[CPD Classification ?]
[SL Vol Vyka- ] [\z Vāky-m /] [\w I /]   
[SL Page 001] [\x   1/]     

Vākyamālāva.

Namobuddhāya.

Vākyavāduttamaü buddhaü - dhammaü saīgha manuttaraü
Namassitvā pavakkhāmi - vākyamālaü samāsato.
Nāmākkhyātānu sārena - vākyamālā payujjate
Uggaõhantu imaü nāma - ākkhyāta samanantaraü.

Buddhasaddassa ekavacanehi bahuvacanehi saha 
Saddhiü vākyamālā. Vākyamālā.

Paņhamā - buddho anudinaü buddha buddha divase divase buddhakiccāni karonti
Kiccāni karoti. 
âlapanaü - (he) buddha (buddhā)tvaü (bhavanto) buddhā tumhe amhe pālayatha.
Maü pālaya.

Dutiyā - buddhaü saraõaü gacchāmi. Buddhe saraõaü gacchāma.

Tatiyā - buddhena dhammo desãyate buddhebhi (buddhehi) dhammā desãyante.

Karaõaü - buddhena tihetuka paņisandhikā buddhehi (buddhehi) paõķitā santaü sukhaü paņilabhanti. Nibbānaü adhigacchantã

Catutthi - (buddhāya) buddhassa catupaccayaü buddhānaü ariyasāvakā jãvitaü pariccajanti. 
Påjenti upāsakā.

Pa¤camã - buddhā(buddhamhā buddhasmā) buddhehi (buddhehi) chabbaõõaraüsiyo niccharanti. Raüsã niccharati. 

Chaņņhi - buddhassa dvattiüsa mahā buddhānaü dve aggasāvakā ahesuü.
Purisalakkhaõā bhavanti

Sattamã - buddhe (buddhamhi buddhasmiü) buddhesu lokā pasãdanti
Loko pasãdati. 

Abujjhi bujjhati bujjhissatãti buddho, budha bodhena, tena buddhasaddena catusaccapaņivedhako sabba¤¤buddho vuccati. Ito paraü ekassaü vibhattiyaü ekameva padaü gahetvā vākyamālā yojiyate, na buddhasadde viya sabbapadāni, surā'surādisaddehi pi yathāsambhavaü vākyamālā iminānusārena ¤ātabbā.


[SL Page 002] [\x   2/]     

Attasaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

Pa - 1. Attā ciraü jãvatu. Attāno ciraü jãvantu.

â - 1.(He) atta bhāvanaü anuyu¤jassu. (Bhavanto) attāno bhāvanaü anuyu¤javho.

Du - 2. Viddasu attānaü rakkheyya. Dhãrā attāno rakkheyyuü.

Ta - 3. Attena sukhaü anubhavãyataü attanehi sukhāni anubhavãyantaü 
Ka - 3. Attanā jano pāpaü karoti attanehi janā pāpāni karonti

Ca - 4. Pāpakārã attassa dukkhaü pāpakārino attānaü dukkhaü uppādenti. Uppādeti.

Pa - 5. Attambhā ghammaka lese do attanehi gimhe sedā parigalanti.
Paggharati. 
Cha - 6. Attano putta dāro sukhaü attānaü pa¤cakkhandhā dharanti. 
Jãvati. 

Sa - 7. Attani kusaladhammo pavattati. Attanesu kusalā dhammā pavattanti. 

Adati khādatãti attā ada, khāda, bhakkhaõe - ayaü pana attasaddo "citte kāye sabhāve ca - so attā parimattanã"ti nighaõķumhi vuttattā vi¤¤āõādãsu catusu atthesu vattate. Tassa paņhamā ālapana bahuvacanaņņhānesu attāiti råpa¤ca, dutiyā bahuvacanaņņhāne atte iti ca, tatiyākaraõa pa¤camã bahuvacanaņņhānesu attehi attehi iti imāni dve råpāni ca, sattamye'ka vacanaņņhāne atte iti råpa¤ca moggallāyana byākaraõamhi dassitāni, tāni hi tato uggahetabbāni. 
 

Rājasaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

Pa - 1. Rājā pāsāde tiņņheyya. Rājāno pāsāde tiņņheyyuü.

â - 1.(He) rāja duggatānaü dānaü (bhavanto) rājāno daliddānaü dānaü detha.
Dehi. 

Du - 2. Tvaü rājānaü vilokesi. Tumhe rājāno viloketha.


[SL Page 003] [\x   3/]     

Ta - 3. Ra¤¤ā,āõā pavattãyatu rājå bhi, jinasāsanaü rakkhãyatu. Ka - 3. Rājena amacco ciraüjãvetha. Rājehi amaccā ciraü jãveraü.

Ca - 4. Ra¤¤o ahaü paõõākāraü rājånaü mayaü paõõakārāni dadāma.
Dadāmi. 

Pa - 5. Rājasmā raņņhavāsãnaü bhayaü rājåhi gāmavarāni labheyyātha.
Uppajjati. 
Cha - 6. Ra¤¤o sattaratanaü vijjotati. Ra¤¤aü pu¤¤avantã mahesiyo sukhaü tiņņhanti.

Sa - 7. Ra¤¤e dasarājadhammā vattanti. Rājesu lokā pasãdanti.

Catuhi saügahavatthåhi janaü ra¤jetãti rājā. Ra¤jarāge, ayaü pana rājasaddo "rājā tu khattiye vutto naranāthe pabhumhivā"ti nighaõķumhi vuttattā khattiyādãsu tãsu atthesu vattate. Tassa paņhamā ālapana bahuvacanesu rājā iti ca tatiyā karaõekavacanesu rājinā iti ca catutthi chaņņhekavacanesu rājassa iti ca moggallāyana saddanãtyādi vyākaraõaganthesu dissanti. 
Guõavantekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Guõavā sãlaü samādiyati. Guõavantā sukhaü labhanti. 

1. (He) guõavaü tvaü bhāvanaü (he) guõavanto bhāvanāya anuyujitvā dukkhā 
Karohi. Mu¤catha.

2. Guõavantaü tapassiü olokeyya. Guõavante samaõe anussareyyuü.

3. Guõavatā nirantaraü kusalaü karãyate. Guõavantehi sundarakammāni karãyante.

3. Guõavantena visuddhiü pāpuõāmi. Guõavantehi jano sukataü karoti. 

4. Guõavantassa jano sakkāraü guõavataü bahujanā påjāni karonte.
Karoti. 

5. Guõavantasmā dhammavinayaü uggaõhāma. Guõavantehi sãlāni samādiyavhe. 

[SL Page 004] [\x   4/]     

6. Guõavato saddhābalaü vijjati guõavantānaü sãlaguõā tiņņhanti. 

7. Guõavati sādhujanā ramanti. Guõavantesu pa¤¤avantā pasãdanti. 

Guõo assa atthi tasmiü vijjatãti guõavā. Ayaü pana guõavantusaddo guõavantapuggalasmiü vattate, ãdisākārena maghavantu kulavantu saddādãhi sabhāpi vākyamālā kātabbā. Tassa guõavantusaddassa paņhamā ālapana bahuvacanaņņhānesu guõavā iti råpa¤ca pa¤camyekavacane guõavantā iti råpa¤ca cålaniruttādi vyākaraõakkamena veditabbaü.
 
Gacchantekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Gacchaü(bhåpālo) disaü viloketi. Gacchantā (samaõā) disānudisaü na vilokenti.

1. (He) gacchaü(narādhipa)maü (bhonto) gacchanto (samaõā) sukhaü dharantu. Pāleyyāsi.

2. Gacchantaü (bhåpatiü) dakkheyyāsi. Gacchante (pabbajite) passitvā vandeyyātha.

3. Gacchatā (naradevena) sakkāro gacchantehi (narādhipehi) daddhāni pāpãyante.
Karãyate.

3. Gacchantena(bhåpatinā)gāmikā gacchantehi(tapodhanehi)gāmavāsino pu¤¤aü 
Sucaranti. Karonti 
4. Gacchato (naradevassa) suükaü gacchataü (pabbajitānaü) piõķapātaü adaüsu.
Denti. 

5. Gacchantamhā (ra¤¤ā) so gacchantehi (tapassãhi) te pu¤¤aü alabhiüsu. 
ōhānantaraü alabhi.

6. Gacchantassa (sunakhassa) jivhā gacchantānaü(rājånaü)ānubhāvā pa¤¤āyanti.
Lalati. 

7. Gacchante(satthari)ekacce manaü gacchantesu (naranāthesu) tejā pavattante.
Pasādetvā devaloke nibbattissanti. 

[SL Page 005] [\x   5/]     

"Gacchatãti gacchaü" gamugatimhi, ayaü pana gacchantasaddo gamanakiriyaü karontasmiü puggale vattati. Iminā ca nayena mahanta caranta saddehi pi vākyamālā yojetabbā.
 
Aggisaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Aggi vanaü ķahati. Aggayo kaņņhāni bhasmãkaronti. 
1. (He) aggi me sãtaü vinodehi. (Bhavanto) aggayo lokassa sãtaü 
 Vinodetha.

2. Dārakā udakaü okiritvā aggiü aggayo dāråni pakkhipitvā jālavhe. Nibbāpesuü

3. Agginā puriso ķahãyati. Aggãhi daķķhā vanā mãyanti. 

3. Agginā bhattādãni randhante. Aggãhi sanikaü yāguyo randhamhe.

4. Vanakammikā aggissa upādānaü dārikāyo aggãnaü punappunaü kaņņhāni 
Adaüsu. Apakkhipiüsu.

5. Aggimhā dhåmo apagacchati. Aggãhi tejo uggacchati.

6. Aggino mahanta bhāvo hoti. Aggãnaü ālokā pharanti. 
 
7. Aggimhi sisire manaü ramati. Aggãsu gimhe manāni na ramanti. 

Aggati kuņilabhāvaü gacchatãti aggi, dahanto gacchatãti vā aggi, agga gatikoņille, ayaü pana aggisaddo pāvake vattate, iminākkamena joti pāni ādisaddehi pi yathālābhaü vākyamālā yojetabbā.
 
âdisaddassa ekavacanehi. Bahuvacanehi. 
1. Gāmānaü antare ādi vijjati. Raņņhajanapada majjhesu ādayo vijjanti.

2. (He) ādi tvaü raņņhaü bhājehi. (Bhonto) ādayo rajjāni puthakkaritvā tiņņhatha. 

[SL Page 006] [\x   6/]     

2. Gāmasmiü gāmasmiü ādiü gāmakkhettesu ādayo passeyyātha.
Passeyyāhi.

3. âdinā bhåmibhāgo paricchindãyate. âdãhi khettavatthuyo puthakkarãyanti. 

3. âdinā paņhavinissito jano jãvati. âdãhi bhogāni ropetvā manussā jãvanti.

4. âdino jalaü si¤catu. âdãnaü tiõapaõõāni dadantu. 
5. âdimhā kālena kālaü mahābhayaü ādãbhi rājapurisā apagacchanti. 
Hoti. 
6. âdino balaü mahantaü bhavati. âdãnaü balāni sandhāya rajjāpi visesā honti. 
7. âdiü (ādo) pākāraü cinoti ādãsu vatiyo bandhanti. 

"âdãyatãti ādi" āpubbodādāne, ayaü pana ādisaddo "ādi sãmā pakāresu samãpe vayave mato"ti abhidhānasatthe vuttattā mariyādādi catusu atthesu vattate. Idha pana madhisaükhāte simāyameva daņņhabbo.
 
Daõķisaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Daõķi goõaü paharissati. Daõķino a¤¤ama¤¤aü paharissanti.

1. (He) daõķã bhaõķāgāraü gopaya. (Bhonto) daõķino dvāraü rakkhavho.

2. Daõķiü bandhitvā āõehi. Daõķino sãghaü gaõhātha.

3. Daõķinā sunakho mārãyati. Daõķãhi balivaddā ghātãyante.

3. Daõķinā vatthusmiü gehaü karissāmi. Daõķãhi vasabhā sukhaü jãvanti. 

4. Daõķino purisassa pahareyyāsi. Daõķãnaü daõķapurisā rocenti.

5. Daõķimhā sabbadā bhayaü uppajjati. Daõķãhi ekaccānaü bhayaü natthi. 

[SL Page 007] [\x   7/]     

6. Daõķissa kakkhalabhāvo hoti. Daõķãnaü thaddhabhāvā niccaü pa¤¤āyanti. 
7. Daõķini dārake mettacittaü natthi. Daõķãsu sappurisā kadāci na ramanti. 

"Daõķo assa atthi tasmiü vijjatãti daõķãti" vuttattā ayaü pana daõķisaddo daõķaü gahetvā caraõakapurisasmiü vattate. Iminā nayena dhammã saīghã saddādãhipi kirayākārakapadasambandho yathā sambhavaü daņņhabbo. Imassa daõķãsaddassa dutiyābahuvacanasmiü sattamãekavacanamhi ca daõķite itiråpa¤ca sattamã bahuvacanasmiü daõķinesu iti ca saddanãti byākaraõamhi dissate. 
 
Bhikkhusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Bhikkhu dhammapadāni bhāsati. Bhikkhavo dhammavinayaü uggaõhantu.

1. (He) bhikkhu tvaü kusalākusale (he) bhikkhavo tumhe saggamokkhamagge 
Pakāsehi. Desetha.

2. Bhikkhuü namasseyya upāsako. Bhikkhavo pasannamanasā namasseyyāma.

3. Bhikkhunā nibbānamaggo bhāvãyate. Bhikkhåhi ariyadhammā vaķķhãyantaü. 

3. Bhikkhunā upāsako nibbānaü bhikkhåhi buddhabhattikā sugatāgamaü pavattenti. 
Adhigacchati. 

4. Bhikkhuno cãvarādi paccayaü dātabbaü bhikkhånaü divase divase dānāni detha.
 5. Bhikkhumhā pa¤casãlāni samādiyāmi. Bhikkhåhi aņņhaīgasãlaü yācitvā gaõhāma.

6. Bhikkhussa patto ayomayo vā bhikkhånaü acirataü sãlādiguõā saüvijjanti.
Mattikāmayo vā hoti. 

7. Bhikkhusmiü sogatena pasãditabbaü bhikkhåsu sammādiņņhikā sadā gāravaü akāsuü.
Hoti. 


[SL Page 008] [\x   8/]     

"Jinnabhiõõa paņadharattāvā bhikkhācāraü ajjhåpagatoti vā saüsāre bhayaü ikkhatãti vā bhikkhå"ti vuttattā iminā bhikkhusaddena sāsane pabbajitā vuccante, anena nayena setu ketu ādisaddehipi vākyamālā yojetabbā.
 
Jantusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Jantu āhāraü nissāya yāpeyya. Jantuyo kabalãkārāāhārehi yāpentaü.

1. (He) jantu vassasataü tiņņheyyāsi. (He) jantuno sakalapāõesu dayaü karovho.

