[CPD Classification 4.3.4]
[SL Vol Sās1- ] [\z Sās /] [\w I /]   
[SL Page 001] [\x   1/]     

[Sasana Wanso or History of the Sangha.]

[Edited by]
[Rajaguru Pannasamikavidhaja Maha Thero]
[Of Burma]

[At the request of]
[Sasanawansa Kavidhaja Siri Saddhammachariya Yathi Sanghapti]
[Indasabhawara Nana Sami Mahanayaka Thero]
[And]
[Founder of the Ramanna Nikaya in Ceylon]

[Revised by]
[Ven'ble Kotmale Siri Saddammawansa Maha Thero]
[Of Sudarsana Pirivena, Kalutara]

[Published by]
[P.A. Coorey Esq.]
[Alutgama.]


Sāsanavaüsappadãpikā
Nāma
Sāsanavaüso.
---------
Sirilaīkā rāma¤¤anikaya samuņņhāpakena
Siri saddhammācariya yatisaīghapati
Indāsabhavara ¤āõasāminā mahānāyakattherapādena
Samārādhitena aparantaraņņhe maõķalenagare
Saīgharājārāme mahāgaõavācakācariyenāyasmatā tipiņaka
Pariyatti visāradena mahāganthakārena
Pa¤¤asāmi sirikavidhaja mahādhammarājādhi rājagurunā
Mahātheravarena paõãto.
---------

Kāëatitthapure sudassanārāma mahāvihāra majjhāvasatā
Kotmalš sirisaddhammavaüsattherapādena
Visodhãto.
-----

Sogatena alutgama
Pã. š. Kurš nāmikena

Saddhammappakāya yantālaye muddāpetvā.
Pākaņãkato.
-----
Sirisambuddha vassato
2474.


[SL Page --i] [\x   /]     

Sāsanavaüsa
Nāmavatiyā
-----
Sāsanavaüsappadãpikāya
Mukhabandho.
-----
Sakalalokaggasāsinā yathā dhammatthadesinā'mhākaü mahesinā arahatā sammāsambuddhena ceneyyahitesinā pāramãsambāra sambhåtena sabba¤¤uta ¤āõenānuviddhehi sãlasamādhipa¤¤ā saükhātehi tãhi dhammehi pa¤cacattāëãsa saüvacchārāti devamanusse pubbabuddhesu katādhikāre samanusāsanto nibbāõāmatarasaü pāyesi. So'va bhagavā pariyatti paņipatti paņivedhavasā tividhaü sāsana midaü anekesaü devamanussānaü gahņhapabbajitāna¤ca sāvakānaü hadaye patiņņhāpanena sabbapaņhamo sāsanapatiņņhāpako ahosi. Taü bhagavaü pahavamidaü sāsanavaraü tassa parinibbāõato paraü yāva pa¤cavassasahassāti anavacchittāya ācariyappaveõiyā pavattissate. Avicchinnā'cariya paramparalakkhaõā hi sāsanavaüsappaviņņhā paveõipālakā vinayadharā vutta¤ehataü vinayaņņhakathāyaü: "ācariyaparamparā ca'ssa suggahãtā hoti sumanasikatā" iccādi. Sāsanavaüsappadãpikāya massaü ayamattho (16 phalake) suvitthārato vutto. âcariya paramparā ca nāma adhammavādã alajjãgaõe'pi hoti, dhammavādã lajjãgaõe'pi. Tatthaadhammavādã alajjãgaõo nāma vajjãputtaka mahasaīghikā'dayo aņņhārasa vidhā, ete ca'¤¤e ca ye anācariyavaüsā alajji bhikkhu paramparāyo, na te sāsanavaüse saügahaü gacchantã. Sammāsambuddhappabhavo so upālidāsakādi theraparamparāyāto dhammavādã lajjigaõo sāsanamanurakkhamāno tamaņņhārasavidhamadhammavādãgaõaü lavaõodaka taraīgaü maddanto jaladhimajjhago viya mandākinã jalappavāho yāvajjatanā ārogo sampavattate, yādeva paccenti sāsana¤¤uno vi¤¤uno paralokabhayadassāvino. Tassācariyavaüsa sāsanakathādi vuttanta paridãpikāyaü sāsanavaüsappadãpikā'ti veditabbā. Sammā sambuddhassa antevāsãnaü vinayadharānamaggaņņhāne


