 
Yesaü [PTS Page 059] [\q  59/]      hi pa¤¤āvibhafavana kiccaü
Taranti nāvāya nadiü va puõõa'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahākappiko thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahākappinattheragāthā. 

10. 1. 4
557. Dandhā mayhaü gati āsi paribhåto pure ahaü, 
Bhātā ca maü paõāmesi gaccha dāni tuvaü gharaü. 

558. Sohaü paõāmito bhātā5 saīghārāmassa koņņhake, 
Dummano tattha aņņhāsiü sāsanasmiü apekhavā. 6

559. Bhagavā tattha āga¤chi sãsaü mayhaü parāmasi, 
Bāhāya maü gahetvāna saīghārāmaü pavesayã. 

560. Anukampāya me satthā pādāsi pādapu¤janiü
Etaü suddhaü adhiņņhehi ekamantaü svadhiņņhitaü. 

561. Tassāhaü vacanaü sutvā vihāsiü sāsane rato, 
Samādhiü paņipādesiü uttamatthassa pattiyā. 

562. Pubbenivāsaü jānāmi dibbacakkhu7 visodhitaü, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsanaü. 

1 Vittaparikkhayā-sãmu. 1, 2. 
2 Jãvitaü-sãmu. 1, 2. 
3 Teta-machasaü. 
4 Vasanto-sãmu. 1, 2. 
5 Santo-sãmu. 1, 2, [PTS.] 
6 Apekkhavā-sãmu. 1, 2, [PTS.] 
7 Dibbacakkhuü-[PTS.] 

[BJT Page 158] [\x 158/]     
563. Sahassakkhattumattānaü nimminitvāna panthako, 
Nisãdambavane ramme yāva kālappavedanā. 1

564. Tato me satthā pāhesi dåtaü kālappavedakaü, 
Paveditamhi kālamhi vehāsādupasaīkamiü. 2

565. Vanditvā satthuno pāde ekamantaü nisãdahaü, 
Nisinnaü maü viditvāna atha satthā paņiggahã. 

566. âyāgo sabbalokassa āhutãnaü paņiggaho, 
Pu¤¤akkhettaü manussānaü paņigaõhittha dakkhiõa'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā cåëapanthako thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Cåëapanthakattheragāthā. 
10. 1. 5
567. Nānākuõapasampuõõo mahāukkārasambhavo, 
Candanikaü va paripakkaü mahāgaõķo mahāvaõo. 

568. Pubbaruhirasampuõõo gåthakåpena gāëahito, 3
âpo paggharaõo4 kāyo sadā sandati påtikaü. 

569. Saņņhikaõķarasambandho [PTS Page 069] [\q  69/]      maüsalepanalepito, 
Cammaka¤cukasannaddho påtikāyo niratthako. 

570. Aņņhasaīghāņaghaņito nahāru5 suttanibandhano, 
Nekesaü saīgatibhāvā kappeti iriyāpathaü. 

571. Dhuvappayāto maraõassa6 maccurājassa santike, 
Idheva chaķķayitvāna yena kāmaīgamo naro. 

572. Avijjā7 nivuto kāyo catuganthena gatthito, 
Oghasaüsãdano kāyo anusayajālamotthato. 

573. Pa¤canãvaraõe yutto vitakkena samappito, 
Taõhāmålenānugato mohacchadanachādito. 

574. Evāyaü vattate kāyo kammayantena yantito, 
Sampatti ca vipattyantā ninābhāvo vipajjati. 

575. Yemaü kāyaü mamāyanti andhabālā puthujjanā, 
Vaķķhenti kaņasiü gheraü ādiyanti punabbhavaü. 

576. Ye'maü kāyaü vivajjenti gåthalittaü'va pannagaü, 
Bhavamålaü vamitvāna parinibbantyanāsavā. 8

Itthaü sudaü āyasmā kappo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Kappattheragāthā. 

1 Kālappavedanaü-[PTS.] 
2 Vehāsānupasaīkamiü-[PTS.] 
3 Gathakåpenigāëhiko-syā, [PTS. ']Guthakåpenibāhito' tipipāëi-syā, [PTS.] 
4 Paggharaõã-[PTS.] 
5 Nhāru-[PTS.] 
6 Maraõāya-sãmu. 1, 2. 
7 Avijjāya-machasaü, pa, [PTS.] 
8 Parinibbissantyanāsavā-[PTS.] Parinibbāyissantyanāsavā-pa. 

[BJT Page 160] [\x 160/]     
10. 1. 6
577. Vivittaü appanigghosaü vāëamiganisevitaü, 
Seve senāsanaü bhakkhu paņisallānakāraõā. 

578. Saīkārapu¤jā āhatvā susānā rathiyāhi ca, 
Tato saīghāņikaü katvā låkhaü dhāreyya cãvaraü. 

579. Nãcaü manaü karitvāna sapadānaü kulākulaü, 
Piõķikāya care bhikkhu guttadvāro susaüvuto. 

580. Låkhena'pi ca santusse nā¤¤aü patthe rasaü bahuü, 
Rasesu anugiddhassa jhāne naramatã mano. 

582. Yathā jaëo'va mågo'va attānaü dassaye tathā, 
Nātivelaü pabhāseyya saīghavajjhamhi paõķito. 

583. Na so upavade ka¤ci upaghātaü vivajjaye, 
Saüvuto pātimokkhasmiü matta¤¤å cassa bhojane. 

584. Paggahãtanimittassa1 cittassuppādakovido, 
Samathaü anuyu¤jeyya kālana ca vipassanaü. 

585. Viriyasātaccasampanno [PTS Page 061] [\q  61/]      yuttayogo sadā siyā, 
Na ca appatvā dukkhantaü2 vissāsaü eyya paõķito. 

586. Evaü viharamānassa suddhikāmassa bhikkhuno, 
Khãyanti āsavā sabbe kibbuti¤cādhigacchatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā upaseno vaīgantaputto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 
Upasenattheragāthā. 

10. 1. 7
587. Vijāneyya sakaü atthaü avalokeyyātha pāvacanaü, 
Ya¤cettha assa patiråpaü sāma¤¤aü ajjhapagatassa. 

588. Mittaü idha ca3 kalyāõaü sikkhā vipulaü samādānaü, 
Sussåsā ca garånaü etaü samaõassa patiråpaü, 

589. Buddhesu ca sagāravatā dhamme apaciti yathābhåtaü, 
Saīghe ca cittãkāro etaü samaõassa patiråpaü. 

1 Suggahãta nimittassa-sãmu. 1, 2, [PTS. ']Paggahãta nimitto so' tipipāņho. 
2 Dukkhassantaü-[PTS.] 
3 Idha-pa, [PTS.] 

[BJT Page 162] [\x 162/]     
590. âcāragocare yutto ājãvo sodhito agārayho, 
Cttassa ca saõņhapanaü etaü samaõassa patiråpaü. 

591. Cārittaü atha mārittaü iriyāpathiyaü pasādaniyaü, 
Adhicitte ca āyogo etaü samaõassa patiråpaü. 

592. âra¤¤akāni senāsanāni pantāni appasaddāni, 
Bhajitabbāni muninā etaü samaõassa patiråpaü. 

593. Sãlaü ca bāhusacca¤ca dhammānaü pavicayo yathābhåtaü, 
Saccānaü abhisamayo etaü samaõassa patiråpaü. 

594. Bhāvaye ca1 aniccanti anattasa¤¤aü asubhasa¤¤aü ca, 
Lokamhi ca anabhiratiü etaü samaõassa patiråpaü. 

595. Bhaveyya ca bojjhaīge iddhipādāni indriyāni balāni, 
Aņņhaīgamaggamariyaü etaü samaõassa patiråpaü. 

596. Taõhaü pajaheyya muni samålake āsave padāleyya, 
Vihareyya vippamutto2 etaü samaõassa patiråpa'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā gotamo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Aparagotamattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Kāëudāyã ca so thero ekavihārã ca kappino
Cåëapanthako kappo ca upaseno ca gotamo, 
Sattime dasake therā gāthāyo cettha sattatã'ti. 

Dasakanipāto niņņhito. 

1 Bhāvaye-sãmu. 1, 2, Pa, [PTS.] 
2 Vimutto-[PTS.] 

[BJT Page 164] [\x 164/]     
11. Ekādasanipāto. 

[PTS Page 062  [\q  62/]     11. 1. 1]
597. Kiü tavattho vane tāta ujjuhāno va pāvuse, 
Verambā ramaõãyā te paviveko hi jhāyinaü. 

598. Yathā abbhāni verambo vāto nudati pāvuse, 
Sa¤¤ā me abhikãranti vivekapaņisa¤¤utā. 

599. Apaõķaro aõķasambhavo sãvathikāya niketavāriko, 
Uppādayātava me satiü sandehasmiü1 virāganissitaü. 

600. Yaü ca a¤¤e na rakkhanti yo ca a¤¤e na rakkhati, 
Sa ve bhikkhu sukhaü seti kāmesu anapekkhavā. 

601. Acchodikā puthusilā gonaīgulamigāyutā, 
Ambusevālasa¤channā te selā ramayanti maü. 

602. Vasitaü me ara¤¤esu kandarāsu guhāsu ca, 
Senāsanesu pantesu vāëamiganisevite. 

603. Ime ha¤¤antu vajjhantu dukkhaü pappontu pāõino. 
Naīkappaü nābhijānāmi anariyaü dosasaühitaü. 

604. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro bhavanetti samåhatā. 

605. Yassa catthāya pabbajito agārasmānagāriyaü, 
So me attho anuppatto sabbasa¤¤ojanakkhayo. 

606. Nābhinandāmi maraõaü nābhinandāmi jãvitaü, 
Kālaü ca paņikaīkhāmi nibbisaü bhatako yathā. 

607. Nābhinandāmi maraõaü nābhinandāmi jãnitaü, 
Kālaü ca paņikaīkhāmi sampajāno patissato'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā saīkicco thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Saīkiccattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Saīkiccathero eko'va katakicco anāsavo, 
Ekādasanipātamhi gāthā ekādaseva cā'ti. 

Ekādasanipāto niņņhito. 

1 Sandehasa-[PTS.] 

[BJT Page 166] [\x 166/]     
12. Dvādasanipāto. 

[PTS Page 063  [\q  63/]     12. 1. 1]
608. Sãlamevidha sikkhetha asmiü loke susikkhitaü, 
Sãlaü hi sabbasampattiü upanāmeti sevitaü. 

609. Sãlaü rakkheyya medhāvã patthayāno tayo sukhe, 
Pasaüsaü vittilābhaü ca pecca sagge ca modanaü. 

601. Sãlavā hi bahå mitte sa¤¤amenādhigacchati, 
Dussãlo pana mittehi dhaü sate pāpamācaraü. 

611. Avaõõaü ca akittiü ca dusãlo labhate naro, 
Vaõõaü kittiü pasaüsaü ca sadā labhati sãlavā. 

612. âdi sãlaü patiņņhā ca kalyāõā naü ca mātukaü, 
Pamukhaü sabbadhammānaü tasmā sãlaü visodhaye. 

613. Velā ca saüvaro1 sãlaü cittassa abhihāsanaü, 
Titthaü ca sabbabuddhānaü tasmā sãlaü visodhaye. 

614. Sãlaü balaü appaņimaü sãlaü āvudhamuttamaü, 
Sãlamābharaõaü seņņhaü sãlaü kavacamabbhutaü. 

615. Sãlaü setu mahesakkho sãlaü gandho2 anuttaro, 
Sãlaü vilepanaü seņņhaü yena vāti disodisaü. 

616. Sãlaü sambalamenaggaü sãlaü pātheyyamuttamaü, 
Sãlaü seņņho ativāho yena yāti disodisaü. 

617. Idheva nindaü labhati peccāpāye ca dummano, 
Sabbattha dummano bālo sãlesu asamāhito. 

618. Idheva kittiü labhati pecca sagge ca summano, 
Sabbattha sumano dhãro sãlesu susamāhito. 

619. Sãlameva idha aggaü pa¤¤avā pana uttamo, 
Manussesu ca devesu sãlapa¤¤āõato jaya'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sãlavo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sãlavattheragāthā. 

1 Saüvaraü-[PTS.] 
2 Sãlagandho-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 168] [\x 168/]     
12. 1. 2
620. Nãce kulamhi jāto'haü daëiddo appabhojano, 
Hãnakammaü mamaü āsi ahosi pupphachaķķako. 

621. Jigucchito panussānaü paribhåto ca vamhito, 
Nãcaü manaü karitvāna vandisaü1 bahukaü janaü. 

622. Athaddasāsiü [PTS Page 064] [\q  64/]      sambuddhaü bhikkhusaīghapurakkhataü, 
Pavisantaü mahāvãraü magadhānaü puruttamaü. 

623. Nikkhipitvāna vyābhaīgiü vandituü upasaīkamiü, 
Mameva anukampāya aņņhāsi purisuttamo. 

624. Manditvā satthuno pāde ekamantaü ņhito tadā, 
Pabbajjaü ahamāyāciü sabbasattānamuttamaü. 

625. Tato kāruõiko satthā sabbalokānukampako, 
Ehi bhikkhåti maü āha sā me āsåpasampadā. 

626. So'haü eko ara¤¤asmiü viharanto atandito, 
Akāsiü satthu vacanaü yathā maü ovadã jino. 

627. Rattiyā paņhamaü yāmaü pubbajātimanussariü, 
Rattiyā majjhamaü yāmaü dibbacakkhuü visodhayiü, 2
Rattiyā pacchime yāme tamekhandhaü padālayiü. 

628. Tato ratyā vivasane3 suriyassuggamanaü pati, 
Indo brahmā ca āgantvā maü namassiüsu pa¤jilã. 

629. Namo te purisāja¤¤a namo te purisuttama, 
Yassa te āsavā khãõā dakkhiõeyyosi mārisa. 

630. Tato disvāna maü satthā devasaīghapurakkhataü, 
Sitaü pātukaritvāna imamatthaü abhāsatha. 

631. Tapena brahmacariyena sa¤¤amena damena ca, 
Etena brāhmaõo hoti etaü brāhmaõamuttama, nti. 

Itthaü sudaü āyasmā sunãto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Dunãtattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Sãlavā ca sunãto ca therā dve te mahiddhikā
Dvādasamhi nipātamhi gāthāyo catuvãsasatã'ti. 

Dvādasanipāto niņņhito. 

1 Vandissaü-sãmu. 1, 2, Pa. 
2 Visodhitaü-[PTS.] 
3 Vivasāne-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 170] [\x 170/]     
13. Terasanipatā. 

[PTS Page 065  [\q  65/]     13. 1. 1]
632. Yāhu raņņhe samaiukkaņņho ra¤¤o aīgassa paddhagå, 
Svājja dhamme su ukkaņņho soõo dukkhassa pāragå. 

633. Pa¤ca chinde pa¤ca jahe pa¤ca cuttari bhāvaye, 
Pa¤ca saīgātigo bhikkhu oghatiõõo'ti vuccati. 

634. Unnaëassa pamattassa bāhirāsassa bhikkhuno, 
Sãlaü samādhi pa¤¤ā ca pāripåriü na gacchati. 

635. Yaü hi kiccaü tadapaviddhaü akiccaü pana kayirati, 
Unnaëānaü pamattānaü tesaü vaķķhanti āsavā. 

636. Yesaü ca susamāraddhā niccaü kāyagatā sati, 
Akiccaü te na sevanti kicce sātaccakārino, 
Satānaü sampajānānaü atthaü gacchanti āsavā. 

637. Ujumaggamhi akkhāte gacchatha mā nivattatha, 
Attanā codayattānaü nibbānamabhihāraye. 

638. Accāraddhamhi viriyamhi satthā loke anuttaro, 
Vãõopamaü kiritvā me dhammaü desesi cakkhumā. 

639. Tassāhaü vacanaü sutvā vihāsiü sāsane rato, 
Samathaü paņipādesiü uttamatthassa pattiyā, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsanaü. 

640. Nekkhamme adhimuttassa pavivekaü ca cetaso, 
Abyāpajjhādhimuttassa upādānakkhayassa ca. 

[BJT Page 172] [\x 172/]     
641. Taõhakkhayādhimuttassa asammohaü ca cetaso, 
Disvā āyatanuppādaü sammā cittaü vimuccati. 

642. Tassa [PTS Page 066] [\q  66/]      sammā vimuttassa santacittassa bhikkhuno, 
Katassa paticayo natthi karaõãyaü na vijjati. 

643. Selo yathā ekaghano vātena na samãrati, 
Evaü råpā rasā saddā gandhā phassā ca kevalā. 

644. Iņņhā dhammā aniņņhā ca nappamedhenti tādino, 
ōhitaü cittaü visa¤¤uttaü vaya¤cassātupassatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā soõo koëivãso thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Soõattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Soõo koëiviso thero ekoyeva mahiddhiko, 
Terasamhi nipātamhi gāthāyo cettha terasā'ti. 

Terasanipāto niņņhito. 

[BJT Page 174] [\x 174/]     
14. Cuddasanipāto. 

[PTS Page 067  [\q  67/]     14. 1. 1]
645. Yadā ahaü pabbajito agārasmānagāriyaü, 
Nābhijānāmi saīkappaü anariyaü dosasaühitaü. 

