[CPD Classification 4.1.4]
[SL Vol Thåp- ] [\z Thåp /] [\w I /]   
[SL Page 001] [\x   1/]     

Thupavaüso

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Yasmiü sayiüsu jinadhātuvarā samantā
Chabbaõõa raüsi visarehi samujjalantā, 
Nimmāya lokahitahetu jinassa råpaü 
taü thupamabbhuta tamaü sirasā namitvā. 

Cakkhāmahaü sakala loka hitāvahassa
Thupassa sabba jana naõdana kāraõassa,
Vaüsaü surāsura nariõdavarehi niccaü
Sampåjitassa ratanujjala thåpikassa

Ki¤cāpi so yatijanena purātanena
Atvāya sãhaëajanassa kato purāpi,
Vākkena sihaëabhavena'bhisaīkhamattā 
Atthaü na sādhahati sabbajanassa sammā

Yasmā ca māgadha niruttikatopi thåpa-
Vaüso viruddhanaya sadda samākulo so,
Vattabbameva ca bahumpi yato na vuttaü
Tamhā ahaü punapi vaüsami'maü vadāmi.

Suõātha sādhavo sabbe paripuõõamanākulaü
Vuccamānaü mayā sādhu vaüsaü thåpassa satthunoti

Tattha thåpassa vaüsaü vakkhāmãti ettha tathāgato arahaü sammā sambuddho thåpāraho, paccekabuddho thåpāraho, tathāgatassa sāvako thåpāraho, rājā cakkavatti thåpārahoti vacanato thåpārahānaü buddhādãnaü dhātuyo patiņņhāpetvā kata cetiyaü abbhunana 

[SL Page 002] [\x   2/]     

Taņņhena thåpoti vuccati, idha pana ka¤cana mālika mahāthåpo adhippeto, so kassa dhātuyo patiņņhāpetvā katoti ce? Yodãpaīkarādãnaü catuvãsatiyā buddhānaü santike laddhavyākaraõo samatiüsapāramiyo påretvā paramābhisambodhiü patvā dhammacakkappavattanato paņņhāya yāva suhadda paribbājaka vinayāna sabba buddhakiccāni niņņhāpetvā anupādiyesāya nibbānadhātuyā parinibbuto tassa bhagavato arahato sammā sambuddhassa dhātuyo patiņņhāpetvā kato ayamettha saīkhepo, vitthāro pana veditabbo:

2

Ito kira kappasatasahassādhikānaü catunnaü asaīkheyyānaü matthake amaravatã nāma nagaraü ahosi. Tattha sumedho nāma brāhmaõo paņivasati. So a¤¤aü kammaü akatvā brahmaõasippameva uggaõhi tassa daharakāleyeva mātāpitaro kālamakaüsu. Athassa rāsivaķķhanako amacco āya potthakaü āharitvā suvaõõa rajata maõimuttādi bharite gabbhe vivaritvā ettakaü te kumāra mātu santakaü, ettakaü pitusantakaü, ettakaü ayyaka payyakānanti yāva sattamā kulaparivaņņā dhakaü ācikkhitvā etampaņijaggāhãti āha. So sādhåti sampaņicchitvā agāraü ajjhāvasanto ekadivasaü cintesi.

3

Punabbhave paņisaõdhigahaõaü tāma dukkhaü, tathā nibbatta nibbattaņņhāne sarãrabhedanaü aha¤ca jānidhammo jarādhammo vyādhidhammo maraõadhammo. Evaü bhåtena mayā ajāti ajaraü avyādhiü amaraõaü sukhaü sãtalaü nibbānaü gavesituü vaņņatãti nekkhammakāraõaü cintetvā puna cintesi imaü dhanaü sabbaü mayhaü pitu pitāmahādayo paralokaü gacchantā eka kahāpaõampi gahetvā nagatā mayā pana gahetvā gamanakāraõaü kātuü vaņņatãti nagare bheriü carāpetvā mahājanassa dānaü datvā himavantassa pavisitvā tāpasa pabbajjaü pabbajitvā sattāhabbhantareyeva abhi¤¤ā ca samāpattiyo ca nibbattetva samāpattisukhena vãtināmesi. 

Tadā dãpaīkaro nāma satthā parayābhisambodhiü patvā satta sattāhaü bodhisamãpeceva vitināmetvā sunaõdārāme dhammacakkaü pavattetvā koņisattānaü devamanussānaü dhammamataü pāyetvā cātuddãpika mahāmegho viya dhammavassaü vassento catåhi khãõāsaya satasahassehi parivuto anupubbena cārakaü caramāno ramma nagaraü patvā sudassana mahāvihāre paņivasati tadā rammanagaravāsino sappi phaõitādãni bhesajjāni gahetvā puppha dhåpa gaõdhahatthā yena buddho tenapasaīkamitvā satthāraü vaõditvā pupphādãhi påjetvā ekamantaü nisãditvā dhammaü sutvā svātanāya bhagavantaü nimantetvā uņņhāyāsanā dasabalaü padakkhãnaü katvā pakkamiüsu.


[SL Page 003] [\x   3/]     

Te puna divase asadisa mahādānaü sajjetvā dasabalassa āgamana maggaü sodhenti. Tasmiü kāle sumedhatāpaso attano assama padato uggantvā rammanagaravāsãnaü tesaü manussānaü uparibhāgena ākāsena gacchantā te haņņhapahaņņhe maggaü sodhente disvā kinnu kho kāraõanti cintento sabbesaü passantānaüyeva ākāsato oru ekamante ņhatthāyaha te manusse pucchi. 'Hambho kassa pana imaü maggaü sodhethā'ti te āhaüsu bhante sumedha tumhe kiü naü jānātha, dãpaīkaro nāma satthā paramābhisambodhiü patvā pavattavara dhammacakko janapada cārikaü caramāno anukkamena amhākaü nagaraü patvā sudassana mahāvihāre paņivasati. Mayaü taü bhagavantaü nimantayimha tassa bhagavato āgamanamaggaü sodhemāti. Taü sutvā sumedhapaõķito cintesi. Buddhoti kho panesa ghosopi dullabho, pageva buddhuppādo tena hi mayāpi imehi manussehi saddhiü dasabalassa āgamanamaggaü sodhetuü vaņņatãti so te manusse āha, sace bho tumhe imaü magga buddhassa sodhetha - sayahampi ekaü okāsaü sampaņicchatvā ayaü sumedhapaõķito mahiddhiko mahānubhāvoti jānantā dubbisodhanaü udakasambhinnaü ativisamaü ekaü okāsaü sallakkhetvā imaü hakāsaü tumhe sodhetha. Alaīkarothāti adaüsu. 

Sumedhapaõķito buddhārammaõa pãtiü uppādetvā cintesi. Ahampanimaü okāsaü iddhãyā paramadassanãya kātuü pahomi evaü kato pana maü na paritoseti ajja pana mayā kāyaveyyāvaccaü kātuü vaņņatiti paüsuü āharitvā taü pahesaü påreni, tassa pana tasmiü padese asodhite jayasumana kusuma sadisi vaõõaü dupaņņacãvaraü timaõķalaü paņicchādetvā nivāsetvā tassupari yuõõamāpaīgena kusumakalāpaü parakkhipanto viya vijjullatā sassãrãkaü kāyabaõdhanaü baõdhitvā kanaka girisikhara matthake lākhārasaü parisi¤cante viya suvaõõacetiyaü pavāëajālena parikkhipanto viya suvaõõaīghakaü rattakambalena paņimu¤canto viya sarada samaya rajanikaraü rattavalāhakena paņicchādento viya ca lākhārasena tinna kiü sukaksumavaõõaü rattavara pasukåla cãvaraü pāripitvā gaõdhakågidva rato kanakaguhāto sãho viya nikkhamitvā jaëabhi¤¤ānaü yeva catåhi khãõāsava satasahassehi parivuto amaragaõa parivuto dasasatanayano viya brahmagaõaparivuto mahā brahmā viya ca aparimita samaya samupacitāya kusalabalajanitāya anopamayā buddhalãlāya tārā


[SL Page 004] [\x   4/]     

Gaõaparivuto sarada samaya rajanikaro viya gaganatalaü alaīgata paņiyattaü maggaü paņipajji. 

5
Sumedhatāpasopi tena alaīkata paņiyattena maggena āgacchantassa dãpaīkarassa bhagavato dvattiüsa varalakkhaõa patimaõķitaü asatiyā anubya¤janehi anubya¤jitaü byāmappahāparikkhepa sassãrãkaü iõdanãlamaõisaükāsoākāse nānappakārā vijjullatā viya chabbaõõabuddharaüsiyo vissajjentaü råpaggappattaü attabhāvaü oloketvā ajja mayā dasabalassa jãvitapariccāgaü kātuü vaņņati mā bhagavā kalale akkami maõimayaü lakasetuü akkamanto viya saddhiü catåhi khãõāsava satasahassehi mama piņņhiü akkamanto gacchatu taü me bhavissati dãgharattaü hitāya sukhāyāti kese mocetvā ajinajaņā vākacãrāni kalela pattharitvā tattheva kalalapiņņhe nipajji nipanno ca sace ahaü iccheyyaü sabbakilese jhāpetvā saīghanavako hutvā rammanagaraü paviseyyaü a¤¤ātakavesena pana me kilese õdhapetvā nibbānapattiyā kiccaü natthi, yannånāhaü dãpaīkara dasabalo viya paramābhisambodhiü patvā dhammanāvaü āropetvā mahājanaü saüsārasāgarā uttāretvā pacchā parinibbāyeyyaü. Idaü me patirupanti cintetvā aņņhadhamme samodhānetvā buddhabhāvāya abhinãhāraü katvā nipajja.

Dãpaīkaropi bhagavā āgattvā sumedhapaõķitassa sãsaųāge ņhatvā kalalapiņņhe nipannaü tāpasaü disvā ayaü tāpaso buddhatthāya abhinãhāraü katvā nipanto, ijjhissati nu kho etassa patthanā udāhu noti upadhārento - anāgate gotamo nāma buddho bhavissatãti ¤atvā ņhitakova parisa majjhe vyākāsi, passatha no tumhe bhikkhave imaü uggatapaü tāpasaü kalalapiņņhe nipannanti. Evaü bhante, ayaü yiddhatthāya abhinãhāraü katvā nipanno samijjhissati imassa patthatā kappasata sahassādhikānaü catuntaü asaīkheyyānaü matthake gotamo nāma buddho bhavissatãti sabbaü vyākāsi. 

Vuttaü hetaü buddhavaüse.

Dãpaīkaro lokavidå - āhutãnaü paņiggaho,
Ussãsake maü ņhatvāna - idaü vacanamabravi.

Passatha imaü tāpasaü - jaņila uggatāpasaü
Aparimeyye ito kappe - ayaü buddho bhavissati. Ahu kapilavahayā rammā - nikkhamitvā tathāgato. 
Padhānaü padahitvāna - katvā dukkara kārikaü
 
* Buddhe loke - keci. 


[SL Page 005] [\x   5/]     

Ajapāla rukkhamålasmiü - nisãditvā tathāgato, 
Tattha pāyāsamaggayha - nera¤jaramupeheti. 

Nera¤jarāya tãramhi - pāyāsādāya so jino,
Paņiyattavaramaggena - bodhimålaü hi ehãti.

Tato padakkhiõaü katvā - bodhimaõķaü anuttaro
Assattharākkhamålamhi - vujjhissati mahāyaso 

Imassajanikā mātā - māyā nāma bhavissati, 
Pitā suddhodano nāma - ayaü hessati gotamo. Anāsavā vãtarāgā - santacittā samāhitā, 

Kolito upatisso ca - aggā hessanti sāvakā.
ânaõdo nāmupaņņhāko - upaņņhissatã'maü jinaü. 

Khemā uppalavaõõā ca - aggā hessanti sāvikā. 
Anāsavā vãtarāgā - santacittā samāhitā,

Bodhi tassa bhagavato assatthoti pavuccatã"ti

Abhinãhāra kathā
 

6
Tato dãpaīkaro dasabalo bodhisattaü pasaüsitvā aņņhahi puppha muņņhãhi påjetvā padakkhiõaü katvā pakkāmi. Tepi catåsata sahassa khãõāsavā bodhisattaü pupphehi ca gaõdhehi ca påjetvā padapphaõaü katvā pakkamiüsu. Devamanussā ca tatheva påjetvā vaõditvā 
Atha kho bodhisatto dasabalassa vyākaraõaü sutvā buddhabhāvaü karatalagatamiva ma¤¤amāno pamudita hadayo sabbesu paņikkantesu sayanā vuņņhāya puppharāsi matthake pallaīkaü ābhujitvā nisinno buddhakārakadhamme upadhārento kahananu kho buddhakāraka dhammā, kiü uddhaü adho disāsu vãdãyāsåti anukkamena sakalaü dhammadhātuü vicinanto porāõakabodhisattehi āsevita nisevita paņhamaü dānapāramiü disvā tattha daëabhisamādāna katvā evaü anukkamena sãla - nekkhamma - pa¤¤ā - viriya - khanti - sacca - adhiņņhāna - mettā - upekkhā pāramiyoca disvā tatthadaëha samādānaü katvā devatāhi abhitthuto ākāsamababhugganatva hima himavantameva agamāsi. 

Dãpaīkaropi satthā catåhi khãõāsava satasahassehi parivuto rammanagaravāsãhi påjãyamāno devatāhi abhinaõdiyamāno alaīkata paņiyattena maggena rammanagaraü pavisitvā pa¤¤attavarabuddhāsane nisãdi. Bhikkhusaīghopi attano attano pattāsane nisãdi. Rammanagaravāsinopi upāsakā buddhapamukhassa bhikkhusaīghassa 


[SL Page 006] [\x   6/]     

Mahādānaü datvā bhagavantaü bhuttāviü onãta pattapāõiü mālāgaõdhādãhi påjetvā dānānumodanaü sotukāmā nisãdiüsu. Bhagavāpi tesaü anumodanaü karonto dānakathaü sãlakathaü saggikathaü kāmānaü ādãnavaü okāraü saükilesaü nekkhamme ānisaüsa¤ca pakāsetvā amata pariyosānaü dhammakathaü kathesi. 

Evaü tassa mahajanassa dhammaü desetvā ekacce saraõesu ekacce pa¤casu sãlesu ekacce sotāpattiphale ekacce sakadāgāmi phale ekacce anāgāmã phale ekacce catusupi phalesu ekacce tãsu vijjāsu ekacce chaëabhi¤¤āsu ekacce aņņhasu samāpattisu patiņņhāpetvā uņņhāyāsanā rammanagarato nikkhamitvā sudassana mahāvihārameva pāvisi. 

Vuttaü hetaü

"Tadā te bhojayitvāna - sasaīghaü lokanāyakaü,
Uphagachu¤¤aü saraõaü tassa - dãpaīkarassa satthuno 
Saraõāgamane ka¤ci - nivaseti* tathāgato
Ka¤ci pa¤casu sãlesu - sãle dasavidhe paraü. 

Kassaci deti sāma¤¤aü - caturo phalamuttame,
Kassaci asathe dhamme - deti so paņisambhidā.

Kassaci varasamāpattiyo - aņņha deti narāsabho,
Tisso kassaci vijjāyo - chaëabhi¤¤a pavecchati

Tena yogena janakāyaü - ovadeti mahāmuni,
Tena vitthārikaü āsã - lokanāthassa sāsanaü:

Mahāhanåsabhakkhaõdho - dãpaīkarasanāmako,
Bahå jane tārayati - parimoceti duggatiü

Bodhaneyyaü janaü disvā - satasahassepi yojane
Khaõena upagantvāna - bodheti taü mahāmunã"ti.

Iti so dãpaīkaro satthā vassasata sahassāni ņhatvā sattānaü baõdhanamokkhaü kurumāno sabbabuddhakiccāni niņņhāpetvā naõdārāme anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi

Naheva dhātuyo tassa - satthuno vikiriüsu tā.
ōhitā ekaghanā hutvā - suvaõõapaņimā viya

Sakalajambudãpavāsino manussā ghanakoņiņimasuvaõõaņņhikāhi evaü chattiüsa yojanikaü mahāthåpamakaüsu
 * Nivedasi - keci. 


[SL Page 007] [\x   7/]     

Tena vuttaü 
"Dãpaīkaro jino satthā - naõdārāmamhi nibbuto,
Tattheva tassa jinathåpo - chattiüsubbedha yojano".

"Patta cãvara parikkhāra - paribhoga¤ja satthuno,
Bodhimåle tadā thåpo - tãõi yojanamuggato"ti. 

7
Dãpaīkarassa pana bhagavato aparabhāgo ekaü asaīkheyyaü atikkamitvā koõķa¤¤o nāma satthā udapādi. Tadā bodhisatto vijitāvi nāma cakkavatti hutvā koņisatasahassa saīkhassa buddha pamukhassa bhikkhusaīghassa mahādānaü adāyi satthā bodhisattaü buddho bhavissatã ti vyākaritvā dhammaü desesi so satthu dhammaükathaü sutvā rajji niyyādetvā pabbaji so tãõi piņakāni uggahetvā aņņha samāpattiyo pa¤caabhi¤¤āyoca uppādetvā aparihãnajjhāno brahmaloke nibbatti. Sopi buddho vassasatasahassāni ņhatvā sabbabuddhakiccāni niņņhāpetvā caõdārāme parinibbāyi tassāpi bhagavato dhātuyā na vikiriüsu sakalajambudãpavāsino manussā samāgantvā sattayojanikāsattaratanamayaü haritālamanosilāyamattikākiccaü tela sappãhi udakakiccaü katvā cetiyaü niņņhāpesuü

Koõķa¤¤e kira sambuddho - caõdārāme manorame,
Nibbāyi cetiyo tassa - sattayojaniko katoti. 

Tassa aparabhāge ekaü asaüīkhayyaü atikkamitvā ekasmiüyeva kappe cattāro buddhā uppajjiüsu - maīgalo sumano revato yohitoti. Maīgalassa pana bhagavato kāle bodhisatto suruci nāma brāhmaõo hutvā satthāraü nimantessāmãti upasaīkamitvā madhura dhammaükataü sutvā svātanāya nimantetvā koņisatasahassa saīkhassa buddhapamukhassa saīghassa sattāhaü gavapānaü nāma dānamadāsi satthā anumodanaü karonto mahāpurisaü āmantetvā tvaü kappasatasahassādhikānaü dvannaü asaīkheyyānaü matthake gotamo nāma buddho bhavissasãti vyākāsi mahāpuriso vyākaraõaü sutvā ahaü kira buddho bhavissāmi ko me gharāvāsena attho pabbajissamãti cintatvā tathāråpaü sampattiü keëapiõķaü vãya pahāya satthu santike pabbajitvā buddhavacanaü uggaõhitvā abhi¤¤ā ca samāpattiyo ca nibbattetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbatti, tasmimpi buddhe parinibbute dhātuyo na vikiriüsu, jambudãpavāsino pubbe viya tiüsayojanakaü thåpamakaüsu.


[SL Page 008] [\x   8/]     

Tena vuttaü
"Uyyāne vasabho nāma - buddho nibbāyi maīgalo, tattheva tassa jinathåpo - tiüsayojanamuggito"ti.

Tassa aparabhāge sumano nāma satthā udapādi tadā mahāsatto atulo nāma nāgarājā hutvā nibbatti-mahiddhiko mahānubhāvo so buddho uppannoti sutvā ¤ātisaīghaparivuto nāgabhavanā nikkhamitvā koņisatasahassa bhikkhuparivārassa tassa bhagavato dibbaturiyehi upahāraü kāretvā mahādānaü pavattetvā paccekaü dussayugāni datvā saraõesu patiņņhāsi sopi naü satthā anāgate buddho bhavissasãti vyākāsi tasmimpi buddhe parinibbute dhātuyo na vikiriüsu jambudãpavāsano pubbe viya catuyojanikaü thåpamakaüsu

Tena vuttaü
"Sumano yasadharo - buddho aggārāmamha nibbuto,
Tattheva tassa jinathåpo - catuyojanamuggato"ti. 
Tassa aparabhāge revato nāma satthā udapādi tadā bodhisatto atidevo nāma brāhmaõo hutvā satthu dhammadesana sutvā saraõesu patiņņhāya sirasi a¤jaliü paggahetvā tassa satthuno kilesappahāne vaõõaü vatvā uttarāsaīghena påjamakāsi. Sopi naü satthā buddho bhavissatiti vyākāsi tasmiü pana buddhe parinibbute dhātuyo vikiriüsu.


Tena vuttaü

"Revato pavaro buddho1 - nibbuto so mahāpure,
Dhātu vitthārikaü āsã - tesu tesu padesato"ti.

Tassa aparabhāge sobhito nāma satthā udapādi tadā bodhisatto ajito nāma brāhmaõo hutvā satthu dhammadesanaü sutvā saraõesu patiņņāya buddhapamukhassa saīghassa mahādānaü adāsi. Sopi naü satthā buddho bhavissasãti vyākāsi tassāpi bhagavato dhātuyo vikiriüsu.

Tena vuttaü

"Sobhito varasambuddho - sãharāmamhi nibbuto,
Dhātuvitthārikaü āsã - tesu tesu padesato"ti. 

Tassa aparabhāge ekamasaīkheyyaü atikkamitvā ekasmiüyeva kappe tayo buddhā nibbattiüsu - anomadassi padumo nāradoti. Anomadassissa bhagavato kāle bodhisatto eko
 
1 Yasavaro dhãro - keci. 

[SL Page 009] [\x   9/]     

Yakkha senāpati ahosi mahiddhiko mahānubhāvo aneka koņisatasahassānaü yakkhānaü adhipati. So buddho uppannoti sutvā āgantvā buddhapamukhassa saīghassa mahādānamadāsi satthāpi taü anāgate buddho bhavissasãti vyākāsi. Anomadassimhi pana bhagavati parinibbute dhātuyo na vikiriüsu jambudãpavāsino pa¤cavãsayojanakaü thåpaü kariüsu

Tena vuttaü

"Anomadassi jino satthā - dhammārāmamhi nibbuto
Tattheva tassa jinathåpo - ubbedhā paõõuvãsatã'ti.

Tassa aparabhāge padumo nāma satthā udapādi tathāgate agāmakāra¤¤e viharentā bodhisatto sãho hutvā satthāraü nirodhasamāpattiyā samāpannaü disvā pasannacitto vaõditvā padakkhiõaü katvā pãtisomanassajāto tikkhattuü sãhanādaü naditvā sattāhaü buddhārammaõaü pãtiü avijahitvā pãtisukheneva gocarāya apakkamitvā jivitapariccāgaü katvā payirupāsamāno aņņhāsi satthā sattāhaccayena nirodhā vuņņhito sãhaü oloketvā bhikkhusaīghepi cittaü pasādetvā saīghaü vaõdissatã"ti bhikkhusaīgho āgacchatåti cintesi bhikkhu tāvadeva āgamiüsu sãho saīghe cittaü pasādesi. Satthā tassa manaü oloketvā anāgate buddho bhavissatãti vyākāsi tassa pana bhagavato dhātuyo vikiriüsu.

Tena vuttaü

"Padumo jinavaro satthā - dhammārāmamhi nibbuto,
Dhātu vitthārikaü āsi - tesu tesu padesato"ti.

Tassa aparabhāge nārado nāma satthā ahosi tadā bodhisatto, isipabbajjaü pabbajitvā pa¤casu abhi¤¤āsu aņņhasuca samāpattisuciõõavasã hutvā buddhapamukhassa saīghassa mahādānaü datvā lohita caõdanena påjamakāsi sopi naü anāgato buddho bhavissatãti vyākāsi nārada pana bhagavato dhātuyo ekaghanā ahesuü. Sabbe deva manussā sannipatitvā catuyojanikaü thåpaü kariüsu.

Tena vuttaü

"Nārado jinavasabho - nibbuto sudassane pure,
Tattheva tassa thåpavaro - catuyojanamuggato"ti. 

Tassa aparabhāge ekamasaīkheyyamatikkamitvā ito kappasatasahassa matthake ekasmiü kappe padumuttaro nāma satthā udapādi. Tadā bodhisatto jaņilo nāma mahāraņņhiko hutvā buddhapamukhassa saīghassa civaradānamadāsi. Sopi taü anāgato buddho bhavissatãti


[SL Page 010] [\x  10/]     

Vyākāsi. Padumuttarassāpi bhagavato dhātuyo ekaghanā ahesuü. Sabbe devamanussā sannipatitvā dvādasa yojanikaü mahāthåpamakaüsu. 

Tena vuttaü

"Padumuttaro jino buddho - naõdārāmamhi nibbuto,
Tattheva tassa thåpavaro - dvādasubbedhayojano"ti.

Tassa aparabhāge tiüsakappa sahassāni atikkamitvā sumedho sujāto cāti ekasmiü kappe dve buddhā nibbattiüsu sumedhassa pana bhagavato kāle bodhisatto uttaro nāma mānavo hutvā nidahitvā ņhapitaüyeva asãtikoņidhanaü vissajjetvā buddhapamukhassa saīghassa mahādānaü datvā dhammaü sutvā saraõesu patiņņhāya nikkhamitvā pabbaji sopi naü anāgate buddho bhavissatãti vyākāsi. Sumdhessa pana bhagavato dhātuyo vikiriüsu

Tena vuttaü

"Sumedho jinavaro buddho - medhārāmamhi nibbuto,
Dhātuvitthārikaü āsi - tesu tesu padesato"ti. 

Tassa aparabhāge sujāto nāma satthā udapādi. Tadā bodhisattocakkavattirājā hutvā buddho uppannoti sutvā upasaükamitvā dhammaü sutvā buddhapamukhassa saīghassa saddhiü sattahi ratanehi catumahādãpaü rajjaü datvā satthu santike pabbaji sakalaraņņhavāsino raņņhuppādaü gahetvā ārāmika kiccaü sādhentā buddhapamukhassa saīghassa niccaü mahādānamadaüsu. Sopi naü satthā anāgate buddhobhavissatãti vyākāsi sujātassa pana bhagavato dhātuyo ekaghanā ahesuü jambudãpavāsino tigāvutaü thåpamakaüsu

Tena vuttaü

"Sujāto jinavaro buddho sãlārāmamhi nibbuto,
Tattheva cetiyo tassa - tãõi gāvutamuggato"ti. 

Tassa aparabhāge aņņhārasa kappasatamatthake ekasmiü kappe piyadassi atthadassi dhammadassiti tayo buddhā nibbattiüsu piyadassi buddhakāle bodhisatto kassapo nāma māõavo tiõõaü vedānaü pāragato hutvā satthu dhammadesanaü sutvā koņisatasahassa dhana pariccāgena saīghārāmaü kāretvā saraõesu ca sãlesu ca patiņņhāsi atha naü satthā aņņhārasa kappa sataccayena buddho bhavissatãti vyākāsi piyadassissa bhagavatopi dhātuyo ekaghanāva ahesuü jambudãpavāsino sannipatitvā tiyojanikaü mahāthåpamakaüsu. 

[SL Page 011] [\x  11/]     

Tena vuttaü 
"Piyadassi munivaro - salalārāmamhi nibbuto,
Tattheva tassa jinathåpo - tãõi yojanamuggato"ti

Tassa aparabhāge atthadassi nāma bhagavā udapādi tadā bodhisatto mahiddhiko mahānubhāvo susimo nāma tāpaso hutvā bhagavato santike dhammaü sutvā pasãditvā dibbāni maõdārava padumapāricchattakādãni pupphāni āharitvā cātudvãpika mahāmegho viya pupphavassaü vassetvā samantato pupphamaõķapa pupphaagaghiya toraõādãni katvā maõdārava pupphacchattena dasabalaü påjesi sopi naü bhagavā anāgato gotamo nāma buddho bhavissatãti vākāsi. Tassa pana bhagavato dhātuyo vikiriüsu. 

Tena vuttaü

"Atthadassi jinavaro - anomārāmamhi nibbuto, 
Dhātuvitthārikaü āsi - tesu tesu ca raņņhato"ti.

Tassa aparabhāge dhammadassi nāma satthā udapādi. Tadā bodhisatto sakkā devarājā dibbagaõdhapupphehi ca dibbaturiyehi ca påjaü akāsi sopi naü buddho bhavissatãti vyākāsi. Dhammadassissa pana bhagavato dhātuyo ekaghanā ahesuü. Jambudãpavāsino tiyojanikaü thåpamakaüsu

Tena vuttaü

"Dhammadassi mahāvãro-kelāsāramamhi nibbuto, 
Tattheva thåpavaro tassa-tãõi yojanamuggato"ti.

Tassa aparabhāge catunavutikappa matthake ekasmiü kappe ekova siddhattho nāma satthā udapādi. Tadā bodhisatto uggatejo abhi¤¤ābala sampanno maīgalo nāma tāpaso hutvā mahājambuphalaü āharitvā tathāgassa adāsi satthā taü phalaü paribhu¤jitvā catunavuti kappamatthake buddho bhavissatãti vyākāsi tassāpi bhagavato dhātuyo na vikiriüsu, catuyojanikaü ratanamayaü thåpamakaüsu

Tena vuttaü 

"Siddhatto munivaro buddho anomāramamhi nibbuto
Tattheva tassa thåpavaro-catuyojanamuggato"ti.

Tassa aparabhāge ito dvānavuti kappamatthake tisso phussoti ekasmiü kappe deva buddhā nibbattiüsu tissassa bhagavato kāle bodhisattā mahābhogo mahāyaso sujāto nāma khattiyo hutvā isipabbajjaü pabbajitvā mahiddhikabhāvaü patvā 


[SL Page 012] [\x  12/]     

Buddho uppannoti sutvā dibbamaõdārava paduma pāricchatta pupphāni ādāya catuparisamajjhe gacchantaü tathāgataü påjesi. âkāse pupphavitānamiva aņņhāsi sopi naü satthā ito dvānavuti kappamatthake buddho bhavissatãti vyākāsi. Tassāpi bhagavato dhātuyo na vikiriüsu dhātuyo gahetvā tiyojanikaü thåpamakaüsu. 

Tena vuttaü

"Tisso jinavaro buddho-naõdārāmamhi nibbuto
Tattheva tassa thåpavaro-tãõi yojanamussito"ti. 

Tassa aparabhāge phusso nāma buddho udapādi tadā bodhisatto vijitāvi nāma khattiyo hutvā mahārajjaü pahāya satthu santike pabbajitvā tãõi piņakāni uggahetvā mahājanassa dhammakathaü kathetvā sãlapārami¤ca påresi. Sopi naü buddho tatheva vyākāsi tassa pana bhagavato dhātuyo vikiriüsu

Tena vuttaü

"Phusso jinavaro satthā-sunaõdārāmamhi nibbuto
Dhātuvitthārikaü āsi-tesu tesu padesato"ti.

Tassa aparabhāge ito ekanavuti kappamatthake vipassi nāma buddho udapādi tadā bodhisatto mahiddhiko mahānubhāvo atulo nāma nāgarājā hutvā sattaratana khacitaü sovaõõamahāpãņhaü bhagavato adāsi sopi naü ito ekanavutikappamatthake buddho bhavissatãti vyākāsi tassa pana bhagavato dhātuyo na vikiriüsu sabbe devamanussā santipatitvā dhātuyo gahetvā sattayojanikaü thåpamakaüsu.

Tena vuttaü

"Vipassi jinavaro vãro-sumittārāmamhi nibbuto,
Tattheva so thåpavaro-sattayojaniko kato"ti. 

Tassa aparabhāge ito ekatiüsa kappamatthake sikhã vessabhåti dve buddhā nibbattiüsu sikhissa bhagavato kāle bodhisatto ariõdamo nāma rājā hutvā buddhapamukhassa saīghassa sacivaraü mahādānaü pavattetvā sattaratana patimaõķitaü hatthiratanaü datvā hatthippamāõaü katvā kappiya bhaõķamadāsi sopi naü ito ekatiüsa kappe buddho bhavissatãti vyākāsi, sikhissa bhagavato dhātuyo ekaghanā hutvā aņņhaüsu, sakala jambudãpavāsino pana manussā dhātuyo gahetvā tiyojanubbedhaü sattaratanamayaü himagiri sadisa sobhaü thåpamakaüsu 

[SL Page 013] [\x  13/]     

Sikhã munivaro buddho-dussārāmamhi nibbuto,
Tattheva tassa thåpavaro-tãõi yojanamuggato"ti. 

Tassa aparabhāge vessabhå nāma satthā udapādi. Tadā bodhisatto sudassano nāma rājā hutvā buddhapamukhassa saīghassa sacãvaramahādānaü datvā tassa santike pabbajitvā ācāraguõasampanno buddharatane citatãkāra pãti bahulo ahosi sepi naü satthā ito ekatiüsakappe buddho bhavissatãti vyākāsi vessabhussa pana bhagavato dhātuyo vikiriüsu.

Tena vuttaü

"Vessabhå jinavaro satthā-khemārāmamhi nibbuto. 
Dhātuvitthārikaü āsi-tesu tesu padesato"ti.