2. Jantuü leķķuādãhi mā viheņhehi. Jantavo pānidaddhādãhi mā paharatha. 

3. Jantunā ahorattaü kusalaü karãyataü. Jantuhi nirantaraü maraõaü anussarãyatu.

3. Jantunā dukkhaü pavattati. Jantåhi saüsāravaņņo dãghakālaü pavattati. 

4. Jantuno jantunā sahāyena bhavitabbaü. Jantånaü a¤¤ama¤¤e upakārino hotha.

5. Jantumhā akhilapāpā uppajjanti. Jantåhi yeva kusalāpi dhammā nibbattanti. 

6. Jantuno pa¤cakkhandhā. Jantånaü pa¤caindriyāni.

7. Jantumhi rāgadosamohā santi. Jantåsu cattāro mahābhåtā atthi (tiņņhanti.)
(Saüvijjanti.)

Janeti pātubhavatãti jantu - jana uppāde, ayaü pana jantusaddo sabbapāõesu vattate, jantusaddassa pana paņhamā ālapana dutiyā bahuvacanesu "jantuno - jantuyo" iti dve råpāni bhikkhusaddato visesā. 


[SL Page 009] [\x   9/]     

Satthusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Satthā nibbānadhātuyā parinibbāyi. Satthāro lokā'nukampāya anu sāsissanti. 
1. (He) satthā idha loka paralokaü (he) satthāro kammavipāke pākaņe karotha.
Dassehi.

2. Satthāraü dhammadesanatthaü ārādhesi satthāre niccabhattena nimantenti upāsakā.
Mahābrahmā.

3. Satthārā pāpimā sabbakālaü satthārehi bujjhanasamaye pa¤camārā 
Parājãyate. Parājãyante. 

3. Satthārā sāvako pa¤¤avā satthārehi sāvakā iddhimanto bhavissanti.
Bhavissati. 

4. Satthuno upahāraü harissāmi. Satthārānaü paņipattipåjāhi påjessāma.

5. Satthārā sāvakānaü kicchaü natthi. Satthārehi titthiyānaü uttāsā ajāyiüsu.

6. Satthussa iddhibalena sakkabhavanaü satthānaü chabbaõõaraüsãhi dasasahassacakkavāëe 
Kampittha. Apabhāsuü. 

7. Satthari paduņņho devadatto satthāresu pasannā paõķitā janā nibbānasukhaü
Avãcimhi uppajjã. Labhiüsu.

Sadevake loke asāsi sāsati sāsissatãti satthā, sa parasantānagata kilese sāsatã hiüsatãti vā satthā. Iminā satthu saddena sadevakaü lokaü anusāsanto tathāgato vuccati, imassa pana satthusaddassa paņhamābahuvacanasmiü satthā iti ca, tatiyā karaõe'kavacanesu satthunā iti ca, catutthi chaņņhã bahuvacanesu satthånaü iti ca saddanãtiyaü dissante. 
 
Nattusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Nattā dārakehi saddhiü kãëati. Nattāro mātāmahiyā khajjabhojjaü yācanti. 
1. (He) natta tvaü sippaü uggaõha. (He) nattāro tumhe yathā ruciü kãëatha.


[SL Page 010] [\x  10/]     

2. Nattāraü poseti ayyako nattāre tosenti papitāro khajjabhojja
Vaüsā'nu rakkhaõatthaü. Dānena.

3. Nattārā kãëābhaõķaü sādhãyatu. Nattārehi ma¤capãņhāni sādhãyante.

3. Nattārā ayyakã kālena kālaü nattārehi ayyakā pamodaü āpajjiüsu.
Tussissati. 

4. Nattussa pitāmaho khettavatthuü nattārānaü pitāmahiyo kãëābhaõķāni ānesuü.
Adadi.

5. Nattārā kadācipi ahaü na nattārehi viramituü ke sakkonti?
Viramāmi.

6. Nattu jananã hãyyo kālaü karã. Nattārānaü mātāpitaro sassāni karonti. 

7. Nattari diņņhakāle sineho uppajjati. Nattāresu subhā'siüsanaü patthetha. 

Nahati ayyake pemaü bandhatãti nattā naha bandhane, tena nattusaddena paputto vuccati. Iminā anukkamena a¤¤ehi kattu bhattu saddādãhipi yathāyogaü kirayākāraka sambandho ¤ātabbo, nattusaddassa catutthichaņņhã bahuvacanesu nattånaü iti råpaü pubbe vuttānusārena ¤ātabbaü.
 
Pitusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Pitā sukhaü vasissati. Pitaro dukkhaü viharissanti. 
1. (He) pita mayhaü dāyādaü (he) pitaro amhe dāyādānuppadānena 
Dehi. Tosetha. 
2. Pitaraü upaņņhahissāmi. Pitaro sāyapātaü vandissāma.

3. Pitarā putto jãvãyate. Pitarehi puttā rakkhiyante.
 3. Pitarā sukhaü vasāmi. Pitarehi phāsuü viharāma.

4. Pituno dinānu'dinaü annapānaü pitānaü niccaü yāgubhattehi upaņņhahatha.
Dadāhi.

5. Pitarā vinā vasituü na icchāmi. Pitarehi viyogadukkhaü sahituü phāsu na hoti.


[SL Page 011] [\x  11/]     

6. Pitusantakassa putto āyatto pitarānaü bhogānaü ke dāyādā bhavanti?
Hoti. 

7. Pitari satataü samitaü mettaü pitaresu gāravaü katvā atrajā saggalokaü yanti.
Bhāvetu.

Puttaü pāletãti pitā tā pālane, tena pitusaddena janakapitaro vuccante, tassa paņhamābahuvacanasmiü pitāiti ca tatiyākaraõa pa¤camã ekavacanesu petyā iti råpa¤ca yujjantãti ācariyā vadanti. 
 
Bhātusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Bhātā sātaü dharatu. Bhātaro sātaü dharantu.

1. (He) bhātā tvaü mātāpitaraü (he) bhātaro pitupitāmahānaü sukhadukkhaü 
Posehi. Oloketha.

2. Bhātaraü piyacakkhåhi passissaü. Bhātare mettacittā mayaü anussarāma.

3. Bhātarā ¤ātimajjhe kathā bhātarehi dārābharaõāya gehāni sādhãyante.
Pavattãyate. 

3. Bhātarā parijano sukhãjāto. Bhātarehi kulasmiü vivādā uppannā.

4. Bhātussa setavatthaü dehi bhātånaü maīgalabhojanāni pariccajasi. 
Nivāsanatthāya. 

5. Bhātarā pucchitvā jānissasi. Bhātarehi pucchitvā jānissāma.

6. Bhātuno pahåtaü dhana dha¤¤aü bhātānaü muttāmaõayo obhāsanti.
Ahosi. 

7. Bhātari kālena kālaü pemo bhātaresu anumpi veraü na bandhatha.
Pātubhavati. 

Piyakathaü bhāsatãti bhātā bhāsavācāyaü, tena bhātusaddena sodariyā vuccante. 


[SL Page 012] [\x  12/]     

Abhibhåsaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Abhibhå caõķatāya janaü pãëesi. Abhibhåvo jane vadhabandhanāni akāsuü.

1. (He) abhibhå maü mocetvā (bhonto) abhibhuvo amhe na ghātetha.
Vissajja.

2. Abhibhuü bhāyāmi bhãyyo abhibhå disvā na tāse āpajjanti keci.
Somattāya.

3. Abhibhunā kåpo khaõãyate abhibhåhi nadi'yādãnaü setavo bhindãyante.
Pānãyatthāya.

3. Abhibhånā gāmo damati. Abhibhåhi gāmā damiüsu.

4. Abhibhussa anubalaü mā dadatha. Abhibhånaü anubale dinne gāmo kilamati. 
5. Abhibhumhā tāso āgacchati. Abhibhåhi apanetvā sãghaü dhāvatha. 

6. Abhibhåno puttadārā kakkhalā abhibhånaü vasåni yebhuyyena adhammikāni bhavanti.
Honti. 

7. Abhibhåmhi caõķikkatā pavattati. Abhibhåsu mettacittāni kuto labhanti.

Abhibhavati attano heņņhābhāvaü upanetãti abhibhå. Abhisaddåpapada bhåsattāyaü. Tena abhibhåsaddena tāëanamaddanādi kārakā purisā vuccante. Evaü sayambhå saddādãhipi yathāyogaü vākyamālā yojetabbā.
 
Sabba¤¤å - ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Sabba¤¤å tilokaseņņho'ti vuccati. Sabba¤¤uto loke agga puggalāti aveduü.

1. (He) sabba¤¤u me dhammacakkhuü (he) sabba¤¤uno amhe saüsāradukkhamhā
Pātukarohi. Uddharatha. 

2. Sabba¤¤uü dassanatthāya yātraü sabba¤¤uno vanditvā anekajanā bhavakantārā 
Karissāmi. Uttariüsu. 


[SL Page 013] [\x  13/]     

3. Sabba¤¤unā devabrahmādayopi sabba¤¤åhi ariyasaccāni avabujjhãyantaü.
Sikkhãyante.

3. Sabba¤¤unā avijjāmålake kilese sabba¤¤åhi anantajanā maggaphalāni paņilabhiüsu.
Vineti.

4. Sabba¤¤uno me jãvitaü pariccajāmi. Sabba¤¤unaü dinnadānāni yāmamahapphalā bhavissanti.

5. Sabba¤¤umhā sattaariyadhanāni labhissasi. Sabba¤¤åhi iddhipāņihāriyāni uggaõhissāma.

6. Sabba¤¤ussa anāvaraõa¤āõaü hoti. Sabba¤¤unaü cha asādhāraõa¤āõāni bhavanti.

7. Sabba¤¤umhi seņņhapaõķitāpi pasãdanti. Sabba¤¤usu sakalasmiü kāle mārā virujjhanti. 
Atãtānāgata paccuppanna saīkhātesu tãsu kālesu sabbā ¤eyyadhammaü jānātisãlenāti sabba¤¤å. Sabbasaddupapada¤ā avabodhane, tena sabba¤¤åsaddena sabba¤¤åbuddhāva vācãyante. Evaü magga¤¤usaddādãhipi yathālābhaü vākyamālā yojetabbā. 
 
Gosaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Go tiõaü bhu¤jati. Gāvo tiõāni bhu¤janti. 

1. (He) go pānãyaü pivāhi. (Bhonto) gāvo kedāraü mā pavisatha.

2. Gāvuü vassavuņņhiyā mā temāhi. Gāvo divasassa ekavāraü na hāpetha.

3. Gāvena sakaņaü aparāparaü nãyate. Gobhi nānābhārā vahãyante.

3. Gavena sākaņiko rathaü sāreti. Gohi sārathayo sakaņāni pājenti. 

4. Gāvassa tiõapaõõaü ruccati. Gunnaü navasassāni yebhuyyena rocante.

5. Gāvasmā gorocanaü uppajjati. Gobhi pa¤cagorasā jāyanti. 

[SL Page 014] [\x  14/]     

6. Gāvassa siīgaü thaddhaü hoti. Gunnaü khurehi khaõķitā bhåmi kharā hoti. 

7. Gāve bahuguõā vijjanti. Gāvesu sabbejanā ramanti. 

Gacchatã'ti go,gamå gatimhi,

"Go goõe indriye bhumyaü - vacane ceva buddhiyaü
âdicce raüsiya¤ceva - hānãyampi ca vattate." 

Iti saddanãtibyākaraõe vuttattā gosaddo goõādi bahåså attheså pavattati. Idha pana balivaddo vuccati. Indriyādi attha visaye pana gosaddo yathāsambhavaü itthinapuüsakaliīgesu daņņhabbo.

"Avaõõivaõõuvaõõantā - okāranto ti sattadhā,
ōhitā pulliīgabhedā ti - vi¤¤ātabbā vibhāvinā."

Iti pulliīgasaddavisaye vibhantyantapadehi saddhiü vākyamālā.
 
Atha itthiliīgikānaü vākyamālā vuccate. 

Ka¤¤ā - ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Ka¤¤ā thāliyaü kaņņhehi bhattaü ka¤¤āyo divasassa dvattikkhattuü bya¤janāni 
Pacati. Pacanti. 

1. (He) ka¤¤e bhattāraü (bhoti) ka¤¤āyo sodarãnaü sukhadukkhaü gavesatha.
Anuvattāhi.

2. Ka¤¤aü kuhiü'ti na passeyyāmi. Ka¤¤ā alaīkārā'nuppadāne na anuggaõheyyāma.

3. Ka¤¤āya sundarakavacaü asibbiyi. Ka¤¤āhi pilandhanāni pilandhãyiüsu.

3. Ka¤¤āya tāpasānaü sãlāni ka¤¤ābhi kulāni obhāseyyu.
Bhijjanti. 

4. Ka¤¤āya itthālaükāro ka¤¤ānaü anavarataü rakkhā'va raõagutti dātabbā.
Dātabbo hoti.

5. Ka¤¤āya duņņhā dāsiyo ka¤¤āhi samaõānaü bhayāni pāpuõanti. 
Apenti. 


[SL Page 015] [\x  15/]     

6. Ka¤¤āya pitupitāmahādayo sukhaü ka¤¤ānaü mātāmahiyo rogāturā vihariüsu.
Viharanti. 

7. Ka¤¤āya pāsādikatā patiņņhāti. Ka¤¤āsu itthimāyāyo sadā passãyante. 

Kanãyati purisehi kāmãyatãti ka¤¤ā, kanati dippati virocatãti vā ka¤¤ā, kana kantiyaü, ayaü pana ka¤¤ā saddo dasavassadārikaü vācati, iminā anukkamena saddhā medhā disaddehipi yathā sambhavaü vākyamālā yojetabbā.
 Rattisaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Juõhāya ratti vijjotati. Puõõamãsu rattiyo pabhāsanti. 

1. (He) ratti kālapakkhe janaü (bhoti) rattiyo ghaõatame amāvasiyaü jane 
Mā viheņhāhi. Gopayatha.

2. Rattiü atikkamitvā tumhe rattiyo agaõetvā dhammaü suõātha. 
Gacchatha.

3. Rattiyā maggo pithãyati. Rattãhi ālokā nihatā. 

3. Rattiyā ulåko phāsuü yāpeti. Rattãhi bhayāni uppajjanti bhãrukajātikānaü.

4. Rattiyā thomenti nagarasobhiniyo. Rattãnaü mosakā pasaüsanti.

5. Rattiyā suriyo dårataro hoti. Rattãhi ālokā nilãyante. 

6. Rattiyā tayo yāmā honti. Rattãnaü dãghabhāvo na pa¤¤āyati supantānaü. 

7. Rattiyaü suriyo na pātu bhavati. Rattãsu uhuükārā gocarāya pakkamanti. 

Ra¤jati etthāti ratti, ra¤jarāge, ayaü pana rattisaddo rajanikālaü vadati, patti yutti saddādãhipi imināvanayena yathāyogaü kirayākāraka pada samabandho veditabbo. Rattisaddassa paņhamāālapana dutiyā bahuvacanaņņhānesu ratyo iti råpa¤ca labbhatãti ācariyā vadanti. 


[SL Page 016] [\x  16/]     

Nadãsaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Nadã paripuõõā sandati. Nadiyo heņņhāpadesaü sandanti.