646. Ime ha¤¤antu vajjhantu dukkhaü pappontu pāõino, 
Saīkappaü nābhijānāmi imasmiü dãghamantare. 

647. Mettaü ca abhijānāmi appamāõaü subhāvitaü, 
Anupubbaü paricitaü yathā buddhena desitaü. 

648. Asaühãraü asaükuppaü cittaü āmodayāmahaü, 
Brahmavihāraü bhavemi ānāpurisasevitaü. 

650. Avitakkaü samāpanno sammāsambuddhasāvako, 
Ariyena tuõhãbhāvena upeto hoti tāvade. 

651. Yathā'pi pabbato selo acalo suppatiņņhito, 
Evaü mohakkhayā bhakkhu pabbato'va na vedhati. 

652. Anaīgaõassa posassa niccaü sucigavesino, 
Vālaggamattaü pāpassa abbhamattaü2 va khāyati. 

653. Nagaraü yathā paccantaü guttaü santarabāhiraü, 
Evaü gepetha attānaü khaõo vo3 mā upaccagā. 

654. Nābhinandāmi maraõaü nibhinandāmi jãvitaü, 
Kālaü ca paņikaīkhāmi sampajānā patissato. 

655. Nābhinandāmi maraõaü nābhinandāmi jãvitaü, 
Kālaü ca paņikaīkhāmi sampajāno patissato. 

656. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro bhavanetti samåhatā. 

657. Yassa catthāya pabbajito agārasmānagāriyaü, 
So me attho anuppatto sabbasa¤¤o janakkhayo. 

1 Abyāpajjarato-sãmu. 1, 2. 
2 Abbhāmattaü-[PTS,] pa. 
3 Ve-[PTS.] 

[BJT Page 176] [\x 176/]     
658. Sampādethappamādena esā me anusāsanã, 
Handāhaü parinibbassaü vippamuttomhi sabbadhã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā khadiravaniyo revato thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Khadiravaniyarevatattheragāthā. 

14. 1. 2
659. Yathā'pi bhaddo āja¤¤o dhure yutto dhurāsaho, 1
Mathito atibhārena saüyugaü nātivattati. 

660. Evaü pa¤¤āya ye tittā samuddo vārinā yathā, 
Na pare atima¤¤anti ariyadhammo'va pāõinaü. 

661. Kāle [PTS Page 068] [\q  68/]      kālavasaü pattā bhavābhavavasaü gatā, 
Narā dukkhaü nigacchanti tedha socanti mānavā. 

662. Unnatā sukhadhammena dukkhadhammena conatā, 2
Dvayena bālāha¤¤anti yathābhåtaü adassino. 

663. Ye ca dukkhe sukhasmiü ca majjhasibbanimaccagå3
ōhitā te indakhãlo'va na te unnataonatā. 

664. Naheva lābhe nālābhe ayase4 na ca kittiyā, 
Na nindāyaü pasaüsāya na te dukkhe sukhamhi ca. 

665. Sabbattha te na lippanti udabindåva pokkhare, 
Sabbattha sukhitā dhãrā sabbattha aparājitā. 

666. Dhammena ca alābho yo yo ca lābho adhammiko, 
Alābho dhammiko seyye yaü ve lābho adhammiko. 

667. Yaso ca appabuddhãnaü vi¤¤ånaü ayaso ca yo, 
Ayaso'va seyyo vi¤¤ånaü na yaso appabuddhinaü. 

668. Dummedhehi pasaüsā ca mi¤¤åhi garahā ca yā, 
Garahā'va seyyo vi¤¤åhi yaü ce bālapasaüsanā. 

1 Dhurassaho-sãmu. 1, 2. 
2 Vonatā-[PTS.] 
3 Sibbinimajjhagu-[PTS.] 
4 Nayase-machasaü, [PTS.] 

[BJT Page 178] [\x 178/]     
669. Sukhaü ca kāmamayikaü dukkhaü ca pavivekiyaü, 
Paviveka1 dukkhaü seyyo yaü ce kāmamayaü sukhaü. 

670. Jãvitaü ca adhammena dhammena maraõaü ca yaü, 
Maraõaü dhammikaü seyyo yaü ce jãve adhammikaü. 

671. Kāmakopappahãnā ye santacittā bhavābhave, 
Caranti loke asitā natthi tesaü piyāppiyaü. 

672. Bhāvayitvāna bojjhaīge indriyāni balāni ca, 
Pappuyya paramaü santiü parinibbantyanāsavā'ti. 2

Itthaü sudaü āyasmā godatto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Godattattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Revato ceva gedatto therā dve te mahiddhikā, 
Cuddasamhi nipātamhi gāthāyo aņņhavãsatã'ti. 

Cuddasanipāto niņņhito. 

1 Pavivekiyaü-syā, [PTS,] 
2 Parinibbantianāsavā'ti-[PTS.] 

[BJT Page 180] [\x 180/]     
16. Soëasanipato. 
16. 1. 1
673. Esa [PTS Page 069] [\q  69/]      bhiyyo pasãdāmi sutvā dhammaü mahārasaü, 
Virāgo desito dhammo anupādāya sabbaso. 

674. Bahåni loke citrāni asamiü paņhavimaõķale, 1
Mathenti ma¤¤e saīkappaü subhaü rāgåpasaühitaü. 

675. Rajamuhataü2 ca vātena yathā meghopasammaye, 3
Evaü sammanti saīkappā yadā pa¤¤āya passati, 

676. Sabbe saīkhārā aniccāti yadā pa¤¤āya passati, 
Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā. 

677. Sabbe saīkhārā dukkhāti yadā pa¤¤āya passati, 
Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā. 

678. Sabbe dhammā anattā'ti yadā pa¤¤āya passati, 
Atha nibbindati dukkhe esa maggo visuddhiyā. 

679. Buddhānubuddho yo thero koõķa¤¤o tibbanikkamo, 4
Pahãnajātimaraõo brahmacariyassa kevalã. 

680. Oghapāso daëhakhilo pabbato duppadāliyo, 5
Chetvā khilaü ca6 pāsaü ca selaü bhetvāna7 dubbhidaü, 
Tiõõo pāraīgato jhāyã mutto so mārabandhanā. 

681. Uddhato capalo bhakkhu mitte āgamma pāpake, 
Saüsãdati mahoghasmiü åmiyā paņikujjito. 

682. Anuddhato acapalo nipako saüvutindriyo, 
Kalyāõamitto medhāvã dukkhassantakaro siyā. 

683. Kālapabbaīgasaīkāso kiso dhamanisanthato, 
Matta¤¤å annapānasmiü adãnamānaso naro. 

684. Phuņņho ķaüsehi makasehi ara¤¤asmiü brahāvane, 
Nāgo saīgāmasãse'va sato tatrādhivāsaye. 

685. Nābhinandāmi maraõaü nābhinandāmi jãvitaü, 
Kālaü ca patikaīkhāmi nibbisaü bhatako yathā. 

1 Puthuvimaõķale-[PTS.] 
2 Rajamupātaü-[PTS.] 
3 Megho pasāmaye-[PTS.] 
4 Tibbanikkhamo-[PTS.] 
5 Duppadālayo-sãmu. 1, 2. 
6 Khãla¤ca-[PTS.] 
7 Chetvāna-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 182] [\x 182/]     
686. Nābhinandāmi maraõaü nābhinandāmi jãvitaü, 
Kālaü ca patikaīkhāmi sampajāno patissato. 

687. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro bhavanetti samåhatā. 

688. Yassatthāya1 pabbajito agārasmānagāriyaü, 
So me attho anuppatto kiü me saddhivihārinā'ti. 2

Itthaü sudaü āyasmā a¤¤ākoõķa¤¤o thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

A¤¤ākoõķa¤¤attheragāthā. 

16. 1. 2
689. Manussabhåtaü sambuddhaü attadantaü samāhitaü, 
Iriyamānaü3 brahmapathe cittassåpasame rataü. 

690. Yaü manussā namassanti sabbadhammāna pāraguü, 
Devā'pi taü namassanti iti me arahato sutaü. 

691. Sabbasaüyejanātãtaü [PTS Page 070] [\q  70/]      vanā nibbanamāgataü, 4
Kāmehi nekkhammarataü5 muttaü selā'va6 ka¤canaü. 

692. Sa ve accantaruci nāgo himavā ma¤¤e siluccaye, 
Sabbesaü nāganāmānaü saccanāmo anuttaro. 

693. Nāgaü vo kittayissāmi na hi āguü karoti so, 
Soraccaü avihiüsā ca pādā nāgassa te duve. 

694. Sati ca sampaja¤¤aü ca caraõā nāgassa te pare, 
Saddhā hattho mahānāgo upekkhāsetadantavā. 
695. Sati ca sampaja¤¤aü caraõā nāgassa te pare, 
Dhammakucchisamāvāso viveko tassa vāladhi. 

696. So jhāyã assāsarato ajjhattaü susamāhito, 
Gacchaü samāhito nāgo ņhito nāgo samāhito. 

697. Sayaü samāhito nāgo nisinno'pi samāhito, 
Sabbattha saüvuto nāgo esā nāgassa sampadā. 

698. Bhu¤jati anavajjāni sāvajjāni na bhu¤jati, 
Ghāsamacchādanaü laddhā sanni'dhiü parivajjayaü. 

1 Yassacatthāya-[PTS.] 
2 Sandavihārenā'ti-[PTS.] 
3 Irimānaü-pa, irãyamānaü-sãmu. 1, 2. 
4 Nibbāõamāgataü-sãmu. 1, 2. 
5 Nikkhammarataü-[PTS.] 
6 Muttaselāva-[PTS.] 

[BJT Page 184] [\x 184/]     
699. Saüyojanaü aõuü thålaü sabbaü chetvāna bandhanaü, 
Yena yeneva gacchati anapekkhova gacchati. 

700. Yathāpi udake jātaü puõķarãkaü pavaķķhati, 
Nopalippati toyena sucigandhaü manoramaü. 

701. Tatheva ca loke jāto buddho loke viharati, 
Nopalippati lokena toyena padumaü yathā. 

702. Mahāgini pajjalito anāhāropasammati, 
Aīgāresu ca santesu nibbuto'ti pavuccati. 

703. Atthassāyaü vi¤¤āpanã upamā vi¤¤åhi desitā, 
Vi¤¤issanti mahānāgā nāgaü nāgena desitaü. 

704. Vãtarāgo vãtadoso vãtamoho anāsavo, 
Sarãraü vijahaü nāgo parinibbissantyanāsavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā udāyã thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Udāyittheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Koõķa¤¤o ca udāyã ca therā dve te mahiddhikā, 
Soëasamhi nipātamhi gāthāyo dve ca tiüsa cā'ti. 

Soëasanipāto niņņhito. 

[BJT Page 186] [\x 186/]     
20. Vãsatinipāto. 

[PTS Page 071  [\q  71/]     20. 1. 1]
705. Ya¤¤atthaü vā dhanatthaü vā ye hanāma mayaü pure, 
Avase taü bhayaü hoti vedhanti vilapanti ca. 

706. Tassa te natthã bhãtattaü bhiyyo vaõõo pasãdati, 
Kasmā na paridevesi evaråpe mahabbhaye. 

707. Natthi cetadikaü dukkhaü anapekkhassa gāmaõi, 
Atikkantā bhayā sabbe khãõasaüyojanassa ve. 

708. Khãõāya bhavanettiyā daņņhe dhamme yathātathe, 
Na bhayaü maraõe hoti bhāranikkhepane yathā. 

709. Suciõõaü brahmacariyaü me maggo cāpi subhāvito, 
Maraõe me bhayaü natthi rogānamiva saīkhaye. 

710. Suciõõaü brahmacariyaü me maggo cāpi subhāvito, 
Nirassādā bhavā diņņhā visaü pãtvāva1 chaķķitaü. 

711. Pāragå anupādāno katakicco anāsavo, 
Tuņņho āyukkhayā hoti mutto āghātanā yathā. 

712. Uttamaü dhammataü patto sabbaloke anatthiko, 
âdittāva gharā mutto maraõasmiü na socati. 

713. Yadatthi saīgataü ki¤ci bhavo vā2 yattha labbhati, 
Sabbaü anissaraü etaü iti vuttaü mahesinā. 

714. Yo taü tathā pajānāti yathā buddhena desitaü, 
Na gaõhāti bhavaü ki¤ci sutattaüva ayoguëaü. 

715. Na me hoti ahosinti bhavissanti na hoti me, 
Saīkhārā vigamissanti tattha kā paridevanā. 

716. Suddhaü dhammasamuppādaü suddhaü saīkharasantatiü, 
Passantassa yathābhåtaü na bhayaü hoti gāmaõi. 

717. Tiõakaņņhasamaü lonaü yadā pa¤¤āya passati, 
Mamattaü so asaüvindaü 'natthi me'ti na socati. 

1 Pãtvāna-[PTS.] 
2 Ca-[PTS.] 

[BJT Page 188] [\x 188/]     
718. Ukkaõņhāmi [PTS Page 072] [\q  72/]      sarãrena bhavenamhi anatthiko, 
So'yaü bhijjissati kāyo a¤¤o ca na bhavissati. 

719. Yaü vo kiccaü sarãrena taü karotha yadicchatha, 
Na me tappaccayā tattha doso pemaü ca hohiti. 

720. Tassa taü vacanaü sutvā abbhutaü lomahaüsanaü, 
Satthāni nikkhipitvāna māõavā etadabravuü. 

721. Kiü bhaddante1 karitvāna ko vā ācariyo tava, 
Kassa sāsanamāgamma labbhafata taü asokatā. 

722. Sabba¤¤å sabbadassāvã jino ācariyo mama, 
Mahākāruõiko satthā sabbalokatikicchako. 

723. Tenāyaü desito dhammo khayagāmã anuttaro, 
Kassa sāsanamāgamma labbhato taü asokatā. 

724. Sutvāna corā isino subhāsitaü, 
Nikkhippa satthāni ca āvudhāni ca
Tamhā ca kammā viramiüsu eke
Eke pabbajja marocayiüsu. 

725. Te pabbajitvā sugatassa sāsane
Bhavetva bojjhaīgabalāni paõķitā
Udaggacittā sumanā katindriyā
Phusiüsu nibbānapadaü asaīkhata'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā adhimutto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Adhimuttattheragāthā. 

20. 1. 2
726. Samaõassa ahu cintā pārāsariyassa2 bhikkhuno, 
Ekakassa nisinnassa pavivittassa jhāyino. 

727. Kimānupubbaü puriso kiü vataü3 kiü samācaraü, 
Attano kiccakirissa na ca ki¤ci viheņhaye. 

728. Indriyāni manussānaü hitāya ahitāya ca, 
Arakkhitāni ahitāya rakkhitāni hitāya ca. 

729. Indriyānevaü sārakkhaü indriyāni ca gopayaü, 
Attano kiccakārisusa na ca naki¤ci viheņhaye. 

730. Cakkhundriyaü ce råpesu gacchantaü anivārayaü, 
Anādãnavadassāvã so dukkhā na hi muccati. 

1 Cibhavissanti-[PTS.] 
2 Pārāpariyassa-sãmu. 1, 2. 
3 Vattaü-syā. 

[BJT Page 190] [\x 190/]     
731. Sotindriyaü ce1 saddesu gacchantaü anivārayaü, 
Anādãnavadassāvã so mukkhā na hi muccati. 

732. Anissaraõadassāvã [PTS Page 073] [\q  73/]      gandhe ce paņisevati, 
Na so muccati dukkhamhā gandhesu adhimucchito. 

733. Ambilaü madhuraggaü ca tittakaggamanussaraü, 
Rasataõhāya gadhito hadayaü nāvabujjhati. 

734. Subhānyappaņikålāni phoņņhabbāni anussaraü, 
Ratto ragādhikaraõaü vividhaü vindate dukhaü. 

735. Manaü cetehi dhammehi yo na sakkoti rakkhituü, 
Tato naü dukkhamanveti sabbehetehi pa¤cahi. 

736. Pubbalohitasampuõõaü bahussa kuõapassa ca, 
Naravãrakataü vagguü2 samuggamiva cittitaü. 

737. Kaņukaü madhurassādaü piyanibandhanaü dukhaü, 3
Khuraüva madhunā littaü ullihaü4 nāvabujjhati. 

738. Itthiråpe itthisare5 phoņņhabbe'pi itthiyā, 
Itthigandhesu sāratto vividhaü vindate dukhaü. 

739. Itthisotāni sabbāni sandanti pa¤ca pa¤caså, 
Tesamāvaraõaü kātuü so sakkoti viriyavā. 

740. So atthavā so dhammaņņho so dukkho so vicakkhaõo, 
Kareyya ramamāno pi6 kiccaü dhammatthasaühitaü. 

741. Atho sãdati sa¤¤uttaü majje kiccaü niratthakaü, 
Na taü kiccanti ma¤¤itvā appamatto vicakkhaõo. 

742. Yaü ca atthena sa¤¤untaü yā ca dhammagatā rati, 
Taü samādāya vattetha sā hi  uttamā rati. 

743. Uccāvacehupāyehi
Paresamabhijigãsati, 
Hantvā vadhitvā atha socayitvā, 
âlopati sāhasā yo paresaü. 

744. Tacchanto āõiyā āõiü nihanti balavā yathā, 
Indriyānindreyeheva nihanti kusalo7 tathā. 

1 Ca-[PTS.] 
2 Vaggu-sãmu. 1, 2. 
3 Dukkhaü piyanibandhanaü-sãmu. 1, 2. 
4 Ullittaü-[PTS.] 
5 Itthirase-[PTS.] 
6 Ramamāno hi-[PTS.] 
7 Kusalā-[PTS.] 

[BJT Page 192] [\x 192/]     
745. Saddhaü viriyaü samādhiü ca satiü pa¤¤a¤ca1 bhāvayaü, 
Pa¤ca pa¤cahi hantvāna anãgho yāti brāhmaõo. 