Tassa aparabhāge imasmiü kappe cattāro buddhā nibbattiüsu kakusaõdho konāgamano kassapo amhākaü bhagavāti katusaõdhassa pana bhagavato kālo bodhisatto khemo nāma rājā hutvā buddhapamukhassa saīghassa sapattacãvaraü dāna¤ceva a¤janādi bhesajjāni ca datvā satthu dhammadesanaü sutvā pabbaji so pi naü satthā vyākāsi tassa pana bhagavato dhātuyo na vikiriüsu sabbe sannipatitvā dhātuyo gahetvā gāvutubbedhaü thåpamakaüsu.

Tena vuttaü

"Kakusaõdho jinavaro - khemārāmamhi nibbuto,
Tattheva tassa thåpavaro-gāvutaü nabhamuggato"ti

Tassa aparabhāge konāgamano nāma satthā udapādi tadā bodhisatto pabbato nāma rajā hutvā amaccagaõa parivuto satthu santike gantvā dhammadesanaü sutvā buddhapamukhaü bhikkhusaīghaü nimantetvā mahādānaü pavattetvā pattuõõacãnapaņņa koseyya kambala dukulāni ceva suvaõõapaņņaka¤ca datvā satthu santike pabbaji. Sopi naü satthā vyākāsi tassa bhagavato dhātuyo vikiriüsu

Tena vuttaü

"Konāgamano sambuddho pabbatārāmamhi nibbuto,
Dhātu vitthārikaü āsi-tesu tesu padesato"ti. 

Tassa aparabhāge kassapo nāma satthā udapādi. Tadā bodhisatto jotipālo nāma māõavo hutvā tiõõaü vedānaü pāragubhåmiya¤ceva antalikkhe va pākaņo ghaņãkārassa kumbhakārassa mitto ahosi. So tena saddhiü satthāraü upasaīkamitvā dhamma 

[SL Page 014] [\x  14/]     

Kathaü sutvā pabbajitvā āraddhaviriyo tãõi piņakāni uggahetvā vattā vattasampattiyā buddhasāsanaü sobhesi. Sopi naü satthā vyākāsi. Kassapassa pana satthuno dhātuyo na vikiriüsu sakala jambudãpavāsino manussā sannipatitvā ekekaü suvaõõaņņhikaü koņi agghanakaü ratanavicittaü bahi racanatthaü ekekaü aķķhakoņi agghanakaü abbhantara påraõatthaü manosilāya mattikākiccaü telena udakakiccaü karontā yojanubbedhaü thupamakaüsu.

Tena vuttaü

"Mahākassapo jino satthā-setavyāyaü hi nibbuto, tattheva tassa jinathupo-yojanubbedhamuggato"ti

Ettha ca

Dãpaīkaro ca koõķa¤¤o-maīgalo sumano tathā,
Anomadassã buddho ca-nārado padumuttaro

Sujāto piyadassã ca-dhammadassi naruttamo,
Siddhatthabuddho tisso ca-vipassi ca sikhã tathā.

Kakusaõdho kassapo cāti-soëasete mahesayo,
Thupappamāõametesaü pāliyaüyeva dassitaü.

Yasmā tasmā mayā sādhå-te sabbepi pakāsitā,
Thåpā saddhā janā sādhå-te vaõdeyyatha sādaraü

Yesānaü pana aņņhannaü - sugatānaü hitesinaü
Dhātu vitthārikā āsuü - tesu tesu padesatoti

Sādhujana manopasādanatthāya kate thåpavaüse vijjamānathåpānaü buddhānaü thåpakathā ceva sabbesaü santike abhinihārakatāce. Samattā. 
 

Kassapassa pana bhagavato aparabhāge ņhapetvā imaü sammā sambuddhaü a¤¤o buddho nāma natthi. Evaü dãpaīkarādãnaü catuvãsatiyā buddhānaü santike laddhavyākaraõo bodhisatto pāramiyo påretvā vessantarattabhāve ņhito-

"Acetanāyaü paņhavã-avi¤¤āya sukhaü dukhaü,
Sāpi dānabalo mayhaü-sattakkattuü pakampathā"ti. 

Evaü mahāpaņhavi kampanāni pu¤¤āni katvā āyupariyosāne tato cuto tusitabhavane nibbatti tattha a¤¤e deve dasahi ņhānehi adhigaõhitvā yāvatāyukaü dibbasampattiü anubhavanto


[SL Page 015] [\x  15/]     

Manussagaõanāya sattahi divasehi āyukkhayaü pāpuõissatiti vatthāni kiëissanti, mālā milāyanti, kacchehi sedā muccanti, kāyeceva dubbaõõiyaü okkamati. Devo devāsane nābhiramatãti imesu pa¤casu pubbanimittesu uppannesu tāni disvāsu¤¤āvata no saggā bhavissantiti saüvegajātāhi devatāhi mahāsattassa pāraminaü påritabhāvaü ¤atvā imasmiü idāni a¤¤aü devalokaü anupagantvā manussaloke uppajjitvā buddhabhāvaü patte pu¤¤āni katvā cuta cutā devalokaü påressantãti cintetvā

"Yatohaü tusite kāye-santusito nāmahaü tadā,
Dasasahassi samāgantvā-yācanti pa¤jalã mamaü

Kāloyaüte mahāvãra-uppajja mātukucchiyaü,
Sadevakaü tārayanto-bujjhassu amataü padanti"

Evaü buddhabhāvatthāya āyācito kālaü-dãpaü-desaü kulaü-janettiyā āyuppamāõanti imāni pa¤ca mahāvilokanāni viloketvā katasanniņņhāno tato cuto sakyarājakule paņisaõdhiügahetvā tattha mahāsampattiyā parihariyamāno anukkamena bhaddaü yobbanaü anupāpuõitvā tiõõaü utånaü anucchavikesu tãsu pāsādesu devalokasiriü viya rajjasiriü anubhavamāno uyyānakãëāya gamanasamaye anukkamena jiõõa - vyādhi - matasaīkhāte tayo devadåte disvā saüjāta saüvegā nivattitvā catutthe vāre pabbajitaü disvā sādhu pabbajjāti pabbajjāya ruciü uppādetvā uyyānaü gantvā tattha divasaü khepetvā maīgala pokkharaõitãre nisinno kappaka vesaü gahetvā āgatena vissakamma devaputtena alaīkata paņiyatto rāhulakumārassa pātasāsanaü sutvā puttasinehassa balavabhāvaü ¤atvā yāva imaü baõdhanaü na vaķķhati tāvadevanaü chiõdissāmãti cintetvā sāyaü nagaraü pavisanto-

"Nibbutā nåna sā mātā - nibbuto nåna so pitā,
Nibbutā nåna sā nārã - yassāyaü ãdiso pati"ti. 

Kisāgotamiyā nāma pitucchā dhãtāya bhāsitaü imaü gāthā sutvā ihaü imāya nibbutapadaü sāvitoti gãvato satasahassagghanakaü muttāhāraü omu¤citvā tassā pesetvā attano bhavanaü pavisitvā sirãsayane nipanno niddāvasa gatānaü nāņakānaü vippakāraü disvā nibbinnahadayo channaü uņņhāpetvā kaõthakaü āhārāpetvā taü āruyha channasahāyo dasasahassa cakkavāëa devatāhi kata parivāro mahābhinikkhamanā nikkhamitvā teneva rattāvasesena tãõi rajjāni atikkamma anomāya nadiyā paratãraü patvā assāpiņņhito 

[SL Page 016] [\x  16/]      
Oruyha muttarāsi sadise cālikāpuliõe ņhatvā channatvaü mayhaü ābharaõāni ceva kaõthaka¤ca ādāya gacchāhi ābharaõāni ca kaõthaka¤ca paņicchāpetvā dakkhiõa hatthena maīgalakhaggamādāya vāmahatthena moliyā saddhiü cåëaü chiõditvā sace ahaü buddho bhavissāmi ākāse tiņņhatu no ce bhåmiyaü patatåti ākāse khipi cuëāmaõã baõdhanaü yojanappamāõaü ņhānaügantvā ākāse aņņhāsi atha sakko devarājā yojanikena ratanacaīgoņakena paņiggahesi. 

Yathāha

Chetvāna moliü varagaõdhavāsitaü
Vehāsayaü ukkhipi sakyapuīgayavo,
Sahassanetto sirasā paņiggahi,
Suvaõõa vaīgoņavarena vāsavo'ti. 

Paņiggahetvā ca pana devalokaü netvā suneru muddhani tiyojanappamāõaü iõdanãlamaõimayaü cuëāmaõi cetiyaü nāma akāsi atha kassapa buddhakāle porāõa sahāyako ghaņikāra mahābrahmā ekaü buddhantaraü vināvāsabhāvappattena mattabhāvo cittesi. Ajja me sahāyako mahābhinikkhamanaü nikkhanto samaõa parikkhāramassa gahetvā gacchāmãti-

"Ticãvara¤ca patto ca vāsi såci ca baõdhanaü,
Parissāvana aņņhetena-yuttayogassa bhikkhuno"ti

Ime samaõaparikkhāre āharitvā adāsi mahāpuriso arahaddhajaü nivāsetvā uttamaü pabbajjāvesaü gaõhitvā sāņakayugalaü ākāse khipi taü brahmā paņiggahetvā brahmaloke dvādasayojanikaü sabbaratanamayaü dussacetiyamakāsi

"Kilesa appahãõepi=mahāsattassa taü khaõe,
Yassānubhāvato evaü dussacåëā hi påjitā
Tasmā tamma mahābodhi-sattānaü paņipattiyaü,
Na kareyya mahussāhaüva-ko hi nāma budho jano"ti.
Cåëāmaõidussa thupadvaya kathā
 

9
Bodhisatto pabbajitvā anukkamena rājagahaü gantvā tattha piõķāya caritvā paõķava pabbatapabbhāre nisinno magadharājena rajjena nimantiyamāno taü paņikkhipitvā sabba¤¤taü patvā tissavijitaü āgamanatthāyatenagahita paņi¤¤o āëāraü-uddaka¤ca 


[SL Page 017] [\x  17/]     

Upasaīkamitvā tesaü santike adhigatavisesena aparituņņho chabbassāni mahāpadhānaü padahitvā visākha puõõama divase senāninigame sujātāya dinnapāyāsaü paribhu¤jitvā nera¤jarāya nadiyā suvaõõapātiü pavāhetvā nera¤jarāya tãre mahāvanasaõķe nānāsamāpattãhi divābhāgaü vitināmetvā sāyaõha samaye sotthiyena dinnaü tiõamuņņhiü gahetvā kāëena nāgarājena abhitthutaguõo bodhimaõķaü āruyha tiõāni. Sattharitvā na tāvãmaü pallaīkaü bhiõdissāmi yāva me anupādāya āsavehi cittaü vimuccissatã"ti paņi¤¤aü katvā pācãna dāsābhimukho nisãditvā-

Suriye anatthamiteyeva mārabalaü vidhametvā paņhamayāme pubbe nivāsa¤āõaü majjhimayāme cutåpapāta¤āõaü patvā pacchimayāmāvasāne dasabala catuvesārajjādi sabbaguõapatimaõķitaüsabba¤¤ta¤āõaü paņivijjhitvā satta sattāhaü bodhisamãpeyeva vãtināmetvā aņņhame sattāhe ajapāla nigrodhamåle nisinno dhammagambhãratā paccavekkhanena appossukkataü āpajjamāno dasadahassã mahābrahma parivārena sahampati mahābrahmunā āyācita dhammadesano buddhacakkhunā lokaü olokento brahmuno ajjhesanaü ādāya kassa nu kho paņhamaü dhammaü deseyyanti olokento āëāruddakānaü kālakatabhāvaü ¤atvā pa¤cavaggãyānaü bhikkhunaü bahåpakārataü anussaritvā uņņhāyāsanā kāsipuraü gacchanto antarāmagge upakena saddhiü mantetvā āsāëahipuõõama divase isipatane migadāye pa¤ca vaggiyānaü bhikkhunaü vasanaņņhānaü patvā te ananucchavikena āvuso vādena samudācarante a¤¤āpetvā dhammacakkaü pavattento a¤¤ākoõķa¤¤attherapamukhe aņņhārasa koņiyo amatapānaü pāyesi. 

Tato paņņhāya cattālãsa saüvaccharāni ņhatvā caturāsãti dhammakkhaõdha sahassāni desetvā gaõanapathamatãte satte bhavakantārato santāretvā sabbabuddhakiccāni niņņhapetvā kusinārāyaü upavattane mallānaü sālavane yamakasālāna mantare uttasãsakaü pa¤¤atte ma¤cake visākhapuõõama divase dakkhiõena passena sato sampajāno anuņņhānaseyyāya nipajji. Tadā kira bhagavato påjāya yamakasālā sabbapāliphullā målato paņņhāya yāva aggā ekacchannā ahesuü. Na kevala¤ca yamakasālāyeva sabbepi rukkhasākhā sabbapāliphullāva ahesuü.

Na kevala¤ca tasmiüyeva uyyāne sakalepi dasasahassa cakkavāëe phalupaga rukkhā phalaü gaõhiüsu. Sabbarukkhānaü khaõdhesu khaõdha 

[SL Page 018] [\x  18/]     

Padumāni, valalãsu valalipadumāni. âkāse ullokapadumāni, paņhavitalaü bhiõditvā daõķakapadumāni pupphiüsu. Sabbo mahā samuddo pa¤cavaõõa padumasa¤channo ahosi tiyojana sahassavitthato pana himavā ghanabaddhamorapi¤chakalāpo viya nirantaraü mālādāmagavakkhito viya suņņhu pãëetvā ābaddhapupphavaņaüsako viya supårita pupphacaīgeņakaü viya ca atiramaõãyo ahosi.

Yamakasālā bhummadevatāni sa¤cālitakkhaviõdhaņapā tathāgatasarãrassa uparipupphāni vikiranti. Dibbānipi maõdārava pupphāni antalikkhā patanti. Tāni honti suvaõõa vaõõāni paõõacchattappamāõāni mahātumbamattaü reõu gaõhanti na kevala¤ca maõdārava pupphāneca, a¤¤ānipi sabbāni pāricchattaka pupphādãni suvaõõavaīgoņakāni rajatacaīgoņakāni ca påretvā påretvā tidasa purepi brahmalokepi ņhitāhi devatāhi vividhāni antarā avippakiõõāneva hutvā āgantvā pattakiüjakkha reõu cuõõehi tathāgatassa sarãrameva okãranti na kevala¤ca devatānaüyeva nāga supaõõa manussānampi upakappana caõdana cuõõāni na kevala¤ca caõdanacuõõāneva kāëānusārã tagara lohitacaõdanādi sabbagaõdhajātacuõõāni, haritāla¤jana suvaõõa rajata cuõõāni, sabbagaõdhavāsa vikatiyo suvaõõa rajatādisamugge påretvā cakkavāëa mukhavaņņiādisu ņhitāhi devatāhi paviddhā antarā avippakiritvā tathāgatasseva sarãraü okiranti dibbānipi turiyāni antalikkhe vajjanti. Na kevala¤ca tāniyeva sabbānipi tantibaddha cammapariyonaddha susirādi bhedāni dasasahassacakkavāëe deva-nāgava-supaõõa-manussānaü turiyāni ekacakkavāëe sannipatitvā antalikkhe vajjanti.

Varacāraõadevatā kira nāmekā dãghāyukā devatā mahāpuriso manussapathe nibbattitvā buddho bhavissatãti sutva paņisaõdhidivase gaõhitvā gamissāmāti mālā ganthituü ārabhiüsu tā gaõthamānā va mahāpurise mātukucchiyaü nibbatte tumbhe kassa gaõthathāti vuttā na tāva tiņņhāti kucchito nikkhamana divase gahetvā gamissāmāti āhaüsu puna nikkhentoti sutvā mahābhinikkhamanadivase gamissāmāti mahābhinikkhamanaü nikkhantoti sutvā abhisambodhi divase gamissāmāti. Ajja abhisambuddhoti sutvā dhammacakkappavattanadivase gamissāmāti dhammacakkaü pavattayãti sutvā yamakapāņihāriyadivase gamissāmāti. Ajja yamakapāņihāriyaü karãti sutvā devo rohanadivase gamissāmāti. Ajja devorohanaü karãti sutvā āyusaīkhārossajjane gamissāmāti āyusaīkhāraü ossajãti sutvā na tāva niņņhāti parinibbānadivase gamissāmāti:


[SL Page 019] [\x  19/]     

Ajja bhagavā yamakasālānamantare dakkhiõena passena sato sampajāno sãhaseyyaü upagato balava paccusamaye parinibbāyissati tumhe kassa gaõthathāti vuttā pana kinnāmetaü ajjeva mātukucchiyaü paņisaõdhiü gaõhi ajjeva kucchito nikkhanto, ajjeva mahābhinikkhamanaü nikkhami. Ajjevabuddho ahosi ajjeva dhammacakkaü pavattayi. Ajjeva yamakapāņihāriyaü akāsi. Ajjeva devalokā otinaõõā. Ajjeva āyusaīkharaü ossaji. Ajjeva kira parinibbuto. Nanu nāma dutiya divase yāgupāna kālamattampi ņhātabbaü assa, dasa pāramiyo påretvā buddhattaü pattassa nāma ananucchavikanti apari niņņhitāva mālāyo gahetvā āgamma anto cakkavāëe okāsaü ālabhamānā cakkavāëa mukhavaņņiyaü labhitvā ādhāvantiyo hatthena hatthaü gãvāya gãvaü gahetvā tãõi ratanāni ārabbhadvattiüsamahapurisalakkhaõāni chabbaõõaraüsiyo dasapāramiyo addhacchaņņhāni jātakasatāni cuddassa buddha¤āõāni ārabbha gāyitvā tassa tassa avasāne sahāya he sahāya heti vadanti. Idametaü paņiccavuttaü-dibbānipi saügãtāni antalikkhe vattantiti. 

Bhagavā pana evaü mahatiyā påjāya vattamānayā paņhamayāme mallānaü dhammaü desesi majjhimayāme subhaddassa dhammaü desetvā taü maggaphale patiņņhāpesi pacchimayāme bhikkhu ovaditvā balava paccåsa samaye mahāpaņhaviü kampento anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi parinibbute pana bhagavati lokanāthe ānaõdatthero mallarājunaü taü pavattiü āroceti te sutvāva gaõdhamālaü sabba¤ca tālāvacaraü pa¤ca ca dussayugasatāni ādāya gantvā bhagavato sarãraü naccehi - gãtehi - vāditehi - mālehi - gaõdhehi sakkarontā garukarontā mānentā - påjentā celavitānāni karontā maõķala mālāni paņiyādentā evaü tā divasaü vãtināmesuü. 

Atha devatāna¤ca kosinārakānaü mallāna¤ca etadahosi-ativikālo kho ajja bhagavato sarãra jhāpetuü, svedāni bhagavato sarãraü jhapessāmāti tathā dutiyampi divasaü vãtināmesuü. Tathā tatiyaü catutthaü pa¤camaü chaņņhampi divasaü vãtināmesuü satta me divase devatā ca dosinārakā mallā ca bhagavato sarãraü dibbehi mānusakehi ca nacchehi - gãtehi - vāditehi - mālehi - gaõdhehi sakkāronto garukarontā mānentā påjentā nagaramajjhena nãharitvā yattha makuņabaõdhanaü nāma mallānaü cetiyaü tattha nikkhipiüsu

Tena kho pana samayena kusinārā yāva saõdhisamala saükaņãrājannumattena odhinā maõdārava pupphena satthatā hoti atha kho


[SL Page 020] [\x  20/]     

Kosinārakā mallā bhagavato sarãraü cakkavattissa sarãraü viya ahatena vatthena veņhesuü ahatena vatthena veņhetvā vihatena kappāsena veņhesuü vihatena kappāsena veņhetvā ahatena vatthena veņhesuü. Eteneva nayena pa¤cahiyugasatehi veņhetvā āyasāya teladoõiyā pakkhipitvā a¤¤issā āyasāya doõiyā paņikujjetvā sabbagaõdhānaü citakaü karitvā bhagavato sarãraü citakaü āropesuü. Tena kho pana samayena āyasmā mahā kassapo pāvāya kusināraü addhānamagga paņipanno hoti mahatābhikkhusaīghena saddhiü pa¤camattehi bhikkhusatehi tena kho pana samayena there cittaü pasādetvā sagge nibbattā devatā tasmiü samāgame theraü adisvā kuhinnu kho amhākaü kulupaga theroti āvajjento antarāmaggapaņipannaü disvā amhākaü kulupaga there avaõdite citako mā pajjalitthāti adhiņņhihiüsu. 

Atha kho cattāro mallapāmokkhā sãsaü nahātā ahatāni vatthāni nicatthā vã saüratanasatikaü caõdanacitakaü ālimpessāmāti aņņhapi solasapi dvattiüsāpi janā hutvā yamaka ukkayo gahetvā tālavaõeņahi vijantā bhastāni dhamantā na sakkontiyeva aggiü gāhāpetuü. Atha kho kosinārakā mallā citakassa apajjalana kāraõaü āyasmantaü anuruddhaü pucchitvaü devatānaü abhippāyaü sutvā mahākassapo kira bho pa¤cahi bhikkhusatehi saddhiü dasabalassa pāde vaõdissāmãti āgacchati tasmiü kira anāgate citako na pajjalati kãdiso bhoso bhikkhu kālo odāto dãgho rasso evaråpe nāma bho bhikkhumhi ņhito kiü dasabalassa parinibbānaü nāmāti deci gaõdhamālādi hatthā paņipathaü gacchiüsu keci vãthiyo vicittā katvā āgamanamaggaü olokayamānā aņņhaüsu. Atha kho āyasmā mahākassapo yena kusinārā makåņabaõdhanaü nāma mallānaü cetiyaü, yena bhagavato citako tenupasaīkami. Upasaīkamitvā ekaüsaü cãvaraü katvā tikkhattuü citakaü padakkhiõaü katvā āvajjentova sallakkhesi-imasmiü ņhāne pādāti tate pādasamãpe ņhatvā abhi¤¤āpādakaü catutthajjhānaü samāpajjitvā vuņņhāya arasahassa patimaõķitā dasabalassa pādā saddhiü kappāsa paņalehi pa¤cadussayugasatāni suvaõõadoõiü vaõdanacitaka¤ca dvedhā katvā mayhaü uttamaīge sirasi patiņņhahantåti adhiņņhāsi saha adhiņņhāna cittena tāni dussayugādini dvedhā katvā valāhakantarā puõõacaõdo viya pādā nikkhamiüsu.

Thero vikasita rattapaduma sadise hatthe pasāretvā suvaõõavaõõe satthu pāde yāva gopphakā bāëhaü gahetva attano siravare patiņņhāpesi mahājano taü acchariyaü disvā ekappahāre neva mahānādaü nadi. Gaõdhamālādãhi påjetvā yathāruciü vaõdi. Eva


[SL Page 021] [\x  21/]     

Pana therena ca mahājanena ca tehi ca pa¤cahi bhikkhusatehi vaõdita mattetherassa hatthato mu¤citvā alattaka vaõõāni bhagavato pādatālāni dāruādisu ki¤ci acāletvāva yathāņņhāne patiņņhahiüsu. Bhagavato pādesu nikkhamantesu vā pavisantesu vā kappāsaaüsu vā dasātantu vā telabiõdu vā dārukhaõķaü vā ņhānā calitaü nāma nāhosi. Sabbaü yathāņņhāne ņhitameva ahosi. Uņņhahitvā pana atthaīgate caõde viya suriye viya ca tathāgatassa pādesu antarahitesu mahājano mahākaõditaü kaõdi. Parinibbutakālato adhikataraü kāru¤¤aü ahosi atha kho devātānubhāvena panesa citake samantato ekappahāreneva pajjali. Jhāyamānassa bhagavato sarãrassa chavi camma maüsādãnaü neva chārikāmattampi antamaso pa¤¤āyittha na masi, sumana makula sadisā pana dhotamutta sadisā suvaõõasadisā ca dhātuyo avasissiüsu. 

Dãghāyuka buddhānaü hi sarãraü suvaõõakkhaõdhasadisaü ekaghanameva hoti. Bhagavā pana ahaüna ciraü ņhatvā ņhatvā parinibbāyāmi. Mayhaü sāsanaü na tāva sabbattha vitthāritaü, tasmā parinibbutassapi me sāsaųamattampi dhātuü gahetvā attano attano vasanaņņhāne cetiyaü katvā paricaranto mahājano saggaparāyano hotiti dhātånaü vikiraõaü adhiņņhāsi. Kati panassa dhātuyo vippakiõõā, kati na vippakiõõāti catasso dāņņhā, dve akkhakā, uõhãsanti imā sattadhātuyo na vippakiõõā. Sesā vippakiriüsu. Tattha sabbakhuddakā dhātu sāsapa bãjamattā ahosi mahādhātu majjhe bhinna taõķulamattā. Atimahatã majjhe bhinnamugga bãjamattā ahosi. 

Daķķhe kho pana bhagavato sarãre ākāsato aggabāhumattāpi jaīghamattāpi tālakkhaõdhamattāpi udakadhārā patitvā citakaü nibbāpesi na kevalaü ākāsatoyeva parivāretvā ņhitasālarukkhānampi sākhattara viņapantarehi udakadhārā nikkhamitvā nibbāpesuü, bhagavato citako mahanto, samantā paņhaviü bhiõditvā taüīgalasãsamattā udakavaņņi eëika vaņaüsaka sadisā gantvā citakameva gaõhi mallarājāno ca suvaõõaghaņe rajataghaņe ca påretvā ābhata nānāgaõdhodakena suvaõõa rajatamayehi aņņhadantakehi vikiritvā caõdanacitakaü nibbāpesuü. Tattha citake jhayamāne parivāretvā ņhita sālarukkhānaü sākhantarehi viņapantarehi pattantarehi ca jāle uggacchante pattaü vā sākhā vā daķķhā nāma natthi kipillikāpi makkaņakāpi pāõakāpi jālānaü antare neva vicaranti. 

âkāsato patita udakadhārāsupi sālarukkhehi nikkhantaudakadhārāsupi paņhaviü bhiõditvā nikkhanta udakadhārāsupi dhammatāva pamāõaü


[SL Page 022] [\x  22/]     

Evaü citakaü nibbāpetvā pana mallarājāno saõthāgāre catujātigaõdha paribhaõķaü kāretvā lāja pa¤camāni pupphāni vikiritvā upari celavitānaü baõdhāpetvā suvaõõatārakāhi khacetvā tattha gaõdhadāma mālādāma ratanadāmāni olambetvā satthāgārato yāva makuņa baõdhana saīkhātā sãsappasādhana maīgalasālā tāva ubhohi passehi sāõikila¤ja parikkhepaü kāretvā upari celavitānaü baõdhāpetvā suvaõõatārakāhi khacetvā tatthāpi gaõdhadāma mālādāma ratanadāmāni olambetvā maõidaõķehi pa¤cavaõõadhaje ussapetvā samantā dhajapatākā pirikkhipitvā sittasammaņņhāsu vãthisu kadaliyo puõõaghaņe ca ņhapetvā daõķadãpikā jāletvā alaīkata hatthikkhaõdhe sahadhātåhi suvaõõadoõiü ņhapetvā mālāgaõdhādãhi påjetvā sādhukãëaü kãëantā antonagaraü pavesetvā saõthāgāre sarabhamaya pallaīke ņhapetvā upari setacchattaü dhārayitvā satti hatthehi purisehi parikkhipāpetvā hatthãhi kumbhena kumbhaü paharantehi parikkhipāpetvā tato assehi gãvāya gãvaü paharantehi tato rathehi āõikoņiyā āõikoņiü pahantehi tato yodhehi bāhåhi bāhuü paharantehi tesaü pariyante koņiyā koņiü paharamānehi dhanåhi parikkhipāpesuü. 

Iti samantā yojanappamāõaü ņhānaü sannāhagacchitaü viya katvā ārakkhaü saüvidahiüsu. Kasmā panete evamakaüsåti. Ito purimesu dvãsu sattāhesu te bhikkhusaīghassa ņhānanisajjokāsaü karontā khādanãya bhojanãyaü saüvidahantā sādhukãëāya okāsaü na labhiüsu tato tesaü ahosi - imaü sattāhaü sādhukãëaü kãëissāma. ōhānaü kho panetaü vijjati yaü amhākaü pamattabhāvaü ¤atvā kocãdeva āgantvā dhātuyo gaõhayya-tasmā ārakkhaü ņhapetvā kãëissāmāti tena te evamakaüsu.

Atha kho assosi kho rājā māgadho ajātasattu bhagavā kira kusinārāyaü parinibbutoti kathaü assosi paņhamamevassa amaccā sutvā cintayiüsu: satthā nāma parinibbuto, na so sakkā puna āhariütu pothujjanika saddhāya pana amhākaü ra¤¤ā sadiso natthi. Sace esa imināva niyāmena suõissati, hadayamassa eëissati rājā kho panambhehi anurakkhitabboti te tisso suvaõõadoõiyo āharitvā catumadhurassa påretvā ra¤¤o santikaü gantvā etadavocuü. Dve amhehi supinako diņņho tassa paņighātatthaü tumhehi dukålapaņņaü nivāsetvā yathā nāsāpuņamattaü pa¤¤āyati evaü catumadhuradoõiyaü nipajjituü vaņņatãti. Rājā atthavarakānaü vacanaü sutvā evaü hotu tātā'ti sampaņicchitvā tathā akāsi. 


[SL Page 023] [\x  23/]     

Atheko amacco alaīkāraü omu¤citvā kese parikiriya yāya disāya satthā parinibbuto tadabhimukho hutvā a¤jalimpaggayha rājānaü āha- devamaraõato mu¤canakasatto nāma natthi. Amhākaü āyuvaddhakenā cetiyaņņhānaü pu¤¤akkhettaü abhisekapiņņhikā bhagavā satthā kusinārāyaü parinibbutoti rājā sutvā visa¤¤ã jāto catumadhuradoõi usumaü mu¤ci rājānaü ukkhipitvā dutiyāya doõiyā nipajjāpesuü so sa¤¤aü labhitvā tāta kiü vadathāti pucchi. Satthā mahārāja parinibbutoti, puna visa¤¤i jāto catumadhuradoõiü usumaü mu¤ci. Atha naü tatopi ukkhipitvā tatiyāya doõiyā nipajjāpesuü so puna sa¤¤aü paņilabhitvā tāta kiü vadathāti pucchi satthā mahārāja parinibbutoti. Rājā puna visa¤¤ã jāto ca madhuradoõi usumaü mu¤ci. 

Atha naü tatopi ukkhipitvā nahāpetvā matthake ghaņehi udakaü āsi¤ciüsu rājā sa¤¤aü paņilabhitvā āsanā uņņhāya gaõdhaparibhāvãte maõivaõõakese suvaõõaphalaka vaõõāya piņņhiyaü pakiritvā pavāëaīguravaõõāhi suvaņņitaīgulãhi suvaõõabimbaka vaõõaü uraü saüsibbanto viya gahetvā paridevamāno ummattakaveseneva antaravãthiü otiõõo so alaīkata nāņaka parivuto nagarā nikkhamma jãvakambavanaü gantvā yasmiü ņhāne nisinnena bhagavatā dhammo desito taü oloketvā bhagavā sabba¤¤ nanu me imasmiü ņhāne nisãditvā dhammaü desayittha tumhe sokasallaü vinodayittha. Tumhe mayhaü sokasallaü nãharittha. Ahaü tumhākaü saraõaü gato. Idāni pana me paņivacanampi na detha bhagavāti punappuna paridevitvā nanu bhagavā ahaü a¤¤adā evaråpe kāle tuņņhe mahābhikkhusaīghaparivārā jambudãpatale cārikaü carathāti suõāma idāni pana ahaü tumhākaü ananuråpaü ayuttaü pavattiü suõāmãti evamādãni ca vattā saņņhimattāhi gāthāhi bhagavato guõaü anussaritvā cintesi mama paridevite neva na sijjhati. Dasabalassa dhātuyo āharāpessāmiti mallarājunaü dåta¤ca paõõa¤ca pāhesi. 

Bhagavāpi khattiyo, ahampi khattiyo, ahampi arahāmi bhagavato sarãrānaü thåpa¤ca maha¤ca kāretunti pesetvā pana sace dassanti suõdaraü, no ce dassanti āharaõupāyena āharissāmãti caturaīginiü senaü sannayhitvā sayampi nikkhantoyeva yathā ca ajātasattu evaü vesāliyaü licchavirājāno kapilavatthumhi sakyarājāno allakappake bulayo rāmagāmake koëiyā veņhadãpake brāhmaõo pāvāya¤ca mallā dåtaü pesetvā sayampi caturaīginiyā senāya nikkhamiüsuyeva tattha pāceyyakā sabbehi āsannatarā 

[SL Page 024] [\x  24/]     

Kusinārāto tigāvutantare nagare vasanti. Bhagavāpi pāvaü pavisitvā kusināraü gato. Mahāparihārā panete rājāno parihārā kāreüntāva pacchato jātā. Te sabbepi sattanagaravāsino āgattvā amhākaü dhātuyo vā dentu yuddhaü vāti kusinārā nagaraü parivārayiüsu. 