1. (He) nadã ācchodikā hohi. (Bhoti) nadiyo udakaü pasādetha.

2. Nadiü pakkandanti dārakā nahānatthāya. Nadiyo atikkamitvā gacchanti. 

3. Nadiyā deso subhikkho karãyati. Nadãbhi setuyo bhindãyante. 

3. Nadiyā khettāni vapanti. Nadãhi kullāni pājentānenti. 

4. Nadiyā dujjano akkosati. Nadãnaü pasaüsanti kassakā.

5. Nadiyā udakaü gaõhāma. Nadãhi vālikāyo ukkirāma.

6. Nadiyā kålaü bandhāma. Nadãnaü kålāni uccinatha. 

7. Nadiyaü macchā saücaranti. Nadãsu sakkarakaņhalāni tiņņhanti. 

Nadati abyattasaddaü karotãti nadã - abhikkhaõaü nadatãti vā nadã, nada 'byattasadde, tena gaīgāsoõādayo vācãyante - a¤¤ehi tādisehi mahã vetaraõã ādisaddehi'pi evamevaü vākyamālā yojetabbā.
 
Yāgusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Yāgu vatthiü sodheti. Yāguyo jighacchā uppādenti

1. (He) yāgu bhottukamyataü (bhoti) yāguyo khudaü vinodayatha. 
Janayassu. 

2. Yāguü pātarāse pivituü yāguyo sāyaõhe mā pivatha. 
Icchanti ekacce.

3. Yāguyā udaraggi muhuttaü yāgåhi udararogā nāsãyante. Hanãyati. 


[SL Page 017] [\x  17/]     

3. Yāguyā'pi amātiko jãvati. Yāgåhi gilānā jãvite rakkhanti. 

4. Yāguyā lavanaü pakkhipatu. Yāgånaü ceņakā rodanti.

5. Yāguyā dhåmo uggacchati. Yāgåhi vinā kesa¤ci rogā na upasamanti. 

6. Yāguyā dasa ānisaüsā vuttā yāgånaü bahuguõā vijjanti yadi sundaraü paceyyuü.
Bhagavatā. 

7. Yāguyā vattabbadoso natthi. Yāgåsu sitthakāni mudukā honti. 

Yāti pāpuõātãti yāgu, yā pāpuõane, anena yāgusaddena taralaü vuccati. Evaü dhātu dhenå saddādãhipi yathāyogaü vākyamālā yojetabbā.
 
Mātusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Mātā khandhena puttaü vahati. Mātaro putte pãtiyā cumbanti.

1. (He) māta me khãraü dehi. (Bhoti) mātaro puttadhãtare pemena rakkhatha.

2. Sādhu putto ahorattaü sappurisaputtā mātaro rattiü divaü upaņņhahanti. 
Mātaraü anussarati. 

3. Mātuyā putto khãra'nna mātarehi puttā samantato posãyante. 
Pānadānena vaķķhãyate. 

3. Mātuyā kulapaveõi asaükiliņņhā mātarehi puttadhãtaro sukhino yāpenti. 
Tiņņhati. 

4. Mātuyā pu¤¤aü dehi anudinaü mātarānaü gilānasamaye yāgubhattaü anuppadātha. Kusalaü katvā.

5. Mātuyā sutvā kuladhammaü uggaõhatha. Mātarehi viyogo nāma ativa dukkho hoti. 

6. Mātuyā puttesu pemo balavā mātānaü mettā karuõādi guõā sandissantã 
Hoti. Puttesu.

7. Mātari aõumpi cittapadosaü mātaresu appasannānaü sånånaü sadā pāpaü 
Nakarotha kadācipi. Vaķķhati. 


[SL Page 018] [\x  18/]     

Puttaü mānetãti mātā, māna påjāyaü, tena mātusaddena janetti vuccate. Dhãtu duhitu saddādãhipi vākyamālā yathāsambhavaü yojetvā daņņhabbā. Ettha pana paņhamābahuvacane mātā iti ca tatiyā karaõa catutthi pa¤cami chaņņhi sattamã ekavacanesu matyā iti ca sattamãekavacane matyaü mātuyā mātuyaü iti ca tatiyā karaõa pa¤camã ekavacanesu mātarā iti ca tabbahu vacanesu mātåhi mātåhi iti ca catutthi chaņņhi ekavacanesu mātu mātussa iti imāni råpāni nāmapadamālāyaü vuttāni. 
 
Jambå saddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Jambå imassa dãpassa kapparukkho. Jambuyo rukkhāna'mantare atãva pākaņā ahesuü.

1. (He) jambu jambonadaü (bhoti) jambuyo khudaü vinodetha.
Uppādehi.

2. Jambuü ropetuü dukkaraü jambuyo corā haranti. 
Hoti. 

3. Jambuyā ekacce jãvãyante. Jambåhi jātasuvaõõā anagghā honti. 

3. Jambuyā upa lakkhito dãpo jambåhi pakkhigaõā jãvikaü kappenti. 
Jambudãpo.

4. Jambuyā na ki¤ci visaü dadāhi. Jambånaü ke na ppasaüsanti. 

5. Jambuyā niggato nãyyāso jambåhi rasadhārā apagghariüsu. 
Suvaõõaü bhavati. 

6. Jambuyā sākhāpalāsaü atãva jambånaü raso atimadhuro bhavati. 
Sobhati. 

7. Jambuyā kulāvakaü karoti jambåsu appasanna manā na saü vijjanti. 
Pakkhigaõo. 

Jāyatãti jambu, jana janane jamu adane vā, iminā jambå saddena jamburukkho vuccati. Jambuyā phalaü jambåti lokavohārato siddhattā jambåphalaü pi, harãtakiyā phalaü harãtakiccādisu viya, vadhu bhãråsaddādãhi pi evamevaü vākyamālā yojetvā jānitabbā.

Iti itthiliīga saddavisayasmiü vibhatyantapadehi saha vākyamālā. 

[SL Page 019] [\x  19/]     

Atha napuüsakaliīgikānaü vākyamālā.

Cittasaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Cittaü yadi parisuddhaü abhavissatha na so cittāni santataü kālusiyabhāvaü āpajjanti.
Dukkhaü paņilabhissati. 

1. (He) citta upakkilesehi vimuccāhi. (Bhavanto) cittā pāpaü na cintetha. 

2. Cittaü rakkhati paõķito pāpadhammehi. Kusaladhammesu cittāni patiņņhāpenti budhā.

3. Cittena saddhiü mantetvā cittehi samaü pāpakā akusalādhammā 
Jānissāmi. Uppajjanti. 

3. Cittena satto kusalaü akarissā cittehi dehino pāpaü katvā nirayesu 
Apāyaü na gaccheyya. Nibbattanti. 

4. Cittassa ovādaü dadāmi. Cittānaü viveko dātabbo.

5. Cittamhā akusalā dhammā apagacchanti cittehi bhāvanābalena pāpadhamme pahātuü
Yonisomanasikārā. Sakkā.

6. Cittassa lakkhaõā ativicitrā cittānaü santabhāvena sattā paramasukhaü 
Ahesuü. Pāpuõanti. 

7. Cittasmiü dvipa¤¤āsa cetasikā cittesu niruddhesu sattāpi nirujjhanti. 
Dhammā uppajjanti. 

ârammaõaü cintetãti cittaü. Citi cintāyaü, tena vi¤¤āõakkhandho vuccate. Pu¤¤a pāpādi saddehipi atthapada yojanā vuttānusārena daņņhabbā. "Cittaü ceto mano nitthãti" abhidhānappadãpikāya vuttattā cittasaddo ca manasaddo ca ekameva atthaü pakāseti. Tatiyā karaõa pa¤camãsu manasā iti ca catutthi chaņņhãsu manaso iti ca sattamiyā manasi iti ca dissati a¤¤aü cittasadda sadisameva. Tasmā visuü vākyamālaü na vadāma. 

[SL Page 020] [\x  20/]     

Guõavantu - ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Guõavaü manaü khippā parisuddhaü bhavati. Guõavantā manā sappurisesu dissante. 

1. (He) guõavā mana buddhaü (bho) guõavantā manāni ratanattayaguõaü anussarāhi. Jānātha. 
2. Guõavantaü manaü avaķķhisse tvaü guõavante manāni paccattaü pavattetha.
Sugatiü agamisse.

3. Guõavatā manasā bhāvanā karãyate. Guõavantehi manehi ariyamaggā bhāviyiüsu. 

3. Guõavatā manasā jano sukha' guõavantehi manehi samaggavāsaü vasatha. 
Madhigacchati. 

4. Guõavato manaso ke na guõavataü manānaü upatiņņhanti samādhiyo. Ppasaüsanti. 

5. Guõavatā manamhā vimutto hoti guõavantehi manehi apagatā kilesā.
Dussãlo.

6. Guõavato manassa parisuddhabhāvo guõavantānaü manānaü santatāyo paņibhanti.
Pa¤¤āyati. 

7. Guõavati manasi bhāvanā uppajjati. Guõavantesu manesu kusalā dhammā pātubhavanti.

"Guõaü assa atthãti guõavaü" iti vuccamānattā iminā guõavantusaddena guõavanta napuüsakaü vuccati, idha pana paņhamā ekavacanaņņhāne guõavantaü iti padaü moggallāyana vuttiyaü dissati. 
 
Gacchanta - ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Gacchaü tārakaü na obhāseyya gacchantāni tārakā obhāseyyuü andhakārā na andhakāro abhavissā. Abhavissaüsu.

1. (He) gaccha tāraka ciraü atiroca (bho) gacchantāni tārakāni magge na 
Bhesajjagahaõatthāya. Atikkāmetha. 

[SL Page 021] [\x  21/]     

2. Gacchantaü tārakaü valāhako chādeti. Gacchantā tārakāni meghā ajjhottharanti.

3. Gacchatā tārakena andhakāro gacchantehi tārāgaõehi cando anu 
Nāsãyati. Parivārãyate. 

3. Gacchatā tārakena iņņhāni ņņhaphalaü gacchantehi tārakehi lokassa kammaphalaü 
Paņilabhatã loko. Jānituü sakkā. 
4. Gacchato tārāgaõassa piyaü gacchantānaü tārakānaü okāsaü dadissatha. Karassu. 

5. Gacchantamhā tārakā ekacce gacchantehi tārakehi ekacce sukhaü 
Dukkhaü paņilabhissanti. Paņilabhissanti. 
6. Gacchantassa nakkhattassa gacchantānaü nakkhattānaü obhāse passissatha.
Pasantatā. 

7. Gacchantamhi tārakasmiü gacchantesu tārakesu sabbe tumhe pasãdissatha.
Rogahārino osadhāni gaõhiüsu. 

Gacchatãti gacchaü, gamugatimhi, ayaü gacchantasaddo gacchantaü napuüsakaü vadati. Tattha paņhamāekavacanasmiü gacchantaü iti pada¤ca ālapane'ka vacanasmiü gacchantā iti pada¤ca saddanãti byākaraõe dissati. 
 
Aņņhisaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Aņņhi khaõe khaõe kāyabalaü uppādessati. Aņņhini punappunaü vaķķhissanti. 

1. (He) aņņhi ciraü apavattissase (bho) aņņhi sarãrahitāya ciraü pavattissatha. Nāmagottampi tattakaü vatteyya. 
2. Aņņhiü vinā khuddajantukā jãvissanti. Aņņhi vaķķheti ayaü satto jātijātiyaü.

3. Aņņhinā saha kāyo pavattati. Aņņhãhi saddhiü nahāruyo pi pavattanti. 


[SL Page 022] [\x  22/]     

3. Aņņhinā kammaņņhānaü bhāveti paõķito. Aņņhãhi sarãrāni dharanti (pavattanti.)

4. Aņņhissa ko nāma budho pasaüsati. Aņņhãnaü dehino pihayanti.

5. Aņņhismā mi¤jaü nikkhamati. Aņņhãhi aņņhimalāni kesalomāni jāyanti

6. Aņņhino setavaõõo pāsādiko aņņhãnaü duggandho vāyati.
Na hoti. 

7. Aņņhismiü loko jigucchati yathābhåtaü aņņhãsu bhāvanācittaü āropenti adassanā. Yogino. 

Asati khepetãti aņņhi, asu kkhepane, ayaü pana aņņhisaddo sarãraņņhiü vadati. Evaü satthi dadhi saddādãhipi yathālābhavasena kirayākārakapadādayo ghaņetvā attho ¤ātabbo. 
 
Daõķãsaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Daõķi kammaü cakāra. Daõķãni kammante cakāru.

1. (He) daņņhi gāmaü vajāhi. (Ho) daõķino manāni pasādetha.

2. Tvaü daõķi mamare'ti sutaü mayā. Tumhe daõķãni mamarittha. 

3. Daõķinā gehaü cakāriyittha. Daõķãhi dabbasambhārā bibhindãyire.

3. Daõķinā ocarakaü vacāra. Daõķãhi ocarake vacārimha.

4. Daõķino alaü muggariko daõķãnaü kujjhanti sunakhādayo.

5. Daõķimhā uttāsaü jagāma. Daõķãhi apayanti opāyikā. 

6. Daõķissa caõķabhāvaü ahaü papassa. Daõķãnaü thaddhabhāve papassimhe.

7. Daõķini såratā vavattittha. Daõķãsu keci guõā na vavattire.

Daddho assa atthãti daõķã, anena napuüsakaliīge daõķisaddena daõķaü gahetvā vicaraõaka napuüsakā vuccante. 


[SL Page 023] [\x  23/]     

âyusaddassa ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. âyu muhuü muhuü na aparihāyissā kathaü āyåni na ciraü pavattanti pāõa'tipātãnaü.
Amarissatha.

1. (He) āyu maü jãvāpehi (bho) āyåni ciraü mā parihāyittha.
Pu¤¤akaraõatthāya.

2. Sucaritakammi āyuü pāletuü pāpakārino āyåni sãghaü parihāpenti.
Sakkhissati.

3. âyunā saha vattati dehã, āyåhi samā kima¤¤asampadā vijjati. 

3. âyunā laddhå patthambhena āyåhi laddhā'sevanehi pāõino dãghakālaü 
Satto satādhika saüvaccharaü jãvati. Dharanti.

4. âyuno tittirabrahmacariya gocaraü āyånaü thomitā manussā ciraü yāpesuü.
Dātabbaü. 

5. âyumhā kāye apagate matoti āyåhi payojanaü gaõhantā anavarataü kusalaü
Vuccati. Karonti. 

6. âyussa gatā'gatassa pamāõaü āyånaü gaõanato jãvitassa pamāõaü jānanto anudinaü dhammaü carati. Sallakkhetabbaü. 
7. âyumhi khaye maraõaü bhavissati khippaü. âyåsu khiyantesu kāyasaükhārā khãyanti.

âyati ciraü vattatãti āyu, aya gamane, tena āyusaddena sattānaü jãvitindriyassa pavattikālaü vuccati, cakkhu vasu dhanu saddādãhipi iminānu'sārena vākyamālā kātabbā.

Iti napuüsakaliīgika saddavisayasmiü vibhantyantapadehi saddhiü vākyamālā.
 