746. So atthavā so dhammaņņho katvā vākyānusāsaniü, 
Sabbena sabbaü buddhassa so naro sukhamedhatã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā parāsariyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Pārāsariyattheragāthā. 

20. 1. 3
747. Cirarattaü matātāpã dhammaü anuvicintayaü, 
Samaü cittassa nālatthaü pucchaü samaõabrāhmaõe. 

748. Ko [PTS Page 074] [\q  74/]      so pāraīgato loke ko patto amatogadhaü, 
Kassa dhammaü paņicchāmi paramatthavijānanaü. 

749. Antovaīkagato āsi2 macchova ghasamāmisaü, 
Baddho3 mahindapāsena vepacittyasuro yathā. 

750. A¤chāmi4 naü na mu¤cāmi asmā sokapariddavā, 
Ko me bandhaü mu¤caü loke sambodhiü vedayissati. 

751. Samaõaü brāhmaõaü vā kaü ādisantaü pabhaīgunaü, 
Kassa dhammaü paņicchāmi jarāmaccupavāhanaü. 

752. Vicikicchākaīkhāgathitaü5 sārambhabalasa¤¤utaü, 
Kodhappattamanatthaddhaü abhijappappadāraõaü. 6

753. Taõhādhanusamuņņhānaü dve ca pannarasāyutaü, 
Passa orasikaü bāëhaü7 bhetvā yadi tiņņhati. 

754. Anudiņņhãnaü appahānaü saīkappaparatejitaü, 8
Tena viddho pavedhāmi pattaü'va māluteritaü. 

755. Ajjhattaü me samuņņhāya khippaü paccati māmakaü, 9
Chaphassāyatanã kāyo yattha sarati sabbadā. 

756. Taü na passāmi tekicchaü yo metaü sallamuddhare, 
Nānārajjena satthena nā¤¤ena vicikicchitaü. 

1 Satipa¤¤aüca-[PTS.] 
2 Asiü-[PTS.] 
3 Bandho-pa. 
4 A¤cāmi-[PTS.] 
5 Vicikicchākaīkhāganthitaü-pa. 
6 Abhijappapadāraõaü-[PTS.] 
7 Bālaü-syā, [PTS.] 
8 Saratejitaü-[PTS.] 
9 Pāpakaü-syā. 

[BJT Page 194] [\x 194/]     
757. Ko me asattho avaõo sallamabbhantarapassayaü, 
Ahiüsaü sabbagattānā sallaü me uddharissataü. 

758. Dhammappati hi so seņņho visadosappavāhako, 
Gambhãfara patitassa me thalaü pāõiü ca1 dassaye. 

759. Rahade'hamasmi ogāëho ahāriyarajamattike, 2
Māyāusåyasārambha3 thãnamiddhamapatthaņe. 

760. Uddhaccameghathanitaü sa¤¤ojanavalāhakaü, 
Vāhā vahanti duddiņņhiü4 saīkappā rāganissitā. 

761. Savanti sabbadhi sotā latā ubbhijja tiņņhati, 
Te sote ko nivāreyya taü lataü ko hi checcati. 

762. Velaü [PTS Page 075] [\q  75/]      karotha bhaddante sotānaü sannivāraõaü, 
Mā te manomayo soto rukkhaü'va sahasā luve. 

763. Evaü me bhayajātassa apārā pāramesato, 
Tāõo pa¤¤āvudho satthā isisaīghanisevito. 

764. Sopāõaü sukataü suddhaü dhammasāramayaü daëaü, 5
Pādāsi vuyhamānassa 'mā bhāyã'ti ca abravã. 6

765. Satipaņņhānapāsādaü āruyha paccavekkhisaü, 
Yaü taü pubbe ama¤¤isisaü sakkāyābhirataü pajaü. 

766. Yadā ca maggamaddakkhiü nāvāya abhiråhanaü, 
Anadhiņņhaya attānaü titthamaddakkhimuttamaü. 

767. Sallaü attasamuņņhānaü bhavanettipabhāvitaü, 7
Etesaü appavattāya desesi maggamuttamaü. 

768. Dãgharattānusayitaü cirarattamadhiņņhitaü, 8
Buddho me pānudã ganthaü9 visadosappavāhano'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā telakāni thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Telakānittheragāthā. 

1 Pāõiva-syā, [PTS.] 
2 Ahāriyarajamantite-[PTS.] 
3 Māyāusuyyasārambha-[PTS.] 
4 Kuddiņņhiü-pa. 
5 Daëhaü-[PTS.] 
6 Mabravi-[PTS.] 
7 Bhavanettippabhāvitaü-sãmu. 1, 2. 
8 Cirarattapatiņņhitaü-[PTS.] 
9 Gandhaü-[PTS.] 

[BJT Page 196] [\x 196/]     
20. 1. 4
769. Passa cittakataü1 bimbaü arukāyaü samussitaü, 
âturaü bahusaīkappaü yassa natthi dhuvaü ņhiti. 

770. Passa cittaka1 råpaü maõinā ka1õķalena ca, 
Aņņhiü tacena2 onaddhaü saha vatthehi sobhati. 

771. Alattakatā pādā mukhaü cuõõakamakkhitaü, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

772. Aņņhapādakatā3 kesā nettā a¤janamakkhitā, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

773. A¤janãva navā cittā påtikāyo alaīkato, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

774. Odahi migavo pāsaü nāsadā vāguraü4 migo, 
Bhatvā nivāpaü gacchāma kandante migabandhake. 

775. Chinno pāso5 migavassa nāsadā vāguraü4 migo, 
Bhutvā nivāpaü gacchāma socante migaluddake. 

776. Pasisāmi loke sadhane manusse
Laddhāna vittaü na dadanti mohā, 
Luddhā6 [PTS Page 076] [\q  76/]      dhanaü sannicayaü karonti
Bhiyyo va kāme abhipatthayanti. 

777. Rājā pasayha paņhaviü visetvā
Sasāgarantaü mahimāvasanto, 
Oraü samuddassa atittaråpo
Pāraü samuddassa'pi patthayetha. 

778. Rājā ca a¤¤e ca bahå manussā
Avãtataõhā maraõaü upenti, 
ænāva hutvāna jahanti dehaü
Kāmehi lokamhi na hatthi titti. 

779. Kandanti naü ¤āti pakiriya kese
Aho vatā no amarāti cāhu, 
Vatthena naü pārutaü nãharitavā
Citaü samedhāya tato ķahanti. 

780. So ķayhati sålehi tujjamāno
Ekena vatthena pahāya bhoge, 
Na mãyamānassa bhavanti tāõā
G¤ātã ca mittā athavā sahāyā. 

781. Dāyādakā tassa dhanaü haranti
Satto pana gacchati yena kammaü, 
Na mãyamānaü dhanamanveti ki¤ci
Puttā ca dārā ca dhanaü ca raņņhaü. 

1 Cittãkataü-sãmu. 1, 2, Pa. 
2 Aņņhitacena-[PTS.] 
3 Aņņhāpadakatā-syā, [PTS.] Aņņhapadakatā-pa. 
4 Vākuraü-syā, [PTS.] 
5 Chinnapāso-syā, [PTS.] 
6 Laddhā-syā. 

[BJT Page 198] [\x 198/]     
782. Na dãghamāyu labhate dhanena
Na cā'pi vittena jaraü vihanti, 
Appaü hi taü1 jãvitamāhu dhãrā
Asassataü vippariõāmadhammaü. 

783. Aķķhā daëiddā ca phusanti phassaü
Bālo ca dhãro ca tatheva phuņņho, 
Bālo hi bālyā vadhito'va seti
Dãro ca no vedhati phassaphuņņho. 

784. Tasmā hi pa¤¤ā'va dhanena seyyā2
Yāya vosānamidādhigacchati, 
Abyositattā3 hi bhavābhavesu, 
Pāpāni kammāni karoti4 mohā. 

785. Upeti [PTS Page 077] [\q  77/]      gabbha¤ca para¤ca lokaü
Saüsāramāpajja paramparāya, 
Tassappa¤co abhisaddahanto
Upeti gabbha¤ca para¤ca lokaü. 

786. Coro yathā sandhimukhe gahãto
Sakammunā ha¤¤ati pāpadhammo, 
Evaü pajā pacca5 paramhi loke
Sakammukā ha¤¤ati pāpadhammā. 6

787. Kāmā hi citrā madhurā manoramā
Viråparåpena mathenti cittaü, 
âdãnavaü kāmaguõesu disvā
Tasmā ahaü pabbajitomhi rāja. 

788. Dumapphalānãva patanti mānavā
Daharā ca vuddhā ca sarãrabhedā, 
Etampi disvā pabbajitomhi rāja
Apaõõakaü sāma¤¤ameva seyyo, 

789. Saddhāyāhaü pabbajito upeto jinasāsane, 
Ava¤jhā mayhaü pabbajjā anaõo bhu¤jāmi bhojanaü. 

790. Kāme ādittato disvā jātaråpāni satthato, 
Gabbhavokkantito dukkhaü nirayesu mahabbhayaü. 

791. Etamādãnavaü ¤atvā saüvegaü alabhiü tadā, 
So'haü viddho tadā santo sampatto āsavakkhayaü. 

792. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro bhavanetti samåhatā. 

793. Yassatthāya pabbajito agārasmānagāriyaü, 
So me atthe anuppatto sabbasaüyojanakkhayo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā raņņhapālo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Raņņhapālattheragāthā. 

1 Appa¤hi naü-syā, [PTS.] 
2 Seyyo-[PTS.] 
3 Abyesitatthā-syā, [PTS.] 
4 Karonti-[PTS.] 
5 Pecca-sãmu. 1, 2, [PTS.] 
6 Pāpadhammo-[PTS.] 

[BJT Page 200] [\x 200/]     
794. Råpaü disvā sati muņņhā piyaü nimittaü1 manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhossa2 tiņņhati. 

795. Tassa vaķķhanti vedanā anekā råpasambhavā, 
Abhijjhā ca vihesā ca cittamassåpaha¤¤ati, 
Evamācinato dukkhaü ārā nibbānaü3 vuccati. 

796. Saddaü sutvā sati muņņhā piyaü nimittaü manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhossa2 tiņņhati. 

797. Tassa vaķķhanti vedanā anekā saddasambhavā, 
Abhijjhā ca vihesā ca cittamassåpaha¤¤ati, 
Evamācinato dukkhaü ārā nibbānaü3 vuccati. 

798. Gandhaü ghatvā sati muņņhā piyaü nimittaü manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhossa2 tiņņhati. 

799. Tassa vaķķhanti vedanā anekā gandhasambhavā, 
Abhijjhā ca vihesā ca cittamassåpaha¤¤ati, 
Evamācinato dukkhaü ārā nibbānaü3 vuccati. 

800. Rasaü bhotvā sati muņņhā piyaü nimittaü manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhossa2 tiņņhati. 

801. Tassa vaķķhanti vedanā anekā rasasambhavā, 
Abhijjhā ca vihesā ca cittamassåpaha¤¤ati, 
Evamācinato dukkhaü ārā nibbānaü3 vuccati. 

802. Phassaü [PTS Page 078] [\q  78/]      phussa sati muņņhā piyaü nimittaü manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhossa2 tiņņhati. 

803. Tassa vaķķhanti vedanā anekā phassasambhavā, 
Abhijjhā ca vihesā ca cittamassåpaha¤¤ati, 
Evamācinato dukkhaü ārā nibbānaü3 vuccati. 

804. Dhammaü ¤atvā sati muņņhā piyaü nimittaü manasikaroto, 
Sārattacitto vedeti taü ca ajjhossa2 tiņņhati. 

805. Tassa vaķķhanti vedanā anekā dhammasambhavā, 
Abhijjhā ca vihesā ca cittamassåpaha¤¤ati, 
Evamācinato dukkhaü ārā nibbānaü3 vuccati. 

806. Naso rajjati råpesu råpaü disvā patissato, 
Virattacitto vedeti taü ca nājjhossa4 tiņņhati. 

807. Yathāssa passato råpaü sevato cā'pi vedanaü, 
Khãyati nopacãyati evaü so caratã sato, 
Evaü apacinato dukkhaü santike nibbānaü3 vuccati. 

1 Piyanimittaü-[PTS,] syā. 
2 Ajjhosa-syā, [PTS.] 
3 Nibbāna-pa, [PTS.] 
4 Nājjhosa-syā, [PTS.] 

[BJT Page 202] [\x 202/]     
808. Naso rajjati saddesu saddaü sutvā patissato, 
Virattacitto vedeti taü ca nājjhossa1 tiņņhati. 

809. Yathāssa suõato saddaü sevato cā'pi vedanaü, 
Khãyati nopacãyati evaü so caratã sato, 
Evaü apacinato dukkhaü santike nibbānaü2 vuccati. 

810. Naso rajjati gandhesu gandhaü ghatvā patissato, 
Virattacitto vedeti taü ca nājjhossa1 tiņņhati. 

811. Yathāssa ghāyato gandhaü sevato cā'pi vedanaü, 
Khãyati nopacãyati evaü so caratã sato, 
Evaü apacinato dukkhaü santike nibbānaü2 vuccati. 

812. Naso rajjati rasesu rasaü bhotvā3 patissato, 
Virattacitto vedeti taü ca nājjhossa1 tiņņhati. 

813. Yathāssa sāyato rasaü sevato cā'pi vedanaü, 
Khãyati nopacãyati evaü so caratã sato, 
Evaü apacinato dukkhaü santike nibbānaü2 vuccati. 

814. Naso rajjati phassesu phassaü phussa patissato, 
Virattacitto vedeti taü ca nājjhossa1 tiņņhati. 

815. Yathāssa phusato phassaü sevato cā'pi vedanaü, 
Khãyati nopacãyati evaü so caratã sati, 
Evaü apacinato dukkhaü santike nibbānaü2 vuccati. 

816. Naso rajjati dhammesu dhammaü ¤atvā patissato, 
Virattacitto vedeti taü ca nājjhossa tiņņhati. 

817. Yathāssa vijānato dhammaü sevato cā'pi vedanaü, 
Khãyati nopacãyati evaü so caratã sato, 
Evaü apacinato dukkhaü santike nibbānaü2 vuccati. 

Itthaü sudaü āyasmā māluīkyaputto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Māluīkyaputtattheragāthā. 

1 Nājjhosa-syā, [PTS.] 
2 Nibbāna-pa, [PTS.] 
3 Bhutvā-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 204] [\x 204/]     
20. 1. 6
818. Paripuõõakāyo suruci sujāto cārudassano, 
Suvaõõavaõaõosi bhagavā susukkadāņho1 viriyavā. 

819. Narassa hi sujātassaye bhavanti viya¤janā, 
Sabbe te tava kāyasmiü mahāpurisalakkhaõā. 

820. Pasannanetto sumukho brahmā uju patāpavā, 
Majjhe samaõasaīghassa ādicco'va virocasi. 

821. Kalyāõadassano bhikkhu ka¤canasannibhattaco, 
Kiü te samaõabhāvena evaü uttamavaõõino. 

822. Rājā arahasi bhavituü cakkavattã rathesabho, 
Cāturanto vijitāvã jambusaõķassa2 issaro. 

823. Khattiyā bhogā rājāno3 anuyantā bhavanti te, 
Rājādhirājā4 manujindo rajjaü kārehi gotama. 

824. Rājāhamasuhi [PTS Page 079] [\q  79/]      sela (selati bhagavā) dhammarājā anuttaro, 
Dhammena vakkaü vattemu cakkaü appativattiyaü. 

825. Sambuddho paņijānāsi (iti selo brāhmaõo) dhammarājā sanuttaro, 
Dhammena cakkaü vattemi iti bhāsasi5 gotama. 

826. Ko nu senāpati bhoto sāvako satthu anvayo, 6
Ko te maü anuvatteti dhammacakkaü pavattitaü. 

827. Mayā pavattitaü cakkaü (selāti bhagavā) dhammacakkaü anuttaraü, 
Sāriputto anuvatteti anujāto tathāgataü. 

828. Abhi¤¤eyyaü abhi¤¤ātaü bhāvetabbaü ca bhāvitaü, 
Pahātabbaü pahãnaü me tasmā buddhosmi brāhmaõa. 

829. Vinayassu mayi kaīkhaü adhimuccassu brāhmaõa, 
Dullabhaü dassanaü hoti sambuddhānaü abhiõhaso. 

830. Yesaü ve dullabho loke pātubhāvo abhiõhaso, 
So'haü brāhmaõa sambuddho7 sallakatto anuttaro. 

831. Brahmabhåto atitulo mārasenappamaddano, 
Sabbāmitte vase katvā8 modāmi akutobhayo. 

1 Susukkadāņhosi-machasaü, [PTS.] 
2 Jambumaõķassa-sãmu. 1, 2. 
3 Bhojarājāno-[PTS.] 
4 Rājāhirājā-[PTS.] 
5 Bhāsatha-sãmu. 1, 2. 
6 Satathuranavayo-[PTS.] 
7 Buddho'smi-[PTS.] 
8 Vasãkatvā-[PTS.] 
[BJT Page 206] [\x 206/]     
832. Idaü bhonto nisāmetha yathā bhāsati cakkhumā, 
Sallakatto1 mahāvãro nãho'va nadatã vane. 

833. Brahmabhåtaü atitulaü mārasenappamaddanaü, 
Ko disvā nappasãdeyya api kaõhābhijātiko. 

834. Yo maü icchati anvetu yo vā nicchati gacchatu, 
Idhāhaü pabbajissāmi varapa¤¤assa santike. 

835. Etaü ce ruccati bhoto sammāsambuddhasāsanaü, 
Mayampi pabbajissāma varapa¤¤assa santike. 

836. Brāhmaõā tisatā ime yācanti pa¤jalãkatā, 
Brahmacariyaü carissāma bhagavā tava santike. 

837. Svākkhātaü brahmacariyaü (selāti bhagavā) sandiņņhikamakālikaü, 
Yattha amoghā pabbajjā appamattassa sikkhato. 

839. Tuvaü [PTS Page 080] [\q  80/]      buddho tuvaü satthā tuvaü mārābhibhå muni, 
Tuvaü anusaye chetvā tiõõo tāresimaü pajaü. 