Tato mallarājānoetadavocuü-bhagavāamhākaügāmakkhette parinibbuto, na mayaü satthu sāsanaü pahiõimha na gattvā ānayimha. Satthā pasa sayameva āgantvā sāsanaü pesetvā amhe pakkosapesi tumhepi kho pana yaü tumhākaü gāmakkhette ratanaü uppajjati na taü amhākaü detha sadevake loke buddharatanasamaü ratanaü nāma natthi, evaråpaü. Uttamaü ratanaü labhitvā mayaü na dassamāti evaü te kalahaü vaķķhetvā na kho pana tumhehiyeva mātu thanato khiraü pãtaü, amhehipi pãtaü tumheyeva purisā amhe na purisā hotu hotåti a¤¤ama¤¤aü ahaükāraü katvā sāsana paņisāsanaü pesentā a¤¤ama¤¤aü mānagajjitaü gajjiüsu yuddhe pana sati kosinārakānaü yeva jayo abhavissa, kasmā dhātupāsanatthaü āgatā devatā tesaü pakkhāahesuü. 

Tato doõo brāhmaõo imaü vivādaü sutvā ete rājāno bhagavate parinibbutaņņhāne vividaü karonti na kho panetaü patiråpaü alaü iminā kalahena cåpasamessāmi na nti uõõatappadese ņhatvā dvebhāõavāraparimāõaü doõagajjitaü nāma avoca tattha paņņhamakabhāõavāre tāva ekapadampi te na jāniüsu dutiyaka bhāõavāra pariyosāne 'ācariyassa viya bhosaddo, ācariyassa viya bho saddo'ti sabbe nã ravā ahesuü sakalajambudãpatale kira kulaghare jāto yebhuyyena tassa na antevāsiko nāma natthi atha so te attano vacanaü sutvā tuõhãbhåte viditvā puna etadavoca

"Suõantu bhonto mama ekavākyaü
Amhākaü buddho ahu khantivādo,
Na hi sādhayaü uttama puggalassa
Sarãrabhaīge siyā sampahāro
Sabbeva bhonto sahitā samaggā
Sammodamānā karomaņņhabhāge, 
Vitthārikā hontu disāyu thåpā
Bahujjano cakkhumato pasanno"ti. 

Tatrāyamattho "amhākaü buddho ahu khantivādo"ti buddhabhåmiü appatvāpi pāramiyo pårento khantivāda tāpasakāle dhammapālakumāra kāle chaddantahatthikāle bhåridatta nāgarāja kāle
 
[SL Page 025] [\x  25/]     

Campeyya nāgarāja kāle saīkhapāla nāgarāja kāle mahākapikāle a¤¤esupi bahåsu jātakesu paresu kopaü akatvā khantimeva akāsi. Khantimeva vaõõayi, kimaīga pana etarahi iņņhāniņņhesu tādilakkhaõaü patto sabbathāpi amhākaü buddho khantivādo ahosi. 

Tassa evaü vidhassa na hi sādhaya uttamapuggalassa sarãrabhaīge siyā sampahāro, "na hi sādhayanti" na hi sādhu ayaü, "sarãrabhaīgeti sarãra bhaīganimittaü dhātukoņņhāsahetåti attho "siyā sampahāro"ti āyudha sampahāro na hi sādhu siyāti vuttaü hoti. "Sabbeva bhonto sahitā"ti sabbeva bhavanto sahitā bhotha mā bhijjittha. "Samaggāti" kāyena vācāya ca ekasannipātā ekavacanā samaggā bhotha "sammodamānā"ti cittenāpi a¤¤ama¤¤aü modamānā bhotha. 'Karomaņņhabhāge"ti bhagavatā sarãrāni aņņhabhāge karoma. "Cakkhumato"ti pa¤cahi cakkhuhã cakkhutā buddhassa, na kevalaü tumheyeva bahujjano pasanno tesu ekopi laddhu ayutto nāma natthiti bahuü kāraõaü vatvā sa¤¤āpesi. 

Atha sabbepi rājāno evamāhaüsu-tena hi brāhmaõa tva¤¤eva bhagavato sarãrāni aņņhadhā samaü suvibhattaü vibhajāhãti. Evaü bhoti kho doõo brāhmaõo tesaü rājånaü paņissutvā dhātuyo samaü suvibhattaü vibhaji. 

Tatrāyamanukkamo doõo kira tesaü paņissutvā suvaõõadoõiü vivarāpesi. Rājāno āgantvā doõiyaü yevatā suvaõõavaõõā dhātuyo disvā bhagavā sabba¤¤ pubbe mayaü tumhākaü dvattiüsa lakkhaõa patimaõķitaü chabbaõõabuddharasmikhacitaü suvaõõavaõõaü sarãraü addasāma idāni pana suvaõõavaõõā dhātuyova avasiņņhā jātā, na yuttamidaü bhagavā tumhākanti parideviüsu. Brāhmaõo tasmiü samaye tesaü pamattabhāvaü ¤atvā dakkhiõadāņhaü gahetvā veņhantare ņhapesi atha pacchā samaü suvibhattaü vibhaji. Sabbāpi dhātuyo pākatika nāëiyā soëasa nāëiyo ahosuü. Ekeka nagaravāsino dve dve nāëiyo labhiüsu. 

Brāhmaõassa pana dhātuyo vibhajantasseva sakkodevānamiõdo kena nu kho sadevakassa lokassa kaīkhācchedanāya catusaccakathāya paccayabhåtā bhagavato dakkhiõadāņhā gahitāti olokento brāhmaõena gahitāti disvā brāhmaõo dāņhāya anucchavikaü sakkāraü kātuü na sakkhissati gaõhāmi nanti veņhantarato gahetvā suvaõõa caīgoņake ņhapetvā devalokaü netvā 


[SL Page 026] [\x  26/]     

Cuëāmaõã cetiye patiņņhāpesi brāhmaõopi dhātuyo vibhajitvā dāņhaü apassanto kena me ņhā gahitāti pucchitumpi nāsakkhi. Nanu tayā dhātuyo vibhajitā, kiü tvaü paņhamaüyeva attano dhātåhi atthibhāvaü na a¤¤āsãti, attani dosāropanaü sampassamāno mayhampi koņņhāsaü dethāti vattumpi nāsakkhi. 

Tato ayaü suvaõõakumbhopi dhātugatikoyeva yena tathāgatassa dhātuyo minitā. Imassāhaü thåpaü karissāmãti cintetvā imaü me bhonto kumbhaü dadantåti āha tato rājāno brāhmaõassa kumbhamadaüsu pipphalivaniyāpi kho moriyā bhagavato parinibbutabhāvaü sutvā bhagavāpi khattiyo, mayampi khattiyo mayampi, arahāma labhituü bhagavato sarãrānaü bhāganti dåtaü pesetvā yuddha sajjā nikkhamitvā āgatā tesaü rājāno evamāhaüsu - natthi bhagavato sarãrānaü bhāgo, vibhattāni bhagavato sarãrāni ito aīgāraü garathāti. Te tato aīgāraü hariüsu. 

Atha kho rājā ajātasattu kusinārāya ca rājagahassa ca antare pa¤cavãsati yojanamaggaü aņņha usabhavitthataü samatalaü kāretvā sādisaü mallarājāno makuņabaõdhanassa ca saõthāgārassa ca antare påjaü kāresuü tādisaü pa¤cavãsatiyojanepi magge påjā kāretvā lokassa anukkaõņhanatthaü sabbattha antarāpaõe pasāretvā suvaõõadoõiyaü pakkhittadhātuyo sattipa¤jarena parikkhipāpetvā attano vijite pa¤cayojanasata parimaõķale manusse sannipātāpesi.

Te dhātuyo gahetvā kusinārāto dhātukãëaü kãëantā nikkhamitvā yattha yattha vaõõavantāni pupphāni passanti, tattha tattha dhātuyo satti antare ņhapetvā tesaü pupphānaü khãõakāle gacchanti. Rathassa dhuraņņhānaü pacchimaņņhāne sampatte satta divase sādhukãëaü kãëanti evaü dhātuyo gahetvā āgacchantānaü sattavassāni sattamāsāni satta ca divasāni vitivattāni micchādiņņhikā samaõassa gotamassa parinibbuta kālato paņņhāya balakkārena sādhukãëikāya upaddutamhā, sabbe no kammantā naņņhāti ujjhāyantā manaü padåsetvā chaëāsãtisahassamattā apāye nibbattā, khãõāsava āvajjitvā mahājano manaü padåsetvā apāye nibbattoti sakkaü devarājānaü disvā dhātu āharaõupāyaü karissāmāti tassa santikaü gantvā tamatthaü ārocetvā dhātu āharaõupāyaü kārohi mahārājāti āhaüsu. 
Sakko āha "puthujjano nāma ajātasattunā samo saddho natthi, na so mama vacanaü karissati api ca kho māravibhisakasadisaü vibhãsakaü dassessāmi yakkha gāhaka khipanaka arocake karissāmi


[SL Page 027] [\x  27/]     

Tumhe 'mahārāja amanussā kupitā, dhātuyo āharāpethāti'. Vadeyyātha evaü so āharāpessatãti. Atha kho sakko taü sabbaü akāsi.

Therāpi rājānaü upasaīkamitvā mahārāja amanussā kupitaü, dhātuyo āharāpehãti bhaõiüsu rājā na tāva bhante mayhaü cittaü tussati. Evaü santepi āharatåti āha sattame divase dhātuyo āhariüsu. Evaü āhatadhātuyo gahetvā rājā rājagahe thupamakāsi itarepi rājāno attano attano balānuråpena nãharitvā sakasakaņņhāne thåpamakaüsu. Doõipi brāhmaõo piphphalãvaniyāpi moriyā sakasakaņņhāne thåpamakaüsåti.

Eko thåpo rājagahe - eko vesāliyā pure,
Eko kapilavatthusmiü - eko ca allakappake.

Eko thåpo rāmagāme - eko ca veņhadãpake,
Eko pāceyyake malle - eko ca kusinārake.

Ye te sārãrikā thåpā - jambuvadãpe patiņņhitā.
Aīgārakumbhathåpehi - dasa thåpā bhavanti te. 

Dasāpi thåpā purisuttamassa ye-
Yathānuråpaü nararāja påjitā,
Sabbena lokena sadevakena te-
Namassaneyyāca bhavanti sabbadāti. 

Dasathåpakathā. 

10
Evaü patiņņhitesu pana thåpesu mahākassapatthero dhātånaü antarāyaü disvā ajātasattuü upasaīkamitvā mahārāja ekaü dhātunidhānaü kātuü vaņņatiti āha sādhu bhante nidhānakammaü tāva mama hotu, dhātuyo pana kathaü āharāpemiti. Na mahārāja dhātu āharaõaü tuyhaü bhāro, amhākaü bhāroti. Sādhu bhante tumhe dhātuyo āharatha. Ahaü dhātunidhānaü karissāmãti. Thero tesaü tesaü rājakulānaü paricaraõamattakameva ņhapetvā sesedhātuyo āhari.

Rāmagāme pana dhātuyo nāgā gaõhiüsu tāsaü antarāyo natthi, anāgate laīkādãpe mahāvihāre mahācetiyamhi nidhiyissa nãti. Tā na āharittha, sesehi sattahi nagarehi āharitvā rājagahassa pācãna dakkhina disābhāge ņhapetvā imasmiü ņhāne yo pāsāõo atthi, so antaradhāyatu, paüsu suvisuddhā hotu, udaka¤ca mā uņņhahatåti adhiņņhāsi. 

[SL Page 028] [\x  28/]      
Rājā taü ņhānaü khaõāpetvā tato uddhaņa paüsunā iņņhikā kāretvā asãti mahāsāvakānaü thåpe kāreti idha rājā kiü kārehãti pucchantānampi mahāsāvakānaücetiyā nãti vadanti na koci dhātunidhānabhāvaü jānāti asãtihatthagambhãre pana tasmiü padese jāte heņņhā lobhasattharaü sattharāpetvā tattha thåpārāme cetiya gharappamāõaü tambalohamayaü gehaü kārāpetvā aņņhaņņha hari caõdanādimaye karaõķe ca thåpe ca kārāpesi. 

Atha kho bhagavato dhātuyo haricaõdana karaõķe pakkhipitvā taü haricaõdanaü karaõķaü a¤¤asmiü haricaõdana karaõķe tampi a¤¤asminti evaü aņņha haricaõdana karaõķe ekato katvā eteneva upāyena aņņha karaõķe aņņhasu haricaõdana thåpesu aņņha haricaõdanathåpe aņņhasu lohitacaõdana karaõķesu, aņņha lohitacaõdanakaraõķe aņņhasu lohitacaõdanathåpesu, aņņhalohita caõdanathåpe aņņhasu dantakaraõķesu, aņņha dantakaraõķe aņņhasu dantathåpesu, aņņhadantathåpe aņņhasusabba ratanakaraõķesu, aņņha sabba ratanakaraõķe aņņhasu sabbaratanathåpesu, aņņha sabbaratana thåpe aņņhasu suvaõõakaraõķesu. Aņņhasuvaõõakaraõķe aņņhasu suvaõõathåpesu, aņņhasuvaõõathåpe aņņhasurajatakaraõķesu, aņņha rajatakaraõķe aņņhasu rajatathåpese aņņha rajatathåpe aņņhasu maõikaraõķesu aņņhamaõikareõķaaņņhasuvaõõathåpesu, aņņha maõithåpe aņņhasu lohitaīka karaõķesu, aņņhalohitaīka karaõķe aņņhasu lohitaīkathåpesu, aņņha lohitaīkathåpe aņņhasu masāragallathåpesu, aņņha masāragallathåpe aņņhasu phalika karaõķesu, aņņha phaëika karaõķe aņņhasu phaëikathåpesu pakkhipi sabba uparimaü phaëikacetiyaü thåpārāma cetiyappamāõaü ahosi. 

Tassa uparisabbaratanamayaü gehaü kāresi tassa upari suvaõõamayaü, tassa upari rajatamayaü, tassa upari tambalohamayaü gehaü kāresi tattha sabbaratanamayaü vālukaü okiritvā jalaja thalaja pupphānaü sahassāni vippakiritvā addhacchaņņhāni jātakasatāni āsãti mahāthere suddhodana mahārājānaü mahāmāyādeviü satta sahajāte sabbānetāni suvaõõamayāneva kāresi pa¤capa¤casate suvaõõarajatamaye puõõaghaņe ņhapāpesi pa¤casuvaõõadhajasate pa¤casate suvaõõadãpake ca kārāpetvā sugaõdhatelassa påretvā tesu dukålavaņņiyo ņhapesi. 

Athāyasmā mahākassapo mālā mā milāyantu. Gaõdhā mā vinassantu, dãpā mā vijjhāyantåti adhiņņhahitvā suvaõõapaņņaakkharāni chiõdāpesi. Anāgate piyadāso nāma kumāro chattaü


[SL Page 029] [\x  29/]     

Ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati so imaü dhātuyo vitthārikā karissatãti rājā sabbapasādhanehi påjetvā ādito paņņhāya dvāraü pidahanto nikkhami tambalohadvāraü pidahitvā āvi¤jana rajjuyaü ku¤cikamuddikaü baõdhi tattheva mahantaü maõikkhaõdhaü ņhapesi anāgate daëiddarājāno imaü maõiü gahetvā dhātånaü sakkāraü karontåti akkharāni chiõdāpesã.

Sakko devarājā vissakammaü āmantetvā 'tāta, ajātasattunā dhātunidhānaü kataü. Ettha ārakkhaü ņhapehi'ti pahiõi so āgantvā vāëasaīghāņayantaü yojesi. Kaņņharåpakāni tasmiü dhātugabbhe phaëikavaõõa khagge gahetvā vātasadisena vegena anupariyāyantaü yojetvā ekāya eva āõivā baõdhitvā samantato gi¤jaka vasathākārena silāparikkhepaü katvā upari ekāya pidahitvā paüsuü pakkhipitvā bhåmiü samaü katvā tassupari pāsāõathåpaü patiņņhāpesi.

Dhātunidhāna kathā
 

11
Evaü niņņhite dhātunidhāne yāvatāyukaü ņhatvā thero parinibbuto, rājāpi yathākammaü gato, tepi manussā kālakatā, aparabhāge piyadāso kumāro chattaü ussāpetvā asoko nāma dhamma rājā hutvā tā dhātuyo gahetvā jambudãpe caturāsãtiyā cetiya sahassesu patiņņhāpesi. Kathaü biõdusārassa kira ekasataü puttā ahesuü te sabbe asoko attanā saddhiü ekamātikaü tissa kumāraü ņhapetvā ghātesi. Ghātento cattāri vassāni anabhisitto rajjaü kāretvā catunnaü vassānaü accayena tathāgatassa parinibbānato dvinnaü vassasatānaü upari aņņhārasame vasse sakalajambudãpe ekarajjābhisekaü pāpuõi. 

Abhisekānubhāvena imā rājiddhiyo āgatā mahāpaņhaviyā heņņhā yojanappamāõe āõā pavatti, tathā upari ākāse, anotattadahato aņņhahi kājehi soëasa pānãyaghaņe divase divase devatā āharanti. Yato sāsane uppannasaddho hutvā aņņha ghaņe bhikkhusaīghassa adāsi dve ghaņe saņņhimattānaü tipiņaka bhikkhunaü dveghaņe aggamahesiyā asaõdhimittāya cattāro ghaņe attanā paribhu¤ji. Devatā eva himavante nāgalatā dantakaņņha nāma atthi siniddhā mudukaü rasavantaü, taü divase divase ābhiranti yena ra¤¤o ca aggamahesiyā ca soëasannaü nāņakasahassānaü saņņhimattānaü bhikkhusahassānaü devasikaü dantapoõakiccaü nipphajji. 


[SL Page 030] [\x  30/]     

Devasikamevassa devatā agadāmalakaü agadaharãņakaü suvaõõavaõõa¤ca gaõdhasampannaü ambapakkaü āharanti tathā chaddanta dahato pa¤cavaõõaü nivāsana pārupaõaü, pãtakavaõõaü hatthapu¤chanaka paņņaüdibba¤cajānakaü āharanti devasikameva panassa anulepagaõdhaü pārupanatthāya asuttamayikaü sumanapupphapaņaü mahāraha¤ca a¤janaü nāgabhavanato nāgarājāno āharanti. Chaddantadaheyeva uņņhitassa sālino nava cāha sahassāni divase divase suvā āharanti. Måsikā nitthusa kaõe karonti ekopi khaõķataõķulo na hoti. Ra¤¤o sabbaņņhānesu ayameva taõķulo paribhogaü gacchati. Madhumakkhikā madhuü karonti. Kammārasālāsu acchā kåņaü paharanti. Dãpikā cammāni cālenti karavãka sakuõā āgattvā madhurassaraü vikujentā ra¤¤o balikammaü karonti. 

Imāhi iddhãhi samannāgato rājāeka divasaü suvaõõa saīkhalika baõdhanaü pesetvā catunnaü buddhānaü adhigata råpadassanaü kappāyukaü mahākāëa nāgarājānaü ānayitvā setacchattassa heņņhā mahārahe pallaīke nisãdāpetvā aneka satavaõõehi jalaja thalaja pupphehi suvaõõapupphehi ca påjaü katvā sabbālaīkāra patimaõķitehi ca soëasahi nāņaka sahassehi samantato parikkhipitvā ananta¤āõassa tāva me saddhammavara cakkavattino sammāsambuddhassa råpaü imesaü akkhãnaü āpāthaü karohãti nibbattāsãti anubya¤jana patimaõķitaü dvattiüsa mahā purisa lakkhaõa sassirãkatāya vikasita kamalupphala puõķarãka patimaõķitamiva salilatalaü tārāgaõaraüsijāla visaravipphutasobhāsamujjalamivagaganatalaü nãla-pãta-lohitādi bheda vicittavaõõaraüsi vinaddha byāmappabhā parikkhepa vilāsitāya sa¤jhappabhānurāga iõdadhanu vijjullatā parikkhittamiva kanakagiri sikharaü nānāvirāga vimalaketumālā samujjalitacārumatthakasobhaü nayanarasāyanamiva brahmadeva-manuja nāga-yakkha gaõānaü buddharåpaü passanto sattadivasaü akkhipåjaü nāma akāsi

Rājā kira abhisekaü pāpuõitvā tãõiyeva saüvaccharāni bāhiraka pāsaõķaü parigaõhi catutthe saüvacchare buddhasāsane pasãdinaü brāhmaõa jātiya pāsaõķāna¤ca paõķaraīga paribbājakāna¤ca saņņhisahassamattānaü niccabhattaü paņņhapesi.

Asoko pitarā pavattitaü dānaü attano antepure tatheva dadamāno ekadivasaü sãhapa¤jare ņhito upasama paribāhirena


[SL Page 031] [\x  31/]     

âcārena bhu¤jamāne asaüyatiõdriye avinita iriyāpathe disvā cintesi ãdisaü dānaü upaparikkhitvā yuttaņņhāne dātuü vaņņatiti evaü cintetvā amacce āha. Gacchatha bhaõe attano attano sādhusammate samaõa brāhmaõe antepuraü atiharatha, dānaü dassāmāti amaccā sādhu devāti ra¤¤o paņissutvā te te paõķaraīga paribbājakājãvaka nigaõņhādayo ānetvā ime mahārāja amhākaü arahantoti āhaüsu. 

Atha rājā antepure uccāvacāni āsanāni pa¤¤āpetva āgacchantåti vatvā āgatāgate āha attano attano anuråpe āsane nisãdathāti ekacce bhaddapãņhake ekacce phalakapãņhakese nisãdiüsu. Taü disvā rājā natthi etesaü antesāroti ¤atvā tesaü anuråpaü khādanãyaü bhojanãyaü datvā uyyojesi.

Evaü gacchante kāle eka divasaü sãhapa¤jare ņhito addasa nigrodha sāmaõeraü rājaīgaõena gacchantaü dantaü guttaü santiõdriyaü iriyāpatha sampannaü. Ko panāyaü nigrodho nāma, biõdusāra ra¤¤o jeņņhaputtassa sumanarāja kumārassa putto. Tatrāyaü ānupubbã kathā-biõdusāra ra¤¤o kira dubbalakāleyeva asoka kumāro attanā laddhaü ujjenirajjaü pahāya āgantvā sabbaü nagaraü attano hatthagataü katvā sumana rājakumāraü aggahesi.

Taü divasameva sumanassa rājakumārassa sumanā nāma devã paripuõõagabbhā ahosi. Sā a¤¤ātakavesena nikkhamitvā avidåre a¤¤ataraü caõķālagāmaü saõdhāya gacchanti, jeņņhaka caõķālassa gehato avidåre ekasmiü nigrodha rukkhe adhivatthāya devatāya ito sumaneti vahantiyā saddaü sutvā tassā samãpaü gatā devatā attano ānubhāvena ekaü sālaü nimmiõitvā ettha vasāhiti padāsi. Sā taü sālaü pāvisi. Gatadivaseyeva puttaü vijāyi.

Sā tassa nigrodha devatāya pariggahitattā nigrodhotveva nāmaü akāsi. Jeņņhaka caõķālo daņņhadivasatoppabhåti taü attano sāmidhãtaraü viya ma¤¤amāno nibaddhaü vaņņaü paņņhapesi. Rājadhãtā tattha satta vassāni vasi. Nigrodhakumāropi sattavassiko jāto tadā mahāvaruõatthero nāma eko arahā dārakassa hetusampadaü disvā viharamāno sattavassikodāni dārako kālo naü pabbājetunti cintetvā rājadhãtayā ārocāpetvā nigrodhakumāraü pabbājesi. Kumāro khuraggeyeva arahattaü pāpuõi. So ekadivasaü pātova sarãraü paņijaggitvā 

[SL Page 032] [\x  32/]      
âcariyupajjhānaü vattaü katvā pattacãvaramādāya mātuupāsikāya gehadvāraü gacchāmãti nikkhami mātu nivesanaņņhāna¤cassa dakkhiõadvārena nagaraü pavisitvā nagaramajjhena gantvā pācãnadvārena nikkhamitvā gantabbaü hoti tena ca samayena asoko dhammarājā pācãna disābhimukho sãhapa¤jare caīkamati. 

Taü khaõaüyeva sigrodho sāmaõero rājaīgaõaü pāpuõi santiõdriyo santamānaso yugamattaü pekkhamāno. Tena vuttaü. Ekadivasaü sãhapa¤jare ņhito addasa nigrodhasāmaõeraü rājaīgaõena gacchantaü dantaü guttaü santiõdriyaü iriyāpatha sampannanti. Disvā panassa etadahosi: ayaü jano sabbopi vikkhittacittohantamagapaņibhāgo, ayampana dārako avikkhittacitto ativiyassa alokita vilokitaü sammi¤jana pasāraõa¤ca sobhati, addhā etassa abbhantare lokuttaradhammo bhavissatãti ra¤¤o sahadassaneneva sāmaõere cittaü pasãdi. Pemaü saõņhahi kasmā? Pubbe kira pu¤¤a karaõakāle esa ra¤¤o jeņņhabhātā vāõijako ahosi. 

Atha rājā sa¤jātapemo sabahumāno sāmaõeraü pakkosathāti amacce pesesi aticirāyatãti puna dve tayo pesesi turitaü āgacchatåti sāmaraõero attano pakatiyā eva agamāsi rājā patiråpāsanaü ¤atvā nisãdathāti āha. Ito cito ca oloketvā natthidāni a¤¤o bhikkhuti samussita setacchattaü rājapaëlaīkaü upasaīkamitvā pattagahaõatthāya ra¤¤o ākāraü dassesi. Rājā taü pallaīkaü samãpaü gacchantaü disvā evaü cintesi. Ajjevadāni ayaü sāmaõero imassa gehassa sāmiko bhavissati. Sāmaõero ra¤¤o hatthe pattaü datvā pallaīkaü abharuhitvā nisãdi. 

Rājā attano atthāya sampāditaü sabbaü yāgu-kajjaka bhatta vikatiü upanāmesi. Sāmaõero attano yāpanamattameva sampaņicchi. Bhattakiccāvasāne rājā āha satthārā tumhākaü dinnovādaü jānāthāti jānami mahārāja ekadesenāti. Tāta, mayhampi naü kathehãti sādhu mahārājāti ra¤¤o anuråpaü dhammapade appamāda vaggaü anumodanatthāya abhāsi.

Rājā pana appamādo amatapadaü, pamādo maccuno padanti sutva ca, a¤¤ātaü tāta pariyosāpehãti āha anumodanāvasāne dvattiüsa dhurabhattāni labhitvā puna divase dvattiüsa bhikkhu gahetvā rājantepuraü pavisitvā bhattakiccamakāsi rājā a¤¤epi dvattiüsa bhikkhu tumhehi saddhiüyeva bhikkhaü gaõhantåti eteneva upāyena divase divase vaķķhāpente 


[SL Page 033] [\x  33/]     

Saņņhi sahassānaü brāhmaõa paribbājakānaü bhattaü upacchiõditvā anto nivesane saņņhisahassānaü bhikkhunaü niccabhattaü paņņhapesi, nigrodhatthera gateneva pasādena, nigrodhattheropi rājānaü saparisaü tãsu saraõesu pa¤casu ca sãlesu patiņņhāpetvā buddhasāsane pothujjanikena pasādena acalappasādaü katvā patiņņhāpesi. 

Puna rāja asokārāmaü nāma mahāvihāraü kārapetvā saņņhisahassānaü bhikkhånaü bhattaü paņņhapesi. Sakalajambudãpe caturāsãtiyā nagarasahassesu caturāsãti vihārasahassāni kārāpesi. Caturāsãti cetiyasahassa patimaõķitāni dhammeneva no adhammena, ekadivasaü kira rājā asokārāme mahādānaü datvā saņņhisahassa saīkhassa bhikkhusaīghassa majjhe nisajja saīghaü catåhi pavcayehi pavāretvā imaü pa¤haü pucchi bhante bhagavato desita dhammo nāma kittako hotãti. Mahārāja nava aīgāni, khaõdato caturāsãti dhammakkhaõdha sahassānãti. 

Rājā dhamme pasãditvā ekekaü dhammakkhaõdhaü ekekena vihārena påjessāmãti ekadivasameva channavuti koņidhanaü vissajjetvā amacce āõāpesi. Etha bhaõe ekekasmiü nagare ekamekaü vihāraü kārentā caturāsãtiyā nagarasahassesu caturāsãti vihārasahassāni kārāpethāti saya¤ca asokārāme asoka mahāvihāratthāya kammaü paņņhapesi.

Saīgho iõdaguttattheraü nāma mahiddhiyaü mahānubhāvaü khãõāsavaü navakammādhiņņhāyakaü adāsi. Thero yaü yaü na niņņhāti taü taü attano ānubhāvena niņņhāpesi. Evaü tãhi saüvaccharehi vihārakammaü niņņhāpesi. Ekadivasameva sabbanagarehi paõõāni āgamiüsu amaccā ra¤¤o ārocesuü. Niņņhitāni deva caturāsãti vihārasahassānãti atha rājā bhikkhusaīghaü upasaīkamitvā bhante mayā caturāsãti vihārasahassāni kāritāni dhātuyokuto labhissāmãti puca pucchi. 

Mahārāja dhātunidhānaü nāma atthãti suõoma. Na pana pa¤¤āyati asukāņņhāneti rājā rājagahe cetiyaü bhiõdāpetvā dhātuü apassanto paņipākatiyaü kāretvā bhikkhu-bhikkhuniyo-upāsaka-upāsikāyoti catasso parisā gahetvā vesāliü gato. Tatrāpi alabhitvā kapiëavatthuü, tatrāpi alabhitvā rāmagāmaü gato, rāmagāme nāgā cetiyaü bhiõdituü na adaüsu. Cetiye nipatita kuddālo khaõķākhaõķaü hoti evaü tatrāpi alabhitvā allakappaü-pāvaü-kusināranti sabbattha cetiyāti bhiõditvā dhātuü alabhitvā 


[SL Page 034] [\x  34/]     

Paņipākatikāni katvā rājagahaü gantvā catasso parisā sannipātetvā atthi kenaci sutapubbaü asukaņņhāne nāma dhātu nidhānanti pucchi.

Tattheko visaüvassa satiko thero asukaņņhāne dhātunidhānanti na jānāmi. Mayhaü pana pitāmahatthero mayi sattavassikakāle mālācaīgoņakaü gāhāpetvā ehi sāmaõera, asuka gacchantare pāsānathåpo atthi, tattha gacchāmāti gantvā påjetvā imaü ņhānaü upadhāretuü vaņņati sāmaõeroti āha. Ahaü ettakameva jānāmi mahārājāti āha. 

Rājā etadeva ņhānanti vatvā gacche harāpetvā pāsāõathåpaü paüsu¤ca apanetvā heņņhā sudhābhåmiü addasa. Tato sudha¤ca iņņhakāyo ca harāpetvā anupubbena pariveõā oruyha satta ratanavālikaü asãti hatthāni ca kaņņharåpāni samparivattantāni addasa. So yakkha dāsake pakkosāpetvā balikammaü kāretvāpi neva antaü na koņiü pannanto devatā namassamāno ahaü imā dhātuyo gahetvā caturāsãtiyā vihārasahassesu nidahitvā sakkāraü karomi mā devatā antarāyaü karentåti āha. 

Sakko devarājā cārikaü caranto taü disvā vissakammaü āmantetvā āha. Tāta, asoko dhammarājā dhātuyo nãharissāmãti pariveõaü otiõõo, gantvā kaņņharåpāni hārehãti so pa¤cacåëagāma dārakavesenāgantvā ra¤¤o purato dhanukahattho ņhatvā hāremi mahārājāti āha. Hara tātāti. Saraü gahetvā saõdhimhiyeva vijjhi, sabbaü vippakirãyittha

Atha rājā āci¤jane baddha ku¤cika muddikaü gaõhi, maõikkhaõdhaü passi, anāgate daëiddarājāno imaü maõiü gahetvā dhātånaü sakkāraü karontåti pana akkharāni disvā kujjhitvā mādisaü nāma rājānaü daëiddarājāti cattu yuttanti punappuna ghaņetvā dvāraü vicaritvā antogehaü paviņņho. Aņņhārasa vassādhikānaü dvinnaü vassasatānaü upari āropitadãpā tatheva pajjalanti niluppala pupphāni taü khaõaü āharitvā āropitāni viya, pupphasaõtharo taü khaõaü saõthato viya, gaõdhā taü muhuttaü piüsitvā ņhapitā viya. 

Rājā suvaõõapaņņaü gahetvā anāgate piyadāsonāma kumāro chattaü ussāpetvā asoko nāma dhammarājā bhavissati so imā dhātuyo gahetvā vitthārikā karissatãti vācetvā diņņho'haü ayyona mahākassapattherenāti vatvā vāmahatthaü ābhujitvā dakkhiõahatthena appoņhesi. 