Atha sabbanāmasaddānaü vākyamālā vuccate. 
 
"Sabbesaü buddhiņņhānaü nāmāni sabbanāmānã"ti vuttattā pulliīgādi nāmasaddānaü sādhāraõavasena payujjamānasaddā sabbanāmāti daņņhabbā. Te pana: - 


[SL Page 024] [\x  24/]     

Sabbo pubbo ca ekoca - ya ta eta imaü amu.
Kiü tumha amha iccādi - saddā liīgattaye matā. 

Iti vuttattā tãsu liīgesu daņņhabbā. Tattha tumha amha saddā pana aliīga sabbanāmā. Tada¤¤e saliīga sabbanāmā honti. Te pana yadā a¤¤ena nāmena sambandhaü gacchanti tadā guõattha vācakā, "sabbo loko vinassati"ccādisu viya, yadā a¤¤anāmena sambandharahitā tadā dabbatthavācakā "sabbe maccuparāyanā" iccādãsu viya. 

Sabbasaddassa guõattha vācakakāle vākyamālā. 
 
Ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Sabbo loko vinassati. Sabbe lokā vinassanti,

1. (He) sabbā loka kappaü (bho) sabbe lokā mahākappaü tiņņheyyātha.
Tiņņheyyāsi. 

2. Sabbaü lokaü påretvā sabbe manusse dibbacakkhåhi passanti iddhimantā. 
âkāsadhātu tiņņhati. 

3. Sabbena lokena påjito bhagavā. Sabbehi devehi sakkato tathāgato. 

3. Sabbena lokena naradevo sabbehi naradevehi lokā ekãbhåtā dharanti.
Rajjaü kāreti.

4. Sabbassa lokassa buddho sabbesaü lokānaü dhammaü desenti tathāgatā.
Abhayaü deti. 

5. Sabbamhā lokamhā vippamutto sabbehi bhåtehi ati virocati sambuddho.
Khãõāsavo.

6. Sabbassa lokassa samannato sabbesaü sattānaü gaõanā appamāõā.
Parimāõā natthi. 

7. Sabbasmiü lokasmiü buddhā sabbesu cakkavālesu ekeko suriyo na pātubhavanti. Obhāsati.

Iti pulliīge sabbasaddassa vākyamālā. 

[SL Page 025] [\x  25/]     

1. Sabbā paņhavi ekappahāre na kampati. Sabbā nāvāyo bhāraü vahanti. 
1. (He) sabbe bhåmã paņhavirasaü (he) sabbā nāvāyo nivatteyyātha.
Uppādehi.

2. Sabbaü paņhaviü vijessati sekho. Sabbāyo paņhaviyo ¤assanti asekhā. 

3. Sabbāya paņhaviyā rukkhati õāni sabbāhi paņhavãhi ākāsā nāsãyante. 
Jãvāpãyanti.

3. Sabbāya vijjāya loko sabbāhi paņhavãhi pāõino jãvanti. Obhāsati. 

4. Sabbassā paņhaviyā megho jalaü sabbāsā nāvānaü bhaõķāni dadeyyātha.
Deti. 

5. Sabbāya paņhaviyā dhåmo uggacchati. Sabbāhi nāvāhi bhaõķāni gaõhāma.

6. Sabbassā paņhaviyā visālattaü sabbāsaü nāvānaü dhajapantiyo sobhanti.
Pa¤¤āyati. 

7. Sabbassaü paņhaviyaü rukkha tiõāni sabbāsu nāvāsu bhaõķāni vikkiõanti. 
Jāyanti.

Evaü itthiliīge sabbasaddassa vākyamālā.
 
Ekavacanehi - bahuvacanehi - 

1. Sabbaü gahanaü obhāsati. Sabbāni ratanāni virocanti.

1. (He) sabba gagana sakalasamayaü (he) sabbāni ratanāni pãtiü janayatha.
Tiņņheyyāsi. 

2. Sabbaü gaganaü chādetvā sabbāni ratanāni pariyesanti narādhipā.
Tiņņhati iddhimā.

3. Sabbena antalikkhena saha pavano sabbehi ratanehi pårāpitagabbhā obhāsanti.
Pavattati. 

3. Sabbena antalikkhena pakkhã sabbehi ratanehi loko obhāsajāto.
Vicaranti. 
4. Sabbassa gaganatalassa ko sabbesaü ratanānaü ke na ppasãdanti. 
Akkosati. 

[SL Page 026] [\x  26/]     

5. Sabbasmā ambaramhā devo sabbehi ambarehi paņhaviyo suvidåre ahesuü.
Vassatu. 

6. Sabbassa khassa nimmalabhāvo sabbesaü ratanānaü mahagghabhāvo. 
Saradasamaye.

7. Sabbasmiü ambarasmiü tārakāni sabbesu ratanesu ke na allãyanti. 
Pa¤¤āyanti. 

Iti napuüsakaliīge sabbasaddassa vākyamālā.
 
Atha sabbasaddassa dabbatthavācinã vākyamālā.

1. Sabbo khaõe khaõe vinassati. Sabbe niccaü uppajjanti. 

1. (He) sabba aniccataü pākaņaü (he) sabbe addhuvā bhavatha.
Karohi.

2. Sabbaü pahāya gantabbaü. Sabbe parājetha nibbhayā.

3. Sabbena maccusantikaü gamitabbā. Sabbehi nibbānasukhaü adhigantabbaü.

3. Sabbena sabbaü pavattati. Sabbehi sabbe nirujjhanti. 

4. Sabbassa na icchati pa¤¤avā. Sabbesaü mā kujjha kudācanaü.

5. Sabbamhā vimuccati ariyasāvako. Sabbehi nānā bhāvo vinābhāvo hoti.

6. Sabbassa aniccatā pa¤¤āyati. Sabbesānaü udayabbayaü oloketha.

7. Sabbamhi majjhatto hoti sabbesu anupalittā hotha.
Khãõāsavo.

Iminā'nusārena sabbasaddassa itthiliīga napuüsaka liīgesupi dabbattha vācakasamaye yathāsambhavaü vākyamālā kātabbā. 

"Råëhikkhyātaü nipāta¤cå - pasaggā'lapanaü pi ca
Sabbanāmanti etesu - viggaho na kato chasu"ti. 

Niruttisārama¤jåsāyaü vuttattā sabbanāmavisaye viggahavākya dassanaü na labbhati. Sabbasaddo hi sabbasabba padesasabba 

[SL Page 027] [\x  27/]     

Sakkāyasabbesu dissati. Idha pana sabbasabbesu vattate, tasmā anena sabbasaddena anavasesattho pakāsãyate. Ito paraü sabbasadde viya pubba eka ya tādi saddesupi tãsu liīgesu vākya mālā yojetvā jānitabbā. Sabbanāmesu yādãna'mālapanaü natthi. Tādisa saddasattissabhāvā'bhāvā. Tumhāmhasaddā tãsu liīgesu ekasadisā. 

Atha saīkhyāsaddānaü vākyamālā vuccate. 
 
Ekasaddo yadā saīkhyatthaü vadati, tade'kavacano tadā'lapanampi natthi. 1. Eko buddho dhammaü deseti. 2. Ekaü pupphaü passāmi. 3. Ekena ra¤¤ā kato pāsādo. 3. Ekena paccekabuddhena bahujanā sugatiü yantã. 4. Ekassa cakkavattira¤¤o ārādho catumahādãpavāsãnaü. 5. Ekasmā upajjhāyā bahavo bhikkhusāmaõerā sikkhaü gaõhanti. 6. Ekassa bhikkhuno bahå antevāsãkā dhammavinayaü pakāsenti. 7. Ekasmiü bhikkhumhi bahåguõāvijjanti, iccādivasena vākyayojanā kātabbā.

Dvisaddo tãsu liīgesu sadiso, bahuvacanavisayo ca.

Duve rājāno āgacchanti, dve rattiyo atikkamiüsu, dve cittāni ekato na uppajjanti, iccādivasena tiliīgasaddehi sattasu vibhattãsu yojetvā jānitabbā, tyādayo aņņhārasantā bahuvacanantā.

Pulliīgika tisaddassa bahuvacanehi saddhiü vākyamālā evaü daņņhabbā: - 

1. Tayo bhikkhavo pārisuddhiuposathaü karonti. 2. Tayo paccekabuddhe namassissāma. 3. Tãhi rājå hi aņņo vinicchito. 3. Tãhi khettehi uppannakalaho na tāva våpasami. 4. Tiõõaü bhikkhånaü catupaccayaü dadissāmi. 5. Tãhi akusalamålehi viramāma. 6. Tiõõaü kusalamålānaü ānubhāvo mahanto. 7. Tãsu bhavesu paņisandhiü āharati mano sa¤cetanā.

Itthiliīgika tisaddassa vākyamālā evaü daņņhabbā: - 

1. Tisso vijjāyo pāturahaüsu. 2. Tisso vãõāyo ānesuü. 3. Tãhi vijjāhi kilesavisuddhi karãyate. 3. Tãhi sikkhāhi 

[SL Page 028] [\x  28/]     

Nibbānamaggaü adhigacchati. 4. Tissannaü vedanānaü adhivāsanā dātabbā. Tãhi latāhi kusumāni gaõhāti. 6. Tissannaü ãhānaü dukkhavipāko hoti. 7. Tãsu bodhãsu rattā sattā bodhisattā.

Napuüsakaliīgika tisaddassa vākyamālā evaü daņņhabbā: - 

1. Tãni ratanāni tilokassa saraõāni bhavanti. 2. Tãni ratanāni satataü samitaü anussarāma. 3. Tãhi pu¤¤akammehi akusalamålā samåhatā. 3. Tãhi pāpakammehi pāpakārã duggatiü gacchati. 4. Tiõõaü sukhānaü mā pihayittha. 5. Tãhi maraõehi vippamuttā nibbuti. 6. Tiõõaü kāraõānaü sammukhãbhāvā bahuü pu¤¤aü pasavati saddho. 7. Tãsu roganidānesu cheko hoti bhisakko. 

Pume catusaddassa vākyamālā evaü yojetabbā: - 

1. Cattāro satipaņņhānā bhāvetabbā. 2. Caturo mittapatiråpake ārakā parivajjaye. 3. Catåhi mahārājehi catuddisā rakkhitabbā. 3. Catåhi iddhipādehi vuddhikāmo vaķķhati. 4. Catunnaü āgamānaü pihayanti paõķitā. 5. Catåhi apāyadukkhehi vippamutto sotā'panno. 6. Catunnaü vedānaü sārabhāvo natthi. 7. Catusu ariyasaccesu pasãdati vibhāvã.

Itthiyaü catusaddassa evaü vākyamālā ¤ātabbā: - 

1. Catasso senāyo yuddhasajjā nikkhamanti. 2. Catasso vimuttiyo paņilabhissāma. 3. Catåhi jātãhi vaķķhitā rājadhāni sobhati. 3. Catåhi vācāhi samannāgato silavā. 4. Catassannaü sākhānaü ādhāratthamhā dātabbā. 5. Catåhi dhitãhi parihãno kusãta puggalo dukkhaü paņilabhati. 6. Catassannaü disānaü pasannabhāvo. 7. Catusu aīgulãsu muddikāyo obhāsanti. 

Paõķake - catusaddassa vākyamālā evaü daņņhabbā: - 

1. Cattāri ariyasaccāni culla sotāpannassa ¤āõamukhe pātubhavanti. 2. Cattāri ariyasaccāni sammappa¤¤āya passati buddhasāvako, sesā pume vuttanayānusārena ¤eyyā. 

Padvasaddo tiliīgesu samo, tasmā pa¤cabhikkhavo piõķāya vicaranti, pa¤caitthiyo āgacchanti pa¤ca āja¤¤arathasatāni āgatāni honti, iccādivasena yojetabbā. Evaü chā'dayo aņņhārasa'ntā tiliīgesu samā, bahuvacanantā ca bhavanti. 


[SL Page 029] [\x  29/]     

Ekåna vãsatisaddassa vākāmālā vuccate: - 

1. Ekunavãsati paņisandhicittāni bhavanti. 1. (He) ekånavãsati vadhayo nahānatthāya gacchatha. 2. Ekånavãsatiü kusumalatāyo chinditvā ānetha. 3. Ekånavãsatiyā pokkharaõãhi sobhāpitaü uyyānaü. 3. Ekånavãsatiyā rathehi rājaparisā āgatā. 4. Ekånavãsatiyā kammakarānaü bhattavetanaü dinnaü. 5. Ekånavãsatiyā saüvasathehi yodhājãvā nikkhantā 6. Ekånavãsatiyā bhikkhånaü pattacãvarāni. 7. Ekånavãsatiyaü pāsādesu rājakumārā nivasanti. 

Ekena ånā vãsati ekånavãsatãti nibbacanato iminā navādhika dasa saükhyā vuccate. "Vãsatyādayo ānavutiyā itthiliīge'kavacanantā"ti nāmamālāyaü vuttattā vãsatisaddādayo niccaü itthiliīgekavacanantā, natthi tesaü bahuvacanaü, atha ca pana te vãsatyādayo bavhatthā yeva, tasmā tesaü atthakathanasamaye tiliīgikasaddānaü yathārahaü bahuvacanehi yojetvā attho kathetabbo idha ekånavãsatisadde viya. 

Vãsatyā'dayo ikārantasaddā rattisaddassa ekavacanasadisā sattasu vibhattãsu yojetabbā. Ekånatiüsā'dayo akāranta saddā ka¤¤āsaddassa ekavacanasadisā. Tesampi bavhatthattā tiliīgikasaddānaü bahuvacanehi yathārahaü yojetvā atthā pakāsetabbā.

Ekånasataü napuüsaka'mekavacanantaü, tassa niccaliīge'ka vacanattā bavhatthattā ca tiliīgakasadda bahuvacanehi yathārahaü yojetvā attho pakāsetabbo - tassevaü pulliīgikasaddehi vākyamālā veditabbā: - 

1. Ekånasataü rājāno yuddhasajjā āgatā. 1. (Bhavanto) ekånasata rājāno lokaü na nāsayatha. 2. Ekånasataü rājāno passitvā gacchāma. 3. Ekånasatena bhikkhåhi sãmā sammatā. 3. Ekånasatena nattārehi papitaro sukhaü jãvanti. 4. Ekånasatassa bhātarānaü pa¤cagorasā. 6. Ekånasatassa bhātarānaü rajjaü acchindi asoko. 7. Ekånasatasmiü bhātaresu anuddayaü mā'kāsi duņņhā'so kā.

Evaü itthi puüsaka liīgika saddānaü bahuvacanehipi yathāsambhavaü vākyayojanā kātabbā. 

[SL Page 030] [\x  30/]     

"Evaü satatoppabhåti yāva satasahassaü"ti vuttattā sataü dvisataü tisataü catusataü pa¤casataü chasataü sattasataü aņņhasataü navasataü (dasasataü) sahassaü'ticcādivasena saīkhyāpatho daņņhabbo. Sesaü nāmamālāyaü vuttanayameva, abhidhānappadãpikāyaü pana evaü vuttaü: - 

1. Aņņhārasantā saīkheyye - saīkhyā ekādayo tãsu,
Saīkhyāne tu ca saīkheyye - ekatte vãsatā'dayo,
Vaggabhede bahutte pi - tā ānavuti nāriyaü. 