840. Upadhã te samatikkantā āsavā te padālitā, 
Sãho'va anupādāno pahãnabhayabheravo. 

841. Bhikkhavo tisatā ime tiņņhanti pa¤jalãkatā, 
Pāde vãra pasārehi nāgā vandantu satthuno'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā selo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Selattheragāthā. 

1 Sallakanto-sãmu. 1, 2. 
2 Aņņhamã-pa, [PTS.] 

[BJT Page 208] [\x 208/]     
20. 1. 7
842. Yātaü me hatthigãvāya sukhumā vatthā padhāritā, 
Sālãnaü odano bhutto sucimaüsåpasecano. 

843. Sojja bhaddo sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

844. Paüsukålã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

845. Piõķapātã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

846. Tecivarã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

847. Sapadānacārã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

848. Ekāsanã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

849. Pattapiõķã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

850. Khalupacchābhattã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

851. âra¤¤iko sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

852. Rukkhamåliko sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

853. Abbhokāsã sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

854. Sosāniko sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

855. Yathāsanthatiko sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

856. Nesajjiko sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

857. Appiccho sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

858. Santuņņho sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

1 U¤jāpattagate-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 210] [\x 210/]     
859. Pavivitto sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

860. Asaüsaņņho sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

861. âraddhaviriyo sātatiko u¤chāpattāgate1 rato, 
Jhāyati anupādāno putto godhāya bhaddiyo. 

862. Hitvā satapalaü kaüsaü sovaõõaü satarājikaü, 
Aggahiü mattikāpattaü idaü dutiyābhisecanaü. 

863. Ucce maõķalipākāre daëhamaņņālakoņņhake, 
Rakkhito khaggahatthehi uttasaü vihariü pure. 

864. Sojja bhaddo anutrāsã pahãnabhayabheravo, 
Jhāyati vanamogayha putto godhāya bhaddiyo. 

865. Sãlakkhandhe patiņņhāya satiü pa¤¤aü ca bhāvayaü, 
Pāpuõiü anupubbena sabbasaüyojanakkhaya'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā bhaddiyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Bhaddiyattheragāthā. 

20. 1. 8
866. Gacchaü vadesi samaõaņņhitomhi
Mamaü ca bråsi ņhitamaņņhito'ti, 
Pucchāmi [PTS Page 081] [\q  81/]      taü samaõa etamatthaü
Kathaü2 ņhito tvaü ahamaņņhitomhi. 

867. ōhito ahaü aīgulimāla sabbadā
Sabbesu bhåtesu nidhāya daõķaü, 
Tuva¤ca pāõesu asa¤¤atosi
Tasmā ņhitohaü tuvamaņņhitosi. 

868. Cirassaü vata me mahito mahesi
Mahāvanaü samaõo paccupādi, 
So'haü cajissāmi sahassapāpaü
Sutvāna gāthaü tava dhammayuttaü. 

869. Icceva coro asimāvudhaü ca
Sobbhe papāte narake anvakāsi, 
Avandi coro sugatassa pāde
Tattheva pabbajjamayāci buddhaü. 

870. Buddho ca kho kāruõiko mahesi
Yo satthā lokassa sadevakassa, 
Tamehi bhikkhå'ti tadā avoca
Eso'va tassa ahu bhikkhubhāvo. 

871. Yo ca pubbe pamajjitvā pacchā so nappamajjati, 
So'maü lokaü pabhāseti abbhā mutto'va candimā. 

1 U¤jāpattagate-sãmu. 1, 2. 
2 Kasmā-[PTS.] 

[BJT Page 212] [\x 212/]     
872. Yassa pāpaü kataü kammaü kusalena pithãyati, 1
So'maü lokaü pabhāseti abbhā mutto'va candimā. 

873. Yo have daharo bhikkhu yu¤jati buddhasāsane, 
So'maü lokaü pabhaseti abbhā mutto'va candimā. 

874. Disā'pi2 me dhammakathaü suõantu
Disā'pi me yu¤jantu buddhasāsane, 
Disā'pi2 me te manuje3 bhajantu
Ye dhammamevādāpenti4 santo. 

875. Disā hi me khantivādānaü avirodhappasaüsinaü, 
Suõantu dhammaü kālena ta¤ca anuvidhãyantu. 

876. Nahi jātu so mamaü hiüse a¤¤aü vā pana ki¤canaü, 
Pappuyya paramaü santiü rakkheyya tasathāvare. 

877. Udanaü [PTS Page 082] [\q  82/]      hi nayanti nettikā usukārā namayanti tejanaü, 
Dāruü namayanti tacchakā attānaü damayanti paõķitā. 

878. Daõķeneke damayanti aīkusehi kasāhi ca, 
Adaõķena asatthena ahaü antomhi tādinā. 

879. Abhiüsako'ti me nāmaü nahiüsakassa pure sato, 
Ajjāhaü saccanāmomhi na naü hiüsāmi ki¤canaü. 

880. Coro ahaü pure āsiü aīgulimālo'ti vissuto, 
Vuyhamāno mahoghena buddhaü saraõamāgamaü. 

881. Lohitapāõã5 pure āsiü aīgulimālo'ti vissuto, 
Saraõāgamanaü passa bhavanetti samåhatā. 

882. Tādisaü kammaü katvāna bahuü duggatigāminaü
Phuņņho kammavipākena anaõo bhu¤jāmi bhojanaü. 

883. Pamādamanuyu¤janti bālā dummedhino janā. 
Appamādaü ca medhāvã dhanaü seņņhaü'va rakkhati. 

884. Mā pamādamanuyu¤jetha mā kāmaratisanthavaü, 
Appamatto hi jhāyanto pappoti paramaü sukhaü. 

885. Svāgataü nāpagataü netaü dummantitaü mama, 
Saüvibhattesu6 dhammesu yaü seņņhaü tadupāgamaü. 

1 Pidhiyati-pa. 
2 Disāhi-[PTS.] 
3 Manusse-[PTS.] 
4 Dhammamevādāpayanti-pa, [PTS.] 
5 Lohitapāõi-[PTS.] 
6 Savibhattesu -sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 214] [\x 214/]     
886. Svāgataü nāpagataü netaü dummantitaü mama, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsanaü. 

887. Ara¤¤e rukkhamåle vā pabbatesu guhāsu vā, 
Tattha tattheva aņņhāsiü ubbiggamanaso tadā. 

888. Sukhaü sayāmi ņhāyāmi sukhaü kappemi jãvitaü, 
Ahatthapāso mārassa aho satthānukampito. 

889. Brahmajacco pure āsiü udicco ubhato ahu, 1
Sojja putto sugatassa dhammarājassa satthuno. 

890. Vãtataõho anādāno guttadvāro susaüvuto, 
Aghamålaü vadhitvāna2 patto me āsavakkhayo. 

891. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro bhavanetti samåhatā'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā aīgulimālo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Aīgulimālattheragāthā. 

20. 1. 9
892. Pahāya [PTS Page 083] [\q  83/]      mātāpitaro bhaginã ¤ātibhātaro, 
Pa¤cakāmaguõe hitvā anuruddho'va jhāyatu. 

893. Sameto naccagãtehi sammatāëappabodhano, 
Na tena suddhimajjhagaü3 mārassa visaye rato. 

894. Etaü ca samatikkamma rato buddhassa sāsane, 
Sabboghaü samatikkamma anuruddho'va jhāyati. 

895. Råpā saddā rasā gandhā pheņņhabbā ca manoramā'
Ete ca samatikkamma anuruddho'va jhāyati. 

896. Piõķapātā paņikkanto4 eko adutiyo muni, 
Esati paüsukålāni anuruddho anāsavo. 

897. Vicinã aggahã dhovã rajayã dhārayã muni, 
Paüsukålāni matimā anuruddho anāsavo. 

1 Ahuü-[PTS.] 
2 Vamitvāna-[PTS.] 
3 Sudadhimajjhagā-sãmu. 1, 2, [PTS,] machasaü. 
4 Piõķapātamatikkanto-sãmu. 1, 2, Pa. Piõķapātapaņikkanto-[PTS.] 

[BJT Page 216] [\x 216/]     
898. Mahiccho ca asantuņņho saüsaņņho yo ca uddhato, 
Tassa dhammā ime honti pāpakā saīkilesikā. 

899. Sato ca hoti appiccho santuņņho avighātavā, 
Pavivekarato vitto niccamāraddhavãriyo. 

900. Tassa dhamma ime honti kusalā bodhipakkhikā, 
Anāsavo ca so hoti iti vuttaü mahesinā. 

901. Mama saīkappama¤¤āya satthā loke anuttaro, 
Manomayena kāyena iddhiyā upasaīkami. 

902. Yadā me ahu saīkappo tato uttari desayi, 
Nippapa¤carato buddho nippapa¤camadesayi. 

903. Tasmāhaü dhammama¤¤āya vihāsiü sāsane rato, 
Tisso vijjā anuppattā kataü buddhassa sāsanaü. 

904. Pa¤capa¤¤āsavassāni yato nesajjiko ahaü, 
Pa¤cavãsativassāni yato middhaü samåhataü. 

905. Nāhu assāsapassāsā ņhitavittassa tādino, 
Anejo santimārabbha cakkhumā parinibbuto. 

906. Asallãnena cittena vedanaü ajjhavāsayã, 
Pajjotasseva nibbānaü vimokkho cetaso ahu. 

907. Ete pacchimikā dāni munino phassapa¤camā, 
Nā¤¤e dhammā bhavissanti samubaddhe parinibbute. 

908. Natthi dāni punāvāso devakāyamhi1 jālini, 
Vikkhãõo jātisaüsāro natthi dāni punabbhavo. 

909. Yassa [PTS Page 085] [\q  85/]      muhuttena2 sahassadhā loko saüvidito sabrahmakappo, 
Vasã iddhiguõe cutåpapāte kāle passati devatā sa bhikkhu. 3

910. Annabhāro4 pure āsiü daëiddo ghāsahārako, 
Samaõaü paņipādesiü upariņņhaü yasassinaü. 

911. Somhi sakyakule jāto anuruddho'ti maü vidå, 
Upeto naccagãtehi sammatāëappabodhano. 

1 Devakāyasmi-[PTS.] Devakāyasmiü-pa. 
2 Muhutte-[PTS.] 
3 Bhikkhuno-sãmu. 1, 2. 
4 Annahāro-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 218] [\x 218/]     
912. Athaddasāsiü sambuddhaü satthāraü akutobhayaü, 
Tasmiü cittaü pasādetvā pabbajiü anagāriyaü. 

913. Pubbenivāsaü jānāmi yattha me vusitaü pure, 
Tāvatiüsesu devesu aņņhāsiü satajātiyā. 

914. Sattakkhattuü manussindo ahaü rajjamakārayiü, 
Cāturanto vijitāvã jambusaõķassa1 issaro, 
Adaõķena asatthena dhammena anusāsayiü. 

915. Ito satta tato2 satta saüsārāni catuddasa, 
Nivāsamabhijānissaü devaloke ņhito tadā. 

916. Pa¤caīgike samādhimhi sante3 ekodibhāvite, 
Paņippassaddhiladdhamhi4 dibbacakkhu5 visujjha me. 

917. Cutåpapātaü jānāvi sattānaü āgatiü gatiü, 
Itthabhāva¤¤athābhāvaü jhāne pa¤caīgike ņhito. 

918. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bharo bhavanetti samåhatā. 

919. Vajjãnaü vephavagāme ahaü jãvitasaīkhayā, 
Heņņhato vephagumbasmiü nibbāyissaü anāsavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā anuruddho thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Anuruddhattheragāthā. 

20. 1. 10
920. Samaõassa ahu6 cintā pupphitamhi mahāvane, 
Ekaggassa nisinnassa pavivattassa jhāyino. 

921. A¤¤athā lokanāthamhi tiņņhante purisuttame, 
Iriyaü āsi bhakkhånaü a¤¤athā dāni dissati. 7

922. Sãthavātaparittānaü hirikopãnachādanaü, 
Mattatthiyaü abhaa¤jiüsu santuņņhā itarãtare. 

923. Paõãtaü yadi vā låkhaü appaü vā yadi vā bahuü, 
Yāpanatthaü abhu¤jiüsu agiddhā nādhimucchitā. 

924. Jãvitānaü parikkhāre bhesajje atha paccaye, 
Na bāëhaü ussukā āsuü yathā te āsavakkhaye. 

1 Jambumaõķassa-sãmu. 1, 2. 
2 Ito-[PTS.] 
3 Santo-sãmu. 1, 2. 
4 Paņippassaddhiladdhomhi-sãvu. 1, 2. Paņippassaddhiladdhāmhi-[PTS.] 
5 Dibbacakkhuü-[PTS.] 
6 Ahu-[PTS.] 
7 Dissate-[PTS.] 

[BJT Page 220] [\x 220/]     
925. Ara¤¤e rukkhamålesu kandarāsu guhāsu ca, 
Vivekamanubråhentā1 vihaüsu2 tapparāyanā. 

926. Nãcā niviņņhā subharā mudå atthaddhamānasā, 
Abyāsekā amukharā atthacintāvasānugā. 

927. Tato pāsādikaü āsi gataü bhuttaü nisevitaü, 
Siniddhā teladhārā'va ahosi iriyāpatho. 

928. Sabbāsavaparikkhãõā mahājhāyã mahāhitā, 
Nibbutā dāni te therā parittā dāni tādisā. 

929. Kusalānaü ca dhammānaü pa¤¤āya ca parikkhayā, 
Sabbākāravaråpetaü lujjate jinasāsanaü. 

930. Pāpakānaü ca dhammānaü kilesānaü ca yo utu, 
Upaņņhitā vivekāya ye ca saddhammasesakā. 

931. Te kilesā pavaķķhantā āvisanti bahuü janaü, 
Kãëanti ma¤¤e bālehi ummattehi va rakkhasā. 

932. Kilesehābhibhåtā te tena tena vidhāvitā, 
Narā kilesavatthåsu sasaīgāmeva3 ghosite. 

933. Pariccajitvā saddhammaü a¤¤ama¤¤ehi bhaõķare, 
Diņņhigatāni anventā idaü seyyoti ra¤¤are. 

934. Dhanaü ca puttaü bhariyaü ca chaķķayitvāna niggatā, 
Kaņacchubhikkhāhetå4 akiccāni nisevare. 

935. Udarāvadehakaü bhutvā sayantuttānaseyyakā, 
Kathā vaķķhenti5 paņibuddhā yā kathā satthugarahitā. 

936. Sabbakārukasippāni cittãkatvāna7 sikkhare, 
Avåpasantā ajjhattaü sāma¤¤attho'ti acchati. 

937. Mattikaü telaü cuõõaü ca udakāsanabhojanaü, 
Gihãnaü upanāmenti ākaīkhantā bahuttaraü. 

938. Dantaponaü kapitthaü ca pupphaü khādaniyāni8 ca, 
Piõķapāte ca sampanne9 ambe āmalakāni ca. 

939. Bhesajjesu yathā vejjā kiccākicce yathā gihã, 
Gaõikā'va vibhåsāyaü issare khattiyā yathā. 

940. Nekatikā [PTS Page 086] [\q  86/]      ma¤canikā kåņasakkhi apāņukā, 10
Bahåhi parikappehi āmisaü paribhu¤jare. 

1 Vivekamanubråhanta-pa, [PTS.] 
2 Vihiüsu-pa, [PTS.] 
3 Sayaü gaheva-[PTS.] 
4 Kaņacchubhikkhahetåpi-[PTS.] 
5 Kathā vadenti-[PTS.] 
6 Pabuddhā-pa. 
7 Cittikatvāna-[PTS.] 
8 Pupphakhādaniyāni-sãmu. 1, 2. 
9 Sampaõõo-sãmu. 1, 2. 
10 Avāņukā-[PTS.] 

[BJT Page 222] [\x 222/]     
941. Lesakappe pariyāye parikappenudhavitā, 
Jãvikatthā upāyena saīkaķķhanti bahuü dhanaü. 

942. Upaņņhāpenti parisaü kammato no ca dhammato, 
Dhammaü paresaü desenti lābhato no ca atthato. 

943. Saīghalābhassa bhaõķanti saīghato paribāhirā, 1
Paralābhåpajãvantā2 ahirãkā3 na lajjare. 

944. Nānuyuttā tathā eke muõķā saīghāņipārutā, 
Sambhāvanaü yevicchanti lābhasakkāramucchitā. 

945. Evaü nānappayātamhi na dāni4 sukaraü tathā, 
Aphusitaü5 vā phunituü phunasitaü nānurakkhituü. 

946. Yathā kaõaņakaņņhānamhi careyya anupāhano, 
Satiü upaņņhapetvāna evaü gāme munã care. 

947. Saritvā pubbake yogã tesaü vattamanussaraü, 
Kaki¤cā'pi pacchimo kālo phuseyya amataü padaü. 

948. Idaü vatvā sālavane samaõo bhāvitindriyo, 
Brāhmaõo parinibbāyã isi khãõapunabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā pārāsariyo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Pārāsariyattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Adhimutto pārāsariyo telakāni raņņhapālo, 
Māluīkyaselo bhaddiyo aīguli dibbacakkhuko. 
Pārāsariyo dasete vãsatinipātamhi parikittitā, 
Gāthāyo dvesatā honti pa¤catālãsa uttarinti. 