So tasmiü ņhāne paricaraõaka dhātumattakameva ņhapetvā sesadhātuyo sabbā gahetvā dhātugharaü pubbe pihitanayeneva


[SL Page 035] [\x  35/]     

Pidahitvā sabbaü yathā pakatiyāva kāretvā upari pāsāõacetiyaü patiņņhāpetvā caturāsãtiyā vihārasahassesudhātuyo patiņņhāpesi evaü jambudãpatale asoko dhammarājā caturāsiti cetiya sahassāni kārāpesi. 

Sabbe thåpā sabbalokekadãpā
Sabbesaü ye saggamokkhāvahā ca, hitvā sabbaü kiccama¤¤aü janena 
Vaõdayyā te sabbathā sabbakālanti

Caturāsãti sahassa thåpakathā
 

12
Evaü asoko dhammarājā caturāsãti vihārasahassamahaü katvā mahāthero vaõditvā pucchi dāyādomhi bhante buddhasāsane'ti. Kissa dāyādo tvaü mahārāja, bāhirako tvaü sāsanassāti. Bhante channavutikoņidhanaü vissajjetvā caturāsãti vihārasahassāni sacetiyāni kārāpetvā ahaü na dāyādo, a¤¤e ko dāyādoti, paccaya dāyako nāma tvaü mahārāja, yo pana attano putta¤ca dhãtara¤ca pabbājeti, ayaü sāsane dāyādo nāmāti. 

Evaü vutte asoko rājā sāsane dāyādabhāvaü patthayamāno avidåre ņhitaü mahiõdakumāraü disvā sakkhissasitvaü tāta pabbajitunti āha. Kumāro pakatiyā pabbajitukāmo ra¤¤o vacanaü sutvā ativiya pāmojjajāto pabbjāmi deva, maü pabbājetvā sāsane dāyādo hothāti āha tena ca samayena rājadhãtā saīghamittāpi tasmiü ņhāne ņhitā hoti taü disvā āha-'tvampi amma pabbajituü sakkhissasã'ti, sādhu tātāti sampaņicchi. 
Rājā putta na manaü labhitvā pahaņņhacitto bhikkhusaīghaü upasaīkamitvā bhante ime dārake pabbājetvā maü sāsane dāyādaü karothāti saīgho ra¤¤o vacanaü sampaņicchitvā kumāraü moggaliputta tissattherena upajjhāyena mahādevattherena ca ācariyena pabbajjāpesi. Majjhantikattherena ācariyena upasampādesi upasampadāmālakeyeva sahapaņisambhidāhi arahattaü pāpuõi. 

Saīghamittāyapi rājadhãtāya ācariyā āyupālattheri nāma, upajjhāyā pana dhammapālattherã nāma ahosi. Atha mahiõdatthero upasampanna kālatoppabhåti attano upajjhāyasseva santike dhamma¤ca vinaya¤ca pariyāpuõanto dvepi saīgitiyo āruëhaü tipiņaka saīgahãtaü sāņņhakathaü theravādaü tiõõaü vassānaü abbhantare uggahetvā attano upajjhāyassa antevāsikānaü sahassamattānaü bhikkhånaü pāmokkhaü ahosi. 
 
[SL Page 036] [\x  36/]     

Tena kho pana samayena moggaliputtatissatthero kattha nu kho anāgate sāsanaü suppatiņņhitaü gaveyyāti upaparikkhanto paccantimesu janapadesu suppatiņņhitaü bhavissatãti ¤atvā tesaü tesaü bhikkhånaü bhāraü katvā te te bhikkhu tattha tattha pesesi. 

Majjhantikattheraü kasmãra gaõdhāra raņņhaüpesesi tvaü etaü raņņhaü gantvā tattha sāsanaü patiņņhāpehãti mahādevattheraü tatheva vatvā mahiüsakamaõķalaü pesesi. Rakkhitattheraüvanavāsãü, yonakadhammarakkhitattheraü aparantakaü, mahādhammarakkhitattheraü mahāraņņhaü mahārakkhitattheraü yonaka lokaü. Majjhimattheraü himavantadesa bhāgaü, soõattheraü-uttaratthera¤ca suvaõõabhåmiü. 
Attano saddhivihārikaü mahiõdattheraü iņņiyattherena uttiyattherena bhaddasālattherena sambalattherena ca saddhiü tambapaõõidãpaü gantvā ettha sāsanaü patiņņhāpethāti. Sabbepi taü taü disābhāgaü gacchantā attapa¤camā agamiüsu sabbepi therā gatagataņņhāne manusse pasādetvā sāsanaü patiņņhāpesuü. 

Mahiõdatthero pana tambapaõõidãpaü gantvā sāsanaü patiņņhāpehãti upajjhāyena bhikkhusaīghena ca ajjhiņņho kālo nu kho me tambapaõõidãpaü gantuü noti upadhārento muņasãvara¤¤o mahallakabhāvaü cintesi. Ayaü mahārājā mahallako, na sakkā imaü gaõhitvā sāsanaü paggahetuü, idāni panassa putto devānampiyatisso rajjaü kāressati. Taü gaõhitvā sakkā bhavissati sāsanaü paggahetuü, haõda yāva so samayo āgacchati tāva ¤ātake olokema, puna'dāni imaü janapadaü āgaccheyyāma vā na vāti. 

So evaü cintetvā upajjhāya¤ca bhikkhusaīgha¤ca vaõditvā asokārāmato nikkhamma tehi iņņiyādãhi catåhi therehi saīghamittāya puttena sumanasāmaõerena bhaõķukenaka ca upāsakena saddhiü rājagahanagara upavattake dakkhiõa girijanapade cārikaü caramāno ¤ātake olokento cha māse atikkāmesi athānupubbena mātunivesanaņņhānaü veņisa nagaraü nāma sampatto sampatta¤ca pana theraü disvā theramātā devã pāde sirasā vaõditvā bhikkhaü datvā theraü attanā kataü veņisagiri vihāraü nāma āropesi.

Thero tasmiü vihāre nisanno cintesi amhākaü idha kattabba kiccaü niņņhitaü. Samayo nu kho idāni laīkādipaü gantunti. Tato cintesi-anubhavatu tāva me pitarā pesitaü


[SL Page 037] [\x  37/]      
Abhisekaü devānampiyatisso ratanattayaguõa¤ca suõātu, chaõattha¤ca nagarato nikkhamitvā missakapabbataü abhiråhatu tadā taü tattha dakkhissāmāti. Athāparaü ekamāsaü tattheva vāsaü kappesi.

Māsātikkame sakkodevānamiõdo mahiõdattheraü upasaīkamitvā etadavoca. 'Kālakato bhante muņasãvarājā, idāni devānampiyatissa rājā rajjaü kāreti. Sammāsambuddhena ca tumhe vyākatā anāgate mahiõdo nāma bhikkhu tambapaõõidãpaü pasādessatã'ti. Tasmā tiha vo bhante kālo dãpavaraü gamanāya, ahampi vo sahāyo bhavissāmã.

Thero tassa vacanaü sampaņicchitvāattasattamo veņisa pabbatavihārā vehāsaü uppatitva anurādhapurassa puratthimāya disāya missakapabbate patiņņhahi yaü etarahi cetiyapabbatotipi sa¤jānanti tassamiü divase tambapaõõidipe jeņņhamåla nakkhattaü nāma hoti rājā nakkhattaü ghosāpetvā chaõaü karothāti amacce āõāpetvā cattālãsa purisa sahassaparivāro nagarambhā nikkhamitvā yena missakapabbato tena pāyāsi migavaü kãëitukāmo atha tasmiü pabbate adhivatthā devatā ra¤¤o there dassessāmãti rohita migaråpaü gahetvā avidåre tiõapaõõāni khādamānā viya carati. 

Rājā disvā ayuttaü dāni pamattaü vijjhitunti jãyaü poņhesi. Mago ambatthalamaggaü gahetvā palāyituü ārabhi rājāpi piņņhito piņņhito anubaõdhanto ambatthalameva āruhi. Migo therānaü avidåre antaradhāyi. 

Mahiõdatthero rājānaü avidåre āgacchantaü 'mamaü yeva rājā passatu, mā itare'ti adhiņņhahitvā 'tissa! Tissa! Ito ehã'ti āha. Rājā sutvā cintesi-imasmiü tambapaõõidãpe jāto maü tissoti nāmaü gahetvā ālapituü samattho nāma natthi. Ayampana chinnabhinnapaņadharo bhaõķukāsāva vasano maü nāmena ālapati, ko nu kho ayaü bhavissati manusso vā amanusso vāti. Thero āha. 

Samaõā mayaü mahārāja - dhammarājassa sāvakā,
Taveva anukampāya - jambudãpā idhāgatāti.

Tena samayena devānampiyatissa rājā ca asokadhammarājā ca adiņņha sahāyakā honti. Devānampiyatissa ra¤¤e ca pu¤¤ānubhāvena chātapabbatapāde ekasmiü veëugumbe tisso veëuyaņņhiyo nibbattiüsu ekā latāyaņņhi nāma, ekā pupphayaņņhi nāma ekā sakuõayaņņhi nāma. Tāsu latāyaņņhi sayaü rajatavaõõā hoti taü alaīkaritvā uppannalatā ka¤cana vaõõā khāyati pupphayaņņhiyaü 

[SL Page 038] [\x  38/]     

Pana nãla-pãta-lohita-odāta-kāëavaõõāni pupphāni sucibhattavaõņa patta ki¤jakkhā hutvā khāyanti sakuõayaņņhiyaü haüsakukkuņa-jãvaüjãvakādayo sakuõā nānāppakārāni ca catuppadāni sajãvāni viya khāyanti samuddatopissa muttā-maõi-veëuriyādi anekavihitaü ratanaü uppajji. 

Tambapaõõiyaü pana aņņhamuttaü uppajjiüsu-bhayamuttā gajamuttā rathamuttā āmalakamuttā calayamuttā aīgulãveņhakamuttā kakudhaphalamuttā pākatikamuttāti so tā ca yaņņhiyo tā ca muttāyo a¤¤ca bahuü ratanaü asokassa dhammara¤¤o paõõākāratthāya pesesi. Asokopi pasãditvā pa¤ca rājakakudhabhaõķāniceva a¤¤e ca abhisekatthāya bahåpaõõākāre pahiõi. Na kevala¤ca etaü āmisa paõõākāraü, imaü kira dhamma paõõākārampi pesesi. 

"Ahaü buddha¤ca dhamma¤ca-saīgha¤ca saraõaü gato, 
Upāsakattaü vedesiü-sakyaputtassa sāsane,

Imesu tãsu vatthåsu-unnamesu naruttama,
Cittaü pasādayitvāna-saddhāya saraõaü vajā'ti."

Rājā avirasutaü sāsanapavattiü anussaramāno therassa taü "samaõāmayaü mahārāja dhammarājassa sāvakā"ti vacanaü sutvā ayyā nu kho āgatāti tāvadeva āvudhaü nikkhipitvā ekamantaü nisãdi sammodanãyaü kathaü kathayamāno, sammodanãyakathaü kurumāne yeva tasmiü tānipi cattālãsa purisasahassāni āgantvā taü parivāresuü. Tadā thero itarepi jane dassesi.

Rājā disvā ime kadā āgatāti pucchi mayā saddhiüyeva mahā rājāti. Idāni pana jambudãpe a¤¤¤opi evaråpā samaõā santãti. Mahārāja etarahi jambudãpo kāsāva pajjoto isivātaparivāto, tasmiü-

"Te vijjā iddhipattā ca cetopariyāya kocidā,
Khãõāsāva arahanto-bahå buddhassa sāvakāti"

Atha rājā bhante sve rathaü pesessāmi. Taü abhiråhitvā āgaccheyyāthāti vatvā pakkākami thero acirapakkantassa ra¤¤o sumaõasāmaõeraü āmantesi ehi tvaü sumana dhammasavanakālaü ghosehãti sāmaõero abhi¤¤āpādakaü catutthajjhānaü samāpajjitvā vuņņhāya adhiņņhahitvā samāhitena cittena sakalatambapaõõidãpaü sācento dhammasavanakālaü ghosesi.

Sāmaõerassa saddaü sutvā bhummā devatā saddamanussāvesu, etenupāyena yāva brahmalokā saddo abbhugga¤chi. Tena


[SL Page 039] [\x  39/]     

Saddena mahādevatā sannipāto ahosi thero mahantaü devatā santipātaü disvā samacittasuttantaü kathesi. Kathā pariyosāne asaīkheyyānaü devānaü dhammābhisamayo ahosi. Bahå nāga supaõõā ca saraõesu patiņņhahiüsu. Atha tassā rattiyā accayena rājā therānaü rathaü pesesi. Therā na mayaü rathaü āruhāma. Gaccha tvaü, pacchā mayaü āgacchissāmāti vatvā vehāsaü abbhuggantvā anurādhapurassa pacchimadisāya paņhamaka cetiyaņņhāne otariüsu. 

Rājāpi sārathiü pesetvā anto nivesane maõķapaü paņiyādetvā cintesi 'nisãdissanti nu kho ayyā āsane na nisãdissantã"ti. Tassevaü cintayantasseva sārathi nagaradvāraü patvā addasa there paņhamataraü āgantvā kāyabaõdhanaü baõdhitvā cãvaraü pārupante, disvā ativiya pasannamānaso hutvā āgantvā ra¤¤o ārocesi āgatā deva therāti.

Rājā rathaü āruëhāti pucchi na āråëhā deva, api ca pacchato nikkhamitvā paņhamataraü āgantvā pācãnadvāre ņhitāti. Rājā rathaü na ārubhiüsåtã sutvā tena hi bhaõe bhummattharaõa saīkhepena āsanāni pa¤¤āpethāti vatvā paņipathā āgamāsi amaccā paņhaviyaü taņņikaü pa¤¤āpetvā upari kojavakādãni vicittattharaõāni pa¤¤āpesuü rājāpi gantvā there vaõditvā mahiõdattherassa hatthato pattaü gahetvā mahatiyā påjāya ca sakkārena ca there paõãtena khādanãyena bhojanãyena sahatthā santappetvā anulādevã pamukhā pa¤ca itthisatāni therānaü abhivādanaü påjāsakkāra¤ca kāronatåti pakkosāpetvā ekamantaü nisãdi. Thero ra¤¤o saparijanassa dhammaratanavassaü vassento petavatthuü-vimānavatthuü-saccasaüyutta¤ca kathesi. Taü sutvā tānipi pa¤ca itthisatāni sotāpattiphalaü sacchikariüsu. 

Tadā nāgarā therānaü guõe sutvā there daņņhuü na labhāmāti upakkosanti atha rājā idha okāso natthãti cintetvā, 'gacchatha bhaõe hatthisālaü paņijaggitvā vālukaü okiritvā pa¤cavaõõāni pupphāni vikiritvā vitānaü baõdhitvā maīgala hatthiņņhāne therānaü āsanāni pa¤¤āpethā'ti āha, amaccā tathā akaüsu. 

Thero tattha gantvā nisãditvā devadåtasuttantaü kathesi kathā pariyosāne pāõasahassaü sotāpattiphale patiņņhahi tathā hatthisālā sambādhāti dakkhiõadvāre naõdanuyyāne āsanaü pa¤¤āpesuü. Thero tattha nisãditvā āsivisopama suttantaü kathesi. Tampi sutvā pāõasahassaü sotāpattiphalaü paņilabhi evaü 

[SL Page 040] [\x  40/]     

âgatadivasato dutiyadivase aķķhateyyānaü pāõasahassānaü dhammābhisamayo ahosi. 

Therassa naõdanavane āgatāgatāhi kulitthãhi kulasuõhāhi kulakumārãhi saddhi samodamānasseva sāyaõhasamayo jāto, thero kālaü sallakkhetvā gacchāmi'dāni missaka pabbatanti uņņhahi. Amaccā mahāmeghavanuyyāne there vāsesuü rājāpi kho tassā rattiyā accayena therassa samãpaü gantvā sukhasayitabhāvaü pucchitvā kappati bhante bhikkhusaīghassa ārāmoti pucchi. Thero kappati mahārājāti āha. 

Rājā tuņņho suvaõõa bhiükāraü gahetvā therassa hatthe udakaü pātetvā mahāmeghavanuyyānaü adāsi thero punadivasepi rājageheyeva bhu¤jitvā naõdanavane anamataggiyāni kathesi. Puna divase aggikkhaõdhopama suttantaü kathesi. Eteneva upāyena satta divasāni kathesi aķķha nacamānaü pāõasahassānaü dhammābhisamayo ahosi. Sattame divase pana thero antopure ra¤¤o appamāda suttantaü kathayitvā cetiyagirimeva agamāsi. 

Atha kho rājā thero āyācito sayamevāgato, tasmā tassa anāpucchā gamanampi bhaveyyāti cintetvā rathaü abhiråhitvā, cetiyagiriü agamāsi mahatā rājānubhāvena gantvā therānaü santikaü upasaīkamanto ativiya kilantaråpo hutvā upasaīkami. Tato naü thero āha kasmā tvaü mahārāja evaü kilama māno āgatoti. Tumhe mama gāëhaü ovādaü datvā idāni gantukāmā nukhoti jānanatthaü bhanteti. Na mayaü mahārāja gantukāmā, api ca vassupanāyika kālonamāyaü samaõena nāma vassupanāyikaü ņhānaü ¤ātuü vaņņatãti. Rājāpi kho taükhaõaüyeva karaõķaka cetiyaīgaõaü parikkhipitvā aņņhasaņņhiyā leõesu kammaü paņņhapetvā nagarameva agamāsi.

Tepi thero mahājanaü ovadamānā cetiyagirimhi vassaü vasiüsu. Athāyasmā mahāmahiõdo vutthavasso pavāretvā kattikapuõõamāyaü uposathadivase rājānaü etadavoca ciradiņņho no mahārāja sammāsambuddho abhivādana paccupaņņhāna a¤jali kamma sāmãci kamma karaõaņņhānaü natthi, tenamhaü ukkaõņhitāti tanu bhante tumhe avocuttha parinibbuto sammāsambuddhoti ki¤cāpi mahārāja parinibbuto, athassa sarãradhātuyo tiņņhantãti. A¤¤ā tambhante thåpaü patiņņhāpemi bhåmibhāgaü vicinathāti. Api ca dhātuyo kuto lacchāmãti sumanena saddhiü mantehi mahārājāti rājā sumanaü upasaīkamitvā pucchi'kutodāni bhantedhātuyo lacchāmā'ti


[SL Page 041] [\x  41/]     

Sumano āha-appossukko tvaü mahārāja, vãthiyo sodhāpetvā dhaja patāka puõõaghaņādãhi alaīkārāpetvā saparijjano uposathaü samādiyitvā sabbatālāvacare upaņņhapetvā maīgalahatthiü sabbālaīkārehi patimaõķitaü kāretvā upari vassa setacchattaü ussāpetvā sāyaõhasamaye mahānāgavanuyyānābhimukho yā hi addhā tasmiü ņhāne dhātuyo lacchasiti, rājā sādhåti sampaņicchi. Thero cetiyagirimeva agamiüsu. 

Tatrāyasmā mahiõdatthero sumana sāmaõeramāha- gaccha tvaü sāmaõera jambudãpe ayyakaü asokadhammarājānaü upasaīkamitvā mama vacanena evaü vadehi 'sahāyo te mahārāja devānampiya tisso buddhasāsane pasanno thåpaü patiņņhāpetukāmo tumhākaü kira hatthe bhagavato paribhuttapatto cevadhātu ca atthi, tamme dethā'ti taü gahetvā sakkaü devarājānaü upasaīkamitvā tumhākaü kira mahārāja hatthe dve dhātuyo atthi dakkhiõadāņhā ca dakkhiõakkhaka¤ca, tatotumhe dakkhiõadāņhaüpåjetha, dakkhiõakkhakaü pana mayhaü dethāti, eva¤ca naü vadehi kasmā tvaü mahārāja amhe tambapaõõidãpaü pahiõitvā pamajjitthāti. 

Sādhu bhanteti kho sumano therassa vacanaü sampaņicchitvā tāvadeva pattacãvaramādāya vehāsamabbhuggantvā pāņaliputtadvāre oruyha ra¤¤o santikaü gantvā tamatthaü ārocesi rājā tuņņho sāmaõerassa hatthato pattaü gahetvā bhojetvā bhagavato pattaü gaõdhehi ubbaņņetvā varamuttasadisānaü dhātånaü påretvā adāsi. 

So tuü gahetvā sakkaü devarājānaü upasaīkami sakko devārājā sāmaõeraü disvā kiü bhante sumana āhiõķasãti āha. Tvaü mahārāja amhe tambapaõõidãpaü pahiõitvā kasmā pamajjasãti, tappamajjāmi bhante, vadehi kiü karomãti. Tumhākaü kira hatthe dve dhātuyo atthi dakkhiõadāņhā ca dakkhiõakkhaka¤ca, tato tumhe dakkhiõadāņhaü påjetha dakkhiõakkhakaü pana mayhaü dethāti. Sādhu bhanteti kho sakko devānamiõdo yojanappamānaü maõithåpaü ugghāņetvā dakkhiõakkhakaü nãharitvā sumanassa adāsi. 

So taü gahetvā cetiyagirimhiyeva patiņņhāsi atha kho mahiõdapamukhā sabbe te mahānāgā asokadhammarājena dinna dhātuyo cetiyagiriyamhiyeva patiņņhāpetvā dakkhiõakkhakaü ādāya vaķķhamānakacchāyāya mahānāga vanuyyānamagamaüsu. Rājāpi kho sumanena vuttappakāraü påjāsakkāraü katvā hatthikkhaõdhavaragato sāyaü maīgalahatthimatthake setacchattaü dhārayamāno mahānāga vanuyyānaü sampāpuõi. 

[SL Page 042] [\x  42/]     

Athassa etadahosi- sace ayaü sammāsambuddhassa dhātu, chattaü apanamatu, maīgalahatthi jaõõukehi bhåmiyaü patiņņhāhatu, dhātu caīgoņakaü mayhaü matthake patiņņhahatåti saha ra¤¤o cittuppādena chattaü apanami hatthijaõõukehi patiņņhahi dhātucaīgoņakaü ra¤¤o matthake patiņņhahi rājā amatenevābhisittagatto paramena pãtipāmojjena samannāgato hutvā pucchi dhātuü bhante kiü karomãti. Hatthikumbhiyeva tāva mahārāja ņhapehãti. Rājā dhātuvaīgoņakaü hatthikumbhe ņhapesi. Pamudito nāgo ku¤canādaü nadi mahāmegho uņņhahitvā pokkharavassaü vasisi ukadapariyantaü katvā mahābhåmicālo ahosi paccantepi nāma sammāsambuddhassa dhātuyo patiņņhahissantãti. 

Atha so hatthināgo aneka tālāvacaraparivuto ativiya uëārena påjāsakkārena sakkariyamāno pacchimadisābhimukho hutvā apasakkanto yāva nagarassa puratthima dvāraü tāva gantvā puratthimena dvārena nagaraü pavisitvā sakalanagare uëārāya påjāya kayirāmānāya dakkhiõadvārena nikkhamitvā thåpārāmassa pacchimadisābhāge pabhejavatthu nāma kira atthi tattha gantvā puna thåpārāmābhimukho eva paņinivatti. So ca purimakānaü tiõõaü sammāsambuddhānaü dhammakarakaü kāyabaõdhanaü udakasāņãkaü patiņņhāpetvā katacetiyaņņhānaü hotã. Tadetaü vinaņņhesupi cetiyesu devatānubhāvena kaõņaka samākiõõasākhāhi nānāgacchehi parivutaü tiņņhati. Mā naü koci ucciņņhā suvimala kacavarehi saõdusesãti. 

Atha tassa hatthino purato gantvā rājapurisā sabba gacche chiõditvā bhåmiü sodhetvā taü hatthatalasadisaü akaüsu. Hatthināgo gantvā taü ņhānaü purato katvā tassa pacchimadisābhāge bodhirukkhaņņhane aņņhāsi. Athassa matthakato dhātuü oropetuü ārabhiüsu nāgo oropetuü na deti. Theraü pucchi, kasmā bhante nāgo dhātuü oropetuü na detãti 
âruëhaü mahārāja oropetuü na vaņņatiti. Tasmi¤ca kāle abhayavāpiyā udakaü jinnaü hoti samantā bhåmi phalitā suuddharā mattikapiõķā. Tato mahājano sãghasãghaü mattikaü āharitvā hatthakumbhappamāõaü vatthumakāsi. Tāvadeva thåpakaraõatthaü iņņhikā kātuü ārabhiüsu. Yāva iņņhikā pariniņņhanti tāva hatthināgo katipāhaü divā bodhirukkhaņņhāne hatthisālāyaü tiņņhati. Rattiyaü thåpapatiņņhāna bhåmiyaü pariyāyati. 

Atha vatthuü vināpetvā rājā theraü pucchi, kãdiso bhante thåpo kātabboti. Vãhirāsi sadiso mahārājāti, sādhu bhanteti rājā 

[SL Page 043] [\x  43/]     

Jaīghappamāõaü thåpaü cināpetvā dhātuoropanatthāya mahāsakkāraü kāresi. 

Tato sakalanāgarā ca jānapadā ca dhātumha dassanatthaü santipatiüsu sannipatite ca tasmiü mahājane dasabalassa dhātu hatthikumbhato sattatālappamānaü vehāsamabbhuggantvā yamakapāņihāriyaü dassesi. Tehi tehi dhātuppadesehi chabbaõõaraüsiyo udakadharā ca aggikkhaõdhā ca pavattanti. Sāvatthiyaü gaõķambamåle bhagavatā dassita pāņihāriya sadisaü eva pāņihāriyaü ahosi. Ta¤ca kho neva therānubhāvenana devatānubhāvena, api ca kho buddhānaü yeva ānubhāvena bhagavā kira dharamānova adhiņņhāsi - tambapaõõidãpe anurādhapurassa dakkhiõadisābhāge purimakānaü tiõõaü buddhānaü cetiyaņņhāne mama dakkhiõakkhakadhātu patiņņhāna divase yamakapāņihāriyaü hotåti. 

Evaü acintiyā buddhā-buddhadhammā acintiyā,
Acintiyesu pasannānaü-vipāko hoti acintiyoti. 

Dhātusarãrato nikkhanta udakaphusitehi sakalehi tambapaõõidãpatale na koci aphuņņhokāso nāma ahosi. Evamassa taü dhātu sarãraü udakaphusitehi tambapaõõitthalassa paridāhaü våpasametvā mahājanassa pāņihāriyaü dassetvā otaritvā ra¤¤o matthake patiņņhāsi rājā saphalaü manussattapaņilābhaü ma¤¤amāno mahantaü sakkāraü katvā dhātuü patiņņhāpesi. Saha dhātupatiņņhānena mahābhåmicālo ahosi niņņhite pana thåpe rājā ca rājā bhātikā ca deviyo ca de-nāga-yakkhānaü vimbhayakaraü paccekaü thåpamakaüsu.

Evaü jino dhātusarãrakena
Gato pi santiü janatāhita¤ca
Sukha¤ca dhammā bahudhā kareyya
ōhito hi nāthonukaraü kareyya

Sādhujana manopasādanatthāya kate thåpavaüse thåpārāma kathā, 

13
Niņņhitāya pana dhātupåjāya patiņņhite dhātuvare mahiõdatthero mahāmeghavanuyyānameva gantvāvāsaü kappesi. Tasmiü kho pana samaye anulādevã pabbajitukāmā hutvā ra¤¤o ārocesi. Rājā tassā vacanaü sutvā theraü etadavoca: bhante anulādevã pabbajitukāmā, pabbājetha nanta na mahārāja amhākaü mātugāmaü pabbājetuü kappati. Pāņaliputte pana mayhaü bhagini saīghamittā therã nāma atthi, taü pakkosāpehi mahārāja, imasmi¤ca dãpe


[SL Page 044] [\x  44/]      
Purimakāna¤ca tiõõaü sammāsambuddhānaü bodhi patiņņhaüsi amhākampi bhagavato sarasa raüsijāla vissajjanakena bodhinā patiņņhātabbaü, tasmā sāsanaü pahiõeyyasi yathā saīghamittā bodhiü gahetvā āgaccheyyāti. 

Rājā therassa vacanaü sampaņicchitvā amaccehi saddhiü mantento ariņņhaü nāma attano bhāgineyyaü āha sakkhissasi tvaü tāta pāņalãputtaü gantvā mahābodhinā saddhiü ayyaü saīghamittattheriü ānetunti sakkhissāmi deva sace me pabbajjaü anujānissasãti. 

Gaccha tāta theriü ānetvā pabbajjāhãti. So ra¤¤o ca therissa ca sāsanaü gahetvā therassa adhiņņhānavasena ekadivase na jambukolapaņņanaü gantvā nāvaü abhiråhitva samuddaü atikkamitvā pāņalãputtaü gantvā ra¤¤o sāsanaü ācikkhi-putto te deva mahiõdathero evamāha. Sahāyassa kira te devānampiyatissassa bhātujāyā anulādevã nāma pabbajitukāmā, taü pabbājetuü ayyaü saīghamittattheriü pahiõeyyātha, ayyāya eva ca saddhiü mahābodhinti. 

Therassa sāsanaü ārocetvā saīghamittattheriü upasaīkamitvā evamāha. Ayye tumhākaü bhātā mahiõdatthero maü tumhākaü santikaü pesesi devānampiyatissa ra¤¤o bhātujāyā anulādevã nāma pa¤cahi ka¤¤āsatehi pa¤cahi ca antepurisā satehi saddhiü pabbajitukāmāti, taü kira āgantvā pabbājethāti. 

Sā tāva deva turita turitā gantvā ra¤¤ā taimatthaü ārocetvā gacchāmahaü mahārāja tambapaõõidãpanti āha.

Tena hi amma mahābodhiü gahetvā gacchāhãti vatvā pāņalãputtato yāva mahābodhi tāva maggaü paņijaggāpetvā sattayojanāyāmaya tiyojana vitthatāya mahatiyā senāya pāņaliputtato nikkhamitvā ariyasaīghaü ādāya mahābodhisamãpaü agamāsi.

Senāya samussita dhajapatākaü nānāratana vicittaü anekālaīkāra patimaõķitaü nānāvidha kusuma samākiõõaü aneka turiya saüghraņņhaü mahābodhiü parikkhipi tato rājā puppha-gaõdha-mālādãhi påjetvā tikkhattuü padakkhiõaü katvā aņņhasu ņhānesu vaõditvā uņņhāya a¤jalimpaggayha ņhatvā saccavacanakiriyāya bodhiü gaõhitukāmo ratanapãņhaü āruyha tulikaü gahetvā manosilāya lekhaü katvā yadi mahābodhinā laīkādãpe patiņņhātabbaü, yadi cāhaü buddhasāsane nibbematiko bhaveyyaü, mahābodhi sayameva imasmiü suvaõõakaņāhe patiņņhahatåti saccakiriyamakāsi saha 


[SL Page 045] [\x  45/]     

Saccakiriyāya bodhisākhā manosilāya paricchinnaņņhānehi chiõditvā gaõdha kalala pårassa suvaõõakaņāhassa upari aņņhāsi.

Tato rājā mahābodhiü bodhimaõķato mahantena sakkārena pāņalãputtaü ānetvā sabbaparihārāni datvā mahābodhiü gaīgāya nāvaü āropetvā sayampi nagarato nikkhamitvā vi¤jhāņaviü samatikkamma anupubbena sattadivasehi tāmalittiü anuppatto antaramagge deva-nāga-manussā uëāraü mahābodhi påjamakaüsu.

Rājāpi samuddatãre sattadivasāni mahābodhiü ņhapetvā mahantaü sakkāraü katvā bodhimpi saüīghamittattherimpi saparivāraü nāvaü āropetvā gacchati vatare dasabalassa sarasa raüsijālā mu¤camāno mahābodhi rukkhoti kaõditvā a¤jalimpaggahetvā assåni pavattayamāno aņņhāsi sāpi kho mahābodhi samaråëhanāvā passato passato mahārājassa mahāsamuddatalaü pakkhaõdi mahāsamuddepi samantā yojanaü vãci våpasantā pa¤cavaõõāni padumāni pupphitāni antalikkhe dibbaturiyāni vajjiüsu ākāse jala thala sannissitāhi devatāhi pavattitā ativiya uëāra påjā ahosi. Evaü mahatiyā påjāya sā nāvā jambukolapaņņanaü pāvisi.