Tassattho: - ekādayo, ekasadda dvisaddādayo, aņņhārasantā, aņņhārasasaddapariyantā, saükhyā, saīkhyāsaddā, saükheyyo, saīkhyāya vuccamāna dabbe vattanti, eko puriso dve itthiyo tyādisuviya, tãsu, ekādayo aņņhārasapariyantā saīkhyāsaddā itthipumanapuüsaka nāmikesu tãsu liīgesu bhavanti sāma¤¤ato. 

Visatādayo, vãsati saddatoppabhåti, ā navutiyā, navuti saddapariyantā saīkhyā saddā, saüīkhyānetu ca saīkhyatthesu ca itthãnaü vãsati purisānaü tiüsaticcādisu viya, saīkheyye, dabbatthe ca vãsati itthiyo tiüsati purisā'ccādisu viya vattanti, tā, vãsatyādayo navuti saddapariyantā tā saīkhyā saddā, nāriyaü, itthiliīge, ekatte, ekavacanasmiü yeva dissanti, vaggabhede, tesaü vãsati saddādãnaü samåhavācini, bahuttepi, bahuvacanasmiüpi yujjanti dve vãsatiyo buddhadantā tisso vãsatiyo dinaghaņikā'ccādisu viya. 

2. Sataü sahassaü niyutaü lakkhaü koņi pakoņiyo,
Koņi ppakoņi nahutaü tathā ninnahuta'mpi ca.

3.
Akkhohiõi'tthiyaü bindu abbuda¤ca nirabbudaü,
Ahahaü ababaü ce'vā ņaņaü sogandhiku'ppalaü.
Kumudaü buddharãka¤ca padumaü kathānampi ca, 
Mahākathānā saīkheyyā nicce'tāsu satādi ca,
Koņyādikaü dasaguõaü sata lakkhaguõaü kamāti. 

Tāsaü adhippāyo: - sataü sahassaü iccādi asaīkheyya pariyantāni catuvãsati ņhānāni gaõanabhedāni. Etāsu saīkhyāsu satādica, satasaddaü ādiü katvā lakkhasadda pariyantaü ca, koņyādikaü, koņisadda'mādiü katvā yāvā'saīkheyyaü ca, kamā, paņipāņiyā, dasaguõaü, dasahi dasahi guõitaü bhavati, satalakkhaguõaü, satalakkhehi guõitaü bhavati. 


[SL Page 031] [\x  31/]     

Kiü vuttaü hoti: - ekā lekhā dvesu¤¤asahitā sataü bhavati, tathā tisu¤¤asahitā sahassaü catusu¤¤asahitā niyutaü pa¤casu¤¤asahitā lakkhaü sattasu¤¤asahitā koņi, ekā lekhā craddasu¤¤asahitā pakoņi, ekā lekhā ekavãsati su¤¤asahitā nahutaü, pa¤catiüsati su¤¤asahitā ninnahutaü, dvecattāëãsatisu¤¤asahitā akkhohiõã, navacattāëãsati su¤¤asahitā bindu, chappaõõāsasu¤¤asahitā abbudaü, tisaņņhi su¤¤asahitā nirabbudaü, sattati su¤¤asahitā abhabhaü, sattasattati su¤¤asahitā ababaü, caturāsãti su¤¤asahitā aņaņaü, ekanavuti su¤¤asahitā sogandhikaü, aņņhanavuti su¤¤asahitā uppalaü, satādhika pa¤cabindusahitā lekhā kumudaü, satādhika dvādasa bindusahitā lekhā puõķarikaü, satādhika navadasa bindusahitā lekhā padumaü, satādhika chabbãsati bindusahitā lekhā kathānaü, satādhika tettiüsati bindusahitā mahākathānaü, satādhika cattāëãsati su¤¤asahitā asaīkheyyaü bhavatã'ti vuttaü hoti. 

Iti vākyamālāyaü saīkhyāsaddamālānāma pa¤camo bhāgo. 
 
Anantaraü pavakkhāmi - niruttinaya dassanaü
Sotånaü hita'mesanto - taü suõantu samāhitā.

Sa¤¤ā sandhi lopa ādesa āgama dãgha rassa dvitta liīga vibhatti samāsa paccaya kiriya pakati vuddhi vipallāsa nipātana niyama aniyama asantavidha vasena ettha vãsati byākaraõa vidhayo bhavanni

Akkharādãnaü nāmena ca lakkhaõena ca sa¤jānāpanaü sa¤¤ānāma, tā pana akkhara sara rassa dãgha bya¤jana vagga ghosa aghosa niggahãta liīga sabbanāma pada upasagga nipāta taddhita ākkhyāta kitaka kammappaccanãya upadhā garu sithila dhanita kaõņhaja tālucha muddhaja dantaja oņņhaja nāsikaņņhānāja kaõņhatāluja kaõņhoņņhaja dantoņņhaja uraja sa¤¤ādivasena bahuvidhā bhavanti. 

1. Tattha akārādayo niggahãta pariyantājinavacanānukålā ekacattālãsati vaõõā akkharā nāma nakkharanti anantamabhidheyyaü patvā nakhãyantãti vā akkharāti katvā, taü yathā: - a ā i ã u å e o, ka kha ga gha īa, ca cha ja ndha ¤a, ņa ņha ķa ķha õa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ëa aü iti. 


[SL Page 032] [\x  32/]     

2. Akārādayo okārapariyantā aņņha akkharā sarā nāma saranti saddaü karonti, bya¤jane sārentãti vā katvā, sara gatimhi. 

3. Lahumattā a i u iti tayo rassā nāma honti "rasanti appakaü kālaü assādenti" rasa assāde, "rasso kālo etassa atthãti"vā katvā. 

4. Dãghakālena vattabbā ā ã å e o iti pa¤ca sarā dãghā nāma 'dvãsu mattāsu ha¤¤anti" dvisaddåpa pada hanahiüsāyaü,"dãgho kālo etassa atthãti"vā katvā. 

5. Kādayo niggahitapariyantā aķķhamattā tettiüsakkharā bya¤janā nāma, "visesena a¤jantã"ti katvā, a¤ju byattigatiyaü, taü yathā: - k kh g gh ī, c ch j jhi ¤, ņ ņh ķ ķh õ, t th d dh n, p ph b bh m, y r l v, s h ë iti. 

6. Kādayo makārantā pa¤cavãsati akkharā pa¤ca pa¤ca vibhāgena vaggā nāma honti, "vaggantã samåhabhāvaü gacchantã" ti katvā, vahi gatiyaü, "vajjãyanti antaņņhehi yaralavādãhi"ti vā katvā vaja gatimhi. 

7. ōhapetvā sakāra¤ca vaggānaü paņhamadutiyakkhare ca ëantā a¤¤e ghosā nāma 'sughanti saddaü karontã"ti katvā, ghusa sadde.

8. Vaggānaü paņhamadutiyā socā'ghosā nāma "natthi ghoso etesaü'ti katvā. 

9. Cåëāmaõãākāro bindu niggahitaü nāma "karaõaü niggahetvā gayhati, rassasaraü nissāya gayhatã"ti vā katvā, nipubbo gaha upādāne.

10. Visadā'kāravohārappattā saddā pulliīgā, avisadākāra vohārappattā itthiliīgā, ubhayamuttākāra vohārappattā napuüsakaliīgā nāma "lãnaü aīgaü lãnaü atthaü gamayati bodhayatã" ti katvā, lãnasaddåpapada gamugatiyaü, tena vuttaü: - 

Visadā'visadākāra - vohāro bhayamuttako
Pumādijānane hetu - bhāvato liīgamãritaü'ti. 
11. Sabbasaddā'dayo vãsati sabbanāmasa¤¤āyo honti "sabbesaü liīgatthānaü sādhāraõāni nāmāni sabbanāmānã'ti katvā. 


[SL Page 033] [\x  33/]     

12. Syādyāntatyādyāntā padaü nāma "pajjate atthaü pakāsetã"ti katvā, pada gatimhi.

13. Pa parādayo vãsati upasaggā nāma "upeccatthaü sajantã"ti katvā, upapubbo sajāliīgana vissajje. 

14. Ca nā dayo ekakkharato yāva chakkharā nipātā nāma"padāna mādyantesu nipatantã"ti katvā, nipubbo pata gatiyaü,

15. Padena ca paccayena ca saühitaü ekãbhåtaü taddhitaü nāma. "Tassa (padassa atthāya) hitaü taddhita'nti" katvā. 

16. Tyādyantā vattamānādayo aņņhavibhatyantapadā ākkhyātaü nāma. "Kiriyaü ācikkhatã'ti ākhyātaüti" katvā, āpubbokhyā pakathane.

17. Dhātuyā paccayena ca saühitaü ekãbhåtaü padaü kitakaü nāma, "karotã'ti kitaü kitaü eva kitakaü"ti katvā, kara karaõe. 

18. Lakkhaõādisu vattamānā anu pati pari abhi iccete upasaggā kammappaccanãyā nāma, "kammaü paccanãyaü yesaü te kammappaccanãyā"ti katvā. 

19. Dhātvādi vaõõasamudāye antavaõõasmā pubbakkharo upadhā nāma, "upa samãpe dhãyateti" katvā, upa pubbo dhā - dhāraõe. 

20. Dãgho ca saüyoganiggahãtantā ca vaõõā garukā nāma, "gareti lahuto uddhaü ruhatã"ti katvā, gara - uggame. 

21. Rasso vaõõo lahuko nāma, "laghãyatã'ti lahå'ti katvā, lahu - sosagatimhi.

22. Mudunā vacãpayogena vattabbā vagga paņhama tatiya pa¤camā sithilā nāma, "sathati mandasaddaü karotã"ti katvā, satha - sethille.

23. Thaddhena vacãpayogena vattabbā vaggadutiya catutthā dhanitā nāma, "dhaneti sithilato thaddhaü saddetã"ti katvā, dhana - sadde.


[SL Page 034] [\x  34/]     

(24) Kaõņhapadesānaü a¤¤ama¤¤aü saüghaņņanavasena uppannā avaõõa kavagga hakārā kaõņhajā nāma, kaõņhe jātā kaõņhajāti katvā, kaõņhasaddåpa pada janajanane. 

(25) Tālumhi jãvhāmajjha saüghaņņanena uppannā ivaõõacavagga yakārā tālujā nāma, tālumhi jātā tālujāti katvā, tālu saddåpapadajana janane. 
(26) Mukhabbhantara muddhani jivhopagga saüghaņņanena uppannā ņavagga raëakārā muddhajā nāma, muddhani jātā muddhajāti katvā, muddha saddåpapada jana janane. 

(27) Upari dantapantiyaü jivhagga saüghaņņanena uppannā tavagga lasakārā dantajā nāma, dante jātā dantajāti katvā, dantasaddåpapada jana janane. 

(28) Oņņhadvaya saüghaņņanena uppannā uvaõõa pavaggā oņņha jānāma, oņņhe jātā oņņhajāti katvā, oņņha saddåpapada jana janane.

(29) Niggahãtaü nāsikaņņhānajaü nāma, "nāsikaņņhāne jātaü nāsikaņņhānajaü"ti katvā, nāsikaņņhāna saddåpa pada jana janane.

(30) Ekāro kaõņhatālujo, kaõņhe ca tālumhi ca jāto kaõņhatālujo"ti katvā. 

(31) Okāro kaõņhoņņhajo "kaõņhe ca oņņhe ca jāto kaõņhoņņhajo"ti katvā.

(32) Vakāro dantoņņhajo "dantesu ca oņņhesu ca jāto dantoņņhajo"ti katvā. 

(33) Ĩa õa na mehi ca ya la va ëehi ca saüyutto hakāro urajasa¤¤o hoti, "urasmiü jāto urajo"ti katvā. 

Tadudāhaõaü: - pa¤ho, tuõhã, hnāto, vimhito, gayhate, vålhate, avhānaü, råëhi, iccādi. 

2. Pubbā'paravaõõānaü lopā'desādi vidhinā ghaņanaü sandhi nāma, paņigha+āsavo - paņighāsavo, dasa+ime - dasime, iccādã.

3. Vaõõapadānaü vināso anuccāraõaü lopo nāma, alābu+lābu - paņisaükhāya+yoniso, paņisaīkhāyoniso råpabhavo, råpaü - aråpabhavo+aråpaü, iccādi. 

[SL Page 035] [\x  35/]     

4. Vaõõalopaü katvā a¤¤avaõõassa karaõaü ādeso nāma, etaü+avoca - etadavoca, na+upaneti - nopeti, evaü+assa - evamassa, iccādi.

5. Vaõõaü upanissāya na taü vināsetvā bhavanaü āgamo nāma, ti+aīgikaü - tivaīgikaü, lahu+essati - lahumessati, cakkhå+aniccaü - cakkhuü aniccaü, iccādã.

6. Ekamattavaõõassa dvimattakaraõaü dãgho nāma. Tatra+ayaü - tatrāyaü, khantã+paramaü - khantãparamaü, iccādi.

7. Dvimattakkharassa ekamattakaraõaü rasso nāma, puggalā+dhammadasā te - puggaladhammadasā te, yathā+idaü - yathayidaü, iccādi. 

8. Vaõõapadānaü dviråpassa karaõaü dvittaü nāma, para+kamo - parakkamo, ni+kamo - nikkhamo, pac+yati - paccati, rukkhe rukkhe, bhave bhave iccādã.

9. Eso - esā - etaü - iti vohārassa karaõaü liīgaü nāma, rukkho. Latā. Gharaü. Iccādã.

10. Nāmato purā atthaü vibhajanatthāya payujjamānā råpā vibhattināma. Tā - si yo - aü yo - nā hi - sa naü - smā hi - sa naü - smiü su - ti cuddasavidhā honti, atha vā dhātuto parā tyādayopi. 

11. Anekasaddānaü ekasaddākārena ghaņanaü samāso nāma, kāëasãho - bhadramukho - pa¤casãlaü - bhåmigato - nãlagãvo - mukhanāsikaü - yāvajãvaü - iccādã.

12. Dhātunāmehi parā payujjamānā akkharā paccayā nāma, pacati - bhayadassāvã - bhãrå - devã - yakkhã - mātulānã - gahapatānã - vāseņņho daõķiko - iccādã.

13. Dabbaü nissāya vattamānaü chahi kārakehi sādhitaü dhātumayaü kiriyaü nāma, adāsi, karoti, āgamissati, gaccha, dadāmi, karoma, dāpetha, bubhukkhati, vatthãyati, iccādã.

14. Pakati pana duvidhā hoti dhātupakati saddapakati, padānaü yonibhåtā dhātupakati, vibhattãnaü āsayabhåtā saddapakati nāma, hå - bhavane, bhå - sattāyaü. Dā - dāne kara - karaõe cura - theyye - buddha - rāja - aggi, hetu, kāru, vidå, go, ka¤¤ā, cittaü, iccādã.