Vãsatinipāto niņņhito. 

1 Paribāhiyā-pa. 
2 Paralābhopajãvantā-[PTS.] 
3 Ahirikāva-[PTS.] 
4 Nidāni-[PTS.] 
5 Apphusitaü-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 224] [\x 224/]     
30. Tiüsatinipāto. 
087 30. 1. 1
949. Pāsādike bahå disvā bhavitatte susaüvute, 
Isi paõķarassa gotto apucchi phussasavhayaü. 

950. Kiüchandā kimadhippāyā kimākappā bhavissare, 
Anāgatamhi kālamhi taü me akkhāhi pucchito. 

951. Suõohi vacanaü mayhaü isipaõķarasavhaya, 
Sakkaccaü upadhārehi ākkhicissāmyanāgataü. 

952. Kodhanā upanāhã ca makkhã thambhã saņhā bahå, 
Issukã nānāvādā ca bhavissanti anāgate. 

953. A¤¤ātamānino dhamme gambhãre tãragocarā, 
Lahukā agarå dhamme a¤¤ama¤¤amagāravā. 

954. Bahå ādãnavā loke uppajjissantyanāgate, 1
Sudesitaü imaü dhammaü kilesissanti dummatã. 

955. Guõahãnā'pi saīghamhi voharantā2 visāradā, 
Balavanto bhavissanti mukharā assutāvino. 

956. Guõavanto'pi saīghamhi voharantā yathātthato, 
Dubbalā te bhavissanti hirãmanā anatthikā. 

957. Rajataü jātaråpaü ca khettaü vatthumajeëakaü, 
Dāsidāsaü ca dummedha sādiyissantyanāgate. 3

958. Ujjhānasa¤¤ino bālā sãlesu asamāhitā, 
Unnaëā vicarissanti kalahābhiratā magā. 

959. Uddhatā ca bhavissanti nãlacãvarapārutā, 
Kuhā thaddhā lapā siīgã carissantyariyā viya. 

960. Telasaõņhehi4 kesehi capalaü a¤jitakkhikā, 5
Rathiyāya gamissanti dantavaõõikapārutā. 6

961. Ajegucchaü vimuttehi surattaü arahaddhajaü, 
Jigucchissanti kāsāvaü odātesu samucchitā. 

962. Lābhakāmā bhavissanti kusãtā hãnavãriyā, 
Kicchantā vanapatthāni7 gāvantesu vasissare. 

1 Uppajjissanti'nāgate-[PTS,] pa. 
2 Voharanti-[PTS.] 
3 Sādiyissanti'nāgate-[PTS.] 
4 Telasaõhehi-[PTS.] 
5 A¤janakkhikā-[PTS.] 
6 Dantavaõõakapārutā-[PTS.] 
7 Vanapattāni-[PTS.] 
[BJT Page 226] [\x 226/]     
963. Ye [PTS Page 088] [\q  88/]      ye lābhaü labhissanti micchājãvaratā sadā, 
Te te'va anusikkhantā bhamissanti1 asaüyatā. 

964. Ye ye alābhino lābhaü na te pujjā bhavissare, 
Supesale'pi te dhãre sevissanti na te tadā. 

965. Pilakkhurajanaü rattaü garahantā sakaü dhajaü, 
Titthiyānaü dhajaü keci dhāressantyavadātakaü. 2

966. Agāravo ca kāsāve tadā tesaü bhavissati, 
Paņisaīkhā ca kāsāve bhikkhånaü na bhavissati. 

967. Abhibhåtassa dukkhena sallaviddhassa ruppato, 
Paņisaīkhā mahāghorā nāgassāsi acintiyā. 

968. Chaddanto hi tadā disvā surattaü arahaddhajaü, 
Tāvadeva bhaõã gāthā gajo atthopasaühitā. 

969. Anikkasāvo kāsāvaü yo vatthaü paridahessati, 
Apeto damasaccena na so kāsāvamarahati. 

970. Yo ca vantakasāvassa sãlesu susamāhito, 
Upeto damasaccena sa ve kāsāvamarahati. 

971. Vipannasãlo dummedho pākaņā kammakāriyo, 
Vibbhantacitto nissukko na so kāsāvamarahati. 

972. Yo ca sãlena sampanno vãtarāgo samāhito, 
Odātamanasaīkappo save kāsāvamarahati. 

973. Uddhato unnaëo bālo sãlaü yassa na vijjati, 
Odātakaü arahati kāsāvaü kiü karissati. 

974. Bhikkhå ca bhakkhuniyo ca duņņhacittā anādarā, 
Tādãnaü mettacittānaü nigigaõhissantyanāgate. 3

975. Sikkhāpentā'pi therehi bālā cãvaradhāraõaü, 
Na suõissanti dummedhā pākaņā kāmakāriyā. 

976. Te tathā sikkhitā bālā a¤¤ama¤¤aü agāravā, 
Nādiyissantupajjhāye thaphaīko viya sārathiü. 

1 Bhajissanti-[PTS.] 
2 Dhārissantyavadātakaü-sãmu. 1, 2. 
3 Niggahissanti'nāgate-[PTS.] 

[BJT Page 228] [\x 228/]     
977. Evaü anāgataddhānaü paņipatti bhavissati, 
Bhikkhånaü bhikkhunãnaü ca patte kālamhi pacchime. 

978. Purā āgacchate etaü anāgataü mahabbhayaü, 
Subbacā hotha sakhilā a¤¤ama¤¤aü sagāravā. 

979. Mettacittā kāruõikā hotha sãlesu saüvutā, 
âraddhaviriyā pahitattā niccaü daëhaparakkamā. 

980. Pamādaü [PTS Page 089] [\q  89/]      bhayato disavā appamādaü ca khemato, 
Bhavethaņņhaīgikaü maggaü phusantā1 avataü pada'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā phusso thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Phussattheragāthā. 

30. 1. 2
981. Yathācārã yathāsato satãmā yatasaīkammajjhāyi appamatto, 
Ajjhattarato samāhitatto2 eko santusito tamāhu bhikkhuü. 

982. Allaü sukkhaü vā3 bhu¤janto na bāëhaü suhito siyā, 
ænodaro4 mitāhāro sato bhikkhu paribbaje. 

983. Cattāro pa¤ca ālope abhutvā udakaü pive, 
Alaü phāsuvihārāya pahitattassa bhikkhuno. 

984. Kappiyaü taü ce chādeti5 tãvaraü idamatthitaü, 
Alaü phāsuvihārāya pahitattassa bhikkhuno. 

985. Pallaīkena nisinnassa jaõõuke nābhivassati, 
Alaü phāsuvihārāya pahitattassa bhikkhuno. 

986. Yo sukhaü dukkhato adda dukkhamaddakkhi sallato, 
Ubhayantarena6 nāhosi kena lokasmiü7 kiü siyā. 

987. Mā me kadāci pāpiccho kusãto hãnaviriyo, 
Appassuto anādaro kena lokasmiü7 kiü siyā. 

988. Bahussuto ca medhāvã sãlesu susamāhito, 
Cetosamathamanuyutto api muddhani tiņņhatu. 

1 Phusanti-[PTS.] 
2 Susamāhitatto-[PTS.] 
3 Ca-[PTS.] 
4 ænådaro-pa, [PTS.] 
5 Kappiyata¤ca ādeti-[PTS.] 
6 Ubhayantare-sãmu. 1, 2. 
7 Lokasmi-[PTS.] 

[BJT Page 230] [\x 230/]     
989. Yo papa¤camanuyutto papa¤cābharato mago, 
Virādhayã so nibbānaü yegakkhemaü anuttaraü. 

990. Yo ca papa¤caü hitvāna nippapa¤capathe rato, 
ârādhayã so nibbānaü yogakkhemaü anuttaraü. 

991. Gāme vā yadi vā ra¤¤e ninne vā yadi vā thale, 
Yattha arahanto viharanti taü bhåmiü rāmaõeyyakaü. 

992. Ramaõãyā1 ara¤¤āni yattha na ramatã mano, 
Vãtarāgā ramissanti2 na te kāmagavesino. 

993. Nidhãnaü'va pavattāraü yaü passe vajjadassinaü, 
Niggayhavādiü [PTS Page 090] [\q  90/]      medhāviü tādisaü paõķitaü bhaje, 
Tādisaü bhajamānassa seyyo hoti na pāpiyo. 

994. Evadeyyānusāseyya asabbhā ca nivāraye, 
Sataü hi so piyo hoti asataü hoti appiyo. 

995. A¤¤assa bhagavā buddho dhammaü desesi cakkhumā, 
Dhamme desãyamānamhi sotamodhesimatthiko, 
Taü me amoghaü savanaü vimuttomhi anāsavo. 

996. Neva pubbenivāsāya na'pi dibbassa cakkhuno, 
Cetopariyāya ididhiyā cutiyā upapattiyā, 
Sotadhātuvisuddhiyā paõiya me na vijjati. 

997. Rukkhamålaü'va nissāya muõķo saīghāņipāruto, 
Pa¤¤āya uttamo thero upatisso ca3 jhāyati. 

998. Avitakkaü samāpanno sammāsambuddhasāvako, 
Ariyena tuõhãbhāne4 upeto hoti tāvade. 

999. Yathā'pi pabbato selo acalo suppatiņņhito, 5
Evaü mohakkhayā bhikkhu pabbato'va na vedhati. 

1000. Anaīgaõassa posassa niccaü sucigavesino, 
Vālaggamattaü pāpassa abbhāmattaü'va khāyati. 

1001. Nābhinandāmi maraõaü nābhinandāmi jãvitaü, 
Nikkhipissaü imaü kāyaü sampajāno patissato. 

1 Ramaõãyāni-sãmu. 1, 2. 
2 Ramessanti-sãmu. 1, 2. 
3 Upatisso'va-[PTS.] 
4 Tuõhibhāvena-[PTS.] 
5 Supatiņņhato-[PTS.] 

[BJT Page 232] [\x 232/]     
1002. Nābhinandāmi maraõaü nābhinandāmi jãvitaü, 
Kālaü ca paņikaīkhāmi nibbisaü bhatako yathā. 

1003. Ubhayenamidaü maraõameva nāmaraõaü pacchā vā pure vā, 
Paņipajjatha mā vinassatha khaõo vo1 mā upaccagā. 

1004. Nagaraü yathā paccantaü guttaü santarabāhiraü, 
Evaü gopetha attānaü khaõo vo mā upaccagā, 
Khaõātãtā hi socanti nirayamhi samappitā. 

1005. Upasanto uparato mantabhāõã2 anuddhato, 
Dhunāti pāpake dhamme dumapattaü va māluto. 

1006. Upasanto uparato mantabhāõã2 anuddhato, 
Appāsi3 pāpake dhamme dumapattaü va māluto. 

1007. Upasanto [PTS Page 091] [\q  91/]      anāyāso vippasanno anāvilo, 4
Kalyāõasãlo dhovã dukkhassantakaro siyā. 

1008. Na vissase ekatiyesu evaü
Agārisu pabbajitesu cā'pi, 
Sādhå'pi5 hutvāna asādhu honti
Asādhu hutvā puna sādhu honti. 

1009. Kāmacchando ca vyāpādo thãnamiddhaü ca bhikkhuno, 
Uddhaccaü vicikicchā ca pa¤cete cittakelisā. 

1010. Yassa sakkariyamānassa asakkārena cåbhayaü, 
Samādhi na vikampati appamādavihārino. 

1011. Taü jhāyikaü sātatikaü sukhumadiņņhivipassakaü, 
Upādānakkhayārāmaü āhu sappuriso iti. 

1012. Mahāsamuddo paņhavã6 pabbato anilo'pi ca, 
Uparāya na yujjanti satthu varavimuttiyā. 

1013. Cakkānuvattako thero mahā¤āõã samāhito, 
Paņhavāpaggisamāno7 na rajjati na dussati. 

1014. Pa¤¤āpāramitaü patto mahābuddhi mahāmati, 8
Ajaëo jaëasamāno sadā carati nibbuto. 

1 Ve-sãmu. 1, 2. 
2 Mattabhāõi-sãmu. 1, 2. 
3 Abbahã-syā, [PTS.] 
4 Vippasannamanāvilo-[PTS.] 
5 Sādhu -sãmu. 1, 2. 
6 Pathavã-
7 Pathavāpaggisamāno-[PTS.] 
8 Mahāmuni-syā, [PTS.] 

[BJT Page 234] [\x 234/]     
1015. Pariciõõe mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro bhavanetti samåhatā'ti. 

1016. Sampādethappamādena esā me anusāsanã, 
Handāhaü parinibbissaü vippamuttomhi sabbadhã'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā sāriputto thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Sāriputtattheragāthā. 

30. 1. 3
1017. Pisunena ca kodhanena ca maccharinā ca vibhåtanandinā, 
Sakhitaü na kareyya paõķito pāpo kāpurisena saīgamo. 

1018. Saddhena ca pesalena ca pa¤¤avatā bahussutena ca, 
Sakhitaü hi1 kareyya paõķito bhaddo sappurisena saīgamo. 

1019. Passa cittakataü2 bimbaü arukāyaü samussitaü, 
âturaü bahusaīkappaü yassa natthi dhuvaü ņhiti. 

1020. Passa cittakataü2 råpaü maõinā kuõķalena ca, 
Aņņhiü tacena onaddhaü saha vatthena sobhati. 

1021. Alattakakatā pādā mukhaü cuõõakamakkhitaü, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

1022. Aņņhapādakatā kesā nettā a¤janamakkhitā, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

1023. A¤janãva navā cittā påtikāyo alaīkato, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

1024. Odahi migavo pāsaü nāsadā vāguraü migo, 
Bhutvā nivāpaü gacchāma kandante migabandhake. 

1025. Chinnā pāsā migavassa nāsadā vāguraü migo, 
Bhutvā nivāpaü gacchāma socante migaluddake. 

1026. Bahussuto cittakathã buddhassa paricārako, 
Pannabhāro visa¤¤utto seyyaü kappeti gotamo. 

1 Sakhitaü-sãmu. 1, 2. 
2 Cittãkataü-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 236] [\x 236/]     
1027. Khãõāsavo visa¤¤utto saīgātãto sunibbuto, 
Dhāreti antimaü dehaü jātimaraõapāragå. 1

1028. Yasmiü [PTS Page 092] [\q  92/]      pasmiü patiņņhitā dhammā buddhassādiccahandhuno, 
Nibbānagamane magge so'yaü tiņņhati gotamo. 

1029. Dvāsãtiü buddhato gaõhiü2 dve sahassāni bhikkhuto, 
Caturāsaütisahassāni ye me dhammā pavattino. 

1030. Appassutā'yaü3 puriso balivaddo'va jãrati, 
Maüsāni tassa vaķķhati pa¤¤ā tassa na vaķķhati. 

1031. Bahussuto appassutaü yo sutenātima¤¤ati, 
Andho padãpadhāro'va tatheva paņibhāti maü. 

1032. Bahussutaü upāseyya sutaü ca na vināsaye, 
Taü målaü brahvacariyassa tasmā dhammadharo siyā. 

1033. Pubbāpara¤¤å attha¤¤å niruttipadakovido, 
Suggahãtaü ca gaõhāti atthaü copaparikkhati. 

1034. Khantyā chandãkato4 hoti ussahitvā tuleti taü, 
Samaye so padahati ajjhattaü susamāhito. 

1035. Bahussutaü dhammadharaü sappa¤¤aü buddhasāvakaü, 
Dhammavi¤¤āõamākaīkhaü taü bhajetha tathāvidhaü. 

1036. Bahussuto dhammadharo kosārakkho mahesino, 
Cakkhu sabbassa lokassa påjanãyo bahussuto. 

1037. Dhammārāmo dhammarato dhammaü anuvicintayaü, 
Dhammaü anussaraü bhikkhu saddhammā na parihāyati. 

1038. Kāyamaccheragaruno5 hiyyamāne6 anuņņhahe, 
Sarãrasukhagiddhassa kuto samaõaphāsutā. 

1039. Na pakkhanti disā sabbā dhammā nappaņibhanti maü, 
Gate kalyāõamittamhi andhakāraüva khāyati. 

1040. Abbhatãtasahāyassa atãtagatasatthuno, 
Natthi etādisaü mittaü yathā kāyagatā sati. 

1 Jātimaraõapāragu-[PTS.] 
2 Gaõhi-[PTS.] 
3 Appassutoyaü-syā, [PTS.] 
4 Chandikato-[PTS.] 
5 Kāyamaccheragaruko-sãmu. 1, 2. 
6 Hiyyamāno-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 238] [\x 238/]     
1041. Ye purāõā atãtā te navehi na sameti me, 
Svajja eko'va jhāyāmi vassupeto'va1 pakkhimā. 

1042. Dassanāya abhiktante2 nānā verajjake bahå, 
Mā vārayittha sotāro passantu samayo mamaü. 

1043. Dassanāya [PTS Page 093] [\q  93/]      abhikkante2 nānā verajjake puthu, 
Karoti satthā okāsaü na nivāreti cakkhumā. 