Devānampiyatissa mahārājāpi uttaradvārato paņņhāya yāva jambukolapaņņanā maggaü sodhāpetvā alaīkārāpetvā nagarato nikkhamana divase uttaradvāra samãpe saddasālāvatthusmiü ņhito tāya vibhåtiyā mahāsamudde āgacchantaüyeva mahābodhiü therassānubhāvena disvā tuņņhamānaso nikkhamitvā sabbaü maggaü pa¤cavaõõehi pupphehi okiranto antarantarā pupphaagghiyāni ņhapento ekāheneva jambukolapaņņanaü gantvā sabbatālāvacara parivuto puppha dhåpagaõdhādãhi påjayamāno galappamaünaü udakaü oruyha āgato vata redasabalassa sarasa raüsijālaü vissajjanako bodhirukkhoti pasannacitto mahābodhiü ukkhipitvā uttamaīge sirasmiü patiņņhapetvā mahābodhiü parivāretvā āgatehi soëasahi jātisampannakulehi saddhiü samuddato paccuttaritvā samuddatãre bodhiü ņhapetvā tãõi divasāni sakala tambapaõõi rajjena påjesi. 

Atha catutthe divase mahābodhiü ādāya uëāraü påjaü kurumāno anupubbena anurādhapuraü sampatte anurādhapurepi mahāsakkāraü katvā cātuddasã divase vaķķhamānakacchāyāya mahābodhiü uttaradvārena pavesetvā nagaramajjhana atiharitvā dakkhiõadvārena nikkhamitvā dakkhiõadvārato pa¤cadhanu satike ņhāne yattha
 
[SL Page 046] [\x  46/]     

Amhākaü sammāsambuddho nirodha samāpattiü samāpajjitvā nisãdi. Purimakā ca tayo sammāsambuddhā samāpattiü appetvā nisãdiüsu. Yattha ca kakusaõdhassa bhagavato sirãsabodhi, konāgamanassa bhagavato udumbarabodhi, kassapassa bhagavato nigrodhabodhi, patiņņhāpesi -tasmiü mahāmeghavanuyyānassa tilakabhåte katabhåmi parikamme rājavatthudvārakoņņhakaņņhāne mahābodhiü patiņņhāpesi. 

Evaü laīkāhitatthāya-sāsanassaca vuddhiyā,
Mahāmeghavane ramme-mahābodhi patiņņhitoti. 

Bodhi āgamana kathā

14
Anulādevã pa¤cahi ka¤¤āsatehi pa¤cahi antepurisā satehãti mātugāmasahassena saddhiü saīghamittattheriyā santike pabbajitvā nacirasseva saparivārā arahatte patiņņhāsi. Ariņņhopi kho ra¤¤o bhāgineyyo pa¤cahi purisa satehi saddhiü therassa santike pabbajitvā saparivāro nacirasseva arahatte patiņņhāsi. Athekadivasaü rājā bodhiü vaõditvā therena saddhiü thåpārāmaü gacchati. Tassa lohapāsādaņņhānaü sampattassa purisā pupphāni āhariüsu rājā therassa pupphāni adāsi. Thero pupphehi lohapāsādaņņhānaü påjesi pupphesu bhåmiyā patita mattesu mahābhåmicālo ahosi:

Rājā kasmā bhante bhåmi calitāni pucchi. Imasmiü mahārāja okāse anāgate saīghassa uposathāgāraü bhavissati. Tassetaü pubbanimittanti āha. Puna tassa mahācetiyaņņhānaü sampattassa campaka pupphāni abhihariüsu. Tānipi rājā therassa adāsi. Thero mahācetiyaņņhānaü pupphehi påjetvā vaõdi tāvadeva mahāpaņhavã saükampi. Rājā bhante kasmā paņhavã kampitthāti pucchi. Mahārāja imasmiü ņhāne anāgate buddhassa bhagavato asadiso mahāthåpo bhavissati. Tassetaü pubbanimittanti āha. Ahameva karomi bhanteti. Alaü mahārāja tumhākaü a¤¤aü bahuü kammaü atthi. Tumhākaü pana nantā duņņhagāmaõã abhayo nāma kāressatãti. 

Atha rājā sace bhante mayhaü nantā karissati. Kataüyeva mayāti dvādasahatthaü pāsāõatthamhaü āharāpetvā devānampiyatissa ra¤¤o nattā duņņhagāmaõi abhayo nāma imasmiü padese thåpaü karotãti akkharāni likhāpetvā patiņņhāpesãti atha devānampiyatissarājā cetiyapappate nihitā sammāsambuddha bhutta patta påretvā āhaņā dhātuyohatthikkhaõdhena āharāpetvā


[SL Page 047] [\x  47/]     

Sakalatambapaõõidãpe yojane yojane thåpaü kāretvā dhātuyo patiņņhāpesi bhagavato pattaü pana rāja geheyava ņhapetvā påjamakāsãti. 
Nidhāpetvāna sambuddha-dhātuyo pattamattakā,
Kārāpesi mahārāja-thåpe yojana yojaneti.

Yojanathåpa kathā


Atha rājā a¤¤āni ca bahåni pu¤¤akammāni katvā cattālãsa vassāni rajjaü kāresi. Tassa accayena taü kaniņņho uttiya rājā dasavassāni rajjaü kāresi. Tassa accayena taü kaniņņho mahāsãvo dasavassāneva rajjaü kāresi tassa accayena tassāpi kaniņņho såratisso dasavassāneva rajjaü kāresi tato assanāvika puttā dve damiëā såratissaü gahetvā dvevãsa vassāni dhammena rajjaü kāresuü. Te gahetvā muņasãvassa ra¤¤o putto aselo nāma dasavassāni rajjaü kāresi atha coëaraņņhato agantvā eëāro nāma damilo asela bhåpatiü gahetvā catucattālãsa vassāni rajjaü kāresi eëāraü gahetvā duņņhagāmaõi abhayo rājā ahosi. 

Tadatthadãpanatthaü ayama nupubba kathā

15
Devānampiyatissa ra¤¤o kira dutiyabhātiko uparājā mahānāgo nāma ahosi. Atha ra¤¤o devã attano puttassa rajjaü icchanti taracchanāvā vāpiü karontassa uparājassavisena ambaü yojetvā ambamatthake ņhapetvā pesesi deviyi putte, uparājena saddhiü gato bhājane vivaņe sayameva amabaü gahetvā khāditvā kālamakāsi uparājā taü kāraõaü ¤atvā deviyā bhãto tatoyeva attano devi¤ca balavāhana¤ca gahetvā rohaõaü agamāsi. Tassa aggamahesi antarāmagge yaņņālavihāre nāma puttaü vijāyi tassa tissoti bhātunāma'makaüsi. 

So tato gantvā mahāgāme vasanto rohaõe rajjaü kāresi tassa accayena tassa putto yaņņālatisso mahāgāme yeva rajjaü kāresi. Tassa accayena tassāpi putto goņhābhayo nāma tattheva rajjaü kāresi. Goņhābhayassa putto kākavaõõatisso nāma tattheva rajjaü kāresi. Kākavaõõatissa ra¤¤o kira kalyāõitissa ra¤¤o dhãtā vihāramahādevã nāma aggamahesi ahosi sā ra¤¤o piyā ahosi manāpā. Rājā tāya saddhiü samaggavāsaü vasanto pu¤¤āni karonto vihāsi. Athekadivasaü devã rājageheyeva bhikkhusaīghassa mahādānaü datvā 


[SL Page 048] [\x  48/]     

Sāyaõhasamaye gaõdhamālādãni gāhāpetvā dhammaü sotuü vihāraügatā, tattha nipannaü bāëhagilānaü āsannamaraõaü sãlavantaü sāmaõeraü disvā gaõdhamālādãhi påjetvā attano sampattiü vaõõetvā mama puttabhāvaü patthetha bhanteti yāci. 

So na icchi, yāpi punappuna yāci yeva. Sāmaõeropi evaü sante sāsanānuggahaü kātuü sakkātisampaņicchitvā gatinimittavasena upaņņhitampi devalokaü chaķķetvā nikantivasena suvaõõa sivikāya gacchantiyā deviyā kucchimhi paņisaõdhiü gaõhi. 

Sā dasamāsaccayena puttaü vijāyi. Tassa gāmaõi abhayoti nāmaü kariüsu. Aparabhāge aparampi tassa tissoti nāmaü kariüsu. Gāmaõi kumāro kamena vaķķhento soëasa vassiko hutvā hatthassa tharā sippesu kovido tejobala parakkama sampanno ahosi. Atha kho kākavaõõatissa rājā naõdhimitto-suranimmalo-mahāseno-goņhayimbaro-theraputtābha- yo-bharaõo-veëusumano -kha¤cadevo-phussadevo-labhiyyavasabhoti ime dasāmahāyodhe puttassa santike ņhapetvā vāsesi. 

Tesaü uppattikathā mahāvaüsato gahetabbā rājā dasamahāyodhānaü puttassa sakkārasamaüsakkāraü kāresi tissakumāraü janapada rakkhanatthāya dãghavāpiyaü ņhapesi athekadivasaü gāmiõã kumāro attano balavāhana sampattiü disvā damiëehi saddhiü yujjhassāmãti ra¤¤o kathāpesi. Rājā puttaü anurakkhanto alaü oragaīganti nivāresi. So yāva tatiyaü kathāpesi rājā kujjhitvā hemasaīkhalikaü karotha baõdhitvā rakkhissāmãti. Abhayo pitu ra¤¤o kujjhitvā palāyitvā malayaü agamāsi tato paņņhāya pitari duņņhattā duņņhagāmaõãti pa¤¤āto rājā puttānaü kalahaņņhānaü āgamanatthāya yodhehi sapathaü kāresi. 

Atha kākavaõõatissa rājā catusaņņhivihāre kāretvā catusaņņhi saüvaccharāneva ņhatvā kālamakāsi tissakumāro pitukālakatabhāvaü sutvā dãghavāpito āgantvā pitu sarãrakiccaü kāretvā mātaraü - kaõķula hatthi¤ca gahetvā bhātu bhayā dãghavāpiü agamāsi. Amaccā sannipatitvā taü pavattiü vatvā duņņhagāmaõitissa santikaü pesesuü. So taü sāsanaü sutvā bhuttasālaü āgamma bhātu santikaü dåte pesetvā tato mahāgāmaü āgantvā abhisekaü patvā mātaraü kaõķulahatthi¤ca pesetåti yāva tatiyaü bhātu santikaü lekhā pesetvā apesana bhāvaü ¤atvā yuddhāya nikkhami. Kumāropi yuddhasajjohutvānikkhami. Cuëaīgaõiya piņņhiyaü dvinnaü bhātånaü mahāyuddhaü ahosi. 


[SL Page 049] [\x  49/]     

Te kira yodhā sapathassa katattā tesaü yuddhe sahāyā na bhaviüsu. Tadā ra¤¤o anekasahassa manussā mariüsu. Rājā parajjitvā tissāmaccaü dighatuõikaü vaëava¤ca gahetvā palāyi. Kumāro pacchato pacchato anubaõdhi. Antare bhikkhu pabbataü māpesuü. Taü disvā kumāro bhikkhusaīghassa kammanti ¤atvā nivatti rājā palāyitvā kappaõdakara nadiyā jalamālatitthaü nāma gantvaü chātomhiti āha. Amacco suvaõõasarake pakkhittabhattā niharitvā adāsi. 

Rājā kālaü sallakkhetvā saīghassa datvā bhu¤jāmiti saīghassa-amaccassa-vaëavāya-attano cāti catubhāgaü katvā kālā ghosāpesi tadā piyaīgudipato kuņumbiyatissatthero nāma āgantvā purato aņņhāsi. Rājā theraü disvā pasannamānaso saīghassa ņhapitabhāgaü attano bhāga¤ca therassa patte pakkhipiü amaccopi attano bhāgaü pakkhipi vaëavāpi dātukāmā ahosi. Tassābhippāyaü ¤atvā amacco tassāpi bhāgaü patte pakkhipi. 

Iti so rājā therassa paripuõõa bhattapattaü adāsi. Thero pattaü gahetvā gantvā gotamattherassa nāma adāsi. So pa¤casata bhikkhu bhojetvā puna tato laddhehi bhāgehi pattapåretvā ākāse khipi patto gantvā ra¤¤o purato aņņhāsi tisso pattaü gahetvā rājānaü bhojetvā tato sayaü bhu¤jitvā vaëavaü bhojesi. Tato rājā sannāhaü cumbaņakaü katvā pattaü vissajjesi. Tato gantvā therassa hatthe patiņņhāsi, rājā puna mahāgāmaü āgantvā senaü saīkaķķivo saņņhisahassabalā gahetvā puna bhātarā saddhiü yujjhi tadā kumārassa aneka sahassaü manussā patiüsu. 

Kumāro palāyitvā vihāraü pavisitvā mahātherassa gehaü pāvisi.

Rājā pacchato pacchato anubaõdhanto vihāraü paviņņhabhāvaü ¤atvā nivatti pacchā therā te ubho bhātaro a¤¤ama¤¤aü khamāpesuü. Tadā rājā sassakammāni kāretuü tissakumāraü dãghavāpimeva pahiõitvā sayampi bheraü carāpetvā sassakammāni kāresi. Atha mahājanassa saīgahaükatvā kunte dhātuü nidhāpetvā balavāhana parivuto tissārāmaü gantvā saīghaü vaõditvā bhante sāsanaü jotetuü pāragaīgaü gamissāmi sakkāretuü amhehi sahagāmino bhikkhu dethāti āha. 

Saīgho pa¤casatabhikkhu adāsi. Rājā bhikkhusaīghaü gahetvā kaõķulahatthimāruyha yodhehi parivuto mahatā balakāyena 

[SL Page 050] [\x  50/]     

Yuddhāya nikkhamitvā mahiyaīgaõaü āganantvā tattha damiëehi saddhiü yujjhanto mahiyaīgaõe ka¤cuka thåpaü kāresi. Tassa thåpassa vibhāvanatthaü ayamānupubbakathā.

16
Bhagavā kira bodhite navame māse imaü dãpamāgantvā gaīgātãre tiyojanāyate yojanavitthate mahānāgavanuyyāne yakkhasamāgamaü āgantvā tesaü yakkhānaü uparibhāge mahiyaīgaõa thåpassa ņhāne vehāsayaü ņhito vuņņhi vātaõdhakārādãhi yakkhe santāsetvā tehi abhayaü yācito tumhākaü abhayaü dassāmi tumhe samaggā mayhaü nisãdanaņņhānaü dethāti āha.

Yakkhā, mārisa te imaü sakaladãpaü demi. Abhayaü no dehãti āhaüsu. Tato bhagavā tesaü bhayaü apanuditvā tehi dinnabhabhåmiyaü cammakhaõķaü pattharitvā tattha nisinno tejokasiõaü samāpajjitvā cammakhaõķaü samantato jāletvā vaķķhesi. Te cammakhaõķena abhibhånā samantato sāgara pariyante rāsibhåtā ahesuü bhagavā iddhibalena giridãpaü nāma idhānetvā tattha yakkhe pavesetvā dãpaü yathāņņhāne ņhapetvā cammakhaõķaü saīkhipi tadā devatā samāgamo ahosi. Tasmiü samāgame bhagavā dhammaü desesi-tadā. 

"Nekesaü pāõakoņãnaü-dhammābhisamayo ahå,
Saraõesu ca sãlesu-ņhitā āsuü asaīkhiyā

Sotāpattiphalaü patvā-sele sumanakåņake,
Mahāsumana deviõdo-påjiyaü yāci påchiyaü.

Siraü parāmasitvāna-nilāmalasiroruhe,
Pāõimatte adā kese tassa pāõihito jino,

So taü suvaõõicaīgoņaü-carenādāya satthuno, nisinnaņņhāna racite-nānāratanasa¤caye.

Uccato sattaratane-ņhapetvāna siroruhe,
Taü iõdanãla thåpena-pidahesi namassi ca"

Parinibbute pana bhagavati dhammasenāpati sāri puttattherassa antevāsiko sarabhå nāmeko thero citakato gãvaņņhidhātu gahetvā bhikkhu saīghaparivuto āgantvā tasmiüyeva cetiye patiņņhāpetvā meghavaõõapāsāõehi chādetvā dvādasa hatthubbedhaü thåpaü kāretvā pakkāmi. Atha devānampiyatissa ra¤¤o bhātā cåëābhayo nāma taü abbhutaü cetiyaü disvā tiüsahatthubbedhaü cetiyaü kāresi. Idāni duņņhagāmaõãpi abhayarājā mahiyaīgaõaü āgantvā tattha damiëe maddanto asitihatthubbedhaü ka¤cukacetiyaü kāretvā påjamakāsi. 


[SL Page 051] [\x  51/]     

Evamaccāyikaü kammaü-karontāpi guõākarā,
Karonti pu¤¤aü sappa¤¤ā-saüsārabhasa bhãrukāti.

Mahiyaīgana thåpa kathā

17
Tato rājā damiëehi saddhiü yujjhitvā chattadamiëaü gaõhitvā tatra bahu damiëe ghātetvā ambatitthaü āgantvā ambadamiëaü catåhi māsehi gaõhi. Tato oruyha mahabbale sattadamiëe ekāheneva gaõhi tato antarasobbhe mahākoņņha damiëaü-doõagāme gavara damiëaü-hālakole mahissariya damiëaü-nāëisobbhe nāëika damiëaü-dighābhasagallamhi dighābhaya damiëaü gaõhi. Tato kacchatitthe ki¤cisãsa damiëaü catåhi māsehi gaõhi tato veņha nagare tāëa damiëaü, bhāõakadamiëa¤ca-vahiņņhe vahiņņha damiëaü=gāmaõimhi gāmaõi damiëaü-kumbugāmamhi kumbu damiëaü-naõdika gāmamhi naõdika damiëaü-khāõugāmamhi khāõu damiëaü-tambunnagāmake mātula bhāgineyye dve damiëe gaõhi tadā-

"Ajānitvā sakaü senaü-ghātenti sajanā iti,
Sutvāna saccakiriyaü-akari tattha bhupati.

Rajjasukhāya vāyāmo-nāyaü mama kadāpi ca,
Sambuddhasāsanasseva-ņhapanāya ayaü mama.

Tena saccena me senā-kāyopagata bhaõķakaü,
Jālavaõõaüva hotåti-taü tatheva tadā ahu"

Evaü rājā gaīgātãre damiëe ghātesi. Ghātita so sabbe āgantvā vijita nagare pavisiüsu. Tadā rājā vijita nagaraü gaõhituü vãmaüsanatthāya āgacchantaü naõdhimittaü disvā kaõķulaü mu¤cesi. Kaõķulopi taü gaõhituü āga¤chi tadā naõdhimitto hatthetahi ubho dante bāëhaü gahetvā pãëetvā ukkuņikaü nisãdāpesi. Rājā ubho vimaüsetvā vijitanagaraü āgato. Tato dakkhiõadvāre yodhānaü mahāsaīgāmo ahosi puratthimadvāre veëusumano assaü āruyha bahå damiëe ghātesi damiëā anto pivisitvā dvāraü thakesuü. Tato rājā yodhe vissajjesi, kaõķulahatthi naõdhimitto suranimmalo ca dakkhiõadvāre kammaü kariüsu mahāsoõo goņhayimbaro theraputtābhayo cāti ime tayo itaresu tãsu dvāresu kammaü kariüsu. 

Ta¤ca nagaraü parikhāttaya parikkhittaü, daëha pākāra gopuraü, ayo dvārayuttaü ahosi kaõķulo jāõuhi ņhatvā silā sudhā iņņhakā bhiõditvā ayodvāraü pāpuõi tadā damiëā gopure ņhatvā


[SL Page 052] [\x  52/]     

Nānāvudhāni khipiüsu pakka ayoguëe cevapakkaņņhita silesa¤ca hatthipiņņhiyaü pakkhipiüsu: tadā kaõķulo vedanaņņo udakaņņhānaü gantvā udake ogāhi. Tadā goņhayimbaro na idaü surāpānaü bhavati. Ayodvāra vighāņanaü nāma, gaccha dvāraü vighāņehãti āha. Taü sutvā jātābhimāto ku¤canādaü katvā udana uggamma thale aņņhāsi atha hatthivejjo silesaü dhovitvā osadhaü akāsi. 
Tato rājā hatthiü āruyha pāõinā kumbhe parāmasitvā sakala laīkātale rajjaü tava dammãti tosetvā varabhojanaü bhojetvā vaõaü sāņakena veņhetvā suvammãtaü katvā vammapiņņhiyaü mahisacammaü sattaguõaü katvā baõdhitvā tassupari telacammaü baõdhitvā taü vissajjesi so asani viyagajjanto gantvā dāņhāhi padaraü vijjhitvā pādena ummāraü hani. Dvāraü bāhāhi saddhiü ayodvāraü mahāsaddena bhåmiyaü pati. Gopure dabbasambhāraü pana hatthipiņņhiyaü patantaü disvā naõdhimitto bāhāhi paharitvā pavaņņesi tadā kaõķulo dāņhāpãëanaveraü chaķķhesi. 

Tato kaõķulo attano piņņhiü āråhanatthāya naõdhimittaü olokesi. So tayā katamaggena na pavisissāmãti aņņhārasa hatthubbedhaü pākāraü bāhunā paharitvā aņņhusahappamāõaü pākārappadesaü pātetvā suranimmalaü olokesi sopi tena katamaggaü anicchanto pākāraü laķķãtvā nagarabbhantare pati goņhayimbaropi - soõopi - theraputtābhayopi ekeka dvāraü bhiõditvā pavisiüsu-tato.

"Hatthi gahetvā rathacakkaü-mitto sakaņa pa¤jaraü,
Nāëikerataruü goņho-nimmalo khaggamuttamaü.

Tālarukkhaü mahāsoõo-theraputto mahāgadaü,
Visuü visuü vãthigatā-damiëe nattha cuõõayuü"

Evaü vijitanagaraü catåhi māsehi bhiõditvā damiëe māretvā tato garilokaü nāma gantvā giriya damiëaü aggahesi. Tato mahela nagaraü gantvā catåhi māsehi mahela rājānaü gaõhiü tato rājā anurudhapuraü gacchanto paritokāsapabbate nāma khaõdhāvāraü nivāsetvā tattha taëākaü kāretvā jeņņhamålamāsamhi udakakãëaü kãëi. Eëāropi duņņhagāmaõissa āgatabhāvaü sutvā amaccehi saddhiü mantetvā sve yuddhaü karissāmāti nicchayaü akāsi punadivase sannaddho mahāpabbata hatthiü āruyha mahā balakāya parivuto nikkhami. Gāmaõãpi mātarā saddhiü mantetvā dvattiüsa bala koņņhake kāretvā chattadhare rājaråpake tattha tattha ņhapesi. Abbhantara koņņhake sayaü aņņhāsi. 

[SL Page 053] [\x  53/]     

Tato saīgāme vattamāne eëāra ra¤¤o dãghajattu nāma mahā yodho khaggaphalakaü gahetvā bhåmito aņņhārasa hatthaü nabhamuggantvā rājaråpaü chiõditvā paņhamaü bala koņņhakaü bhiõdi evaü sesepi balakoņņhake bhiõditvā mahāgamaõinā ņhataü balakoņņhakaü āgami. Tadā suranimmalo ra¤¤o parigacchantaü disvā attano nāmaü sāvetvā taü akkosi taü sutvā dãghajantu paņhamaü imaü māremãti kujjhitvā ākasamabbhuggantvā attanopari otarantaü disvā saranimmalo attano phalakaü upanāmesi. Itaropi phalakena saddhiü taü bhiõdissa mãti cintetvā phalakaü pahari. Itaro phalakaü mu¤ci, dãghajantu phalakaü chiõdanto bhåmiyaü pati. Suranimmalo taü sattiyā pahari, phussadevo taü khaõe saīkhaü dhami, asanisaddo viya ahosi ummādappattā viya manussā ahesuü. Tato damiëa senā bhijjittha, eëāro palāyittha tadāpi bahu damiëe ghātesuü.

"Tattha vāpijalaü āsi-hatānaü lohitāvilaü,
Tasmā kulatthavāpãti-nāmato vissutā ahå

Carāpetvā tahiü bheriü-duņņhagāmiõi bhåpati,
Na hanissatu eëāraü-maü mu¤ciya paro iti.

Sannaddho sayamāruyha-sannaddhaü kaõķulaü kariü,
Eëāraü anubaõdhanto-dakkhiõadvāra māgami. 

Pure dakkhiõabhāgamhi-ubho yujjhiüsu bhåmipā,
Tomaraü khipi eëāro-gāmaõi taü ava¤cayi

Vijjhāpesi ca dantehi-taü hatthiü sakahatthinā,
Tomaraü khipi eëāro-sahatthi tattha so pati, 

Tato vijita saīgāmo-sayoggabalavāhano,
Laīkā ekātapattaü so-katvāna pāvisi puraü."

Atha rājā nagare bheriü carāpetvā samantā yojanappamāõe manusse sannipātetvā eëāra ra¤¤o sarãraü mahantaü sakkāraü kāretvā kåņāgārena netvā jhāpetvā tattha teciyaü kāretvā parihāramadāsi. Ajjapi rājāno taü padesampatvā bheriü na vādāpenti. Evaü duņņhagāmaõi abhaya mahārājā dvattiüsa damiëa rājāno māretvā laīkādãpaü ekacchattamakāsi. 

Yadā duņņhagāmaõi vijitaü nagaraü gaõhi tadā dãghajantu yodho eëāraü upasaīkamitvā attano bhāgineyyassa bhallukassa yodha bhāvaü ācikkhitvā idhāgamanatthāya tassa santikaü pesesi. Bhallukopi eëārassa daķķhadivasato sattame divase saņņhiyā


[SL Page 054] [\x  54/]     

Purisa sahassehi saddhiü otiõõo ra¤¤o matabhāvaü sutvāpi lajjāya yujjhissāmãti mahātitthato nikkhamitvā kolambahālake nāma gāme khaõdhāvāraü nivesesi. Rājāpi tassā 'gamanaü sutvā sannaddho kaõķulaü āruyha yodhaparivuto mahatā balakāyena abhinikkhami. Phussadevopi pa¤cāvudha sannaddho ra¤¤o pacchimāsane nisãdi. Bhallukopi pa¤cāvudha sannaddho hatthiü āruyha rājābhimukho aga¤chi. Tadā kaõķulo tassa vegamaõdi bhāvatthaü sanikaü sanikaü paccosakaki senāpi hatthinā saddhiü tatheva paccosakaki.

Rājā phussadevaü āha ayaü hatthi pubbe aņņhavãsatiyā yuddhesu apaccosakakitvā idāni kasmā pana paccosakkatãti. So āhādeva. Amhākameva jayo ayaü gajo jayabhåmiü avekkhanto paccosakkati jayabhåmiü patvā ņhassatãti: nāgopi paccosakakitva pura devassa passe mahāvihāra sãmante aņņhāsi.

Tato bhalluko rājābhimukhā āgantvā rājānaü uppaõķesi rājāpi khaggatalena mukhaü pidhāya taü akkosi ra¤¤o mukhe vijjhissāmãti saraü khipi. So khaggatala māgaccabhåmiyaü pati, bhalluko mukhe viddhesmiti sa¤¤āya ukkuņņhi, akāsi tadā ra¤¤o pacchimāsane nisinno phussadevo ra¤¤o kuõķalaü ghaņento tassa mukhe kaõķaü pātesi ra¤¤o pāde katvā patamānassa jāõumhi aparena kaõķena vijjhitvā ra¤¤o sãsaü katvā pātesi. Rājā laddhajayo nagaraü āgantvā saraü āharāpetvā puīkhena ujukaü ņhapāpetvā taü pamāõaü kahāpaõarāsiü katvā phussadevassa adāsi. 

Evaü laīkārajjaü ekacchattaü katvā rājā yodhānaü yathānuråpaü ņhānantaraü adāsi. Theraputtābhayo pana dãyamānaü ņņhānantaraü na gaõhi kasmā na gaõhasiti pucchino yuddhaü atthi mahārājāti āhaü. Idāni ekarajje kate kiü nāma yuddhanti pucchite kilesa corehi yujjhissa mãti āha. Rājā punappunaü nivāresi sopi punappuna yācitvā rājānu¤¤āya pabbajitvā vipassanāya kammaü karonto arahattaü patvā pa¤ca khãõāsavasata parivāro ahosi. 

Tato rājā attano pāsādatale sirãsayanagato mahatiü sampattiü oloketvā akkhobhiõi senāghātaü anussari. Anussarantassa ra¤¤o mahantaü demanassaü uppajji sagga maggantarāyo me bhaveyyāti. 

Tadā piyaīgudãpe arahanto ra¤¤o paricitakkaü ¤atvā taü assāsetuü aņņha arahante pesse. Te āgantvā āgatabhāvā


[SL Page 055] [\x  55/]     

Nivedetvā pāsādatalaü abhiruhiüsu rājā there vaõditvā āsane nisãdāpetvā āgata kāraõaü pucchi. Therāpi āgata kāraõaü vatvā ra¤¤o tena kammunā sagga-mokkhantarāyabhāvaü bodhetva pakkamiüsu rājā tesaü vacanaü sutvā assāsaü paņilabhitvā vaõditvā (te vissajjetvā) sirisayanagato puna cintesi. 
Mātipitaro kho pana mā co kadācipi vinā saīghena āhāraü bhu¤jathāti amhehi sapathaü kāresuü bhikkhusaīghassa adatvā bhuttaü atthi nu kho natthiti cintayanto satisammosena saīghassa adatvā pātarāsakāle paribhuttaü ekaüyeva maricavaņņiü addasa. Disvā ca ayuttaü mayā kataü daõķakammaü me kātabbantã cintesi atha rājā chattamaīgala sattāhe vãtivatte mahatā rājānubhāvena mahantena kãëāvidhānena udakakãëaü kãëituü abhisittānaü rājunaü cārittānu pālanattha¤ca tissavāpiü agamāsi. Ra¤¤o sabbaü paricchadaü upāhanachattāni ca maricavaņņi vihāraņņhānamhi ņhapayiüsu. 

Tatrāpi thåpaņņhāne rājapurisā ra¤¤o sadhātukaü kuntaü ujukaü ņhapesuü. Rājā divasabhāgaü orodha parivuto kãëitvā sāyaõhe jāte nagaraü gamissāma kuntaü vaķķhethāti āha. Rājapurisā kuntaü gaõhantā cāletuü nāsakkhiüsu rājasena, taü acchariyaü disvā samāgantvā gaõdhamālādãhi påjesi rājāpi mahantaü acchariyaü disvā haņņhamānaso samantā ārakkhaü saüvidahitvā nagaraü pāvisi. 

Tato rājā kuntaü parikkhipāpetvā cetiyaü taü parikkhipāpetvā vihāra¤ca kāresi. Vihāro tãhi saüvaccharehi niņņhāsiü rājā vihāramahatthāya saīghaü sannipātesi bhikkhånaü satasahassāni bhikkhunãnaü navuti sahassāni sannipatiüsu tasmiü samāgame rājā saīghaü vaõditvā evamāha bhante vissaritvā vinā saīghena maricavaņņikaü paribhu¤jiü tadatthaü daõķakammaü me hotåti-sacetiyaü maricavaņņiyaü vihāraü kāresiü patigaõhātu bhante saīgho sacetiyaü vihāranti dakkhiõodakaü pātetvā bhikkhusaīghassa vihāraü adāsi. 

Vihārassa samantato bhikkhusaīghassa nisãdanatthāya mahantaü maõķapaü kāresi maõķapa pādā abhayavāpiyā jale patiņņhitā ahesuü. Sesokāse kathācanatthi. Tattha bhikkhusaīghaü nisãdāpetvā sattāhaü mahādānaü datvā sabbaparikkhāraü adāsi. Tattha saīghattherena laddha parikkhāro satasahassagghanako ahosi
 
[SL Page 056] [\x  56/]     

Evaü-

"Yuddhe dāne ca sårena-sårinā ratanattame,
Pasannāmalacittena-sāsanujjotanatthinā.

Ra¤¤ā kata¤¤nā tena-thåpakārāpanādito,
Vihāramahanantāni - påjetuü ratanattayaü. 

Pariccattadhanānettha-anagghāni vimu¤ciya,
Sesāni honti ekāya-ånā visatikoņiyo."

Evaü sapa¤¤o bhidåre asāre,
Dehe dhane saīgamatikkamitvā
Katvāna pu¤¤aü sukhasādanatthaü,
Sāraü gahetuü satataü yateyyāti.

Marãcavaņņi vihāra kathā.


18
Tato rājā cintesi mahāmahiõdatthero kira mama ayyakassa devānampiyatissa ra¤¤o evamāha. Nattā te mahārāja duņņhagāmaõi abhayo visaü hatthasatikaü sovaõõamāliü thåpaü kāressati. Saīghassa ca uposathāgārabhåtaü navabhåmakaü lohapāsādaü kāressatãti cintetvā ca pana olokento rājagehe karaõķake ņhapitaü suvaõõapaņņalekhaü disvā taü vācesi. Anāgate cattālãsaü vassasataü atikkamma kākavaõõatissassa putto duņņhagāmaõi abhayo ida¤cida¤ca kāressatãti sutvā haņņho udaggo appoņhesi-ayyena kira vatamhi diņņho mahā mahiõdenāti. 