[SL Page 036] [\x  36/]     

15. Vaõõassa vaķķhanaü vuddhi, sā pana a i u iccetesaü ā e o ādesavasena bhavati, pāceti venateyyo kodhano iccādã. 

16. ōhapetvā niyamaü a¤¤ākārena bhavanaü vipallāso nāma, so pana sara bya¤jana pada vibhatti kiriya vipallāsa vasena pa¤ca vidho hoti, tadaminā kehaü akarambhasate kiccaü iccādi saravipallāso nāma, bavhābādho sayhamāno iccādi bya¤jana vipallāso, khattiyabhåto, jātamāso pacchābhattaü purebhattaü iccādi padavipallāso, sahadhammikaü vuccamāno - sarena viyojaye - kumbhakārassa kataü - iccādi vibhatti vipallāso, mā āyasmā saīghabhedāya parakkami - anekajātisaüsāraü sandhivissaü, iccādi kiriyavipallāso, evaü pa¤cavipallāsā veditabbā.

17. Pakatiü nisasāya vā anissāya vā bhåtaü nipātanaü nāma, therapādo samāno vanantaü suttantaü diņņhigataü rukkhajātaü ajjatanaü svātanaü taddhitaü iccādi. 

18. Yā kāriyaü niccaü bhavati taü niyamavidhi, cittaü attā cakkhundriyaü iccādi. 

19. Yaü pana kadāci bhavati ca kadāci na bhavati ca taü aniyamavidhã, yassa'dāni yassi'dāni chāyā'va chāyā iva vande'haü vande ahaü iccādi. 

20. Vuttakāriyassa abhavanaü asantavidhi nāma, pa¤cindri'yāni saddhi'ndriyaü yasse'te sattu'ttamo iccādi ca - vibhattiyā yujjamānāya api pakatiråpena tiņņhamānasaddā ca avibhattika saddā ca nipāto'pasaggā ca iccādi.

Iti vãsati vyākaraõa lakkhaõāni. 

Atha padabhedo vuccate. 

Padaü catubbidhaü vuttaü - nāmākkhyāto'pasaggajaü nipātajaü ca ta¤¤åhi - asso khalvabhi dhāvati. 

Ettha asso iti nāmapadaü, khalu iti nipātapadaü, abhi iti upasaggapadaü, dhāvati iti kirayāpadaü, evaü padavasena sabbasaddā catubbidhā honti. 


[SL Page 037] [\x  37/]     

Nāmabhedo pana. 

Nāmanāmaü sabbanāmaü - samāsaü taddhitaü tathā,
Kitanāmanti nāma¤¤å - nāmaü pa¤ca viniddise.

Ettha nāmikatā sadda nāmanāmā ti daņņhabbā, sabbesaü nāmānaü sādhāraõā saddā sabbanāmā nāma, nānā saddā ekapadattåpagamanavasena ekato hutvā ekatthappakāsakā samāsā nāma, atha vā padasaükhepo samāso ti vuccati, nāmato paraü paccayā katvā payujjamānā ekatthappakāsakā taddhitā nāma, atha vā padappaccaya saühitaü taddhitanti vuccati, dhātuto parā paccayā hutvā ekatthappakāsakā kitakā nāma, atha vā dhātuppaccayasaühitaü kikatanti. Tena vuttaü: - 

Samāso padasaükhepo - padappaccaya saühitaü,
Taddhitaü nāma kitakaü - dhātuppaccaya saühitanti. 

Upasagga bhedo.

Nāmākhyāte upecca atthaü sajantã ti upasaggā, te pana pa parā ni nã iccādi vasena vãsatividhā. Tena vuttaü: - 

Upeccatthaü sajantã ti - upasaggā hi pādayo,
Cādi padāna majjhante - nipātā nipatanti hã ti.

Nipātabhedo vuccate. 

Nāmākhyātapadānaü ādi majjhantesu nipatantãti nipātā, te pana nipphannānipphanna vasena duvidhā, tesu - idha, etarahi, tadā, kudācanaü, mātito, corato, ajja, aparajju, atra, attha, kva, tidhā, itthaü, sabbathā, a¤¤athattaü, iccādi nipphannā nāma. Anipphannā pana ekakkhara dvakkhara tiyakkhara caturakkhara padvakkhara chaëakkharavasena chabbidhā bhavanti, te pana bālāvatāre ca na va vā mā hi iccādi vasena paņipāņiyā dissante.

Kirayāpada bhedo.

Kirayā hi pubba apara kitakavasena tividhā, tesu tuü tuna tvā na tvādi ppaccayantā ākhyāta padassa pubbabhāge payujjamānattā pubbakirayā ti vuccante.


[SL Page 038] [\x  38/]     

Aparakirayā hi vattamāna padvamã sattamã parokkhā hãyattanã ajjatanã bhavissanti kālātipatti vasena aņņhavidhā, sā pana "dhātvatthaü ākkhyāyatãti ākkhyātikā"ti ca - pubbakirayāto aparabhāge (vākyāvasāne) payujjamānattā aparakirayāti ca - vuccate karaõaü kiriyaü, kiriyatthajotakā saddā kitakiriyā nāma, sā pana paņhamā dutiyādi sattavibhattãsu payujjati, 

Kattu bhedo.

Yo attappadhāno hutvā kiriyaü karoti so kattā nāma - tena vuttaü"kiriyaü karotãti kattā"ti, so pana pakati vikati bhedena duvidho - suddhakattā hetukattā kammakattā ti tividho, sayaükattā hetukattā kammakattā abhihitakattā anabhihitakattā ti pa¤cavidho.

Cittaü parisuddhaü hotå ti - ettha cittaü iti pakatikattā, parisuddhaü iti vikatikattā, evaü pakati vikati bhedena duvidho, sådo odanaü pacatãti - ettha sådo iti suddhakattā nāma "sådajeņņho sådena odanaü pācetã"tã - ettha sådajeņņho iti hetu kattā, sådena iti kammakattā, so pana dutiyāvibhattiyā vā tatiyāvibhattiyā vā payujjate. 

Kusalo bhijjate'tyatra kusålo iti sayaükattā. Hetukattā kammakattā pana vuttanayāva, kiriyāya vuttattā pana suddhakattāca abhihitakattāti vuccati - "pumunā pu¤¤aü karãyate" tyatra pumunā iti kirayāya akathitattā anabhihitakattā ti voharãyati. 

Kamma bhedo.

"Karãyate ti kammaü" kattārā yaü ki¤ci karoti taü kammaü nāma - taü hi pakati vikati bhedena duvidhaü, nibbatti vikati pattivasena tividhaü - icchitaü anicchitaü vuttakammaü anuttakammaü akathita'nti padvavidhaü.

Tesu buddhaü saraõaü gacchāmi - iti ettha buddhaü iti pakatikammaü saraõaü iti vikatikammaü, evaü pakati vikati bhedena duvidhaü. 

"Vaķķhakã pāsādaü karotã"tyatra pubbe avijjamānassa pāsādassa uppāditattā pāsādaü iti nibbatti kammaü, "veri gehaü 


[SL Page 039] [\x  39/]     

Jhāpetã'tyatra pubbe vijjamānassa gehassa vikāritattā nāsitattā gehaü iti vikatikammaü, "jano dhammaü suõātã"tyatra sotadvārassa āpāthagatattā dhammaü iti pakatikammaü, evaü nibbatti kammādi vasena tividhaü hoti.

"Bhattaü bhu¤jatã"tyatra atticchā vasena bhojanakirayāya karaõato bhattā iti icchitakammaü, "karãsaü akkamatã"ti ettha pana asati amanasikāra vasena vā parassa āõāvasena vā asucãnaü akkamanato karãsaü iti anicchitakammaü, "sådena odano paccate"tyatra pacanakirayāya vācakattā odano iti vuttakammaü taü paņhamāvibhattiyā yujjati, "khãraü pivatã"tyatra pānakirayāya avācakattā khãraü iti avuttakammaü, "bhikkhå janaü dhammaü sāvetã"tyatra sāvaõakirayāya asambandhattā janaü iti akathitakammaü, evaü icchitā nicchitādi vasena kammassa pa¤cavidhatā. 

Atha saddabhedena vuccate. 

Sakalasaddā pana jāti dabba guõa kirayā nāma vasena pa¤cavidhā honti. Tattha bhiõõatthesu saddabuddhiyo abhedavasena pavattanaü sårattādi sāma¤¤aü jāti. Såro naro go tiracchāno iccādi jātisaddā nāma. 

Jātyādãnaü ādhārabhåto dabbaü nāma, thambho kumbho khāõu kaņhalaü iccādi - dabbanissito nãlādiko guõo nāma, seto rattaü nãlo dãgho rasso thulaü mahantaü khuddakaü iccādi. 

Kattukammaņņhaü padatthaü kirayā nāma - sā duvidhā hoti atthakiriyā bhāvakiriyāti. Tattha atthakiriyā nāma dento sayanto vutto desito kārito kāritavā daņņho viddho buddho pāragu iccādi, bhāvakiriyā nāma gamanaü dānaü bhu¤janaü pacanaü sayanaü naccanaü desanaü pariyesanaü namassanaü iccādi. Vohāratthaü kariyamāno saīketo nāmaü nāma - tisso phusso brahmadatto devadatto kokāliko iccādi. 

Visesana visessa bhedo.

Pāmokkhattho viseso hi, vaõõitatthā visesanā,
Visesse liīgasaükhyādi, visesane ca yujjati. 


[SL Page 040] [\x  40/]     

Iti vuttattā padhāno hi vacanattho viseso nāma, yathā rājā dharati kehi visiņņho rājā dharatãti visesā pekkhāyaü hi guõavā rājā dhitimā viriyavā pa¤¤avā rājāti apekkhiyate, tattha yehi padehi ra¤¤o guõā vaõõitā te visesanā nāma, rājā iti visessapade yā liīga saükhyā vibhattiyo dissanti visesanesu pi sabbesu tā liīgasaükhyā vibhattiyo va yujjante. Ayamettha tulyādhikaraõa visesana visessa naye mukhamatta dassanaü. 

Bhinnādhikaraõa visesano'pi hoti, ra¤¤o dhanaü tyattha dhanaü iti visesapadaü, kassa dhananti visesāpekkhāyaü ra¤¤o dhananti apekkhiyamānantā ra¤¤o iti bhinnādhikaraõa visesanapadaü, tattha visesso paņhamā visayo visesano chaņņhiyā visayo. 

Pariyāya visesanopi hoti: - samayoti kālo iccatra samaya saddo kasmiü atthe vattatãti visesāpekkhāyaü tappariyāyena kālasaddena kālo iti atthassa visesitattā kālasaddo pariyāya visesanoti vuccati, samayasaddo visesso nāma.

Vākyavibhāgo panevaü veditabbo: - 

Kattukammādi kāraka sabhito ekenākkhyāta padena yutto padasamåho vākyaü nāma - taü pana sattavidhaü bhavati, ekasādhanikaü dvisādhanikaü tisādhanikaü catusādhanikaü pa¤casādhanikaü chasādhanikaü pubbakirayā pubbakanti. Tadudāharaõaü yathā: - 1 rājā tiņņhati, (2) rājā dhanaü deti, (3) ra¤¤ā amaccehi āõā ņhapãyate, (4) ra¤¤ā vaķķhakinā dabbasambhārehi pāsādo kārāpãyate, (5) rājā dubbhikkhakāle duggatānaü amaccehi dhanaü dāpesi, rājā amaccehi bhāõķāgārato dhanaü dāpesi dubbhikkhe kāle daëiddānaü yāpanatthāya, dhammiko rājā dānaü datvā sãlaü samādiyitvā uposathakammaü katvā bhāvanama'nuyutto diņņhedhamme pariõibbāyatã'ti.

Atha kirayākāraka sambandha vidhi vuccate: - 

Ekasmiü vākye labbhamānaka kirayākārakānaü vuttā'nuttādividhinā sambandho kirayākārakasambandho nāma. 
Kirayākāraka sambandhaü - ye na jānanti mānavā,
Pasåhi saha te tulyā - khurasiīga vivajjitāti. 

[SL Page 041] [\x  41/]     

Bhadanta buddhappiyācariyena vuttattā tabbijānane ussāho karaõãyo. "Ekakkhyāto padacayo - siyā vākyaü sakārako'ti - abhidhānappadãpikāyaü vuttanayena vākyaü jānitabbaü. 

Kattukamma¤ca karaõaü - sampadāna dvāpādānaü,
âdhāro iti etesaü - channaü kāraka muccate.

Kārakā te vibhattyatthā - karonti kiriyaü iti,
Kirayānipphādena hetu - bhāvato kārakā matā. 

Sāmã cā lapanattho ca - bāhirā kārakavhayā,
Kattukamma¤ca bhāvoti - ākkhyāte kārakā tayo. 
Kirayākārakasambandhe vuttāvuttavidhi evaü ¤ātabbo.

Yadā ākkhyātapadaü kattāraü vadati tadā tena kattā vutto nāma. Kammādayo a¤¤a kārakā avuttā nāma honti - yadā panākkhyātaü kammaü vadati tadā tena kammaü vuttā. Nāma hoti kattādayo a¤¤akārakā avuttā nāma. Vutta kattā ca vuttakamma¤ca paņhamā vibhatti visayā avuttā pana dutiyādi yathārahaü saka saka vibhatti visayā honti yattha kattukammā saråpato nāgatā tattha ajjhāharitvā dassetabbā honti 
Vuttā vuttavidhi kathanākāro evaü veditabbo: - 

Buddho anudinaü buddhakiccāni karoti iccatra kirayākāraka padasambandho. 

Karotãti kattukāraka paņhamapurisa ekavacana kirayāya vuttattā buddho iti vuttakattu niddeso tāya avuttattā buddha kiccāni iti avuttakamma niddeso, anudinaü iti kirayāvisesana niddeso, iccatra vuttāvuttanayo. 

(He) buddha maü pālaya iccatra kirayākāraka padasambandho. Pālaya iti kattukāraka majjhimapurisa ekavacana kirayāya vuttattā tvaüiti ajjhāhaņa vuttakattu niddeso, tāya avuttattā maü iti avuttakamma niddeso. 

Buddhena dhammo desãyate iccatra kirayākāraka padasambandho desãyate iti kammakāraka paņhamapurisa ekavacana kirayāya vuttattā dhammo iti vuttakamma niddeso, tāya avuttattā buddhena iti avuttakattu niddeso. 
 
[SL Page 042] [\x  42/]     

Buddhena loko nibbānasukhaü adhigacchati iccatra kirayākāraka padasambandho. Adhigacchatãti kattukāraka paņhamapurisa ekavacana kirayāya vuttattā loko iti vuttakattu niddeso. Tāya avuttattā nibbānasukhaü iti avuttakamma niddeso buddhena iti avuttakaraõa niddeso. Buddhassa upāsakā catupaccayaü påjenti iccatra kirayākāraka padasambandho, påjentãti kattukāraka paņhamapurisa bahuvacana kirayāya vuttattā upāsakā iti vuttakattu niddeso. Tāya avuttattā catupaccayaü iti avuttakamma niddeso, buddhassa iti avuttasampadāna niddeso.