1044. Paõõavãsati vassāni sekhabhåtassa me sato, 
Na kāmasa¤¤ā uppajji passa dhammasudhammataü. 

1045. Paõõavãsati vassāni sekhabhåtassa me sato, 
Na desasa¤¤ā uppajji passa dhammasudhammataü. 

1046. Paõõavãsati vassāni sekhabhåtassa me sato, 
Mettena kāyakammena chāyā'va anapāyinã. 

1047. Paõõavãsati vassāni sekhabhåtassa me sato, 
Mettena vacãkammena chāyā'va anapāyinã. 

1048. Paõõavãsati vassāni sekhabhåtassa me sato, 
Mettena manokammena chāyā'va anapāyinã. 

1049. Buddhassa caīkamantassa piņņhito anucaīkamiü, 
Dhamme desãyamānamhi ¤āõaü me udapajjatha. 

1050. Ahaü sakaraõãyomhi sekho3 appattamānaso, 
Satthu ca parinibbānaü yo amhaü anukampako. 

1051. Tadāsi yaü bhiüsanakaü tadāsi lomahaüsanaü, 
Sabbākāravaråpete sambuddhe parinibbute. 

1052. Bahussuto dhammadharo kosārakkho mahesino, 
Cakkhu sabbassa lokassa anando parinibbuto. 

1053. Bahussuto dhammadharo kosārakkho mahesino, 
Cakkhu sabbassa lokassa andhakāre tamonudo. 

1 'Vāsupeto'tipi pāëi. 
2 Atikkante-[PTS.],  
[BJT] abhiktante [should likely be] abhikkante [having a printing error of k going to t]
3 Sekkho-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 240] [\x 240/]     
1054. Gatimanto satimanto dhitimanto ca yo isi, 
Saddhammadhārako thero ānando ratanākaro. 

1055. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro natthi dāni punabbhavo'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā ānando thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

ânandattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Phussopatisso ānando tayo'tiüsepakittitā1
Gāthāyo tattha saīkhātā sataü pa¤uca ca uttarã'ti. 

Tiüsatinipāto niņņhito. 

1 Tayo'timeva kittitā-sãmu. 1, 2. Tayo'time pakittitā-[PTS.] 

[BJT Page 242] [\x 242/]     
40. Cattālãsanipāto. 

[PTS Page 094  [\q  94/]     40. 1. 1]
1056. Na gaõena purakkhato care
Vimano hoti samādhi dullabho, 
Nānā janasaīgaho dukho1
Iti disvāna gaõaü na rocaye. 

1057. Na kulāni upabbaje muni
Vimano hoti samādhi dullabho, 
So ussukko rasānugiddho
Atthaü ri¤cati yo sukhāvaho. 2

1058. Paīkoti hi naü pavedayuü3
Yāyaü vandanapåjanā kulesu, 
Sukhumaü sallaü durubbahaü4
Sakkāro kāpurisena dujjaho. 

1059. Senāsanamhā oruyha nagaraü piõķāya pāvisiü, 
Bhu¤jantaü purisaü kuņņhi sakkaccaü taü upaņņhahiü. 

1060. So me pakkena hatthena ālopaü upanāmayi, 
âlopaü pakkhipantassa aīgulãpettha chijjatha. 

1061. Kuķķamålaü ca nissāya ālopaü taü abhu¤jisaü, 
Bhu¤jamāne va5 bhutte vā jegucchaü me na vijjati. 

1062. Uttiņņhapiõķo āhāro påtimuttaü ca osadhaü, 
Senāsanaü rukkhamålaü paüsukålaü ca cãvaraü, 
Yassete abhisambhåtvā sa ve cātuddiso naro. 

1063. Yattha eke viha¤¤anti āruhantā siluccayaü, 
Tattha6 buddhassa dāyādo sampajāno patissato, 
Iddhibalenupatthaddho kassapo abhiråhati. 

1064. Piõķapātapaņikkanto selamāruyha kassapo, 
Jhāyati anupādāno pahãnabhayabheravo. 

1065. Piõķapātapaņikkanto selamāruyha kassapo, 
Jhāyati anupādāno ķayhamānesu nibbuto. 

1066. Piõķapātapaņikkanto selamāruyha kassapo, 
Jhāyati anupādāno katakicco anāsavo. 

1 Dukkho-syā, [PTS,] sãmu. 1, 2. 
2 Sukhādhivāho-syā. 
3 Avedayuü-pa. 
4 Dujjahaü-pa. 
5 Bhå¤jamāne ca-[PTS.] 
6 Tassa-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 244] [\x 244/]     
1067. Karerimālāvitatā [PTS Page 095] [\q  95/]      bhåmibhāgā manoramā, 
Ku¤jarābhirudā rammā te selā ramayanti maü. 

1068. Nãlabbhavaõõā rucirā vārisãtā suvindharā, 
Indagopakasa¤channā te selā ramayanti maü. 

1069. Nãlabbhakåņasadisā kåņāgāravaråpamā, 
Vāraõābhirudā rammā te selā ramayanti maü. 

1070. Abhivuņņhā rammatalā nagā isihi sevitā, 
Abbhunnaditā sikhãhi te selā ramayanti maü. 

1071. Alaü jhāyitukāmassa pahitattassa me sato, 
Alaü me atthakāmassa pahitattassa bhikkhuno. 

1072. Alaü me phāsukāmassa pahitattassa bhikkhuno, 
Alaü me yogakāmassa pahitattassa tādino. 

1073. Ummāpupphena1 samānā gaganāvabbhachāditā, 
Nānādijagaõākiõõā te selā ramayanti maü. 

1074. Anākiõõā gahaņņhehi migasaīghanisevitā, 
Nānādijagaõākiõõā te selā ramayanti maü. 

1075. Acchodikā puthusilā genaīgulamigāyutā, 
Ambusevālasa¤channā te selā ramayanti maü. 

1076. Na pa¤caīgikena turiyena rati me hoti tādisi, 
Yathā ekaggacittassa sammā dhammaü vipassato. 

1077. Kammaü bahukaü na kāraye parivajjeyya janaü na uyyame, 
Ussukko so rasānugiddho atthaü ri¤cati yo sukhāvaho. 

1078. Kammaü bahukaü na kāraye parivajjeyya anattaneyyameta, 
Kicchati kāyo kilamati dukkhito so samathaü na vindati. 

1079. Oņņhappahatamattena attānampi ta passati, 
Patthaddhagãvo carati ahaü seyyoti ma¤¤ati. 

1 Ummāpupphavasamānā-[PTS.] 

[BJT Page 246] [\x 246/]     
1080. Aseyyo seyyasamānaü bālo ma¤¤ati attānaü, 
Na taü vi¤¤å pasaüsanti patthaddhamānasaü naraü. 

1081. Yo ca seyyohamasmãti nāhaü seyyoti vā puna, 
Hãnohaü1 sadiso vā'ti vidhāsu na vikampati. 

1082. Pa¤¤avantaü [PTS Page 096] [\q  96/]      tathā tādiü2 sãlesu susamāhitaü, 
Cetosamathamanuyuttaü3 taü ve4 vi¤¤å pasaüsare. 

1083. Yassa sabrahmacārãsu gāravo nåpalabbhati, 
ârakā hoti saddhammā nabhaso paņhavã5 yathā. 

1084. Yesaü ca hiri ottappaü sadā sammā upaņņhitaü, 
Viråëhabrahmacariyā te6 tesaü khãõā punabbhavā. 

1085. Uddhato capalo bhikkhu paüsukålena pāruto, 
Kapãva sãhacammena na so tenupasobhati. 

1086. Anuddhato acapalo nipako saüvutindriyo, 
Lobhati paüsukålena sãho'va girigabbhare. 

1087. Ete sambahulā devā iddhimanto yasassino, 
Dasadevasahassāni sabbe te brahmakāyikā. 

1088. Dhammasenāpatiü vãraü7 mahājhāyiü samāhitaü, 
Sāriputtaü namassantā tiņņhanti pa¤jalãkatā. 

1089. Namo te purisāja¤¤a namo te purisuttama, 
Yassa te nābhijānāma yaü'pi nissāya jhāyati. 

1090. Accheraü vata buddhānaü gambhãro gocaro sako, 
Ye mayaü nābhijānāma vālavedhisamāgatā. 

1091. Taü tathā devakāyehi påjitaü påjanārahaü, 
Sāriputtaü tadā disvā kappinassa sãtaü ahu. 

1092. Yāvatā buddhakhettamhi ņhapayitvā mahāmuniü, 
Dhutaguõe visiņņhohaü sadiso me na vijjati. 

1093. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü, 
Ohito garuko bhāro natthi dāni punabbhavo. 

1 Hãno taü-sãmu. 1, 2, Pa. 
2 Tathāvādiü-syā, [PTS.] 
3 Cetosamathasaüyuttaü-[PTS.] 
4 Taü ca-[PTS.] 
5 Puthavã-machasaü, [PTS,] puthuvã-syā. 
6 Viråëhabrahmacariyā-[PTS.] 
7 Dhãraü-[PTS.] 

[BJT Page 248] [\x 248/]     
1094. Na cãvare na sayane bhojane nupalippati, 1
Gotamo anappameyyo mulālapupphaü2 vimalaü'va, 
Ambunā nikkhamaninno3 tibhavābhinissaņo. 4

1095. Satipaņņhanagãvo so saddhāhattho mahāmuni, 
Pa¤¤āsãso mahā¤āõã sadā carati nibbuto'ti. 

Itthaü sudaü āyasmā mahākassapo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahākassapattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Cattālãsanipātamhi mahākassapasavhayo, 
Eko'va thero gāthāyo cattālãsa duve'pi cā'ti. 

Cattālãsanipāto niņņhito. 

1 Nupalimpati-pa. 
2 Muëālipupphaü-[PTS.] 
3 Nikkhammaninno-[PTS.] Nikkhammaninnoti-sãmu. 1, 2. 
4 Bhavābhinissaņo-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 250] [\x 250/]     
50. Pa¤¤āsanipāto. 

[PTS Page 097] [\q  97/]     
50. 1. 1
1096. Kadā nu'haü pabbatakandarāsu
Ekākiyo addutiyo vihassaü
Aniccato sabbabhavaü vipassaü
Taü me idaü taü nu kadā bhavissati. 

1097. Kadā nu'haü bhinnapaņandharo1 muni
Kāsāvavattho amamo nirāso2
Rāgaü ca dosaü ca tatheva mohaü
Hantvā sukhã pavanagato vihassaü. 

1098. Kadā aniccaü vadharoganãëaü3
Kāyaü imaü maccujarāyupaddutaü
Vipassamāno vãtabhayo vihassaü
Eko vane taü nu kadā bhavissati. 

1099. Kadā nu'haü bhayajananiü dukhāvahaü4
Taõhālatā bahuvidhānuvattaniü
Pa¤¤āmayaü tikhiõamasiü gahetvā
Chetvā vase tampi kadā bhavissati. 

1100. Kadā nu pa¤¤āmayamuggatejaü
Satthaü isãnaü sahasādiyitvā5
Māraü sasenaü sahasā bha¤jissaü
Sãhāsane taü nu kadā bhavissati. 

1101. Kadā nu'haü sabbhisamāgamesu
Diņņho bhave dhammagaråhi tādihi
Yathāvadassãhi jitindriyehi
Padhāniyo taü nu kadā bhavissati. 

1102. Kadā nu maü tandikhudā pipāsā
Vātātapā kãņasiriüsapā6 vā
Nabādhayissanti7 na taü giribbaje
Atthatthiyaü taü nu kadā bhavissati. 

1103. Kadā [PTS Page 098] [\q  98/]      nu kho yaü viditaü mahesinā
Cattāri saccāni sududdasāni
Samāhitatto satimā agacchaü, 
Pa¤¤āya taü taü nu kadā bhavissati. 

1104. Kadā nu råpe amite ca sadde
Gandhe rase phusitabbe ca dhamme
âdittatohaü samathehi yutto
Pa¤¤āya dakkhaü8 tadidaü kadā me. 

1105. Kadā nu'haü dubbacanena vutto
Tato nimittaü vimano na hessaü
Atho pasattho'pi tato nimittaü
Tuņņho na hessaü tadidaü kadā me. 

1 Paņaddharo-machasaü. 
2 Nirāsayo-[PTS.] 
3 Vadharoganãëa-sãmu. 1, 2. 
4 Dukkhāvahaü-[PTS.] 
5 Ahamādiyitvā-syā. 
6 Kãņasarãsapā-sãmu. 1, 2, Pa. 
7 Nibādhayissanti-[PTS.] 
8 Dacchaü-sãmu. 1, 2, Pa. 
[BJT Page 252] [\x 252/]     
1106. Kadā nu kaņņhe ca tiõe latā ca
Khandhe imehaü amite ca dhamme
Ajjhattikāneva ca bāhirāni ca
Samaü tuleyyaü tadidaü kadā me. 

1107. Kadā nu maü pāvusakālamegho
Navena toyena sacãvaraü vane
Isippayātamhi pathe vajantaü
Ovassate taü nu kadā bhavissati. 

1108. Kadā mayårassa sikhaõķino vane
Dijassa sutvā girigabbhare rutaü
Paccuņņhahitvā amatassa pattiyā
Saücintiye taü nu kadā bhavissati. 

1109. Kadā nu gaīgaü yamunaü sarassatiü
Pātālakhittaü vaëavāmukhaü ca1
Asajjamāno patareyyamiddhiyā
Vibhãsanaü2 taü nu kadā bhavissati. 

1110. Kadā nu nāgo'va asaīgacārã3
Padālaye kāmaguõesu chandaü
Nibbajjayaü sabbasubhaü nimittaü
Jhāne yuto taü nu kadā bhavissati. 

1111. Kadā [PTS Page 099] [\q  99/]      iõaņņo'va daëiddako nidhiü
ârādhayitvā dhanikehi pãëito
Tuņņho bhavissaü adhigamma sāsanaü
Mahesino taü nu kadā bhavissati. 

1112. Bahåni vassāni tayāmhi yācito
âgāravāsena alaü nu te idaü
Taü dāni maü pabbajitaü samānaü
Kiükāraõā citta tuvaü na yu¤jasi. 

1113. Nanu ahaü citta tayāmhi yācito
Giribbaje citrachadā vihaīgamā
Mahindaghosatthantābhigajjino
Te taü ramissanti4 vanamhi jhāyinaü. 

1114. Kulamhi mitte ca piye ca ¤ātake
Khiķķāratiü kāmaguõaü ca loke
Sabbaü pahāya imamajjhapāgato5
Atho'pi tvaü citta na mayha tussasi. 6

1115. Mameva etaü na hi tvaü paresaü
Sannāhakāle paridevitena kiü
Sabbaü idaü calamiti pekkhamāno
Abhinikkhamiü amatapadaü7 jigãsaü. 

1 Baëavāmukha¤ca-[PTS,] pa. 
2 Vihiüsanaü-[PTS.] 
3 Saīgāmacārã-syā, [PTS.] Aīgāmacārã-pa. 
4 Ramessanti-sãmu. 1, 2. 
5 Idamajjhapāgato-syā, [PTS.] Idhamajjhapāgano-pa. 
6 Tussati-sãmu. 1, 2, Pa. 
7 Amataü padaü-syā, [PTS,] pa. 

[BJT Page 254] [\x 254/]     
1116. Suyuttavādã1 dvipadānamuttamo
Mahābhisakko naradammasārathi2
Cittaü calaü makkaņasannibhaü iti
Avãtarāgena sudunnivārayaü. 

1117. Kāmā hi citrā madhurā manoramā
Aviddasu yattha sitā puthujjanā
Te dukkhamicchanti punabbhavesino
Cittena nãtā niraye nirākatā. 

1118. Mayårako¤cābhirutamhi kānane
Dãpãhi vyagghehi purakkhato vasaü
Kāye apekkhaü jaha mā virādhaya3
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1119. Bhāvehi [PTS Page 100] [\q 100/]      jhānāni ca inidriyāni4
Balāni bojjhaīgasamādhibhāvanā
Tisso ca vijjā phusa buddhasāsane
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1120. Bhāvehi maggaü amatassa pattiyā
Niyyānikaü sabbadukhakkhayogadhaü
Aņņhaīgikaü sabbakilesasodhanaü
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1121. Dukkhanti khandhe paņipassa yoniso
Yato ca dukkhaü samudeti taü jaha
Idheva dukkhassa karohi antaü
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1122. Aniccaü dukkhanti vipassa yoniso
Su¤¤aü anattāti aghaü vadhanti ca
Manovicāre uparundha cetaso
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1123. Muõķo viråpo abhisāpamāgato
Kapālahatthova kulesu bhikkhasu5
Yu¤jassu satthuvacane mahesino
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1124. Susaüvutatto visikhantare6 caraü
Kulesu kāmesu asaīgamānaso
Cando yathā dosinapuõõamāsiyā
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1125. âra¤¤iko hohi7 ca piõaķapātiko
Sosāniko hohi7 ca paüsukåliko
Nesajjiko hohi7 sadā dhute rato
Itissu maü citta pure niyu¤jasi. 

1 Suvuttavādã-syā, [PTS.] 
2 Niraükatā-syā, [PTS.] 
3 Virāye-[PTS.] 
4 Indriyāni ca-[PTS.] 
5 Bhikkhusu-sãmu, 1, 2. 
6 Sikhantaraü-syā, [PTS.] 
7 Hoti-syā, [PTS.] 

[BJT Page 256] [\x 256/]     
1126. Ropetva1 rukkhāni yathā phalesã
Måle taruü chettu tameva icchasi
Tathåpamaü cittamidaü2 karosi
Yaü maü aniccamhi cale niyu¤jasi. 

1127. Aråpa dåraīgama ekacāri
Na te karissaü vacanaü idānihaü
Dukkhā hi kāmā kaņukā mahabbhayā
Nibbānamevābhimano carissaü. 

1128. Nāhaü alakkhyā ahirikkatāya3 vā
Na cittahetå na ca dårakantanā
âjãvahetå ca ahaü na nikkhamiü
Kato ca te citta paņissavo mayā. 