Tato pātova mahāmeghavanaü gantvā bhikkhusaīghaü sannipātetvā etadavoca: bhante bhikkhusaīghassa uposathāgāraü katvā devavimāna sadisaü pāsādaü kāressāmi devalokaü pesetvā paņe vimānākāraü likhāpetvā me dethāti: saīgho aņņha khãõāsave pesesi. Te tāvatiüsabhavanaü gantvā dvādasayojanubbedhā aņņhacattālãsa yojana parikkhepaü kåņāgāraü sahassa patimaõķitaü navabhåmakaü sahassagabbhaü khãraõa devadhãtāya pu¤¤ānubhāvanibbattaü ākāsaņņhaü ratanapāsādaü oloketvā hiīgulakena paņe tadākāraü likhitvā ānetvā bhikkhusaīghassa adaüsu saīgho ra¤¤o pāhesi. 

Taü disvā rājā tuņņhamānaso tadā taü lekhatulyaü lohapāsādaü kāresi. Kammantārambha kāle pana catusu dvāresu aņņhasatasahassāni hira¤¤āni ņhapāpesi tadā catusu dvāresu sahassa sahassaü vatthapuņāni ceva guëa-tela-sakkhara-madhupurā anekasahassacāņiyo


[SL Page 057] [\x  57/]     

Ca ņhapāpesi. Pāsāde amålakena kammaü na kātabbanti bheriü cārapetvā amålakena katakammaü agghāpetvā kārakānaü målaü dāpesi. Pāsādo ekekena passena hatthasata hatthasatappamāõo ahosi tathā ubbedhana, navabhåmāyo cassa ahesuü ekekissā bhåmiyā sataü sataü kåņāgārāni, tāni sabbānipi ratanakhacitāni ceva suvaõõa kiīkiõikāpanti parikkhittāni ca ahesuü tesaü kåņāgārāni nānāratana bhåsikā pavāëa vedikā ceva, tāsaü padumāni ca nānāratana vicittāneva ahesuü. Tathā sahassagabbhā ca nānāratana khacitā sãyapa¤jara vibhåsitā ca. Vessavanassa nārivābhanayānaü sutvā tadākāraü majjhe ratana maõķapaü kāresi. 
So anekehi ratanatthambhehi sãhavyagghādi råpehi devatā råpehi ca patimaõķito samantato olambaka muttā jālena ca parikkhitto ahosi pavāëavedikā cassa pubbe vuttappakārāva sattaratana vicittamaõķapa majjhe pana eëikamaya bhåmiyā dantamaya pallaīko ahosi apassenampi dantamayameva, so suvaõõasuriyamaõķalehi rajata caõda maõķalehi muttāmaya tārakāhi ca vicitto tattha tattha yathārahaü nānāratanamaya padumāni ceva pasāda janakāni ca jātakāni antarantarā suvaõõalatāyo ca kāresi. Tattha mahagghaü paccattharaõaü attharitvā manu¤¤aü danta vijaniü ņhapesi. Pavāëamaya pādukā kāresi. Tathā pallaīkassopari eëikabhåmiyā patiņņhitaü rajatamayadaõķaü setaccattaü kāresi. Tattha sattaratanamayāni aņņhamaīgalāni antarantarā ca maõimuttāmayā catuppāda pantiyo ca kāresi. Chattante cassa ratanamaya ghaõņāpantiyo olambiüsu. 

Pāsādo chattaü pallaīko maõķapo cāti cattāro anagghā ahesuü mahagghāni ma¤capãņhāni pa¤¤atvo tattha mahagghāni kambalāni bhummattharaõāni attharāpesi āvamana kumhi uëuīko ca sovaõõamayāyeva ahesuü. Sesa paribhoga bhaõķesu vattabbameva natthi dvārakoņņhakopi manohara pākārena parikkhitto. Tambalohiņņhikābhi pana chāditattā pāsādassa lohapāsādoti vohāro ahosi. 

Evaü tāvatiüsabhavane devasabhā viya pāsādaü niņņhāpetvā saīghaü sannipātesi. Maricavaņņi vihāramage viya saīgho sannipati. Paņhamabhåmiyaü puthujjanā yeva aņņhaüsu dutiyabhåmiyā tepiņakā, tatiyādisu tãsu bhåmisu kamena sotāpanna - sakadāgāmi - anāgāmino, upari catusu bhåmisu khãõāsavā yeva aņņhaüsu. Evaü saīghaü sannipātetvā saīghassa pāsādaü datvā maricavaņņi vihāramahe viya sattāhaü mahādānamadāsãti. 


[SL Page 058] [\x  58/]     

"Pāsādahetu cattāni-mahācāgena rājinā,
Anagghāni ņhapetvāna-ahesuü tiüsakoņiyo."

Pahāya gamanãyantaü-datvāna dhanasa¤cayaü,
Anugāmidhanaü dānaü-evaü kubbanti paõķitā


19
Athekadivasaü rājā satasahassaü vissajjetvā mahābodhi påjaü kāretvā nagaraü pavisanto thåpaņņhāne patiņņhitaü silāthåpaü disvā mahiõdattherena vuttavacanaü anussaritvā mahāthåpaü kāressāmãti katasanniņņhāno nagaraü pavisitvā mahaütalaü āruyha subhojanaü bhu¤jitvā sirisayanagato evaü cintesi mayā damiëe maddamānena ayaü loko ativiya pãëito, kena nu kho upāyena lokassa piëanaü akatvā dhammena samena mahā cetiyassa anucchavikaü iņņhakā uppādessāmãti taü cintitaü chattaü adhivatthā devatā jānitvā rājā evaü cintesãti ugghosesi. 

Paramparāya devalokepi kolāhalamahosi taü ¤atvā sakko devarājaü vissakammaü āmantetvā 'tāta! Vissa kamma! Duņņhagāmaõi abhaya mahārājā mahā cetiyassa iņņhakatthāya cintesi. Tvaü gantvā uttarapasse nagarato yojanappamāõe ņhāne gambhira nadiyā tãre iņņhakā māpetvā ehi'ti pesesi. 

Taü ¤atvā vissakamma devaputto āgantvā tatthe va mahācetiyānucchavikaü iņņhakā māpetvā devapurameva gato. Puna divase eko sunakhaluddo sunakhe gahetvā ara¤¤aü gantvā tattha tattha vicaranto taü ņhānaü patvā iņņhakā adisvā ca nikkhami. Tasmiü khaõe ekā bhummā devatā tassa iņņhakā dassetuü mahantaü godhāvaõõaü gahetvā luddassa sunakhāna¤ca attānaü dassetvā tehi anubaddho iņņhakābhimukhaü attvā antaradhāyi. 

Sunakhaluddo iņņhakā disvā amhākaü rājā thåpaü kāretukāmo, mahanto vata no paõõākāro laddhoti haņņhamānaso puna divase pātoca āgantvā attanā diņņhaü iņņhaka paõõākāraü ra¤¤o nivedesi. Rājā taü sāsanaü sutvā attamano hutvā tassa mahantaü sakkāraü kāretvā taü yeva iņņhaka gopanaü kāresi. Tato rājā ahameva iņņhakolokanatthāya gacchāmi - kuntaü vaķķhethāti āha. 

Tasmiü yeva khaõe puna a¤¤aü sāsanaü āhariüsu. Nagarato tiyojanamatthake ņhāne pubbuttarakaõõe ācāra viņņhigāme tiyāmarattiü abhippavaņņe deve soëasa karãsappamāõe padese suvaõõabãjāni uņņhahiüsu. Tāni pamāõato ukkaņņhāni vidatthippamāõāni. Omakāni aņņhaīgulappamāõāni ahesuü, atha vibhātāya 


[SL Page 059] [\x  59/]     

Rattiyā gāmavāsino suvaõõabijāni disvā rāchā'rahaü vata bhaõķaü uppannanti samantato ārakkhā saüvidahitvā suvaõõabãjāni pātiyaü påretvā āgantvā ra¤¤o dassesuü rājā tesampi yathārahaü sakkāraü kāretvā te yeva suvaõõa gopake akāsi. 

Atha tasmiüyeva khaõe a¤¤aü sāsanaü āhariüsu. Nagarato pācãnapasse sattayojana matthako ņhāne pāragaīgāya tambaviņņhi nāma janapade tambalohaü uppajji. Gāmikā pātiü påretvā tambalohaü gahetvā āgantvā ra¤¤o dassesuü rājā yathānuråpaü sakkāraü tesampi kāretvā te yeva gopake akāsi. 

Tadanantaraü a¤¤aü sāsanaü āhariüsu. Purato catuyojanamatthako ņhāne pubbadakkhiõa kaõõe sumanavāpigāme uppalakuruviõda missakā bahå maõayo uppajjiüsu gāmikā pātiü påretvā āgantvā mānayo ra¤¤o dassesuü. Rājā tesampi sakkāraü kāretvā teyeva gopake akāsi. 

Tadanantaraü a¤¤ampi sāsanaü āhariüsu. Nagarato dakkhiõa passe aņņhayojana matthake ņhāne ambaņņhakola janapade ekasmiü leõe rajataü uppajji tasmiü samaye nagaravāsiko eko vāõijo bahåhi sakaņehi haëiddi siīgiverādãnamatthāya malayaü gato, leõassa avidåre sakaņāni mu¤citvā patodadāruü pariyesanto taü pabbataü abhiråëho ekaü paõasayaņņhiü addasa. 

Tassa mahantaü cāņippamāõaü ekameva paõasa phalaü naruõayaņņhiü nāmetvā heņņhā pāsāõapiņņhiyaü aņņhāsi. So taü phalabhārena namitaü disvā upagantvā hatthena parāmasitvā pakkabhāvaü ¤atvā vaõņaü chiõdi paõasayaņņhi uggantvā yaņāņņhānaü aņņhāsi vāõijo aggaü datvā bhu¤jissāmãti cintetvā kālaü ghosesi. Tadā cattāro khãõāsava āgantvā tassa purato pāturahesuü. Vāõijo te disvā attamano pāde vaõditvā nisãdāpetvā tassa phalassa vaõņāsamantā vāsiyā tacchetvā apassayaü lu¤citvā apanāmesi. Samantato yusaü otaritvā apassayānitaü āvāņaü påresi vāõijo manosilodakavaõõa paõasayusaü patte påretvā adāsi. Te khãõāsavā tassa passantasseva ākāsamabbhuggantvā pakkamiüsu. 

So puna kālaüghosesi a¤¤e cattaro khãõāsavā āgamiüsu. Tesampi hatthato patte gahetvā suvaõõavaõõehi pana sami¤jehi påretvā adāsi tesu tayo therā ākāsena pakkamiüsu itaro iõdaguttatthero nāma khãõāsavo tassa taü


[SL Page 060] [\x  60/]     

Rajataü dassetukāmo upari pabbatā otaritvā tassa leõassa avidåre nisãditvā paõasa mi¤jaü paribhu¤jati upāsako therassa gatakāle avasesa mi¤jaü attanāpi khāditvā sesakaü bhaõķikaü katvā ādāya gacchanto theraü disvā udaka¤ca pattadhovanasākha¤ca adāsi. 

Theropi leõadvārena sakaņa samãpagāmi maggaü māpetvā iminā maggena gaccha upāsakāti āha. So theraü vaõditvā tena maggena gacchanto leõadvāraü patvā samantā leõaü olokento taü rajatarāsiü disvā rajatapiõķaü gahetvā cāsiyā chiõditvā rajatabhāvaü ¤atvā mahantaü sajjhapiõķaü gahetvā sakaņa santikaü gantvā tiõodaka sampanne ņhāne sakaņāni nivesetvā lahuü anurādhapuraü gantvā ra¤¤¤o dassetvā tamatthaü nivedesi rājā tassāpi yathārahaü sakkāraü kāresi. 

Tadantaraü a¤¤ampi sāsanaü āhariüsu nagarato pacchima disābhāge pa¤ca yojana matthake ņhāne uruvela pabbata mahāmalakamattā pacāëa missakā saņņhi sakaņappamāõamuttā samuddato thalamuggamiüsu kevaņņā disvā rājārahaü vata bhaõķaü uppannanti rāsiü katvā ārakkhaü datvā pātiü påretvā āgantvā ra¤¤o dassetvā tamatthaü nivedesuü. Rājā tesampi yathārahaü sakkāraü kāresi. 

Puna a¤¤aü sāsanaü āhariüsu nagarato pacchimuttara kaõõe sattayojana matthake ņhāne peëivāpi gāmassa vāpiyā otiõõa kaõdare pulina puņņhe nisadapotappamāõa dãghato vidatthicaturaīgulā ummāpupphavaõõā cattāro mahāmaõi uppajjiüsu. Atheko matto nāma sunakhaluddo sunakhe gahetvā tattha vicaranto taü ņhānaü patvā disvā rājārahaü vata bhaõķanti vālikāhi paņicchādetvā āgantvā ra¤¤o nivedesi. Rājā tassāpi yathārahaü sakkāraü kāresi. Evaü rājā thåpatthāya uppannāni iņņhakādãni tadaheva assosi iņņhaka rajatānaü uppannaņņhānaü teneva nāmaü labhi.

Thåpasādhana lābha kathā


20
Atha rājā thåpatthāya uppannāni suvaõõādãni āharāpetvā bhaõķāgāresu rāsiü kāresi tato sabbasambhāre samatte visākha puõõamuposathadivase patta visākha nakkhatte mahāthåpakaraõatthāya bhåmiparikammaü ārabhi. Rājā thupaņņhāne patiņņhāpitaü silāthåpaü harāpetvā thirabhāvatthāya samantato hatthipākāra pariyantaü gambhãrato sataratanappamāõaü bhåmiü khanāpetvā paüsuü 

[SL Page 061] [\x  61/]      
Apanetvā yodhehi guëapāsāõe attharāpetvā kammārakåņehi āhanāpetvā cuõõavicuõõe kāresi. 

Tato cammavinaddhehi pādehi mahā hatthãhi maddāpetvā pāsāõakoņņimassupari navanãta mattikaü attharāpesi. âkāsa gaīgāyahi tipatitaņņhāne udakabindåni uggantvā samantā tiüsa yojanappamāõapadese patanti yattha saya¤jātasālã uppajjatti taü ņhānaü niccameva tintattā nintasãsakoëaü nāma chātaü. Tattha mattikā sukhumuttā navanãta mattikāti vuccati. 

Taü tato khãõasavā sāmaõerā āharanti tāya sabbattha mattikākiccanti ¤ātabbaü. Mattikopari iņņhakā attharāpesi. Iņņhakopari kharasukammaü, tassoparikuruviõdapāsāõaü, tassopariayojālaü, tassopari khãõāsava sāmaõerehi himavantato āhaņaü sugaõdhamārumbaü, tassopari khãrapāsāõaü, tassopari eëikapāsāõaü, tassopari sãlaü attharāpesi. Sabbamattikākicce navanãtamattikā eva ahosi.

Silāsatthāropari rasodaka santintena kapittha niyyāsena aņņhaīgulabahalatambalohapaņņaü, tassopari tilatelayantintāya manosilāya sattaīgula bahalaü rajatapaņņaü attharāpesi evaü rājā sabbākārena bhåmiparikammaü kārāpetvā āsāëahi sukkapakkhassa cātuddasa divase bhikkhusaīghā sannipātetvā evamāha. Sve puõõamuposathadivase uttarāsāëha nakkhattena mahācetiye maīgaliņņhakaü patiņņhāpessāmi sve thåpåņņhāne sabbo saīgho santipatatåti nagare bheriü carāpesi mahājano uposathiko hutvā gaõdhamālādãni gahetvā thåpaņņhāne sannipatatåti. 

Tato visākhasiri devanāmake dve amacce āõāpesi. Tumhe gantvā mahā cetiyaņņhānaü alaīkarothāti. Te gantvā samantato rajatapaņņavaõõavālukaü okãrāpetvā lājapa¤camakāni pupphāni vikiritvā kadalitoraõaü ussāpetvā puõõaghaņe ņhapāpetvā maõivaõõe veëumhi pa¤capaõõadhajaü baõdhāpetvā gaõdhasampannāni nānāvidha kusumānisaõtharāpetvā nānāppakārehi taü ņhānaü alaīkariüsu. 

Atha rājā sakalanagara¤ca vihāragāmi magga¤ca alaīkārāpesi pabhātāya rattiyā nagare catusu dvāresu massu kammatthāya nahāpite, nahāpanatthāyanahāpanake, alaīkāratthāya kappakeva nānāvirāga vattha gaõdhamālādãni ca såpavya¤jana sampannāni madhurabhattāni ca ņhapāpetvā sabbe nagarā ca jānapadā ca yathāruciü massåkammaü kāretvā nahātvā bhu¤jitvā vatthābharaõādãhi alaīkaritvā mahācetiyaņņhānaü āgacchantåti āyuttakehi ārocāpesi. 

[SL Page 062] [\x  62/]     

Sayampi sabbābharaõa vibhåsito cattālãsa purisa sahassehi saddhiü uposako hutvā anekehi sumaõķita pasādhitehi amaccehi gahitārakkho alaīkatāhi devaka¤¤¨pamāhi nāņakitthihi parivuto amaragaõa parivuto devarājā viya attano sirisampattihā mahājanaü tosayanto anekehi turiya saīghuņņhehi vattamānehi aparaõhe mahāthåpaņņhānaü upaga¤ji. Mahā cetiyaņņhāna maīgalatthāya puņabaddhāni vatthāni aņņhuttara sahassaü ņhapāpesi. Catusu passesu vattharāsiü kāresi tela-madhu-sakkara-phāõitādãni ca ņhapāpesi.

Atha nānādesato bahå bhikkhå āgamiüsu rājagahā samantā iõdiguttatthero nāma asãti bhikkhusahassāni gahetvā ākāsenāga¤chi tathā bārāõasiyaü isipatane mahā vihārato dhammasenatthero nāma dvādasa bhikkhusahassāni. Sāvatthiyaü jetavana vihārato piyadassi nāma thero saņņhi bhikkhu sahassāni vesāliyaü mahā vanato buddharakkhitatthero aņņhārasa bhikkhu sahassāni, kosambiyaü ghositārāmato mahādhammarakkhitatthero tiüsa bhikkhusahassāni. Ujjeniyaü dakkhiõagiri mahā vihārato dhammarakkhitatthero cattālãsa bhikkhusahassāni-

Pāņaliputte asokārāmato mittiõõatthero bhikkhånaü satasahassāni saņņhi¤ca sahassāni gaõdhāra raņņhato attinna thero nāma bhikkhånaü dve satasahassāni asãti¤ca sahassāni. Mahāpallava bhogato mahādevatthero bhikkhånaü cattāri satasahassāni saņņhi¤ca sahassāni yonakaraņņhe alasaõdā nagarato yonaka dhammarakkhitatthero tiüsa bhikkhu sahassāni. Vi¤jhāņavivattaniya senāsanato uttaratthero asãti bhikkhusahassāni. Mahābodhimaõķa vihārato cittaguttatthero tiüsa bhikkhusahassāni vanavāsibhogato caõdaguttatthero asãti bhikkhusahassāni. Kelāsa mahāvihārato suribhaguttatthero channavuti sahassāni gahetvā ākāsenāga¤chi. 

"Bhikkhånaü dãpavāsãnaü-āgatāna¤ca sabbaso,
Gaõanāya paricchedo-porāõehi na bhāsito,

Samāgatānaü bhikkhånaü-sabbesaü taü samāgame,
Vuttā khãõāsavāyeva-te channavuti koņiyo."

Atha saīgho parikkhitta pavāëavedikā viya majjhe ra¤¤o okāse ņhapetvā a¤¤ama¤¤aü aghaņņetvā aņņhāsi. Pācinapasse buddharakkhitanāmako khãõāsāvatthero attanāsadisanāmake pa¤casatakhãõāsave gahetvā aņņhāsi. Tathā dakkhiõapasse pacchimapasse


[SL Page 063] [\x  63/]     

Uttarapasse ca dhammarakkhita - saīgharakkhita - ānaõda nāmakā khãõāsavattherā attanā sadisanāmake pa¤capa¤casata khãõāsave gahetvā aņņhaüsu piyadassi nāma khãõāsavatthero mahābhikkhusaīghaü gahetvā pubbuttara kaõõe aņņhāsi.

Rājā kira saīghamajjhaü pavisantoyeva sace mayā kayiramānaü cetiyakammaü anantarāyena niņņhaü gacchati pācina-dakkhiõa-pacchima-uttarapassesu buddharakkhita-cammarakkhita-saīgharakkhita-ānaõda nāmakā therā attanāsadisanāmake pa¤capa¤casatabhikkhu gahetvā tiņņhantu piyadassi nāma thero pubbuttarakaõõe bhikkhusaīghaü gahetvā tiņņhatåti cintesi. Therāpi ra¤¤o adhippāyaü ¤atvā tathā ņhitāti vadantã siddhatthero pana maīgalo-sumano-padumo-sãvali-caõdagutto-suriyagutto-iõdagu- tto-sāgaro-cittaseno -jayaseno-acaloti imehi ekādasahi therehi parivuto puõõaghaņe pårato katvā puratthābhimukho aņņhāsi. 

Atha rājā tathā ņhitaü bhikkhusaīghaü disvā pasannacitto gaõdhamālādãhi påjetvā padakkhiõaü katvā catåsu ņhānesu vanditvā puõõasaņaņņhānaü pavisitvā suyaõõakhãle paņimukkaürajatamayaü paribbhamana daõķaü vijjamānamātāpitånaü ubhato sujātena sumaõķita pasādhitena abhimaīgala sammatena amaccaputtena gāhāpetvā mahantaü cetiyāvaņņaü kāretuü ārabhi. Tathā kārentaü pana siddhatthatthero nivāresi. Evaü kirassa ahosi - yadi mahārājā mahantaü cetiyaü karoti, aniņņhiteyeva marissati anāgate dupparihariya¤ca bhavissatãti. Tasmiü khaõe bhikkhusaīgho mahā rāja thero pāõķito, therassa vacanaü kātuü vaņņatãti āha. 

Rājā bhikkhusaīghassa adhippāyaü ¤atvā thero karotãti ma¤¤amāno kãdisaü bhante pamāõaü karomãti āha. Thero mama gatagataņņhānato cetiyāvaņņaü karohãti vatvā upadisanto āvijjhitvā agamāsi. Rājā therassa vuttanayena cetiyāvaņņaü kāretvā theraü upasaīkamitvā nāmaü pucchitvā gaõdhamālādãhi påjetvā vambatvā parivāretvā ņhite sesa ekādasa there ca upasaīkamitvā påjetvā vaõditvā tesaü nāmāni ca pucchitvā paribbhamana daõķagāhakassa amacca puttassa tāma pucchi.

Ahaü deva suppatiņņhita brahmā nāmāti vutte tava pitā kiü nāmoti pucchitvāna naõdiseno nāmāti vutte mātunāmaü pucchi. Sumanādevã nāmāti vutte sabbesaü nāmāni abhimaīgalasammatāni, mayā kayaramānaü cetiyakammaü avassaü niņņhānaü gacchatiti haņņho ahosi, tato rājā majjhe aņņha suvaõõa


[SL Page 064] [\x  64/]     

Ghaņe rajataghaņe ca ņhapāpetvā te parivāretvā aņņhuttarasayassa puõõaghaņe ņhapāpesi.

Atha aņņha suvaõõiņņhakā ņhapāpesi. Tāsu ekekaü parivāretvā aņņhuttarasata aņņhuttarasata rajatiņņhakāyo. Aņņhuttarasata aņņhuttarasata vatthāni ca ņhapāpesi. Atha suppatiņņhita brahmanāmena amaccaputtena ekaü suvaõõiņņhakaü gāhāpetvā tena sadisa nāmehi ca jãvamānaka mātāpitåhi sattahi amaccaputtehi sesa sattiņņhakāyo gāhāpesi. 

Tasmiü khaõe mittatthero nāma puratthima disābhāge paribbhamita lekhāya bhåmiyaü gaõdhapiõķaü ņhapesi. Jayasenatthero nāma udakaü āsi¤citvā santintetvā samaü akāsi. Suppatiņņhitabrahmā bhadda nakkhattena evaü nānāvidha maīgalānisaīkhaņaņņhāne paņhamaü maīgalikaņņhakaü patiņņhāpesi. Sumanattheronāma jātisumanapupphehi taü påjesi. Tasmiü khaõe udakapariyantaü katvā mahāpaņhavi kampo ahosi. Eteneva nayena sesa sattiņņhakāyopi patiņņhāpesuü. 

Tato rājā rajatiņņhakāyopi patiņņhāpetvā gaõdhamālādãhi påjetvā maīgalavidhānaü niņņhāpetvā suvaõõapelāyapupphāni gāhāpetvā pācãnapasse bhikkhusaīghassa purato ņhitaü mahā buddharakkhitattheraü upasaīkamitvā gaõdhamālādãhi påjetvā vaõditvā therassa parivāretvā ņhita bhikkhåna¤ca nāmāni pucchitvā tato dakkhiõapasse ņhitaü mahādhammarakkhitattheraü pacchimapasse ņhitaü mahāsaīgharakkhitattheraü uttarapasse ņhitaü ānaõdatthera¤ca upasaīkamitvā gaõdhamālādãhi påjetvā pa¤capatiņņhitena vaõditvā tatheva nāmāni pucchitvā pubbuttara kaõõaü gantvā tattha ņhitaü piyadassi mahātheraü vaõditvā påjetvā nāmāni pucchitvā santike aņņhāsi.

Thero maīgalaü vaķķhento ra¤¤o dhammaü desesi. Maīgalapariyosāne sampatta gihiparisāsu cattālãsa sahassāni arahanto patiņņhahiüsu. Cattālãsa sahassāni sotāpattiphalo sahassaü sakadāgāmiphale, sahassaü anāgāmiphale, bhikkhånaü pana aņņhārasasahassāni arahattaü pāpuõiüsu. Bhikkhunãnaü catuddasa sahassānãti. 

Thåpāramha kathā


21
Tato rājā bhikkhusaīghaü vaõditvā yāca mahācetiyaü niņņhātināva me bhikkhusaīgho bhikkhaü gaõhātåti āha. Bhikkhå nādhivāsesu, anupubbena yācanto upallabhikkhånaü sattāhaü adhivāsanaü labhitvā thåpaņņhānassa samantato aņņhārasasu ņhānesu maõķape


[SL Page 065] [\x  65/]     

Kārayitvā bhikkhusaīghaü nisãdāpetvā sattāhaü mahādānaü datvā sabbesaü yeva tela-madhu-pāõitādi bhesajjaü datvā bhikkhusaīghaü vissajjesi tato nagare bheriücārāpetvā sabbe iņņhaka vaķķhaki santipātesi. Te pa¤casatamattā ahesuü.

Tesu eko ahaü ra¤¤o cittaü ārādhetvā mahācetiyaü kātuü sakkomãti rājānaü passi rājā kathaü karosãti pucchi. Ahaü deva pesikānaü sataü gahetvā ekāhaü ekaü paüsusakaņaü khepetvā kammaü karomãti āha. Rājā evaü sati paüsurāsikaü bhavissati. Tiõarukkhādãni uppajjissanti addhānaü nappavattatãti taü paņibāhi.

A¤¤o ahaü purisasataü gahetvā ekāhaü ekaü paüsugumbaü khepetvā kammaü karomãti āha.

A¤¤o paüsånaü pa¤cammaõāni khepetvā kammaü karomãti āha. 

A¤¤o dve ammaõāni khepetvā kammaü karomãti āha. Tepi rājā paņibāhi yeva.

Atha a¤¤o paõķito iņņhaka vaķķhakã ahaü deva udukkhale koņņetvā suppehi vaņņetvā nisadepiüsitvā paüsånaü ekammaõaü ekāheneva khepetvā pesikānaü sataü gahetvā kammaü karomãti āha. 

Rājā evaü sati mahācetiye tiõādãni na bhavissanti ciraņņhitika¤ca bhavissatiti sampaņicchitvā puna pucchi-kiü saõņhānaü pana karissasãti. 

Tasmiü khaõe vissakamma devaputto vaķķhakissa sarãre adhimucci. Vaķķhakã suvaõõapātiü påretvā udakamāharāpetvā pāõinā udakaü gahetvā udakapiņņhiyaü āhani. Eëikaghaņa sadisaü mahantaü udakabubbulaü uņhņhāsi. Deva ãdisaü karomãti āha.

Rājā sādhåti sampaņicchitvā tassa sahassagghanakaü sāņaka yugalaü, sahassagghanakaü yeva puõõakaü nāma suvaõõālaīkāraü sahassagghanakā pādukā, dvādasa kahāpana sahassāni ca datvā anuråpaņņhāne geha¤ca khetta¤ca dāpesi. 

Tato rājārattibhāge cintesi kathaü nāma manusse apãletvā iņņhakā āharāpeyyanti devatā ra¤¤o cittaü ¤atvā cetiyassa catusu dvāresu ekekadivasappahoõakaü katvā tassā yeva rattiyā iņņhakārāsiü akaüsu vihātāya rattiyā manussā disvā ra¤¤o ārocesuü. Rājā tussitvā vaķķhakiü kamme paņņhapesi. Devatā eteneva nayena yāva mahācetiyassa niņņhānaü tāva 

[SL Page 066] [\x  66/]     

Ekekassa divasassa pahoõakaü katvā iņņhakā āhariüsu. Sakaladivasabhāge kammaü kataņņhāne mattikā iņņhaka cuõõaü vāpi na pa¤¤āyati. Rattiyaü devatā antaradhāpenti.

Atha rājā mahācetiyekammakārāyacatuparisāyahattha kammamålatthaücatusu dvāresu ekekasmiü dvāre soëasa kahāpana sahassāni vatthālaīkāra - gaõdha - māla - tela - madhu - pāõita - pa¤cakaņuka bhesajjāni nānāvidha såpavya¤jana saüyuttaü bhattaü yāgukhajjakādãni aņņhavidha kappiyaya pānakāni pa¤cavidha mukhavāsa sahita tāmbålāni ca ņhapāpetvā mahācetiye kammaü karontāgahaņņhā vā pabbajitā vā yathājjhāsayaü gaõhantu mulaü agahetvā kammaü karontānaü kātuü na dethāti āõāpesi. 

Atheko thero cetiyakamme sahāya bhāvaü icchanto kammakaraõaņņhāne mattikā sadisaü katvā attānaü abhisaīkhaņaü mattikā piõķaü ekena hatthena gahetvā a¤¤ena mālā gahetvā mahācetiyaīgaõaü āruyha rājakammike va¤cetvā vaķķhakissa adāsi. So gaõhantova pakatimatti kā nā bhavatãti ¤atvā therassa mukhaü olokesi tassākāraü ¤atvā tattha kolāhala mahosi anukkamena rājā sutvā āgantvā vaķķhakiü pucchi-tuyhaü kira bhaõe eko bhikkhu amålaka mattikāpiõķaü adāsãti. 

So evamāha-yebhuyyena ayyā ekena hatthena pupphaü ekena mattikāpiõķe gahetvā āharitvā denti tenāhaü ajānitvā kamme upanesiü "ayaü pana āgantuko, ayaü nevāsikoti ettakaü jānāmãti." Tena hi taü theraü imassa dassehãti ekaü mahallaka balatthaü vaķķhakissa santike ņhapesi vaķķhakã puna āgatakāle taü theraü balatthassa dassesi so taü sa¤jānitvā ra¤¤o ārocesi.

Rājā tassa sa¤¤aü adāsi. To tvaü tayo jātisumana makulakumbhe mahābodhi aīgaõe rāsiü katvā gaõdha¤ca ņhapetvā mahābodhi aīgaõaü gata kāle āgantukassa therassa påjanatthāya ra¤¤o dāpitaü gaõdhamālānti vatvā dehãti. Balattho ra¤¤o vuttanayeneva tassa bodhi aīgaõaü gata kāle taü gaõdhamālaü adāsi. 

Sopi somanassappatto hutvā selasaõtharaü dhovitvā gaõdhena paribhaõķaü katvā silāsaõtharaü katvā pupphaü påjetvā catusu ņhānesu vaõditvā pācãnadvāre a¤jaliü paggayha pãtiü uppādetvā puppha påjaü olokento aņņhāsi. 

Balattho tasmiü kāle taü theraü upasaīkamitvā vaõditvā evamāha. Bhante tumhākaü cetiyakamme sahāyabhāvatthāya dinnassa 

[SL Page 067] [\x  67/]     

Amålaka mattikāpiõķassa målaü dinnabhāvaü rājā jānāpeti attano vaõdanena vaõdāpetãti. Taü sutvā thero anattamano ahosi. Balattho tiņņhantu bhante tayo sumana makula kumbhātattakāneva suvaõõapupphānipi etaü mattikapiõķaü nāgghanti. Cittaü pasādetha bhanteti pakkāmi. 

Tadā koņņhivālajanapade piyaīgalla vihāravāsã eko thero iņņhakavaķķhakissa ¤ātako ahosi. So āgantvā vaķķhakinā saddhiü mantetvā dãgha bahala kiriyato iņņhakappamāõaü jānitvā gantvā sahattheneva sakkaccaü mattikaü madditvā iņņhakaü katvā pacitvā pattatthavikāya pakkhipitvā paccāgantvā ekena hatthena ra¤¤o iņņhakaü ekena pupphaü gahetvā attano iņņhakāsa saddhiü ra¤¤o iņņhakaü adāsi. Vaķķhakã gahetvā kamme upanesi.