Buddhasmāraüsi niccharati iccatra kirayākāraka padasambandho niccharatãti kattukāraka paņhamapurisa ekavacana kirayāya vuttattā raüsi iti vuttakattu niddeso, tāya avuttattā buddhasmā iti avuttāpādāna niddeso. 

Buddhassa sāvako ahosi iccatra kirayākāraka padasambandho ahosãti kattukāraka paņhamapurisa ekavacana kirayāya vuttattā sāvako iti vuttakattu niddeso, tāya avuttattā buddhassa iti avuttasambandha niddeso. 

Buddhe loko pasãdati iccatra kirayākāraka padasambandho. Pasãdatãti kattukāraka paņhamapurisa ekavacana kirayāya vuttattā loko itivuttakattu niddeso, tāya avuttattā buīe iti avuttādhāra niddeso, iccatravuttā vuttanayo. 

Gacchante satthari manaü pasādetvā devaloke nibbattissanti iccatra kirayākārakapadasambandho pasādetvā iti pubbakirayāyavuttattā upāsakā iti ajjhāhaņa vuttakattu niddeso, tāya avuttattā manaü iti avuttakamma niddeso, satthari iti avuttādhāra niddeso, gacchante iti tulyādhikaraõa visesana niddeso, nibbattissanti iti ākkhyātakirayāya vuttattā upāsakā iti ajjhāhaņa vuttakattu niddeso, tāya avuttattā devaloke iti avuttādhāra niddeso, evaü ekasmiü vākye labbhamānaka kirayānaü ca kārakāna¤ca vasena vuttāvutta vidhi kathanākāro ¤ātabbo.

Iti chakāraka vākyaü: - 
Bhāsantaramā ropaõiyaajjhāyā. 

Yasmiü yasmiü ajjhāye sissānaü māgadhabhāsāya vā sãhaëabhāsāya vā āropetuü dukkaraņņhānāni bhavanti, ācariyehi


[SL Page 043] [\x  43/]     

Tāni nāmāni sissānaü vitthāretvā kathetabbāni. Bhāsantarāya parivattitavākyāni ca sodhetvā uggaõhāpetabbāni. 

(1)
Gajjame'taü sãhaëabhāsamā ropetabbaü.

Gāvo usabhasaddaü nadanti. Hayā dhevataü ravanti. Mayårāchajjaü ghosanti. Ajā gandhāraü gāyanti. Ko¤cā majjhimaü ravanti. Parapuņņhā pa¤camaü gāyanti. Vāraõā nisādaü uggiranti. Yakkhā bhiükāraü karonti. Sunakhā bhuükāraü karonti. Biëārā måsike mārenti. Gajjante meghe balākā gabbhaü gaõhanti. 

(2)
Gajja'metaü māgadhabhāsamā'ropanãyaü.

Pinvatunņa spatak vvo. âyuųmattema dãrghāyu ttek vvo. Svāmãnvahansš daham desannšya. Mahajana temš desådaham asā manākoņa piëipadinnš nam sagamok spa labannšya. Magš māmā ãyš rātirayš maëšya. Numbš piyā peršdā seükaķagala nuvara siņa gedara āyšlu. Arayāgš mitrayā ohugš bhāryyāva mruõāyayi sēkavemin siņiyye. Mš sarãrayehi detisak kuõapakoņņhāsayē ttāhuyayi buduvarayē vd¨råha. Api smadenāma saüsāradukin mirikemin siņinnemu.

(3)
Geyya'midaü sãhaëabhāsamā'ropanãyaü. 

Cakkhumantā nayanehi råpānipasseyyuü. Sotavanto kaõõehi saddāni suõeyyuü. Ghāõavā nāsikāya gandhaü ghāyissati. Jivho rasanāya rasaü sāyissati. Itthipurisā kāyehi phoņņhabbaü phusanti. Cittavā manena ¤eyyaü ¤assissati. Imasmiü sarãrabbhantare kārako vā vedako vā koci attā nāma natthi. Nāmaråpasaükhyāta sabhāva dhamma mattameva vijjati. 

(4)
Gajja'midaü māgadhabhāsamā'ropanãyaü. 
Eyā nndā dkalā enņa gamaņa giyye. Massināņa putek lbuõšyayi ohu satuņin siņina bava naügi ada udš mā samaga kãvāya. Kurullē vįkųāgravala vasamin nāda karannāhuya. Vķa


[SL Page 044] [\x  44/]     

Kārã uyanageyi hinda valan sēdannãya. Vķakārayā kuliya gna bahinbasvã svāmiyāņa paharak gsåyye. Gedara lamayi midulš sellamkaramin siņiyēya. Ammā lamayinņa kiridã hšnaņa dara kķãmaņa giyāya. Daruvanņa ÷āstranåganvana mavpiyavaru ovungš saturēyayi kiyayutuveti. 

(5)
Geyya'midaü sãhaëabhāsāya parivattetabbaü.

Ajāto ca mato ca dārako mātāpitunnaü ekavāraü dukkhaü uppādeti. Sippasatthaü ajānanto pana pāde pāde anekavāraü dukkhā uppādeti. Tasmā dārakasampattiyā sukhamicchantehi mātāpitåhi mahantena vāyāmena puttadhãtānaü nānāsippa vijjāņņhānāni uggaõhāpetabbāni. Pa¤¤āsampatti rahito pana putto dhanavāpi paramparāyābhatampi dhanasampattiü nāsetvā duggato bhavissati. Vijjā pana vinayaü dadāti. Vinayato suvaco mudu anatimānã hoti. Suvacatādiguõehi dhanaü pāpuõāti. Vijjā sampanna dhanavā puggalo pana dhammacārã hoti. Dhammaü caranto diņņhadhammika samparāyika sukhaü pāpuõāti.

(6)
Idaü tantibhāsamā'ropetabbaü.

Gautama sarvag¤ayan vahansš anāgatayehi sāsanapratiųņhāpaõaya piõisa dambadiven mš laükādvãpayaņa tunvarak vķiyasška. Gautama budun pirinivanpāna davasšdã dambadiva lāķadesayš siühapurayen vijayarājakumāra temš hatsãyak minisunsamaga mš ÷ãra laükādvãpayaņa pmiõa evakaņa mš divayinehi padiüciva siņiya yakųa sšnāva kuvšnã yakųaõiya sahāyakoņa geõa marādamā mema divayinš siühaëarājyaya pihiņevvšya. Vijayarāja paramparāvš pasvenivå muņasãva rajugš putravå devana p¨tis rajudavasš dambadiva dharmā÷okaraja tumāgš putravå mahāmahinda sthavirayāõē iņņhiya uttiya bhaddasāla sambala yana mahākųãõā÷ravayan sataranamat abhig¤ālābhã sumanasāmaõerayan hā anāgāmi bhaõķuka upāsaka tumāt yana hayadenā samaga dambadiva veņãsagiri vihārayen piņatvã ahasin mema ÷ãralaükādvãpayaņa vķamavā devana p¨tis rajatumā pradhāna lāükika siühaëa senaīga bauddhayan karavā mehi buddha÷āsanaya pihiņevvšya.


[SL Page 045] [\x  45/]     

(7)
Idaü sãhaëavohāramā'ropetabbaü.

Kusãta puggalassa anuppannā ceva pāpakā akusalā dhammā uppajjanti. Uppannā kusalā dhammā parihāyanti. Kusãto pa¤¤āsampattiyā ceva dhanasampadāya ca parihāyati. Alaso hi puggalo dukkhaü viharati. Sukhato parihāyati. Tasmā kusãtena na bhavitabbaü. Kunthakipillikā ceva upacikāyo ca rattiü divaü akusãtā attano kiccāni karontā ussukkā viharanti. Tasmā gahaņņha pabbajitehi satataü samitaü attano sampatta kiccesu ussāho karaõãyo.

"Gihãna'mupa karontānaü - niccamā'misa dānato, karotha dhammadānena - tesaü paccåpakārakaü"ti bhagavatā desitattā bhikkhå sāmaõerehi pariyatti dhammaü mahussāhena ācariyānaü santike uggaõhitvā māsassa aņņhavāraü dhammo desetabbo. Dhammaparisā ånā appakā iti anosakkitvā sampattassa eka puggalassāpi samaussāhena dhammo desetabbo "mā dhammagāravo paribhāyã"ti. Kusãtapuggalā pana imasmiü sāsanavare patiņņhaü na labhanti. Tasmā dinacārittasaīgahe vuttanayena divasakiccaü kātabbaü. 

(8)
Māgadhavohāramā'ropetabbamidaü.

Lēkayehi anya divayinvalaņa vaķā samavå sįtuguõaya ti heyin mš laükādvãpaya manuųyayanņa spadāyaka vš. Mahavligaīga laükāvš siyalu gaüīgāvalaņa vaķā visāla vš. Mš raņš anya māsvalaņa vaķā mndina bak yana demāsaya uųõayi. Laīkāvš siyalu tnvalaņa vaķā nuvaraeliya sãtalaya. Lēkayehi anya siyalu kanduvalaņa vaķā himālakanda usayi. Badulla åvapalātš itā honda nuvarayi. Samanaëa kandehi gautama budungš vam÷ãrapādaya pihiņā tibš. Pidurutalāgala kanda laükāvš anya kanduvalaņa vaķā usaya. Kuruõ¨galaņa vaķā mātalš sāravat palātaki. Satiya māsayakin sataren koņasak vš. Māsaya varųayakin doëahen paüguvaki. Vijayarajatumā paņan iügãrasãnņa pāvādenulbå narendrasiüha raju dakvā mšraņa rajakamkaëa utumē 175 deneki. Eyin kãpadenek hra anya siyallēma bauddha rajavaru veti. 


[SL Page 046] [\x  46/]      
(9)
Sãhaëavuttiyā parivattanãya'midaü.

Mayameva amhākaü patiņņhā bhavāma. A¤¤o a¤¤assa paņisaraõena bhavituü na sakkā. Cittassa damaneneva ayaü satto dullabha patiņņhaü labhati. Sotāpatti magga sakadāgāmi magga anāgāmi magga arahatta magga saükhātānaü catunnaü lokuttara magga cittānaü ceva catunnaü phalacittānaü ca ārammaõabhåtā nibbanadhātu pana dullabhapatiņņhāti buddhādayo ariyā vadanti. Taü sampādentena yoginā sappuriså'passayo saddhammasavaõaü yoniso ca manasikāro dhammā'nudhamma paņipattãtã ayaü catucakkasampatti paņhamaü sampādetabbā.

Yo ca bhikkhu yā ca bhikkhuõã attano pa¤¤atta sikkhāpadaü jinavelaü jinamariyādaü jinakālasuttaü anumattampi avãtikkamanto sãla ācāra pa¤¤atti dhutaīga samādānaü yāva gotrabhunā sammāpaņipadaü ārādheti yo ca upāsako yā ca upāsikā tãsu saraõesu pa¤casu dasasu sãlesu paripårakārã hoti, māsassa aņņha vāre uposathe karoti dānaü deti gandhapåjaü mālāpåjaü karoti mātaraü upaņņhāti pitaraü upaņņhāti kulejeņņhāpacāyiko hoti dhammike samaõabrāhmaõe upaņņhāti buddha dhamma saīgha ratanesu gāravaü karoti pa¤ca adhammika vaõijjaü pahāya dhammena samena jãvikaü kappeti, ayaü dhammānudhamma paņipanno nāma. "Dhammā'nudhamma paņipanno - dukkhasantaü karosiyā"ti vināyakena bhagavatā desitattā tappaņipattiyā yogo karaõãyoti. 

(10)
Tantibhāsamā'ropaõiya'midaü. 

Mahyaīgaõa caityaya pihiņitna samasnehi vķahinda evakaņa meraņasiņi balasampanna yakųasšnāva irdhaddhibalayen yakgiridivayinaņa pannādmãmenda meraņa padiüciyaņa enņa piņatvå pirivara sahita vijayakumārayā saha laükā sāsanayat ārakųākaravayi sakdevrajahaņa aõakirãmenda meraņa manuųyāvāsavãma piõisa saha matu budusasun pihiņuvãma piõisat mãņa varųa 2500 ņa pårvayehi apa gautama budurajānan vahansš visinma kaņayutu salasvanaladã.

Pera bauddha rajadaruvan visin tunvarak buddhāgamaņa påjākara tibena apš mš laīkārājyaya dnaņa mitthyādįųņika rajunņa 


[SL Page 047] [\x  47/]     

Atpatvã tibennš namudu mitthyādįųņika rajadaruvanņa mema rājyaya tahavuru novannšya. Siühaëajātiyat buddhāgamat vināsakirãmaņa apa ataraņa dn pmiõasiņina pādilivarun visin r¨ dāval dekš š sandahā karaõa kaņayutu gõa apa bhikųu pirisa visin nitara soyā parãkųākaëa yutuyi. 

Bauddhā gam madhyayehi palli saha kirastiyāni pāsl pihiņuvā lakvsiyāņa ayiti āõķuvš podumudalen grunņ nam ādhāra mudalak labāganimin pādilivarun apš bauddha daruvan š magin kirastiyāniyaņa haravāganiti. Pansal asala bauddha pāņha÷ālā pihiņuvā āõķuven ādhāramudala labāgõãmen bauddha lamayinņa āgamānukåla ignvãma labādãma gna gihi pvidi ubhayapakųaya visinma nitara utsāhadrãma mekala ãņa kaëayutu pratikāraya vš. 

Samahara någat bauddha taruõayē dāyāda lēbhaya hē stãra lēlatvaya nisā buddhāgama athradamā kirastiyāniya vlandagaõimin kasādajãvitayaņa tuëatveti. Bauddha pavulaka ebandu deyak siduvenņayāma asanņa lbuõu kųaõayehima ovunņa mitthyādįųņiyš daruõu vipāka pennumkaradãmen eya valakvālãmaņada apa bhikųu pirisavisin utsāhakanaņayutuyi. Kulupaga bhikųuva visin bauddha pavlš delova abhivįddhiya sandahā vinayānukåla kaņayutu soyā parãkųākara bliya yutuyi. Bauddhayangš sivpasaya prayējana gõãmen pansalš kusãtava siņãma mekala buddhāgama diyuõuvaņa hetunovana bv bhikųån visin menehikaëayutuyi. 

(11)
Paricayanãya'jjhāyā. 

Ekissaü lokadhātuyaü atha vā ekasmiü cakkavāëe sakala vatthåni savi¤¤āõakā'vi¤¤āõaka vasena duvidhāni bhavanti. Savi¤¤āõakā pana paņhavinissitā pāõā manussā tiracchānā petā asurā nerayikā'ti pa¤cavidhā honti. Bhummanissitā pana devā cātummahārājikā tāvatiüsāti duvidhā. Siddha vijjādhara nāgagandhabbādayo ca tāvatiüsehi saīgahãtā ākāsaņņhāca - yāmā tusitā nimmāõaratino paranimmita vasavattãti catubbidhā honti. Ekā dasavidhāhi ete pāõā "råpādãsu pa¤casu kāmaguõesu caranti vicarantã"ti iminā vacanatthena kāmāvacarāti vuccanti. Devalokato upari ākāse soëasa råpalokā ahesuü: - brahma 


[SL Page 048] [\x  48/]     

Pārisajjā brahmapurohitā mahābrahmā parittābhā appamāõabhā ābhassarā parittasubhā appamāõasubhā subhakiõõā, vehapphalā asa¤¤asattā avihā atappā sudassā sudassã akaniņņhakā'ti.