1129. Appicchatā sappurisehi vaõõitā
Makkhappahānaü våpasamo dukhassa4
Itissu [PTS Page 101] [\q 101/]      maü citta tadā niyu¤jasi
Idāki tvaü gacchasi pubbaciõõaü. 

1130. Taõhā avijjā5 ca piyāppiya¤ca6
Subhāni råpāni sukhā ca vedanā
Manāpiyā kāmaguõa ca vantā
Vante ahaü āvamituü7 na ussahe. 

1131. Sabbattha te citta vaco kataü mayā
Bahåsu jātãsu na mesi kopito
Ajjhattasambhavo kata¤¤utāya te
Dukkhe ciraü saüsaritaü tayā kate. 

1132. Tva¤¤eva no citta karosi brāhmaõo
Tvaü khattiyo8 rājadasã karosi
Vessā ca suddā ca bhavāma ekadā
Devattanaü vā'pi taveva vāhasā. 

1133. Tave'va hetå asurā bhavāmase
Tvaümålakaü nerayikā bhavāmase
Atho tiracchānagatā'pi ekadā
Petattanaü vā'pi tave'va vāhasā. 

1134. Nanu9 dubbhissasi maü punappunaü
Muhuü muhuü cāraõãkaü'va dassayaü10
Ummattakeneva mayā palobhasi
Ki¤cā'pi te citta virādhitaü mayā. 

1135. Idaü pure cittamacāri cārikaü
Yenicchakaü yatthakāmaü yathāsukhaü
Tadajjahaü niggahessāmi11 yoniso
Hatthippabhinnaü12 viya aīkusaggaho. 

1 Ropetvā-[PTS.] 
2 Citta idaü-[PTS.] 
3 Ahirãkatāya-[PTS.] 
4 Dukkhassa-[PTS.] 
5 Taõhaü avijjaü-[PTS.] 
6 Piyāpiyaü ca-[PTS.] 
7 âvasituü-syā. âgamituü-[PTS.] 
8 Khattiyā-[PTS.] 
9 Na nåna-syā, [PTS.] 
10 Vāru kaüva dassahaü-[PTS.] Vāraõikaü va dussahaü-syā. 
11 Niggahissāmi-syā. 
12 Hatthiü pabhinnaü-syā. 

[BJT Page 258] [\x 258/]     
1136. Satthā ca me lokamimaü adhiņņhahi
Aniccato addhuvato asārato, 
Pakkhanda maü citta jinassa sāsane
Tārehi oghā mahatā1 suduttarā. 

1137. Na te idaü citta yathā purāõakaü
Nāhaü alaü tuyhavase nivattituü, 
Mahesino pabbajitomhi sāsane
Na mādisā honti vināsadhārino. 

1138. Nagā [PTS Page 102] [\q 102/]      samuddā saritā vasundharā
Disā catasso vidisā adho divā, 2
Sabbe aniccā tibhavā upaddutā
Kuhiü gato citta sukhaü ramissasi. 

1139. Dhitipparaü3 kiü mama citta kāhisi
Na te alaü citta vasānuvattako, 
Na jātu bhastaü ubhatomukhaü4 chupe
Dhiratthu påraü nava sotasandaniü. 5

1140. Varāhaeõeyya vigāëhasevite
Pabbhārakåņe pakate'va sundare, 
Navambunā pāvusasittakānane
Tahiü guhāgehagato ramissasi. 

1141. Sunãlagãvā susikhā supekhuõā
Sucittapattacchadanā vihaīgamā, 
Suva¤jughosatthanitābhigajjino
Te taü ramissanti6 vanamhi jhāyinaü. 

1142. Vuņņhamhi deve caturaīgule tiõe
Saüpupphite meghanibhamhi kānane, 
Nagantare viņapisamo sayissaü
Taü me mudå hehiti tålasannibhaü. 

1143. Tathā tu kassāmi7 yathā'pi issaro
Yaü labbhati tena'pi hotu me alaü, 
Na tāhaü kassāmi8 yathā atandito
Biëārabhastaü'va yathā sumadditaü. 

1144. Tathā tu kassāmi yathā'pi issaro
Yaü labbhati tena'pi hotu me alaü, 
Viriyena taü mayha vasānayissaü
Gajaü'va mattaü kusalaīkusaggaho. 

1 Mahato-syā, [PTS.] 
2 Disā-syā, [PTS.] 
3 Dhã dhã paraü-[PTS.] 
4 Dubhato-
5 Nava sotasandani-syā, [PTS.] 
6 Ramessanti-sãmu. 1, 2. 
7 Karissāmi-syā. 
8 Taü taü karissāmi-syā, [PTS.] 

[BJT Page 260] [\x 260/]     
1145. Tayā sudantena avaņņhitena1 hi
Hayena yoggācariyo'va ujjunā, 
Pahomi maggaü paņipajjituü sivaü
Cittānurakkhãhi sadā nisevitaü. 

1146. ârammaõe [PTS Page 103] [\q 103/]      taü balasā nibandhisaü2
Nāgaü'va thambhamhi daëhāya rajjuyā, 
Taü me suguttaü satiyā subhāvitaü
Anissitaü sabbabhavesu hehisi. 

1147. Pa¤¤āya chetvā vipathānusārinaü
Yogena niggayha pathe nivesiya, 
Disuvā samudayaü vibhavaü ca sambhavaü
Dāyādako hehisi aggavādino. 

1148. Catubbipallāsavasaü adhiņņhitaü
Gāmaõķalaü'va parinesi citta maü, 
Nåna3 sa¤¤ojanabandhanacchidaü
Saüsevase kāruõikaü mahāmuniü. 

1149. Migo yathā seri sucittakānane
Rammaü giriü pāvusaabbhamāliniü, 4
Anākule tattha nage ramissaü5
Asaüsayaü citta parābhavissasi. 

1150. Ye tuyaha chandena vasena vattino
Narā ca nārã ca anubhenti yaü sukhaü, 
Aviddaså māravasānuvattino
Bhavābhanandã tava citta sāvakā'ti. 6

Itthaü sudaü āyasmā tālapuņo thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Tālapuņattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Pa¤¤āsamhi nipātamhi eko tālapuņo suci
Gāthāyo tattha pa¤¤āsa puna pa¤ca ca uttarinti. 

Pa¤¤āsanipāto niņņhito. 

1 Avatthãtena-syā. 
2 Nibandhissaü-syā. 
3 Nanu-syā, [PTS.] 
4 Pāvisi abbhamāliniü-syā, [PTS.] 
5 Ramissasi-syā, [PTS.] 
6 Sevakā-[PTS.] 

[BJT Page 262] [\x 262/]     
60. Saņņhinipāto. 

[PTS Page 104  [\q 104/]     60. 1. 1]
1151. âra¤¤akā piõķapātikā u¤chāpattāgate ratā, 
Dāëemu maccuno senaü ajjhattaü susamāhitā. 

1152. âra¤¤akā piõķapātikā u¤chāpattāgate ratā, 
Dhunāma1 maccuno senaü naëāgāraü'va ku¤jaro. 

1153. Rukkhamålikā sātatikā u¤chāpattāgate ratā, 
Dāëemu maccuno senaü ajjhattaü susamāhitā. 

1154. Rukkhamålikā sātatikā u¤chāpattāgate ratā, 
Dhunāma maccuno senaü naëāgāraü'va ku¤jaro. 

1155. Aņņhikaīkālakuņike2 maüsananahārusibbite, 3
Dhiratthu påre duggandhe paragatte mamāyase, 

1156. Kåthabhaste taconaddhe uragaõķa4 pisācinã, 
Nava sotāni te kāye yāni sandanti sabbadā. 

1157. Tava sarãraü navasotaü duggandhakaraü paribandhaü, 5
Bhikkhu parivajjayate taü mãëha¤ca6 yathā sucikāmo. 

1158. Evaü ce taü jano ja¤¤ā yathā jānāmi taü ahaü, 
ârakā parivajjeyya gåthaņņhānaü'va pāvuse. 

1159. Evametaü mahāvãra yathā samaõa bhāsasi, 
Ettha ceke visãdanti paīkamhi'va jaraggavo. 

1160. âkāsamhi haliddiyā yo ma¤¤e, rajetave, 
A¤¤ena vā'pi raīgena vighātudayameva taü. 

1161. Tadākāsasamaü cittaü ajjhattaü susamāhitaü, 
Mā pāpacitte ahani7 aggikhandhaü'va pakkhimā. 

1 Dhunāmu-syā. 
2 Aņņhikaīkhālakuņike-sãmu. 1, 2. 
3 Maüsanahāruppasibbite-syā, [PTS.] 
4 Uragāõķi-sãmu. 1, 2, Pa. 
5 Duggandhakaü parivajjeyya-syā. Duggandhaü kariparibandhaü-[PTS.] 
6 Miëhaüva-[PTS.] 
7 âhari-[PTS.] âhani-pa. 

[BJT Page 264] [\x 264/]     

1162. Passa cittakataü bimbaü arukāyaü samussitaü, 
âturaü bahusaīkappaü yassa natthi dhuvaü ņhiti. 

1163. Passa cittakataü råpaü maõinā kuõķalena ca, 
Aņņhiü tacena onaddhaü saha vatthehi sobhati. 

1164. Alattakakatā pādā mukhaü cuõõakamakkhitaü, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

1165. Aņņhapādakatā kesā nettā a¤janamakkhitā, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

1166. A¤janãva navā cittā påtikāyo alaīkato, 
Alaü bālassa mohāya no ca pāragavesino. 

1167. Odahi migavo pāsaü nāsadā vāguraü migo, 
Bhutvā nivāpaü gacchāma kandakante migabandhake. 

1168. Chinno pāso migavassa nāsadā vāguraü migo, 
Bhutvā nivāpaü gacchāma socante migaluddake. 

1169. Tadāsi yaü bhiüsanakaü tadāsi lomahaüsanaü, 
Anekākārasampanne sāriputtamhi nibbute. 

1170. Aniccā [PTS Page 105] [\q 105/]      vata saīkhārā uppādavayadhammino, 
Uppajjitvā nirujjhanti tesaü våpasamo sukho. 

1171. Sukhumaü te paņivijjhanti1 vilaggaü usunā yathā, 
Ye pa¤cakkhandhe passanti parato no ca attato. 

1172. Ye ca passanti saīkhāre parato no ca attato, 
Paccabyādhiüsu nipuõaü vālaggaü usunā yathā. 

1173. Sattiyā viya omaņņho ķayhamāno'va matthake, 
Kāmarāgappahānāya sato bhikkhu paribbaje. 

1174. Sattiyā viya omaņņho ķayhamāno'va matthake, 
Bhavarāgappahānāya sato bhikkhu paribbaje. 

1175. Codito bhāvitattena sarãrantimadhārinā, 
Migāramātupāsādaü pādaīguņņhena kampayiü. 

1 Sukhumaüpaņivijjhanti-[PTS.] 

[BJT Page 266] [\x 266/]     
1176. Nayidaü sithalamārabbha nayidaü appena thāmasā, 
Nibbānamadhigantabbaü sabbaganthapamocanaü. 

1177. Ayaü ca daharo bhikkhu ayamuttamaporiso, 
Dhāreti1 antimaü dehaü chetvā2 māraü savāhiniü. 3

1178. Vivaramanupatanti vijjutā vehārassa ca paõaķavassa ca, 
Nagavivaragato'va4 jhāyati putto appaņimassa tādino. 

1179. Upasanto uparato pantasenāsano muni, 
Dāyādo buddhaseņņhassa brahmunā abhivandito. 

1180. Upasantaü uparataü pantasenāsanaü muniü, 
Dāyādaü buddhaseņņhassa vanda brāhmaõa kassapaü. 

1181. Yo ca jātisataü gacche sabbā brāhmaõajātiyo, 
Sotthiyo5 vedasampanno manussesu punassunaü. 

1182. Ajjhāyako'pi ce assa tiõõaü vedāna pāragå, 
Etassa vandanāyetaü6 kalaü nāgghati soëasiü. 

1183. Yo so aņņhavimokkhāni purebhattaü aphassayi, 7
Anulomaü paņilomaü tato piõķāya gacchati. 

1184. Tādisaü bhikkhuü mā hani māttānaü khaõi brāhmaõa, 
Abhippasādehi manaü arahantamhi tādino
Khippaü pa¤jaliko vanda mā te vijaņi matthakaü. 

1185. Neso8 passati saddhammaü saüsārena purakkhato, 
Adhogamaü9 jimhapathaü kummaggamanudhāvati. 10

1186. Kimã'va mãëhasallitto11 saīkhare adhimucchito, 
Pagāëho lābhasakkāre tuccho gacchati poņhilo. 12

1187. Imaü ca passa āyantaü sāriputtaü sudassanaü, 
Vimuttaü ubhatobhāge ajjhattaü susamāhitaü. 

1188. Visallaü [PTS Page 106] [\q 106/]      khãõasaüyogaü tevijjaü maccuhāyinaü, 
Dakkhiõeyyaü manussānaü pu¤¤akkhettaü anuttaraü, 

1 Dhāresi-sãmu. 1, 2. 
2 Chetvā-sãmu. 1, 2. 
3 Savāhanaü-sãmu. 1, 2. 
4 Nagavivaragato ca-syā, [PTS.] 
5 Sottiyo-sãmu. 1, 2. 
6 Vandanāyekaü-sãmu. 1, 2, Syā, [PTS.] 
7 Purebhattamapassayi-sãmu. 1, 2. 
8 Na so-[PTS.] 
9 Acaīkamaü-syā, [PTS.] 
10 Kumaggamanudhāvati-[PTS.] 
11 Mãëhapalitto-syā. 
12 Poņņhilo-[PTS.] 

[BJT Page 268] [\x 268/]     
1189. Ete sambahulā devā iddhamanto yasassino
Dasadevasahassāni sabbe brahmapurohitā
Moggallānaü namassantā tiņņhanti pa¤jalãkatā. 

1190. Namo te purisāja¤¤a namo te purisuttama
Yassa te āsavā khãõā dakkhiõeyyo'si mārisa. 

1191. Påjito naradevena uppanno maraõābhibhå
Puõķarãkaü'va toyena saīkhārenopalippati, 1

1192. Yassa muhuttena2 sahassadhā loko saüvidito sabrahmakappo vasi
Iddhiguõe cutåpapāte kāle passati devatā sa bhikkhu. 

1193. Sāriputto'va pa¤¤āya sãlena upasamena ca
Yo'pi pāraīgato bhikkhu etā'vaparamo siyā. 

1194. Koņisatasahassassa attabhāvaü khaõena nimmine3
Ahaü vikubbanāsu kusalo vasãbhåtomhi iddhiyā. 

1195. Samādhivijjāvasipāramiü gato. 4
Moggallānagotto asitassa sāsane
Dhãro namucchindi samāhitindriyo
Nāgo yathā påtilataü'va bandhanaü. 

1196. Pariciõõo mayā satthā kataü buddhassa sāsanaü
Ohito garuko bhāro bhavanetti samåhatā. 

1197. Yassatthāya pabbajito agārasmānagāriyaü
So me attho anuppatto sabbasaüyojanakkhayo. 

1198. Kãdiso nirayo āsi yattha dussã apaccatha
Vidhuraü sāvakamāsajja kakusandhaü ca brāhmaõaü. 

1199. Sataü āsi ayosaīkå sabbe paccattavedanā
ädiso nirayo āsi yattha dussã apaccatha
Vidhuraü sāvakamāsajja kakusandhaü ca brāhmaõaü. 

1 Saīkhārenupalippati-sãmu. 1, 2. 
2 Muhutte-[PTS.] 
3 Nimmiõe-sãmu. 1, 2. 
4 Vasãpāramãgato-[PTS.] 

[BJT Page 270] [\x 270/]     
. 4 1200. Yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
. 4 Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasi. 

1201. Majjhesarassa1 [PTS Page 107] [\q 107/]      tiņņhanti vimānā kappaņņhāyino2
Vephariyavaõõā rucirā accimanto pabhassarā
Accharā tattha naccanti puthu nānattavaõõiyo. 

1202. Yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasi. 

1203. Yo ve buddhena codito bhikkhusaīghassa pekkhato
Migāramātupāsādaü pādaīguņņhena kampisaü. 3

1204. Yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasi. 

1205. Yo vejayanta pāsādaü pādaīguņņhena kampayi
Iddhi balenupatthaddho saüvejesi ca devatā. 

1206. Yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasi. 

1207. Yo vejayantapāsāde sakkaü so paripucchati
Api āvuso jānāsi taõhakkhayavimuttiyo
Tassa sakko viyākāsi pa¤haü puņņho yathātathaü. 

1208. Yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasi. 

1209. Yo brahmānaü paripucchati sudhammāyaü ņhito4 sabhaü
Ajjā'pi tyāvuso sā diņņhi yā te diņņhi pure ahu
Passasi vãtivattantaü brahmaloke pabhassaraü. 

1210. Tassa brahmā viyākāsi pa¤haü puņņho yathātathaü
Na me mārisa sādiņņhi yā me diņņhi pure ahu. 

1211. Passāmi vãtivattantaü brahumaloke pabhassaraü
So'haü ajja kataü vajjaü ahaü niccomhi sassato. 

1212. Yo etamabhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasi. 

1213. . Yo mahāneruno kåņaü vimokkhena aphassasi
Vanaü pubbavidehānaü ye ca bhåmisayā narā. 

1 Majjhesāgarasmiü-syā, [PTS.] 
2 Kappaņhāyine-sãmu. 1, 2. 
3 Kampayiü-sãmu. 1, 2. 
4 Abhito-[PTS.] 

[BJT Page 272] [\x 272/]     
1214. Yo etambhijānāti bhikkhu buddhassa sāvako
Tādisaü bhikkhumāsajja kaõha dukkhaü nigacchasi. 