Thero sa¤jāta pãti somanasso mahācetiye kammaü karonto iņņha kasālapariveõe vasati tassa taü kammaü pākaņaü ahosi. Rājā vaķķhakiü pucchi-bhaõe ekena kira ayyena amålika iņņhakā dinnāti. Saccaü deva, ekena ayyena dinna iņņhakā amhākaü iņņhakāya sadisāti kamme upanesinti āha. Puna taü iņņhakaü sa¤jānāsãti ra¤¤ā vutte ¤ātakānuggahena na jānāmãti āha.

Rājā yadi evaü taü imassa dannehãti balatthaü ņhapesi so taü pubbe viya balatthassa dassesi. Balattho pariveõaü gantvā santike nisãditvā paņisaõthāraü katvā bhante tumhe āgantukā nevāsikāti pucchi. âgantukomhã upāsakāti. Katara raņņhavāsiko bhanteti koņņhivālajanapade piyaīgalla vihāravāsimhi upāsakāti idheva vasatha gacchathāti. Idha na vasāma asukadivase gacchāmāti āha. Balatthopi ahampi tumhehi saddhiü āgamissāmi. Mayhampi gāmo etasmiü yeva janapade asuka gāmo nāmāti āha. Thero sādhåti sampaņicchi. Balattho taü pavattiü ra¤¤o nivedesi.

Rājā balatthassa sahassagghanakaü vatthayugalaü mahagghaü rattakambalaü upāhanayugaü sugaõdhatelanāëiü a¤¤ca bahuü samaõaparikkhāraü therassa dehãti dāpesi sopi parikkhāraü gahetvā pariveõaü gantvā therena saddhiü rattiü vasitvā pāto saddhiü yeva nikkhamitvā anupubbena gantvā piyaīgalla vihārassa dissamāne ņhāne sãtacchāyāya theraü nisãdāpetvā pāde dhovitvā gaõdhatelena makkhetvā guëodakaü pāyetvā upāhanaü paņimu¤citvā idaü me parikkhāraü kulåpagatherassatthāya gahitaü, idāni tumhākaü dammi, idaü pana sāņakayugaü mama puttassa maīgalatthāya 


[SL Page 068] [\x  68/]     

Gahitaü, tumhe cãvaraü katvā pārupathāti vatvā therassa pādamåle ņhapesi. 

Thero sāņakayugaü pattatthavikāya pakkhipitvā sesaparikkhāraü bhaõķikaü katvā upāhanaü āruyhaü kattayaņņhiü gahetvā maggaü paņpajji. Balattho tena saddhiü thokaü gantvā "tiņņhatha bhante, mayhaü ayaü maggo"ti vatvā pubbe vuttanayeneva ra¤¤o sāsanaü therassa ārocesi

Thero taü sutvā mahantena parakkamena katakammaü akataü viya jātanti domanassappatto hutvā assudhāraü pavattetvā 'upāsaka tava parikkhāraü tvameva gaõhāhã"ti ņhitakova sabbāparikkhāraü chaķķesi balattho kiü nāma bhante vadatha esa rājā tuyhaü bhavaggappamāõaü katvā paccayaü dentopi tava iņņhakānuråpaü kātuü na sakkoti. Kevalaü pana mahācetiye kammaü a¤¤esaü apattakaü katvā karomãti adhippāyena evaü kāreti tumhe pana bhante attanā laddhaparikkhāraü gahetvā cittaü pasādethāti vatvā theraü sa¤¤āpetvā pakkāmi. Imasmiü pana cetiye bhatiyā kammaü katvā cittaü pasādetvā sagge nibbatta sattānaü pamāõaü natthi. 

Tāvatiüsa bhavane kira nibbatta devadhãtaro attano sampattiü oloketvā kena nu ko kammena imaü sampattiü labhimhāti āvajjamānā mahācetiye bhatiyā kammaü katvā laddhabhāvaü ¤atvā bhatiyā katakammassāpi phalaü ãdisaü, attano santakena kammaphalaü saddahitvā katakammassa phalaü kãdisaü bhavissatãti cintetvā dibbagaõdhamālaü ādāya rattibhāge āgantvā påjetvā cetiyaü vaõdanti.

Tasmiü khaõe bhātivaīkavāsã mahāsãvatthero nāma cetiyaü vaõdanatthāya gato, tā vaõdantiyo disvā mahāsattapaõõirukkhasamãpe ņhito tāsaü yathāruciü vaõditvā gamanakāle pucchi: tumhākaü sarãrālokena sakalatambapaõõidipo ekāloko, kiü kammaü karitthāti bhante amhākaü santake katakammaü nāma natthi imasmiü cetiye manaü pasādetvā bhatiyā kammaü karimhāti āhaüsu evaü buddhasāsane pasannacittena bhatiyā katakammampi mahapphalaü hoti. Tasmā-

"Cittappasādamattena-sugate gati uttamā,
Labbhatãti viditvāna-thåpapåjaü kare buddho"ti. 

Evaü rājā cetiyakammaü kārāpento pupphadhānattayaü niņņhāpesi. Taü khãõāsava thirabhāvatthāya bhåmisamaü katvā osãdāpesuü, evaü navavāre citaü citaü osãdāpesuü. Rājā kāraõaü ajānanto


[SL Page 069] [\x  69/]     

Anattamano hutvā bhikkhusaīghaü sannipātesi. Asãti bhikkhusahassāni sannipatiüsu rājā bhikkhusaīghaü gaõdhamālādãhi påjetvā vaõditvā pucchi 'bhante mahācetiye pupphadhānattayaü navavāre na jānāmã'ti bhikkhusaīgho āha mahārāja tuyhaü kammassa vā jãvitassa vā antarāyo natthi. Anāgate thirabhāvatthāya iddhimantehi osãdāpitaü, ito paņņhāya na osãdāpessanti. Tvaü a¤¤athattaü akatvā mahāthåpaü samāpehãti. Taü sutvā haņņho rājā thåpakammaü kāresi. 

Dasapupphadhānāni dasahi iņņhakākoņãhi niņņhanaü gamiüsu puna pupphadhānattaye niņņhite bhikkhusaīgho uttara-sumana nāmake dve khãõāsava sāmaõere āõāpesi. Tumhe samacaturassaü aņņharatana bahalaü ekeka passato asãti asiti hatthappamāõaü chamedaka vaõõapāsāõe āharathāti. Te sādhåti sampaņicchitvā uttarakuruü gantvā cuttappakārappamāõe bhaõķipupphanihecha medavaõõapāsāõe āharitvā ekaü pāsāõaü dhātugabbhassa bhåmiyaü attharitvā cattāro pāsāõe catusu passesu saüvidhāya aparaü dhātugabbhaü pidahanatthāya pācãna disābhāge vāluka pākāra samãpe adissamānaü katvā ņhapesuü. 


22
Tato rājā dhātugabbhassa majjhe sabbaratanamayaü sabbākārasampannaü manoharaü bodhirukkhaü kāresi so hi iõdanãlamaõibhåmiyaü patiņņhito, tassamålāni pacāëamayāni, khaõdho sirivacchādãhi aņņhamaīgalikehi pupphapanti latāpanti catuppada haüsapantihi ca vicitto aņņhārasa hatthubbedho rajatamayo ahosi. 

Pa¤camahāsākhāpi aņņhārasahatthāca, pattāpi maõimayāni, paõķupattāni, hemamayāni, phalā pavāëamayāni. Tathā aīkuropari celavitānaü baõdhāpesi. Tassa ante samannato muttamaya kiīkiõikajālaü olambati. Svaõõaghaõņāpanti ca suvaõõadāmāni ca tahiü tahiü olambanti vitānassa catusu kaõõesu navasatasahassagghanako ekeko muttākalāpo olambati. Tattha yathānuråpaü nānāratana katāneva caõda-suriya-tārakāråpāni padumāni ca appitāni ahesuü. Mahagghāni anekavaõõāni aņņhuttara sahassāni vatthāni olambiüsu.

Tato bodhirukkhassa samantato satta ratanamaya vedikā kāretvā mahāmalaka muttā attharāpesi muttā vedikānaü antare gaõdhodaka puõõa sattaratanamaya puõõaghaņa pantiyo ņhapāpesi. Tāsu suvaõõaghaņe pavāëamayāni pupphāni ahesuü. Pavāëaghaņe suvaõõamayāni pupphāni. Maõighaņe rajatamayāni


[SL Page 070] [\x  70/]     

Pupphāni rajataghaņe maõimayānipupphāti. Sattaratanaghaņe sattaratanamayāni pupphāni ahesuü.

Bodhirukkhassa pācãna disābhāge ratanamaye koņiagghanake pallaīke ghanakoņņima suvaõõamayaü buddhapaņimaü nisãdāpesi. Tassā paņimāya vãsati nakhā akkhinaü setaņņhānāni ca phaëakamayāni. Hatthatala pādatala dantāvaraõāni akkhãnaü rattaņņhātāni ca pavāëamayāni kesa bhamukāni akkhinaü kāëakaņņhānāni ca iõdanãla maõimayāni uõõālomaü panaü rajatamayaü ahosi. Tato sahampati mahā brahmānaü rajatacchattaü dhāretvā ņhinaü kāresi. Tatā dvãsu devalokesu devatāhi saddhiü vijayuttarasaīkhaü gahetvā abhisekaü dadamānaü sakkaü devarājānaü pa¤casikha devaputtaü beëuva paõķu vãõamādāya gaõdhabbaü kurumānaü. Mahākāëa nāgarājānaü nāgaka¤¤āparivutaü nānāvidhenathutighosena tathāgataü vaõõentaü kāresi. 

Vasavattimārampana bāhusahassaü māpetvā tisåla muggarādi nānāvudhāni gahetvā sahassakumbhaü girimekhala hatthikkhaõdha māruyha mārabalaü parivāretvā bodhimaõķaü āgantvā aneka bhiüsanakaü kurumānaü kāresi. Sesāsu disāsu pācãna disābhāge pallaīkasadise koņi koņi agghanake tayo pallaīke attharāpetvā dantamayaü daõķaü pavāëavãjaniü ņhapāpesi. Bodhikkhaõdhaü ussãsake katvā nānāratanaü maõķitaü koņiagghanakaü rajata sayanaü attharāpesi. 

Dasabalassa abhisambodhimpatvā animisena cakkhunā bodhipallaīkaü olokitaņņhānaü sattāhameva ratanacaīkame caīkamitaņņhānaü olokitaņņhānaü sattāhameva ratanacaīkame caīkamitaņņhānaü ratanagharaü pavisitvā dhammasammasitaņņhānaü mucaliõdamålaü gantvā nisinnassa* mucaliõdena nāgena sattakkhattuü bhogehi parikkhipitvā upari phaõaü katvā ņhitaņņhānaü, tato ajapāla nigrodha målaü gantvā nisinnaņņhānaü, tato rājāyatanaü bhojane upanãte catumahārājehi upanãta pattapaņiggahaõaü kāresi

Tato brahmāyācanaü dhammacakkappavattanaü sasapabbajjaü, bhaddavaggiya pabbajjaü, tebhātika jaņila damanaü, laņņhivanuyyāne bimbisāropagamaõaü, rājagahappavesanaü, veëuvana paņiggahaõaü asãti mahāsāvake ca kāresi tato kapilavatthugamanaü ratanacaīkame ņhataņņhānaü, rāhulapabbajjaü, naõdrapabbajjaü jetavanapaņiggahaõaü, gaõķambamåle yamaka pāņihārikaü devaloke
 
* "Nisinne"ti katthaci. 

[SL Page 071] [\x  71/]     

Abhidhamma desanā devorohaõa pāņãhãraü therapa¤ha samāgama¤ca kāresi. 

Tathā mahāsamayasutta-rāhulovāda sutta-maīgasuttapārāyana sutta samāgamaü dhanapāla-āëavaka-aīgulimāla-apalāla damanaü āyusaīkhāra vossajjanaü såkaramaddava pariggahaõaü siīgivaõõa vatthayuga paņiggahaõaü pasannodakapānaü parinibbānaü devamanussa paridevanaü mahākassapattherassabhagavatopādavaõdanaü sarãra īahanaü agginibbānaü āëāhanasakkāraü deõena brāhmaõena katadhātu vibhāga¤ca kāresi. 

Tathā addhacchaņņhāni jātakasatāni kāresi. Vessantarajātakaü pana kārento sa¤jaya mahārājaü phusatãdeviü maddideviü jāliya kumāraü kaõhājina¤ca kāresi. Tato paõķava hatthidānaü satta sataka mahādānaü nagara vilokanaü siõdhavadānaü devatāhi rohitatha vaõõena rathassa vahanaü rathadānaü sayamevoõata dumato phalaü gahetvā dārakānaü madhumaüsa dinna nesādassa suvaõõa såcidānaü vaīkapabbatakucchimhi pabbajjāvesena vasitaņņhānaü påjakassa dārakadānaü sakkabrāhmaõassa bhariyaüdānaü påjakassa devatānubhāveka dārake gahetvā gantvā sa¤jaya nariõdassa purato gataņņhānaü tato vaīkapabbatakucchiyaü channaü khattiyānaü samāgamaü vessantarassa maddiyā ca abhisekaü pattaņņhānaü nakarampaviņņhe sattaratanavassaü vassitaņņhānaü tato cavitvā tusitapure nibbattaņņhāna¤ca sabbaü vitthārena kāresi. 

Tato dasa sahassa cakkavāëadevatāhi buddha bhāvāya āyācitaņņhānaü apunarāvattanaü mātukucchiokkamanaü mahāmāyādeviü suddhodana mahārājaü lumbinãvane jātaņņhānaü antalikkhato dvinnaü udakadhārānaü patanaü uttarābhimukhaü sattapadavãtihāra gamanaü kāëadevaëassa jaņāmatthake mahāpurisassa pādapatiņņhāna anativattamānāya jambucchāyāya dhātãnaü pamādaü disvā sirisayane pallaīke nisãditvā jhānasamāpannaņņhāna¤ca kāresi. 

Tato rāhula mātaraü rāhula bhaddaka¤ca kāresi tato ekåna tiüsavassakāle uyyāne kãëatatthāya gamana samaye jiõõa vyādhita mata saīkhyāte tayo devadåte disvā nivattanaņņhānaü catutthavāre pabbajitaråpaü disvā sādhupabbajjāti cittaü uppādetvā uyyānaü gantvā uyyānasiriü anubhavitvā sāyaõha samaye nahātvā maīgala silāpaņņe nisinnamatta vissakaņņhānā alaīkaraõaņņhāõaü tato majjhimarattiyaü nāņakānaü vippakāraü disvā kaõthaka haya varamāruyha) mahābhinikkhamaõaü nikkhamitaņņhānaü dasa sahassa) cakkavāëa devatāhi kata påjāvidhiü kaõthakanivattana


[SL Page 072] [\x  72/]     

Cetiyaņņhānaü anomā nadãtãre pabbajjaü rājagahappavesanaü paõķava pabbataccha yāya ra¤¤o bimbisāramma rajjakaraõatthāya āyācanaü sujātāya dinna khãrapāyāsa paņiggahaõaü nera¤jarāya nadiyā tãre pāyāsa paribhogaü nadiyā pātivissaņņhaü pāņihāriyaü sālavane divāvihāra gataņņhānaü sotthiyena dinna kusatiõapaņiggahaõaü bodhimaõķaü āruyha nisinnaņņhāna¤ca sabbaü vitthārena kāresi. 

Tato mahiõdatthera pamukhe satta saha āgate ca kārāpesi. Catusu disāsu khaggahatthe cattāro mahārājāno kāresi tato dvattiüsa devaputte tato suvaõõa daõķa dãpakadhārā dvattiüsa devakumāriyo tato aņņhavãsati yakkhasenāpatino tato a¤jaliü paggayha ņhita devatāyo tato ratanamaya puppakalāpe gahetvā ņhita devatāyo tato suvaõõaghaņe gahetvā ņhiti devatāyo tato naccanaka devatāyo tato turiyavādaka devatāyo tato pacceka satasahassagghanake dasahatthappamāõe ādāse gahetvā ņhita devatāyo tato tatheva satasahassagghanaka puppha sākhāyo gahetvā ņhitadevatāyo tato caõdamaõķale gahetvā ņhitadevatāyo suriyamaõķale gahetvā ņhitadevatāyo tato padumāni gahetvā ņhita devatāyo tato chattāni gahetvā ņhitadevatāyo tato vicittavesadhare malladevaputte tato dussapoņhana devatāyo tato ratanagghike gahetvā ņhitadevatāyo tato dhammacakkāki gahetvā ņhitadevatāyo tato khaggadharā devatāyo tato pa¤cahatthappamāõa gaõdhitelapåritā dukålavaņņiyaü pajjalita dãpaka¤canana pātiyo sãsehi dhāretvā ņhitadevatāyo ca kārāpesi. 

Tato catusukaõõesuphaëikamayaagghiya matthake cattāromahāmaõa ņhapāpesi catusu kaõõesu suvaõõa-maõi-mutta-vajirānaü cattāro rāsiyo kāresi tato meghavaõõa pāsāõabhittiyaü vijjullatā kāresi tato ratana latāyo tato cāëavijatiyo tato niluppale gahetvā ņhita nāgamaõavikāyo kāresi. 

Rājā ektikāni råpakāni ghanakoņņima suvaõõeheva kāresi. Avasesampi påjāvidhiü sattarataneheva kāresãti. Ettha ca vuttappakārampana påjanãyabhaõķaü anantamaparimāõaü hoti tathā hi ambapāsānavāsã cittaguttattheronāma heņņhā lohapāsāde sannipatitānaü dvādasannaü bhikkhusahassānaü dhammaü kathento rathavinãtasuttaü ārabhitvā mahā dhātunidhānaü vaõõento ekacce na saddahissantãti ma¤¤amāno osakkitvā kathesi. Tasmiü khaõe koņapabbatavāsã mahā


[SL Page 073] [\x  73/]     

Tissatthero nāma khãõāsavo avidåre nisãditvā dhammaü suõanto āvuso dhammakathika tava kathāto parihãnampi atthi. Apacco sakakitvā vitthārena kathehãti āha. Atha imasmiü yeva dãpe bhātiya mahārājā nāma saddo pasanno ahosi so sāyaü pātaü mahacetiyaü vaõditvāva bhu¤jati. Ekadivasaü vinicchaye nisãditva dubbãnicchitaü aņņaü vinicchinanto atisāyaü vuņņhito thåpavaõdanaü vissaritvā bhojane upanãte hatthaü otāretvā manusse pucchiajja mayā ayyako vaõdito na vaõditoti. Porāõaka rājāno hi satthāraü ayyakoti vadanti. Manussā na vaõdito devāti āhaüsu. 

Tasmiü khaõe rājā hatthena gahita bhattapiõķaü pātiyaü pātetvā uņņhāya dakkhiõadvāraü vivarāpetvā āgantvā pācãna dvārena mahācetiyaīgaõaü āruyha vaõdanto anto dhātugabbhe khãõāsavānaü dhammaü osāraõasaddaü sutvā dakkhiõadvāreti ma¤¤amāno tattha gantvā adisvā eteneva nayena itarānipi dvārāni gantvā tatthāpi adisvā ayyā dhammaü osārento vicarantãti ma¤¤amāno olokanatthāya catusu dvāresu manusse ņhapetvā sayaü puna vicaritvā apassanto manusse pucchitvā bahiddhā natthi bhāvaü ¤atvā anto dhātugabbhe bhavissatiti sanniņņhānaü katvā pācãnadvāre āsannatare mahā cetiyābhimukho hatthapāde pasāretvā jãvituü pariccajitvā daëhasamādānaü katvā nipajji. Sace mā ayyā dhātugabbhaü na olokāpenti-sattāhaü nirāhāro hutvā sussamāno bhåsamuņņhi viya vippakiriyamānopi na uņņhahissāmãti. Tassa guõānubhāvena sakkassa bhavanaü uõhākāraü dassesi. 

Sakko āvajjanto taü kāraõaü ¤atvā agantvā dhammaü osārentānaü therānaü evamāha. Ayaü bhante rājā dhammiko buddhasāsane pasanno imasmiü ņhāne sajjhāyana saddaü sutvā dhātugabbhaü apassitvā na uņņhahissāmãti daëhasamādānaü katvā nipanno sace dhātugabbhaü na passati tattheva marissati. Taü pavesetvā dhātu gabbhaü olokāpethāti. Therāpi tassa anukampāya dhātugabbhaü dassetuü ekaü theraü āõāpesuü rājānaü ānetvā dhātugabbhā olokāpetvā pesehãti. So ra¤¤o hatthe gahetvā dhātugabbhaü pavesetvā yathāruciü vaõdāpetvā sabbaü sallakkhitakāle pesesi rājā nagaraü gantvā aparena samayena dhātugabbhe attanā diņņharåpakesu ekadesāni suvaõõakhacitāni kāretvā rājaīgaõe mahantaü maõķapaü kāretvā tasmiü


[SL Page 074] [\x  74/]     

Maõķape tāni råpakāni saüvidahāpetvā nagare sannipātetvā dhātugabbhe mayā diņņhāni suvaõõaråpakāni ãdisāni āha. Tesaü råpakānaü niyāmena katattā niyāmaka råpakāni nāma jātāni. 

Rājā saüvacchare saüvacchare tāni råpakāni nãharāpetvā nāgarānaü dassesi paņhamaü dassitakāle nāgarā pasãditvā ekeka kulato ekekaü dārakaü nãharitvā pabbājesuü. Puna rājā ayyā etaü pakāraü ajānanakā bahå tesampi ārocessāmãti vihāraü gantvā heņņhā lohapāsāde bhikkhusaīghaü sannipātetvā sayaü dhammāsanagato tiyāma rattiü dhātugabbhe adhikāraü kathetvā pariyosāpetumasakkāntoseva uņņhāsi. Tattheko bhikkhu rājānaü pucchi-mahārāja tvaü pātarāsabhattaü bhåtvā āgatosi. Tiyāma rattiü vaõõento dhātugabbhe påjāvidhimpi pariyosāpetuü nāsakkhi a¤¤ampi bahuü atthiti. 

Rājā kiü katheta bhante, tumhākaü mayā kathitaü dasabhāgesu ekabhāgampi nappahoti. Ahampana mayā sallakkhita mattameva kathesiü. Anantaü bhante dhātugabbhe påjāvidhānanti āha evaü anantaü påjanãyabhaõķaü samacaturasse ekeka passato asãti asãti hatthappamāõe dhātugabbhe nirantaraü katvā puretumpi na sukaraü, pageva yathārahaü saüvidhātu tiņņhatu tāva dhātugabbho yāva mahācetiye vāluka pākāra paricchedā nirantaraü puretumpi na sakkā. Tasmā taü sabbaü påjanãyabhaõķaü tattha kathaü gaõhãti yadettha vattabbaü porāõehi vuttameva. 

Nigro dhapiņņhi tepiņaka mahāsãvatthero kira rājagehe nisiditvā ra¤¤o dasabala sãhanādasutataü kathento dhātunidhānaü vaõõetvā suttantaü vinivaņņesi. Rājā therassa evamāha-ayaü bhante dhātugabbhā samacaturasso, ekekapassato asãti asãti hatthappamāõe ettakāni påjanãya bhaõķāni ettha ņņhitānãti ko saddahessatiti. Thero āha. Iõdasālaguhākittakappamāõāti tayā sutapubbāti. Rājā khuddaka ma¤cakappamāõā bhanteti āha. 
Tato thero āha, mahārāja amhākaü satthārā sakkasasa sakka pa¤hasuttantaü kathanadivase guhāya kittakā parisā osaņāti sutapubbāti. Rājā dvãsu bhante devalokesu devatāti āha. Evaü sante tampi asaddaheyyaü nu mahārājāti therena vutte rājā taü pana devānaü deviddhiyā ahosi deviddhi nāma acinteyyā bhanteti āha. 

Tato thero mahārāja taü ekāyayeva deviddhiyā ahosi. Idaü pana ra¤¤o rājiddhiyā devānaü deviddhiyā ariyānaü ariyiddhiyāti


[SL Page 075] [\x  75/]     

Imāhi tãhi iddhãhi jātanti avoca. Rājā therassa vacanaü sādhåti sampaņicchitvā theraü setacchattena påjetvā matthake chattaü dhārento mahā vihāraü ānetvā puna mahācetiyassa sattāhaü chattaü datvā jāti sumanapuppha påjaü akāsãti. Etassatthassa sādhanatthameva a¤¤ānipi bahåni vatthåni dassitāni tāni kintehãti amhe upekkhitāni ettha ca rājā mahesakkho mahānubhāvo påritapārami katābhinãhāroti tassavasena rājiddhiveditabbā sakkena āõattena vissakammunā devaputtena ādito paņņhāya āvisitvā katattā tassa vasena devidadhi veditabbā, kammādhiņņhāyaka iõdaguttatthero khuddānukhuddakaü kammaü anuvidhāyanto kāresi na kevalaüthero yeva, sabbepi ariyā attanā attanā kattabba kiccesu ussukkamāpannāyeva ahesunti imāhi tãhi iddhãhi katanti veditabbaü.

Vuttaü hetaü mahāvaüso.

Iõdagutta mahāthero-chaëabhi¤¤o mahāmati,
Kammādhiņņhāyako ettha-sabbaü saüvidahi imaü.
Sabbaü rājiddhiyā etaü devatāna¤ca iddhiyā.
Iddhiyā ariyāna¤ca-asambādhā patiņņhita"nti.

Dhātugabba råpavaõõanā kathā.


23
Evaü rājā dhātugabbhe kattabba kammaü niņņhāpetvā cātuddasi divase vihāraü gantvā bhikkhusaīghaü sannipātesi, sannipatti bhikkhå tiüsa sahassāni ahesuü rājā bhikkhusaīghaü vaõditvā evamāha. Dhātugabbhe mayā kattabbakammaü niņņhāpitaü, sve āsāëabhimuposatha divase uttarasāëha nakkhattena dhātunidhānaü bhavissati dhātuyo janātha bhanteti bhikkhusaīghassa bhāraü katvā nagaramevāga¤ji

Atha bhikkhusaīgho dhātu āharaõakaü bhikkhuü gavesanto påjā pariveõa vāsikaü soëasa vassuddesikaü chaëabhi¤¤aü soõuttaraü nāma sāmaõeraü disvā taü pakkosāpetvā āvuso soõuttara rājā dhātugabbhaü niņņhāpetvā dhātu ābharaõaü bhikkhusaīghassa bhāramakāsi. Tasmā tayā dhātuyo āharitabbāti āharāmi bhante dhātuyo kuto lacchāmãti pucchi tassa bhikkhusaīgho evamāha. âvuso soõuttara tatāgato maraõama¤ce nipanno sakkaü devarājānaü āmantetvā mayhaü aņņhadoõappamāõesu sārãrika dhātusu ekaü doõaü koëiyarājuhi sakkataü, anāgate tambapaõõi dãpe mahācetiye patiņņhahissatãti āha. 
 
[SL Page 076] [\x  76/]      
Atha bhagavati parinibbute doõa brāhmaõo dhātuyo aņņha koņņhāse katvā aņņhannaü nagaravāsãnaü adāsi te attano attano nagare cetiyaü kāretvā parihariüsu tesu rāmagāme koëiyehi katacetiye mahoghena bhinne dhātukaraõķako samuddaü pavisitvā ratanavālukā piņņhe chabbaõõaraüsi samākiõõo aņņhāsi. 

Nāgā disvā ma¤jerika nāga bhavanaü gantvā mahākāëa nāga ra¤¤o ārocesuü so dasakoņi nāga sahassa parivuto āgantvā gaõdhamālādãhi påjetvā suvaõõa-pavāëa-miõi-rajatadhaje ussāpetvā pa¤caīgika turiya paggahãta nānāvidha nāga nāņakānaü majjhahato dhākukaraõķaü maõicaīgoņake ņhapetvā sãsenādāya mahāsakkāra sammānaü karonto nāgabhavanaü netvā channavuti koņidhane påjetvā sabbaratanehi cetiya¤ca cetiyaghara¤ca māpetvā dhātuyo pariharati. Mahākassapatthero ajātasattuno dhātunidhānaü karonto rāmagāme dhātuyo ņhapetvā sesa dhātuyo āharitvā adāsi rājā rāmagāme dhātuyo kasmā nāhaņāti pucchi. 

Thero mahārāja tāsaü antarāyo natthi anāgate tambapaõõidãpe mahācetiye patiņņhahissantãti āha. Asoko dhammarājāpi dhātunidhānaü ugghāņetvā olokento aņņhamaü dhātudoõaü adisvā aparaü dhātuü doõaü kattha bhanteti pucchi mahārāja taü koëiyehi gaīgātãre kata cetiye patiņņhitaü, mahoghena cetiye bhinne mahāsamuddaü pāvisi. 

Taü nāgā disvā attano nāgabhavanaü netvā pariharantãti khãõāsavā āhaüsu rājā nāgabhavanaü nāma mama āõāpavattanaņņhānaü, tampi āharāmi bhanteti āha. Mahārāja tā dhātuyo anāgate tambapaõõidãpe mahācetiye patiņņhahissantiti nivāresuü. Tasmā tvaü ma¤cherika nāga bhavanaü gantvā taü pavattiü nāga ra¤¤o nivedetvā dhātuyo āhara, sve dhātu nidhānaü bhavissatãti. Soõuttaro sādhåti sampaņicchitvā attano pariveõaü agamāsi. 

Rājāpi nagaraü antvā nagare bheriü carāpesi- sve dhātunidhānaü bhavissati nāgarā attano attano vibhavānuråpena alaīkaritvā gaõdhamālādãni gahetvā mahācetiyaīgaõaü otarantuti. Sakkopi vissakammaü āõāpesi-sve mahācetiye dhātunidhānaü bhavissati. Sakala tampapaõõidãpaü alaīkarohãti. So punadivase ekånayojanasatikaü tambapaõõidãpaü kasãõamaõķalaü viya samaü katvā rajatapaņņasadisaü vālukākiõõaüpa¤cavaõõapupphasamākålaü 

[SL Page 077] [\x  77/]     

Katvā samantato puõõaghaņapantiyo ņhapāpetvā sāõãhi parikkhipitvā upari celavitānaü baõdhitvā paņhavitale thalapadumāni ākāse olambaka padumāni dassetvā alaīkata devasabhaü viya sajjesi. Mahāsamudda¤ca sannisinnaü pa¤cavidha padumasa¤cannaü akāsi. 

Dhātu ānubhāvena sakala cakkavāëaü gabbhokkamanābhisambodhikālādisu viya sajjitaü ahosi nāgarāpa nagara vãthiyo sammajjitvā muttāphala sadisaü vālukaü okiritvā lājapa¤camaka pupphāni samokiritvā nānāvirāga dhajapaņākāyo ussāpetvā suvaõõaghaņa kadalitoraõa mālagaghikādãhi alaīkaritvā nagaraü sajjesu. Rājā nagarassa catusu dvāresu anāthānaü manussānaü paribhotthāya nānāppakāra khādanãya bhojanãya gaõdhamāla vatthābharaõa pa¤cavidhi mudhavāsa sahita tāmbulāni ca ņhapāpesi. 

Atha rājā sabbābharaõa vibhåsito kumuda pannavaõõa catusiõdhavayutta rathavaramāruyha alaīkataü kaõķulaü hatthiü purato katvā suvaõõacaīgoņakaü sãse katvā setacchattassa heņņhā aņņhāsi. Tasmiü khaõe sakkaü devarājānaü devaccharā viya nānābharaõavibhåsitā devaka¤¤pamā aneka sahassa nāņakitthiyo ceva dasamahāyodhā ca caturaīginã senā ca rājānaü parivāresuü.

Tathā aņņhuttara sahassa itthiyo ca puõõaghaņe garahatvā parivāresuü. Aņņhuttara sahassa aņņhuttara sarassappamāõe yeva purisā ceva itthiyo ca pupphasamuggāni daõķadãpikā nānāvaõõa dhaje ca gahetvā parivāresuü. Evaü rājā mahantena rājānubhāvena naõdanavanaü nikkhanta devarājā viya nikkhami. Tadā nānāvidha turiya ghosehi ceva hatthassa ratha saddehi ca mahāpaņhavibhijjanākārappattā viya ahosi.

Tasmiü khaõe soõuttaro attano pariveõeyeva nisinno turiya ghosena ra¤¤o nikkhantabhāvaü ¤atvā abhi¤¤āpādakaü catutthajjhānaü samāpajjitvā adhiņņhayā paņhaviyaü nimujjitvā ma¤jerika nāgabhavane mahākāëānāgara¤¤o purato pāturahosi. Nāgarājā soõuttaraü disvā uņņhāyāsanā abhivādetvā gaõdhodakena pāde dhovitvā vaõõa gaõdha sampanna kusumehi påjetvā ekāmantaü nisãditvā kuto āgatattha bhanteti pucchi tambapaõõi dãpato āgatamhāhi vutte kimatthāyāti pucchi. 