Tatå'pari cattāro aråpalokā ahesuü: - ākāsā na¤cāyatanaü vi¤¤āõa¤cāyatanaü āki¤ca¤¤āyatanaü neva sa¤¤ā nāsa¤¤ā yatanaüti. Etesu vãsatiyā ņhānesu uppannā hi sattā "brahanti catuhi brahmavihārehi vuddhiügacchantãti iminā vacanatthena brahmānoti vuccanti. Evaü ekatiüsa bhava pariyāpannā sattā imasmiü maīgalacakkavāëe savi¤¤āõaka vatthunāma.

Avi¤¤āõaka vatthåni pana paņhavi sāgaro meruti tividhā. Paņhavãca vãsatiyojana sahassa bahalā paüsupaņhavi. Tappamāõā yeva silāpaņhavã, saņņhiyojana sahassa gambhãrā udakapaņhavi asãti yojana sahassabahalā vāyo paņhavãti catubbidhā bhavanti. Sāgaro pana pakati sãdanta vasena duvidho tatoca pakati sāgaro loõa khãra nãlakadvana vasena catubbidho, sãdanta sāgarohi. 
Yugandharo ãsadharo - karaviko sudassano
Nemindharo vinatako - assakaõõo sinerucāti. 

Imesaü aņņhannaü mahāpabbata kåņānaü antare patiņņhānavasena sattavidho hoti. Pakati sāgare dvesahassa khuddaka dãpaparivārā jambudãpo pubbavideho aparagoyāno uttarakuruti cattāro mahādãpā honti. Dãghato ca puthulato ca aparimāne paņhavisandhāraka mahāukakkhandhe aparimānā lokadhātuyo patiņņhitā honti. Paņhavinissitā rukkhatiõalatādayo ca. Evaü avi¤¤āõakavatthu veditabbaü. 

(12) 
Tantibhāsamāropanãya'midaü. 

Bauddharajungš pālanayak nti vartamāna laükā buddha÷āsanaya ārakųākaragõãma gihi pvidi ubhayapakųaya visin kaņayutu vš. Nitara dharmade÷anākirãmen gįhasthayan sāsanika kįtyavala yedavãma bhikųån visin karaviya yutuyi. ârādhanāvak ntikalhida sammukhavå ayaņa dharmapada kiyādãmen avavāda kaëayutuya. Budurajāõan vahansš ņavakaņa lēkayāatara pvati brahma bhaktiya duralãmaņa upāyak va÷ayen prathama dharmadesanāvaņa mahā brahmayāgš 


[SL Page 049] [\x  49/]     

ârādhanāva balāporottuvåsška. Inpasu dharmadesanāval gõa budurajānan vahansš da ārādhanāvak balāporottunovã janapadacaryyāvehi hsiremin mahajanayāņa nitara dharmade÷anā kaëasška. Bhikųånņa šgna aõakaramin mš gāthāva vadāëasška. 

Karontā dhammadåteyyaü - vikkhyāpayatha bhikkhavo
Santiatthāya sattānaü - subbatā vacanaü mama.

Mitthyādįųņika pādilivaru apš bauddha raņaņa pmiõa visa vapurannākmen byibalaya namin prakaņa asāravå tuccha nindita pralāpa h¨llak dšvadharmayak hņiyaņa siühaëa bauddhayanņa uganvamin siühaëajātiyat buddhāgamat vnasãmaņa r¨dāval dekhi sãghrava kaņayutukaraõa mš kālayehi bauddhayan visinda kusãtakam duralā uņņhānavãryyayen sasun diyuõuva piõisa nitara vyāyām kaëayutuvš. Apa mahabēsatānan vahansš upa nupan jātiyš parārtthaya piõisa karatibena dš nitara menehi kaëayutuyi. 

(13)
Dipabhāsamā'ropanãya'midaü.

Yassaü lokadhātuyaü buddhā ceva pacceka buddha khãõāsavā ca cakkavatti rājāno ca pātubhavanti sā ekāva maīgala lokadhātu nāma. Tato a¤¤atrapa¤casuddhāvāsā natthi. Tiõõaü lokadhātånaü antare lokantarika mahānirayā bhavanti. Tesu uppannā nerayikā sattā paņhavisandhāraka mahāudakakkhandhe patitvā sãtena vilãyamānā mahādukkhaü paņilabhanti. Ayaü pana lokadhātu buddhakkhettavasena tividhā hoti, jātikkhettaü āõākhettaü visayakkhettanti. Imassa maīgala cakkavāëassa samantā dasasahassã lokadhātu jātikkhettaü nāma, buddhānaü uppatti kālādãsra kampanato. Tato samantā koņisata sahassacakkavāëā āõākhettaü nāma, ratanaparitta khandha mora āņānāņiya parittānaü āõā pavattanato. Tato samantā anantā'parimāõa cakkavāëā visayakkhettaü nāma, buddhānaü bhagavantānaü ¤āõamukhe gocarabhāva'māgamanato. Tena vuttaü: - "yāvatakaü ¤āõaü tāvatakaü ¤eyyaü yāvatakaü ¤eyyaü tāvatakaü ¤āõaü, ¤āõapariyantikaü ¤eyyaü ¤eyyapariyantikaü ¤āõaüti" lokadhātuvaõõanā pana sabbākārena visuddhimagge vitthāritā. 

[SL Page 050] [\x  50/]     

Tantivohāramā ropetabba'midaü. 
Numba dãrghāyuųa vlandãmaņa satuņunam numbš sarãrayehi ttāvå rasa lš mas mšda ņa ņamidulu ÷ukra yana sapta dhātån ārakųā karagaõin. âhāra rasayen lšda leyin masda masin mšda telada mšdatelen ņada ņavalin ņamiduluda ņamiduluvalin ÷ukradhātuvada vķennšya. âhāra rasaya sarãragatavåtn paņan māsayak giyatna ÷ukradhātuva svalpayak haņagannšya. Durlabhava÷ayen upadina ÷ukradhātuva devisivarųayen aķuāyuųati taruõayā upakramayen dåųyakaragattš vãnam kųayakaragattš vãnam dirāyana vįkųayakmen kā÷asvāsādã anška rogayanņa ākaravã akālayehi miyayannšya. Eheyin indriyasaüvarayen numbš ÷ukradhātuva saürakųaõaya karagaõin. Sarãragata vā pit sem yana doųayangš kēpayenda sįtu peralãmenda viųama pvtumvalinda chedanabhedanādã upakramayenda karmavipākayenda rēga upadinabava lokasvāmin vahansš visin vadāraõaladã. Eheyin tundoskipãmaņa hetudeya vaidya÷āstrānusārayen nopamāva dna igaõa patthyavå āhāra pāna bhojana viharaõādiyen tundos samava pavatvāgõãmaņa nitara sihiyš tabāganin, bālavayasšdã sellam kirãmaņa tibena adahasa athrapan. Igaõãmaņa tibena, ÷āstra anantaya. Dnagatayutu dharmaya itā bohēya. Numbš vayasa itāma ņikaya, āyukālayen ardhayak nindaņa gatavennšya. Eyin ardhakālayak jarā vyādhi ādiyaņa gatavã yannšya. Pramādavãmaņa sinā semin kãraķāven gatakirãmaņa kālayak nttšya. Eheyin muni÷reųņavå tathāgatayan vahansš visin "pramādayehi noyedev, kāmaratiyehi noyedev, apramādapratipadāvehi lev, tamāgš hita pāpayen valakvā gaõiv" yayi vadāëasška.

(15)
Geyya'midaü ācariyato uggahetabbaü. 
Ayaü savi¤¤āõaka vatthusaükhāto sattaloko pana duvidhohoti nāmaloko råpaloko ti. Tattha vedanā sa¤¤ā saükhārā vi¤¤āõaü pana nāmanti pavuccati "råpaü namatãti" katvā. Vediyatãti vedanā, sā pana tividhā sukhā dukkhā adukkhama sukhāti, sukhaü dukkhaü somanassaü domanassaü upekkhāti ca 

[SL Page 051] [\x  51/]     

Bhedena pana pa¤cavidhāhoti. ârammaõaü sa¤jānātãti sa¤¤āsā chabbidhā hoti råpasa¤¤ā saddasa¤¤ā gandhasa¤¤ā rasasa¤¤ā phoņņhabbasa¤¤ā dhammasa¤¤āti. "Saükhata'mabhisaü kharontãti saükhārā" te pana sabba cittasādhāraõā pakiõõakā akusalā kusalāti catubbidhā.

Phasso (vedanā sa¤¤ā) cetanā ekaggatā jãvitindriyaü manasãkāroti sattime cetasikā sabbacitta sādhāraõā nāma tesu dvevedanā sa¤¤āyo saükhārakkhandha pariyāpannā na honti, vitakko vicāro adhimokkho viriyaü pãti chandocā'ti chayi'me cetasikā pakiõõakā nāma (eva mete terasa cetasikā a¤¤asamānāti ca veditabbā.) Moho ahirikaü anottappaü uddhaccaü, lobho (diņņhi māno doso issā macchariyaü kukkuccaü, thãnaü middhaü vicikicchāceti cuddasi'me cetasikā akusalā nāma saddhā sati hiriottappaü alobho adoso tatra majjhattatā kāya passaddhi cittapassaddhi kāyalahutā cittalahutā kāyamudutā cittamudutā kāyakamma¤¤atā cittakamma¤¤atā kāyapāgu¤¤atā cittapāgu¤¤atā kāyujjukatā cittujjukatā, sammāvācā sammā kammanto sammāājãvo mettā karuõā muditā pa¤¤indriyanti pa¤cavãsati'me cetasikā kusalā nāma ete sama paõõāsa cetasikā dhammā idha saükhārā nāma 

"ârammaõaü vijānātãti vi¤¤āõaü" tampana kusala vi¤¤āõaü akusalavi¤¤āõaü abyākata vi¤¤āõanti tividhaü hoti, tattha aņņhakāmāvacara kusalā pa¤caråpāvacara kusalā cattāro aråpāvacara kusalā cattāro lokuttarā kusalāti kusalavipāka vi¤¤āõaü ekavãsati vidhaü bhavati lobha målikā aņņha dosamålikā dve mohamålikā dveti akusalavi¤¤āõaü dvādasavidhaü hoti 

"Kusalanti vā akusalanti vā nabyākataü abyākataü' tampana vipāka kirayā råpa nibbāna vasena catubbidhampi imasmiü ņhāne vipāka kirayābyākatā yeva adhippetā tattha vipāka abyākataü hi sahetukaü ahetukanti duvidhaü hoti, tesu sahetukaü abyākataü aņņha kāmāvacaravipākā pa¤ca råpāvacaravipākā cattāro āruppavipākā cattāro lokuttara vipākāti 


[SL Page 052] [\x  52/]     

Ekavãsati vidhaü hoti . Ahetukaü abyākataü pana satta akusala vipākā aņņhakusala vipākā'ti paõõara sa vidhaü hoti kirayāabyākatampi sahetukaü ahetukanti duvidhaü tattha sahetukaü aņņhakāmāvacara kirayā padvaråpāvacarakirayā cattāro āråppā kirayāti sattara sa vidhā ahetukaü kirayāabyākatampi padvadvārāvajjanaü manodvārā vajjanaü hasituppādanti tividhaü hoti evaüabyākatavi¤¤āõaü pa¤capaõõāsa vidhaü hoti 

âkāsāna ¤cāyatanā'dayo cattāro āruppā etesaü vedanādãnaü catunnaü dhammakkhandhānaü vasena pavattanato aråpalokoti ca nāmalokoti ca pavuccanti. Evaü nāma loko veditabbo.

Cattāro ca mahābhåtā catunna¤ca mahābhutānaü upādāya råpanti duvidhampetaü råpaü aņņhavãsati vidhaü hoti saråpavasena kathaü: - āpo tojo vāyo paņhavi mahābhåtā nāma, cakkhu sotaü ghāõaü jivhā kāyo pasādaråpaü nāma, råpaü saddo gandho raso āpodhātu vajjitaü bhutattaya saükhātaü phoņņhabbaü visayaråpaü nāma, itthattaü purisattaü bhāvaråpaü nāma, hadayavatthu hadayaråpaü nāma, jãvitindriyaü jãvitaråpaü nāma, kabalãkāro āhāro āhāra råpaü nāma, paņhavã ādayo ete aņņhārasa nipphannaråpā'ti pavuccanti. 
âkāsadhātu paricchedaü råpaü nāma, kāyavi¤¤atti vacãvi¤¤atti vi¤¤attiråpaü nāma, råpassa lahutā mudutā kamma¤¤atā vi¤¤attidvayaü vikāraråpaü nāma, paricchedā'dayo ete dasa anipphannaråpā nāma, tena vuttaü abhidhammattha saügahe: - 

Bhåtappasāda visayā - bhāvo hadaya miccapi,
Jãvitā'hāra råpehi - aņņhārasa vidhaü tathā 
Paricchado ca vi¤¤atti - vikāro lakkhaõanti ca,
Anipphannā dasace'ti - aņņhavãsavidhaü bhave'ti 

Etesaü pana nāmaråpadhammānaü vitthāro abhidhammattha saügahādãsu vutto. Asa¤¤a sattā pana devā nāmadhamme nirodhetvā kevalaü råpadhammehi vattanato asa¤¤ãbhavā'ca råpa


[SL Page 053] [\x  53/]     

Loko'ti vuccati. A¤¤atra nāmaloka råpalokā avaseso sabbo'pi aņņhavãsati bhavo nāmaråpaloko nāma 

Apicā'yaü sattaloko navavidho hoti: - kāmabhavo råpabhavo aråpabhavo sa¤¤ãbhavo asa¤¤ãbhavo nevasa¤¤ã nāsa¤¤ãbhavo ekavokāra bhavo catuvokāra bhavo pa¤cavokāra bhavoti. Ettha vokārasaddena råpa vedanā sa¤¤ā saükhāra vi¤¤āõa saükhatā pa¤cadhammakkhandhā vuttā. Ahiükāra mamiükāra vasena gahitā tebhåmakā pa¤cakkhandhā upādānaloko nāma asaükhatadhātu saükhātaü nibbānaü hi "pa¤ca upādānakkhandha saükhāta lokato uttiõõattā lokuttaraü ti pavuccati, taü catumagga phalānaü yeva ārammaõaü hoti sassataü aviparināmadhammaü, tasmā nibbānaü paramaü sukhanti desitaü.

Niņņhitāyaü vākyamālā buddhassa bhagavato pariõibbānā dvesahassa catusatādhike sattapa¤¤āsatime saüvacchare assa yujãmāsassa sukkapakkhe aņņhamiyaü candavāreti daņņhabbā.

 Nimi 