1215. Na ve aggi cetayati ahaü bālaü ķahāmãti, 
Bālo'va1 jalitaü aggiü āsajjana padayhati. 

1216. Evameva tuvaü māra āsajjana3 tathāgataü
Sayaü dahissasi attānaü bālo aggiü'va samphusaü. 

1217. Apu¤¤aü pasavã māpo āsajjana tathāgataü
Kinnu ha¤¤asi pānima na me pāpaü vipaccati. 

1218. Karato te cãyate4 pāpaü cirarattāya antakaka
Māra nibbinda buddhamhā āsaü mākāsi bhikkhusu. 

1219. Iti [PTS Page 108] [\q 108/]      māraü atajjesi bhikkhu bhesakalāvane
Tato so dummano yakkho tatthevantaradhāyathā'ti. 5

Itthaü sudaü āyasmā mahāmoggallāno thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Mahā moggallānattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Saņņhikamhi nipātamhi moggallāno mahiddhiko
Eko'va thero gāthāyo2 aņņhasaņņhi bhavanti tā'ti. 

Saņņhinipāto niņņhito. 

1 Bālo ca-sya, [PTS.] 
2 Paķayhati-pa. 
3 Asajjānaü-[PTS.] 
4 Miyyate-sãmu. 1, 2, Syā, [PTS.] 
5 Tatthevantaradhāyatãti-[PTS.] 
[BJT Page 274] [\x 274/]     
70. Mahā nipāto. 

[PTS Page 109  [\q 109/]     70. 1. 1]
1220. Nikkhantaü vata maü santaü agārasmānagāriyaü1
Vitakkā upadhāvanti pagabbhā kaõha to ime. 

1221. Uggaputtā mahissāsā sikkhitā daëhadhammino2
Samantā parikimeyyuü sahassaü apalāyinaü. 

1222. Sace'pi ettakā bhiyyo āgamissanti itthiyo
Neva maü byādhayissanti dhamme samhi patiņņhitaü. 3

1223. Sakkhãhi me sutaü etaü4 buddhassādiccabandhuno
Nibbānagamanaü maggaü tattha me nirato mano. 

1224. Evaü ce maü5 viharantaü pāpima upagacchasi
Tathā maccu karissāmi na me maggampi dakkhasi. 6

1225. Aratiü ratiü ca pahāya sabbaso gehesitaü ca vitakkaü
Vanathaü na kareyya kuhi¤ci nibbanatho7 avanatho sa bhikkhu. 8

1226. Yamidha paņhaviü ca vehāsaü råpagataü jagatogadhaü ki¤ci
Parijãyati sabbamaniccaü evaü samecca caranti mutattā. 9

1227. Upadhãsu janā gadhitāse diņņhe sute10 paņighe ca mute ca
Ettha vinodaya chandamanejo yo hettha na lippati muni tamāhu. 

1228. Aņņha saņņhisitā savitakkā puthujjanatāyaü11 sadhammā niviņņhā
Na ca vaggagatassa12 kuhi¤ci no pana duņņhullagāhã13 sa bhikkhu. 

1 Agārasmā anagāriyaü-[PTS.] 
2
3 Svamhi patiņņhito-[PTS.] 
4 Sakiübhi-syā, [PTS.] 
5 Evamevaü-[PTS.] 
6 Maggaü udikkhasi-syā, [PTS.] 
7 Nibbanathā-[PTS.] 
8 Sa hi bhikkhu-[PTS.] 
9 Muttantā-syā, [PTS.] 
10 Diņņhasute-[PTS.] 
11 Puthujjanakāya-[PTS.] 
12 Vaggagatissa-syā, [PTS.] 
13 Duņņhullābhāõi-syā. Padullagāhã-[PTS.] 

[BJT Page 276] [\x 276/]     
1229. Dabbo [PTS Page 110] [\q 110/]      cirarattasamāhito1 akuhako nipako apihālu, 
Santaü padaü ajjhagamā muni paņicca parinibbuto kaīkhati kālaü. 

1230. Mānaü pajahassu gotama manapathaü ca jahassu asesaü
Mānapathamhi2 sa mucchito vippaņisārã huvā cirarattaü. 

1231. Makkhena makkhitā pajā mānahatā nirayaü papatanti3
Socanti janā cirarattaü mānahatā nirayaü upapannā. 

1232. Na hi socati bhikkhu kadāci maggajino sammā paņipanno
Kittiü ca sukhaü cānubhoti dhammadaso'ti tamāhu tathattaü. 

1233. Tasmā akhilo padhānavā4 nãvaraõāni pahāya visuddho
Mānaü ca pahāya asesaü vijjāyantakaro samitāvã. 

1234. Kāmarāgena ķayhāmi cittaü me pariķayhati
Sādhu nibbāpanaü bråhi anukampāya gotama. 

1235. Sa¤¤āya vipariyesā cittaü tepariķayhati
Nimittaü parivajjehi subhaü rāgåpasaühitaü. 

1236. Saīkhāre parato passa dukkhato mā ca attato
Nibbāpehi mahārāgaü mā ķayihittho punappunaü. *

1237. Asubhāya cittaü bhāvehi ekaggaü susamāhitaü
Sati kāyagatātyatthu nibbidābahulo bhava. 

1238. Animitta¤ca bhāvehi mānānusayamujjaha
Tato mānābhisamayā upasanto carissasi. 

1239. Tameva vācaü bhāseyya yāyattānaü na tāpaye
Pare ca na vihiüseyya sā ve vācā subhāsitā. 

1240. Piyavācameva bhaseyya yā vācā paņinanditā
Yaü anādāya pāpāni paresaü bhasate piyaü. 

1241. Saccaü ve amatā vācā esa dhammo sanantano
Sacce atthe ca ųamme ca āhu satto patiņņhitā. 

1242. Yaü buddho bhāsati vācaü khemaü nibbānapattiyā
Dukkhassantakiriyāya sā ve vācānamuttamā. 

1 Cirarattaü samāhito-syā, [PTS.] 
2 Mānapathasmiü-syā. 
3 Patanti-syā, [PTS.] 
4 Idhamamānavā-syā, [PTS.] 
* [PTS] potthake natthi. 

[BJT Page 278] [\x 278/]     
1243. Gambhãrapa¤¤o medhāvã maggāmaggassa kovido
Sāriputto mahāpa¤¤o dhammaü deseti bhikkhunaü. 

1244. Saīkhittena'pi deseti vitthārena'pi bhāsati
Sālikāyiva1 nigghoso paņibhānaü udãrayã. 2

1245. Tassa [PTS Page 111] [\q 111/]      taü desayantassa suõanti3 madhuraü giraü
Sarena rajanãyena savanãyena vaggunā, 
Udaggacittā muditā sotaü odhenti bhikkhavo. 

1246. Ajja paõõarase visuddhiyā bhikkhå pa¤casatā samāgatā
Saüyojanabandhanacchidā anãghā khãõapunabbhavā isã. 

1247. Cakkavattã yathā rājā amaccaparivārito
Samantā anupariyeti sāgarantaü mahiü imaü. 

1248. Evaü vijitasaīgāmaü satthavāhaü anuttaraü
Sāvakā payirupāsanti tevijjā maccuhāyino. 

1249. Sabbe bhagavato puttā palāsettha4 na vijjati
Taõhāsallassa hantāraü vande ādiccabandhunaü. 

1250. Parosahassaü bhikkhånaü sugataü payirupāsati
Desentaü virajaü dhammaü nibbānaü akutobhayaü. 

1251. Suõanti dhammaü vimalaü5 sammāsambuddhadesitaü
Sobhati vata sambuddho bhikkhusaīghapurakkhato. 

1252. Nāganāmosi bhagavā isãnaü isisattamo, 
Mahāmeghova hutvāna sāvake abhivassati. 6

1253. Divāvihārā nikkhamma satthussanakamyatā
Sāvako te mahāvãra pāde vandati vaīgiso. 

1254. Ummaggapathaü mārassa abhibhuyya carati pabhijja khilāni
Taü passatha pandhanapamu¤cakaraü asitaü'va bhāgaso paņibhajja. 7

1255. Oghassa hi nittharaõatthaü anekavihitaü maggaü akkhāsi
Tasmi¤ca amate akkhāte dhammadasā ņhitā asaühãrā. 

1256. Pajjotakaro ativijjha dhammaü8 sabbaņņhitãnaü atikkamamaddā9
Ĩatvā ca sacchikatvā ca aggaü so desayi dasaddhānaü. 

1 Sālikāyeva-syā, [PTS.] 
2 Udãyyati-syā, [PTS.] 
3 Suõantā-[PTS.] 
4 Palāpo ettha-[PTS.] 
5 Vipulaü-syā, [PTS.] 
6 Abhivassasi-[PTS.] 
7 Pavibhajjātipipāņho-
8 Ativijjha-[PTS.] 
9 Atikkamamadda-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 280] [\x 280/]     
1257. Evaü sudesite dhamme
Ko pamādo vijānataü dhammaü
Tasmā hi tassa bhagavato sāsane
Appamatto sadā namassamanusikkhe. 

1258. Buddhānubuddho yo thero koõķa¤¤o tibbanikkhamo1
Lā÷ã sukhavihārānaü vivekānaü abhiõhaso. 

1259. Yaü [PTS Page 112] [\q 112/]      sāvakena pattabbaü satthusāsanakārinā
Sabbassa taü anuppattaü appamattassa sikkhato. 2

1260. Mahānubhāvo tevijjo cetopariyakovido
Koõķa¤¤o buddhadāyādo pāde vandati satthuno. 

1261. Nagassa3 passe āsãnaü muniü dukkhassa pāraguü
Sāvakā payirupāsanti tevijjā maccuhāyino. 

1262. Cetasā anupariyeti moggallāno mahiddhiko
Cittaü nesaü samanvesaü vippamuttaü niråpadhiü. 

1263. Evaü sabbaīgasampannaü muniü dukkhassa pāraguü
Anekākārasampannaü payirupāsanti gotamaü. 

1264. Cando yathā vigatavalāhake nabhe
Virocati vãtamalo'va bhānumā
Evaü'pi aīgãrasa tvaü mahāmuni
Atirocasi yasasā sabbalokaü. 

1265. Kāvyemattā vicarimha pubbe gāmā gāmaü purā puraü
Athaddasāma4 sambuddhaü sabbadhammāna pāraguü. 

1266. So me dhammamadesesi muni dukkhassa pāragå
Dhammaü sutvā pasãdimha addhā5 no udapajjatha. 

1267. Tassāhaü vacanaü sutvā khandhe āyatanāni ca
Dhātuyo ca viditvāna pabbajiü anagāriyaü. 

1268. Bahunnaü6 vata atthāya uppajjanti tathāgatā
Itthãnaü purisānaü ca ye te sāsanakārakā. 

1269. Tesaü kho vata atthāya bodhimajjhagamā muni
Bhikkhånaü bhikkhunãnaü ca ye niyāmagataddasā. 7

1 Tibbatikkamo-sãmu. 1, 2, Pa. 
2 Bhikkhuno-machasaü. 
3 Nāgassa-syā, [PTS.] 
4 Athaddasāmi-sya. [PTS.] 
5 Saddhā-[PTS.] 
6 Bahunaü-sabbattha. 
7 Niyāmagataü dasā-syā, [PTS.] 

[BJT Page 282] [\x 282/]     
1270. Sudesitā cakkhumatā buddhenādiccabandhunā
Cattāri ariyasaccāni anukampāya pāõinaü. 

1271. Dukkhaü dukkhasamuppādaü dukkhassa ca atikkamaü
Ariyaü caņņhaīgikaü1 maggaü dukkhåpasamagāminaü. 

1272. Evamete tathā vuttā diņņhā me te yathā tathā
Sadattho me anuppatto kataü buddhassa sāsanaü. 

1273. Svāgataü vata me āsi mama buddhassa santike
Saüvibhattesu2 dhammesu yaü seņņhaü tadupāgamiü. 

1274. Abhi¤¤āpāramippatto sotadhātu visodhitā3
Tevijjo iddhipattomhi cetopariyakovido. 

1275. Pucchāmi [PTS Page 113] [\q 113/]      satthāramanomapa¤¤aü
Diņņho'va dhamme yo vicikicchānaü chetvā
Aggāëave kālamakāsi bhikkhu
Ĩāto yasassã abhinibbutatto. 

1276. Nigrodhakappo iti tassa nāmaü, 
Tayā kataü bhagavā brāhmaõassa
So'haü4 namassaü acariü muttyapekho5
âraddhaviriyo daëhadhammadassã. 

1277. Taü sāvakaü sakka mayaü'pi sabbe
A¤¤ātumicchāma samantacakkhu
Samavaņņhitā6 no savanāya sotā7
Tuvaü no9 satthā tvamanuttarosi. 

1278. Chinda no10 vicikicchaü bråhi metaü
Parinibbutaü vedaya bhåripa¤¤a
Majjhe'va no bhāsa samantacakkhu
Satto'va devāna sahassanetto. 

1279. Ye keci ganthā11 idha mohamaggā
A¤¤āõapakkhā vicikicchaņhānā12
Tathāgataü patvā na te bhavanti
Cakkhuü hi etaü paramaü narānaü. 

1280. No ce hi jātu puriso kilese
Vāto yathā abbhaghanaü vihāne13
Tamovassa nivuto14 sabbaloko
Jotimanto'pi na pabhāseyyuü. 15

1 Ariyaņņhaīgikaü-[PTS.] 
2 Savibhattesu-sãmu. 1, 2, Pa. 
3 Visodhito-syā, [PTS.] 
4 So taü-[PTS.] 
5 Muttyapekkho-syā. 
6 Samavuņņhitā-syā. 
7 Hetuü-sãmu, pa. 
8 Sotaü-[PTS.] 
9 Nu-syā, [PTS.] 
10 Chinde'va-syā, [PTS.] 
11 Gandho-syā, [PTS.] 
12 Vicikicchaņņhānā-[PTS.] 
13 Vihane-sãmu. 1, 2. 
14 Nibbuto-syā, [PTS.] 
15 Nappabhāseyyuü-sãmu. 1, 2. 

[BJT Page 284] [\x 284/]     
1281. Dhãrā ca pajjotakarā bhavanti
Taü taü ahaü vãra1 tatheva ma¤¤e
Vipassinaü jānamupāgamimhā
Parisāsu2 no āvikarohi kappaü. 

1282. Khippaü giraü eraya vaggu vagguü
Haüso'va paggayha sanikaü nikåja
Bandussarena [PTS Page 114] [\q 114/]      suvikappitena
Sabbe' te ujjugatā suõoma. 

1283. Pahãnajātimaraõaü asesaü
Niggayha dhonaü3 paņivediyāmi4
Na kāmakāro hi5 puthujjanānaü
Saīkheyyakāro'va tathāgatānaü. 

1284. Sampannaveyyākaraõaü tavedaü
Samujjupa¤¤assa6 samuggahãtaü
Ayama¤jali pacchimo suppaõāmito
Mā mohayã jānamanomapa¤¤a. 

1285. Parovaraü7 ariyadhammaü viditvā
Mā mohayã jānamanomavãra8
Vāriü yathā ghammani ghammatatto
Vācābhikaīkhāmi sutaü pavassa. 9

1286. Yasatthikaü10 brahmacariyaü acāri
Kappāyano kacci sataü amoghaü
Nibbāyi so ādu saupadiseso11
Yathā vimutto ahu taü suõoma. 

1287. Acchecchi taõhaü idha nāmaråpe(iti bhagavā)
Taõhāya sotaü dãgharattānusayitaü
Atāri jātiü maraõaü12 asesaü
Iccabravã bhagavā pa¤caseņņho. 

1288. Esa sutvā pasãdāmi vaco te isisattama
Amoghaü kira me puņņhaü na maü va¤cesi brāhmaõo. 

1289. Yathāvādã tathākārã ahu buddhassa sāvako
Acchecchi vaccuno jālaü tataü māyāvino daëhaü. 

1 Dhãra-syā, [PTS.] 
2 Parisāya-syā, [PTS.] 
3 Dhotaü-sãmu. 1, 2, Pa. 
4 Vadessāmi-[PTS.] 
5 Hoti-sãmu. 1, 2, Pa. 
6 Samujjapa¤¤assa-syā, [PTS.] 
7 Paroparaü-sãmu. 1, Pa. 
8 Jānamanomaviriya-[PTS.] 
9 Sutassavassātipi pāëi
10 Yadatthiyaü-[PTS.] 
11 Nibbāyi so anupādisesā-sãmu. 1, 2. Nibbāyi so anupādiseso-machasaü. 
12 Jātimaraõaü-[PTS.] 

[BJT Page 286] [\x 286/]     
1290. Addasa bhagavā ādiü upādānassa kappiyo
Accagā [PTS Page 115] [\q 115/]      vata kappāno1 maccudheyyaü suduttaraü. 

1291. Taü devadevaü vandāmi puttaü te dvipaduttama
Anujātaü mahāvãraü nāgaü nāgassa orasa'nti. 

Itthaü sudaü āyasmā vaīgãso thero gāthāyo abhāsitthā'ti. 

Vaīgãsattheragāthā. 

Tassuddānaü: 
Sahassaü honti tā gāthā tãõi saņņhi satāni ca
Therā ca dve satā saņņhi cattāro ca pakāsitā. 
Sãhanādaü naditvāna buddhaputtā anāsavā
Khemantaü pāpuõitvāna aggikkhandhā'va nibbutā'ti. 

Theragāthāpāëi niņņhitā. 

1 Kappāyato-syā. 