Mahārāja tambapaõõidãpe duņņhagāmaõi abhaya mahārājā mahā cetiyaü kārento dhātuyo bhikkhusaīghassa bhāramakāsi. Mahāvihāre tiüsamattāni bhikkhusahassāni sannipatitvā mahāthåpatthāya 


[SL Page 078] [\x  78/]      
ōhapitadhātuyo mahākāëa nāga ra¤¤o santike ņhitā, tassa taü pavattiü kathetvā dhātuyo āharāti maü pesesuü, tasmā idhāgatomhãti āha. 

Taü sutvā nāgarājā pabbatena viya ajjhotthaņo mahantena madāmanassena abhibhåto evaü cintesi mayaü pana imā dhātuyo påjetvā apāyato mu¤citvā sagge nibbattissamāti ama¤¤imha. Ayaü pana bhikkhu mahiddhiko mahānubhāvo, sace imā dhātuyo imasmiü ņhāne ņhito bhaveyyuü, amhe abhibhavitvāpi gaõhituü sakkuõeyya. Dhātuyo apanetuü vaņņatãti cintetvā parisaü olokento parisa pariyante ņhitaü vāsuladattaü nāma attano bhāgineyyaü disvā tassa sa¤¤amadāsi so mātulassa adhippāyaü ¤atvā cetiyagharaü gantvā dhātukaraõķakaü ādāya gilitvā sinerupabbata pādamålaü gantvā-

Yojanasatāmāvaņņaü dãghaü tisata yojanaü,
Phaõānekasahassāni-māpisitvā mahiddhiko,
Sineru pādamålamhi-dhumāyanto ca pajjalaü,
âbhujitvāna so bhoge-nipajji vālukātale.

"Anekāni sahassāni-attanā sadise ahi,
Māpayitvā sayāpesi-samantā parivārite,
Bahå devā ca nāgā ca-osariüsu tahiü tadā,
Yuddhaü ubhinnaü nāgānaü-sassissāma mayaü iti."

Tato nāgarājā bhāgineyyena dhātuyo apanãtabhāvaü ¤atvā evamāha- mama santike dhātuyo natthi, tumhe idha papa¤ca akatvā sãghaü gantvā bhikkhusaīghassa taü pavattiü ārocetha bhikkhusaīgho a¤¤ato dhātuü pariyesissatãti sāmaõero ādite paņņhāya dhātu āgamanaü vatvā dhātuyo tava santikeyeva, papa¤caü akatvā dehãti codesi. 

Tato nāgarājā sāmaõerena målamhi gahitabhāvaü ¤atvā yena kenaci pariyāyena dhātuyo adatvāva pesituü vaņņatãti cintetvā sāmaõeraü dhātugharaü netvā cetiya¤ca cetiyaghara¤ca dassesi. Taü pana cetiya¤ca cetiyaghara¤ca sabbaratanamayameva ahosi. 

Vuttaü hetaü mahāvaüse

"Anekadhā anekehi ratanehi susaīkhataü,
Cetiyaü cetiyagharaü-passa bhikkhu sunimmita"nti. 

Dassetvā ca pana cetiyagharato oruyha addhacaõdakapāsāõe pavāëapadumamhi ņhatvā imassa cetiyassa cetiyagharassa ca agghaü 


[SL Page 079] [\x  79/]     

Karohi bhanteti āha sāmaõero na sakkoma mahārāja agghaü kātuü, sakalepi tambhapaõõidãpe ratanāni imaü addhacaõdaka pāsāõaü nāgghatãti āha. 

Nāgarājā evaü sante mahāsakkāraņņhānato appasakkāraņņhānaü dhātånaü nayanaü ayuttaü nanu bhikkhåti āha. Sāmaõero evamāhamahārāja buddhā nāma dhammagarukā, na āmisa garukaü, tumhesu cakkavāëappamāõaü ratanagharaü māpetvā sabbaratanassa påretvā dhātuyo pariharantesupi ekanāgopi dhammābhisamayaü kātuü samattho nāma natthi yasmā-

"Saccābhisamayo nāga-tumhākampi na vijjati.
Saccābhisamayaņņhānaü-netuü yuttaü hi dhātuyo.
Saüsāradukkhamokkhāya-uppajjanta tathāgatā, buddhassa vetthādãppāyo-tena nessāmi dhātuyo. 
Dhātunidhānaü ajjeva-so hi rājā karissati. 

Tasmā papa¤camakaritvā-lahuü me dehi dhātuye"ti-āha. Evaü vutte nāgarājā appaņihāno yutvā attano bhāgineyyena dhātuyo gopitoti ma¤¤amāno evamāha. Tumhe bhante cetiye dhātånaü atthibhāvaü vā natthibhāvaü vā ajānantā dehi dehãti vadatha. Ahaü natthãti vadāmi. Sace passatha gahetvā gacchathāti. Gaõhāmi mahārājāti, gaõha bhikkhåti. Gaõhāmi mahārājāti, gaõha bhikkhåti tikkhattuü paņi¤¤aü gahetvā.

"Sukhumaü karaü māpayitvā-thikkhå tatra ņhitoca so,
Bhāgineyyassa vadane-hatthampakkhippa tāvade,
Dhātukaraõķamadāya-tiņņha nāgāti bhāsiha,
Nimujjitvā paņhaviyaü-pariveõamhi uņņhahi."

Tadā sāmaõerassa nāgena saddhiü yuddhaü passissāmāti samāgatā deva-nāga parisāpa bhikkhunāgassa vijayaü disvā haņņhā pamodito dhātuyo påjayantāva teneva saha āgamuü, nāgarājā sāmaõerassa gata kāle bhikkhuü va¤cetvā pesitomhãti haņņhatuņņho dhātuyo gahetvā āgamatthāya bhāgineyyassa sāsanaü pesesi. 

"Bhāgineyyo'tha kucchimhi-apassitvā karaõķakaü,
Paridevamāno āgantvā-mātulassa nivedayi.
Tadā so nāgarājāpi-va¤citamha mayaü iti,
Paridevi nāgā sabbepi-parideviüsu piõķitā."


[SL Page 080] [\x  80/]     

Tato nāgabhavane sabbe nāgā samāgantvā kese mu¤citvā ubhohi hatthehi hadaye gahetvā nãluppala sadisehi nettehi vilãna sokamiva assudhāraü pavattayamānā-

"Paridevamānā āgantvā-nāgā saīghassa santike,
Bahudhā parideviüsa-dhātāharaõa dukkhitā"ti

Paridevitvā ca bhikkhusaīghassa evamāhaüsu- bhante kassaci pãëaü akatvā amhākaü pu¤¤ānubhāvena labhitvā cãraparihaņa dhātuyo kasmā anavasesaü katvā aharāpetha amhākaü saggamokkhantarāyaü karothāti.

'Tesaü saīgho'nukampāya-thokaü dhātumadāpayi,
Te tena tuņņhā gantvāna-påjābhaõķāni āharuü"

Tato sakko devānamiõdo vissakammaü āmantetvā sāmaõerassa uņņhitaņņhāne sattaratanamayaü maõķapaü māpehãti āha. So tasmiyeva khaõe maõķapaü māpesi atha sakko dvãsu devalokesu devaparisāya parivuto suvaõõacaīgoņakena saddhiü ratana pallaīkamādāya āgantvā tasmiü maõķape patiņņhāpetvā sāmaõerassa hatthato dhātukaraõķakaü gahetvā tasmiü pallaīke patiņņhāpesi. Tadā-

'Brahmā chattamadhāresi-santusito vālavijaniü,
Maõitālavaõņaü suyāmo-sakko saīkhantu sodakaü,

Cattāro tu mahārāja-aņņhaüsu khaggapāõino,
Samuggahatthā dvattiüsā-devaputtā mahiddhikā.

Pāricchattaka pupphehi påjayantā tahiü ņhitā,
Kumāriyopi dvattiüsā-daõķidãpadharā ņhitā. 

Palāpetvā duņņhayakkhe-yakkhasenāpati pana
Aņņhavãsati aņņhaüsu-ārakkhaü kurumānakā

Vãõaü vādayamānova-aņņhā pa¤casikho tahiü,
Raīgabhåmiü māpayitvā-timbarå turiyaghosavā.

Anekā devaputtā ca-sādhugãtappayojakā,
Mahākālo nāgarājā-thåyamāno anekadhā

Dibbaturiyāni vajjanti-dibbasaīgiti vattati,
Dibbagaõdhā ca vassāni-vassāpenti ca devatā."

Tadā iõdaguttatthero mārassa paņibāhanatthāya cakkavāëapariyantaü katvā ākāse lohachattaü māpesi. Pa¤canikāyika 

[SL Page 081] [\x  81/]     

Therā dhātuyo parivāretvā pa¤casu ņhānesu nisãditvā gaõasajjhāyamakaüsu. Tasmiü kāle rājā taü ņhanaü āgantvā sisato suvaõõa caīgoņakaü otāretvā dhātu caīgoņakaü attano caīgoņake ņhapetvā pallaīke patiņņhāpetvā gaõdhamālādãhi påjetvā pa¤capatiņņhitena vaõditvā sirasi a¤jaliü paggayha akkhãni ummãletvā olokento aņņhāsi. 
Tasmiü khaõe dhātumatthake setacchattaü dissati chattagāhaka brahmā na dissati. Tathā tālavaõņa vijani ādayo dissanti gāhakā na dissanti dibbaturiyaghosa saīgitiyo suyyanti gaõdhabba devatā na dissanti. Rājā etaü acchariyaü disvā iõdaguttattheraü evamāha-devatā dibbachattena påjesuü ahaü mānusa kacchattena påjemi bhanneti. Thero yuttaü mahārājāti āha. Rājā attano suvaõõapiõķike setacchattena påjetvā suvaõõabhiükāraü gahetvā abhisekodakaü datvā taü divasaü sakalatambapaõõi dãpe rajjaü adāsi. 

Tato sabbaturiyāni paggaõhiüsu, gaõdhamālādãhi påjetva mahantaü sakkāramakaüsu puna rājā theraü pucchi - amhākaü satthā dibbamānusakāni dve chattāni dhāresi bhante. Na dve chattāni tãõi chattāni mahārājāti. A¤¤aü chattaü napassāmi bhanneti. Sãlapatiņņhaü samādhidaõķakaü iõdriyasalākaü balamālaü maggaphalapatta sa¤channaü vimuttivarasetacchattaü ussāpetvā ¤āõābhisekampatto dhammaratana cakkaü pavattetvā dasasahassa cakkavāëesu buddharajjaü hatthagataü katvā rajjaü kāresãti rājā tãõicchatta dhārakassa satthuno tikkhattuü rajjaü dammãti tikkhattuü dhātuyo rajjena påjesi. 

Tato rājā devamanussesu dibbagaõdhamālādãhi påjentesu anekesu turiyaghosa saīgitesu vattamānesu dhātukaraõķakaü sãsenādāya ratanamaõķapato nikkhamitvā bhikkhusaīgha parivuto mahācetiyaü padakkhiõaü katvā pācãnadvārenāruyha dhātugabbhaü otari. Tato mahācetiyaü parivāretvā channavuti koņippamāõa arahanto aņņhaüsu. 

Rājā sãsato dhātukaraõķakaü otāretvā mahārahe sayanapiņņhe ņhapessāmãti cintesi tasmiü khaõe dhātukaraõķako ra¤¤o sãsato satta tālappamāõe ņhāne gantvā sayameva vicari dhātuyo ākāsamuggantvā dvattiüsa mahā purisalakkhaõa asiti anubya¤janā byāmappabhā patimaõķitaü ketumālopa sobhitaü nila-pãta-lohitādi bheda vicitra raüsijālā samujjalaü buddhavesaü gahetvā


[SL Page 082] [\x  82/]     

Gaõķambamåle yamaka pāņihāriyaü sadisa yamaka pāņihāriyaü akaüsu. Taü dhātupāņihāriyaü disvā pasãditvā arahattampattā devamanussā dvādasakoņiyo ahesuü. Sesaphalattayaü pattā gaõanapathamatãtā ahesuü. Evaü dhātuyo anekadhā pāņihāriyaü dassetvā buddhavesaü vissajjetvā karaõķakaü pavisitvā tena saddhiü otaritvā ra¤¤o sãse patiņņhahiüsu.

Rājā amatena viya abhisitto saphalaü manussatta paņilābhaü ma¤¤amāno ubhohi hatthehi dhātukaraõķakaü gahetvā nāņaka parivuto alaīkata sayana samãpaü gantvā dhātucaīgoņakaü ratanapallaīke ņhapetvā gaõdhavāsitodakena hatthe dhovitvā vatujātiya gaõdhena ubbaņņetvā ratanakaraõķakaü vicaritvā dhātuyo gahetvā evaü cintesi. 

"Anākulā kehicipi yadi hessasti dhātuyo,
Janassa saraõaü hutvā yadi ņhassanti dhātuyo. 

Satthunipannā kārena parinibbāna ma¤cake,
Nipajjantu supa¤¤atte-sayanamhi mahārahe"ti

Evaü cintetvā pana varasayanapiņņhe dhātuyo ņhapesi tasmiü khaõe dhātuyo ra¤¤ā cintita niyāmeneva mahārahe sayane buddhavesena sayiüsu. 

"âsāëahi sukkapakkhassa pannarasa uposathe, 
Uttarāsāëha nakkhatte evaü dhātu patiņņhitā.

Saha dhātu patiņņhānā akampittha mahāmahã, pāņihãrāni nekāni pavattiüsu anekadhā."

Tadahi udakapariyantaü katvā ayaü mahāpaņhavã saīkampi sampakampi sampavedhi, mahāsamuddo saīkhåbhi, ākāse vijjullatā nicchariüsu. Khaõikavassaü vassi, cha devalokā ekakolāhala mahosi rājā etaü acchariyaü disvā pasanno attano ka¤cana mālika setacchattena dhātuyo påjetvā tambapaõõidipe rajjaü sattāhaü datvā tiüsa satasahassagghanakaü alaīkāra bhaõķaü omu¤citvā påjesi. Tathā sabbāpi nāņakitthiyo amaccā sesa mahājano devā ca sabbābharaõāni påjesuü tasmā-

Tiņņhantaü sugataü tilokamahitaü yo påjaye sādaraü,
Yo vā sāsapa bãjamattampi taü dhātuü naro påjaye.

Tesaü pu¤¤aphalaü samānamãti taü cittappasāde same,
Ĩatvā taü parinibbutepi sugate dhātuü budho påjaye'ti. 


[SL Page 083] [\x  83/]     

Tato rājā cãvaravatthāni ceva guëa-sappi ādi bhesajjāni ca saīghassa datvā sabbarattiü gaõasajjhāyaü kāresi puna divase nagare bheriü carāpesi mahājano imaü sattāhaü gaõdhamālādãni ādiya gantvā dhātuyo vaõdatåti iõdaguttattheropi sakala tambapaõõi dãpe manussā dhātuyo vaõditukāmā, taü khaõaüyeva āgantvā vaõditvā yathāņņhānaü gacchantåti adhiņņhāsi. 

Te tatheva dhātuyo vaõditvā gamiüsu rājā sattāhaü saīghassa mahādānaü pavattetvā sattāhassa accayena dhātugabbhe mayā kattabbakiccaü niņņhāpitaü, dhātugabbhaü pidahatha bhanteti saīghassa ārocesi. Saīgho uttarasumana sāmaõere āmantetvā tumhehi pubbe āhaņa medavaõõa pāsāõena dhātu gabbhaü pidahathāti āha. Te sādhåti sampaņicchitvā dhātugabbhaü pidahiüsu. 

Tato khãõāsavā dhātugabbhe gaõdhā mā susantu mālā mā milāyantu. Dãpā mā nibbāyantu ratanāni mā vivaõõāni hontu påjanãyabhaõķāni mā nassantu. Medavaõõa pāsāõā saõdhiyantu, paccatthikānaü okāso mā hotåti adhiņņhahiüsu. 

Evaü rājā dhātu nidhāpetvā puna nagare bheriü carāpesi mahā cetiye dhātuü nidhāpetvā dhātuü āharitvā nidhānaü karontåti. Mahājano attano attano balānuråpena suvaõõa rajatādi karaõķe kārāpetvā tattha dhātuyo patiņņhāpetvā dhātunidhānassupari medavaõõa pāsāõa piņņhiyaü nidahiüsu. Sabbehi sannihita dhātuyo sahassamattā ahesunti. 

Iti sādhujana manopasādanatthāya kate thåpavaüse dhātunidhāna kathā niņņhitā. 


24
Tato rājā taü sabbaü pidahetvā cetiyaü karonto udarena saddhiü caturassa koņņhakaü niņņhāpesi atha chattakamme sudhākamme ca aniņņhiteyeva māraõantika rogena gilāno hutvā dãghavāpito kaniņņhabhātaraü pakkosāpetvā cetiye aniņņhitaü chattakammaü sudhākamma¤ca sãghaü niņņhāpetvā maü tosehi tātāti āha. So ra¤¤o dubbalabhāvaü ¤atvā antare aniņņhitakammaü kātuü na sakkāti suddhavatthehi ka¤cukaü kāretvā cetiye paņimu¤cāpetvā cittakārehi ka¤cuka matthake vedikā ca puõõaghaņa pa¤caīguli pantiyo ca kārāpesi. 

Naëakārehi veëumaya chattaü kāretvā kharapattamaye caõdasuriyamaõķale muddhani vedikā kāretvā lākhākukuņņhakehi taü vicittaü katvā thåpakammaü niņņhitanti ra¤¤o arocesi rājā tena hi 


[SL Page 085] [\x  85/]     

Maü mahācetiyaü dassehãti vatvā sivikāya nipajjitvā cetiyā padakkhiõaü katvā dakkhiõadvāre bhåmisayanaü pa¤¤āpetvā tattha nipanno dakkhiõena passena sayitvā mahāthåpaü vāmapassena sayitvā lohapāsādaü olokento pasanna citto ahosi. Tadā ra¤¤o sāsanassa bahåpakārabhāvaü sallakkhetvā gilāna pucchanatthāya tato tato āgatā bhikkhu channavuti koņiyo rājānaü parivāretvā aņņhaüsu. Tato saīgho vagga vaggā hutvā gaõasajjhāyaü akāsi

Rājā tasmiü samāgame theraputtābhayattheraü adisvā evaü cintesi. So mayi damiëehi saddhiü aņņhavãsati mahāyuddhe kayiramāse apaccosakakitvā idāni maraõayuddhe vattamāõe mayhaü parājayaü disvā ma¤¤e nāgacchatãti. Tadā thero kariõda nadã sãse pajjalita pabbate vasanto ra¤¤o parivitakkaü ¤atvā pa¤casata khãõāsava parivusetā ākāsenāgantvā ra¤¤o purato pāturahosi.

Rājā theraü disvā attano purato nisãdāpetvā evamāha bhante tumhehi saddhiü dasamahā yodhe gahetvā damiëehi saddhi yujdhiü. Idāni ekakova maccånā saddhiü yujjhituü ārabhiü. Maccu sattumpana parājetuü na sakkomãti. Tato-

Theraputtābhayatthero mā bhāyi manujādhipa,
Kilesa sattuü ajinitvā ajeyyo maccåsattuko.

Iti vatvā evaü anusāsi. Mahārāja sabboyeva loka sannivāse jātiyā anugato, jarāya anusaņo, vyādhinā abhibhåto, maraõena abbhāhato. Tetāha-

"Yathāpi selā vipulā-nahaü āhacca pabbatā,
Samantā anupariyeyyuü-nippothentā catuddisaü

Evaü jarā ca maccu ca-adhivattanti pāõino,
Khattiyo brāhmaõe vesse sudde caõķāla pukkuse,
Na ki¤ci parivajjeti-sabbamevābhimaddati.

Na tattha hatthinaü bhåmi-na rathānaü na pattiyā,
Na cāpi mantayuddhena-sakkā jetuü dhanena vā"ti. 

Tasmā idaü maraõaü nāma mahāyasānaü mahāsammatādãnaü mahā pu¤¤ānaü jotiyādãnaü mahāthāmānaü baladevādãnaü iddhimantānaü mahāmoggallānādãnaü pa¤¤āvantānaü sāriputtādãnaü sayambhå¤āõena adhigata saccānaü, paccekabuddhānaü sabbaguõasamannāgatānaü sammāsambuddhānampi upari nirāsaīkameva patati kimaīgapana¤¤esu sattesu. 

[SL Page 085] [\x  85/]     

Tasmā-

Mahāyasā rājavarā gatā te sabbe mahāsammata ādayopi,
Aniccabhāvaü baladeva ādi mahābalā ceva tathā gamiüsu.

Ye pu¤¤avantāni gatā pasiddhiü mahaddhanaü jotiyameõķakādã,
Upāvisiü vaccumukhaü sabhogā sabbepi te rāhumukhaü sasãva

Yo iddhimantesu tathāgatassa puttesuseņņho iti vissutopi,
Thero mahārājasaheva iddhibalena so maccumukhaü paviņņho.

Sabbesu sattesu jinaü ņhapetvā nevatthi pa¤¤āya samopi yena,
So dhammasenāpati sāvakopi gato mahārāja aniccataü'ca. 

Sayambhå¤āõassa balena santiü gatā mahārāja sayambhånopi,
Sabbepi te ¤āõabalåpa pannā aniccataü neva atikkamiüsu.

Tilokanātho purisuttamo so aniccabhāvaü samatikkamitvā,
Nāsakkhi gantuü sugatopi rāja a¤¤esu sattesu kathāva natthi. 

Tasmā mahārāja bhavesu sattā sabbepi nāsuü maraõā vimuttā, 
Sabbampi saīkhāragataü aniccaü dåkkhaü anattāti vicintayassu

"Dutiye attabhāvepi dhammacchaõdo mahā hi te,
Upaņņhite devaloke hitvā dibbasukhaü tuvaü.

Idhāgamma bahuü pu¤¤aü akāsi ca anekadhā,
Karaõampeka rajjassa sāsanajjotanāya te.

Mahā rāja kataü pu¤¤aü yāvajja divasā tayā,
Sabbaü anussaretheva sukhaü sajju bhavissati.

Taü sutvā tuņņhamānaso rājā bhante tumhe maccuyuddhepi apassayāti vatvā laddhassāso pu¤¤apotthakaü vācetuü āõāpesi lekhako pu¤¤apotthakaü evaü vācesi. 

"Ekånasatavihārā mahārājena kāritā,
Ekånasatakoņãhi vihāro maricaņņi ca,

Uttamo lohapāsādo tiüsakoņãhi kārito,
Mahāthåpe anagghāni kāritā catuvãsati. 

Mahāthåpamhi sesāni karitāni subuddhinā,
Koņisahassaü agghanti mahārāja tayā puna.

Koëamba nāma maleya akkhakkhāyika chātake,
Kuõķalāni mahagghāni duve datvāna gaõhiya. 
 
[SL Page 086] [\x  86/]     

Khãõāsavānaü pa¤cannaü mahātherānamuttamo,
Dinno pasannacittena kaīgu ambila piõķako.

Cåëaīgaõiya yuddhamhi parajjhitvā palāyatā,
Kālaü ghosāpayitvāna āgatassa vihāyasā.

Khãõāsavassa yatino attānamanapekkhiya,
Dinnaü saraka bhattanti pu¤¤apotthaü avācayi. 

25
Taü sutvā rājā tussitvā ņhapehi ņhapehi bhaõeti vatvā evamāha. Maricavaņņi vihāramahasattāhe thåpāramhasattāhe ca cātuddisa ubhato saīghassa mahārahaü mahādānaü pavattesiü. Catuvãsati mahāvisākhapåjā kāresiü tambapaõõidãpe mahābhikkhusaīghassa tikkhattuü cãvaramadāsiü satta satta dãnāni laīkā rajjaü sāsanassa pa¤cakkhattuü adāsiü sappi sannitta suparisuddha vaņņiyā dvādasaņhānesu, sattaü dãpasahassaü jālesiü aņņhārassu ņhānesu gilānānaü vejjehi bhesajja¤ca bhatta¤ca niccaü dāpesi. Catucattālãsa ņhānesu telullopaka¤ca adāsiü. Tattakesu yeva ņhānesu ghatapakkajālapåve bhattena saddhiü niccaü dāpesiü. 

Māse māse aņņhasu uposathadivasesu laīkādãpe sabbavihāresu dãpatelaü dāpesiü. âmisa dānato dhammadānaü mahantanti sutvā heņņhaü lohapāsāde dhammāsane nisãditvā maīgala suttaü osāretuü ārabhitvāpi saīgha gāravena osāretuü nāsakkhiü. Tato paņņhāya dhammadesake sakkaritvā sabbavihāresu dhammakathaü kathāpesiü ekekassa dhammakathikassa nāëa nāëippamāõāni sappiphāõita sakkharāni caturaīgula muņņhippamāõaü yaņņhimadhukaü sāņakadvaya¤ca māsassa aņņhasu uposatha disesu dāpesiü. Etaü sabbampi issariye ņhatvā dinnattā mama cittaü sa ārādheti. Jãvitaü pana anapekkhitvā duggatena mayā dinnadānadvayameva ārādhetãti. 

Taü sutvā abhayatthero mahārāja pasādanãyaņņhāneyeva pasādaü akāsi taü pana piõķapātadvayaü parissa pãëaü akatvā laddha dhammika paccayattā attānaü anavaloketvā asajjamānena dinnattā paņiggāhakānaü yāvadatthaü katvā dinnattā pãtipāmojjaüjanayitvā balava saddhāya dinnattā deyyadhammassa niravasesaü paribhogaü gatattāti imehi pa¤cahi kāraõehi mahantatti vatvā mahārāja kaīgu ambili piõķagāhakattheresu maliyamahādevatthero samantakåņe pa¤cannaü bhikkhusatānaü datvā paribhu¤ji paņhavi cālanaka dhammaguttatthero kalyāõãya vihāre pa¤cannaü bhikkhusatānaü datvā paribhu¤ji. 


[SL Page 087] [\x  87/]     

Talaīgaravāsã dhammaguttattheropi piyaīgudãpe dvādasannaü bhikkhusahassānaü datvā paribhu¤ji. Maīgaõavāsã cuëatissatthero kelāsakåņe vihāre saņņhisahassānaü bhikkhånaü datvā paribhu¤ji mahābhaggattheropi ukkānagara vihāre sattasatānaü bhikkhånaü datvā paribhu¤ji saraka bhattagāhakatthero pana piyaīgudãpe dvādasannaü bhikkhusahassānaü datvā paribhogamakāsãti vatvā ra¤¤o cittaü hāsesi.

Rājā cittaü pasādetvā evamāha-ahambhante catuvãsati vassāni rajjaü kārento bhikkhusaīghassa pahåpakāro ahosiü. Kāyopi me saīghassa upakārako hotu saīghadāsassa me sarãraü mahācetiyassa dassanaņņhāne saīghassa kammamālake jhāpethāti. Tato kaniņņhaü āmantetvā 'tāta! Tissa! Mahāthåpe aniņņhitaü kammaü sādhukaü niņņhāpesi. Sāyaü pāto ca mahāthåpe pupphapåjaü kāretvā tikkhattuü upahāraü kārehi. Mayā ņhapitaü dānavaņņaü sabbaü aparihāpetvā saīghassa kattabbakiccesu sadā appamatto hohã'ti anusāyitvā tuõhi ahosi. 

Tasmiü khaõe bhikkhu gaõasajjhāyaü ārabhiüsu devatā pana chadeva lokato cha rathe gahetvā ādāya paņipāņiyā ņhapetvā mahārāja amhākaü devaloko ramaõãyo, amhākaü devaloko ramaõãyoti vatvā attano attano devalokaü āgamanatthāya yāciüsu rājā tesaü vacanaü sutvā yāvāhaü dhammaü suõāmi- tāva adhivāsethāti te hatthasa¤¤āya nivāresi saīgho gaõasajjhāyaü nivāresãti ma¤¤itvā sajjhāyaü ņhapāpesi.

Rājā kasmā bhante gaõasajjhāyaü ņhapethāti āha. Mahārāja tayā hatthasa¤¤āya nivāritattāti. Bhante tumhākaü sa¤¤aü nādāsiü. Devatā chadevalokato cha rathe ānetvā attano attano devalokaü gantuü yācanti tasmā tesaü yāvāhaü dhammaü suõāmi tāva āgamethāti sa¤¤aü adāsinti taü sutvā keci ayaü rājā maraõabhayabhito vippalapati, maraõato abhāyanaka satto nāma natthãti ma¤¤iüsu.

Tato abhayatthero āha kathaü mahārāja saddahituü sakkā cha devalokato cha rathā ānãtāti taü sutvā rājā ākāse pupphadāmāni khipāpesi. Tāni gantvā visuü rathadhure olambiüsu mahājano ākāse olambantāni pupphadāmāni disvā nikkaīkho ahosi. 

Tato rājā theraü pucchi-katamo pana bhante devaloko ramaõãyoti. Tusitabhavanaü pana mahārāja ramaõãyaü, buddhabhāvāya samayaü olokento metteyyo bodhisattopi tasmiü yeva vasatãti āha. 

[SL Page 088] [\x  88/]     

Taü sutvā rājā tasmiü ālayaü katvā mahāthåpaü olokento nipannova cavitvā suttappabuddho viya tusita bhavanato āhaņa. Rathe nibbattitvā attano katapu¤¤assa thalaü mahājanassa pākaņaü kātuü ratheyeva ņhatvā dibbābharaõa vibhåsito mahājanassa passantasseva tikkhattuü mahāthåpaü padakkhiõaü katvā bhikkhusaīgha¤ca vaõditvā tusitabhavanaü agamāsi. 

Evaü asāre nicaye dhanānaü aniccasaīghaü sattaü sapa¤¤ā,
Katvana cāgaü ratanattayamahi ādāya sāraü sugatiü vajanti. 

Ra¤¤o nāņakatthiyo matabhāvaü ¤atvā yattha ņhitā makuëaü mocayiüsu tatthaü ņhāne katasālā makuëamuttasālānāmajātā. Ra¤¤o sarãrasmiü citakaü āropite yattha mahājano hatthe paggahetvā viraci. Tattha katasālā viracitthasālā nāma jātā. Ra¤¤o sarãraü yattha jhāpesuü - so sãmāmālako rājamālako nāma jāto. Atha ra¤¤o kaniņņhabhātā saddhātissamahārājā nāma hutvā cetiye aniņņhataü jattakammaü sudhākamma¤ca niņņhāpetvā thåpamakāsãti

Iti sādhujana manopasādanatthāya kate thåpavaüse mahācetiye katā niņņhitā

26
Etarahi duņņhagāmaõi abhaya mahārājassa pitā kākavaõõatissa rājā metteyyassa bhagavato pitā bhavissati. Vihāramahādevã mātā bhavissati. Duņņhagāmiõi abhayo aggasāvako bhavissati. Kaniņņho dutiya sāvako bhavisasati. Ra¤¤o pitucchā anuëādevã aggamahesã bhavissati. Ra¤¤o putto sāli rājakumāro putto bhavissati. Bhaõķāgārika saīghāmacco aggupaņņhāko bhavissati tassāmaccassa dhãtā aggupaņņhāyikā bhavissatãti evaü sabbepi katādhikārā hetu sampannā tassa bhagavato dhammaü sutvā dukkhassantaü karitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyissantã ti.

Ettāvatā ca

27
Mahiõdasena nāmamhi vasanto pariveõake,
Pattacãvarapādo? Yo piņakattaya pārago.

Saddhāsilaguõupeto sabbasattahite rato,
Tena sādhu samajjhiņņho yamahaü kātumārabhiü.

Sodāni niņņhaü sampatto thåpavaüso anākulo,
Paripuõõo saīkhathā sādhu paõķitehi pasaüsito


[SL Page 089] [\x  89/]     

Yaü pattaü kusalaü kammaü karontena imaü mayaü,
Tena etena pu¤¤ena sattā gacchantu nibbutiü,

Anantarāyena yathā ca siddhiü
Måpāgato thåpavarassa vaüso
Tatheva saddhammasitā janānaü
Mano rathā sãghamupentu siddhiü.

Parisambhidāmaggassa yena lãlattha dãpani
ōãkā viracitā sādhu saddhammodaya kāminā.

Tathā pakaraõe saccasaīkhepe atthadãpanā, 
Dhãmatā sukatā yena suņņhu sãhaëa bhāsato

Visuddhimagga saīkhepe yena atthappakāsanā,
Yogã namupakārāya katā sãhaëabhāsato.

Parakkama nariõdassa sabbabhåpāna ketuno,
Dhammāgāre niyutto yo piņakattaya pārago.

Sāsanaü suņņhitaü yassa antevāsika bhikkhusu,
Tena vācissaratthera pādena likhito ayanti. 

Thåpavaüso niņņhito.
 