[SL Page -ii] [\x  /]     

ōhitaü mahāsāvaka'mupālittheramupādāya tassissānusissa paramparāya dāsaka soõakādãhi mahārahantehi ābhatamidaü sāsanaü tassa bhagavato bhavantagatassa parinibbāõato pa¤catiüsādhike dvisate vasse moggaliputtatissatthera pamukhehi tatiyasaīgãti kārakehi siridhammāsoka sahāyehi sãhaëādisu navasu paccantimesu janapadesu patiņņhāpitaü hoti. Tato kālātikkamene'vaü nānādesa desantaresu patthaņaü sākhita pasākhitaü rājarājamahāmaccādãhi sambhāvita manuggahãtaü catuhi parisāhi uggahadhāraõa paņipajjana paņivedhavasā vijjotamānaü nabhamabbhuņņhito viya suriyo pajjali. Taü panatthaü dãpetuü "ekavāraü puthujjana bhikkhu nāma natthã" ti vuttaü.

Evaü pariyatti paņipatti paņivedhadhammehi vijjotamānesu svakagaõesu tappasādajanita saddhāpãti somanassabahulehi mahaddhanãhi kārāpita vivitta cetiyārāma pāsādādi anekasahassehi āmisåpahārehābhirāmaü sāsanaü sabbapāliphulla'mivamahāsālavanaü samupasobhitaü hoti evamudayābhinataü pana sammāsambuddha sāsanaü sātirekāni pa¤ce'va vassasatāni majjhimadese arogo sampavatti. Gacchante pana kāle navaņņhānagataü sāsanaü vijātãyānaü sāsana paccatthikānaü diņņhigatikānaü ceva veta0llavādikānaü mahāsaīghikādãnaü ca usannatāya'ccanta mupaddåtaü ahosi. Evaü theravāda saīkhāta maccanta parisuddhaü sammāsambuddhasāsanaü sagaõaü sācariya paramparaü anukkamenāgate sāyaõhe milātapadumeva paduminã jinaparinibbutayā anuppatte vassasahasse katthaci titthiyadåsita mupakkiliņņhaü katthaci paccatthikehi ummulãkataü diņņhandhakāro'tthaņaü vināsamapāpuõi. Laīkādãpe pana mahāmahindādãhi vasãgaõehi suppatiņņhitaü vuddhiü viråëhã' māpannaü ācariyaparamparāyānãtaü sambuddhasāsanaü rājarājamahāmaccādãhi sakahadayami va pālitaü chasatādhika vassasahassameva arogo aņņhāsi. Tassa pano'daya vaķķhanādikathā mahāvaüse suvitthāraü dissate. âcariya paramparā ca'ssa paõõā sādhika navasate vasse yāvaņņhakathākaraõaü tāva vinayaņņhakathāyaü vuttaniyāmena sāsanavaüsappadãpikāyaü (15 phalake) pakāsitāhoti. Tatoparaü laīkābhisittassa catutthassa mahindabhåpatino chattiüsatime coëapāõķavādyanekaraņņhikehi diņņhigatikehi laīkādãpamakkamitehi vassasataü lokasāsanamaccantākulitaü vilulãtaü vināsita mahosi-tadante pana mahāmahindattherappabhavo sāsanavaüso


[SL Page iii] [\x /]     

âcariyaparamparā ca luttapāyo accantadubbalaņņhāneņhito,katipayehi bhikkhåhi saddhiü sāsaīkitehi. Bhikkhuõã sāsanaü pana nimmålataü gataü nāmamattassa bhāgã ahosi. Tato pulatthipure purogo damiëamaddanaü katvā laīkādãpādhipaccaü patto mahā vijayabāhurājā sāsanaü paggaõhanto upasampadakammassa gaõapårake bhikkhu alabhanto arimaddanapurā saüghaü anetvā upasampadaü kārāpetvā sāsanaü jotesi. Tato paņņhāya laīkādãpe soõuttaravaüso patiņņhito mahāvihāravaüso upacchinto hoti, sahevā'cariya paramparāya tallikhita ganthamattampi anavasesetvā.

Mahāvijayabāhurājā jetavanā'bhayagirike sādhāraõenānuggahena anuggaõhanto'pi attanā saüvaķķhitaü soõuttarappabhavaü rāma¤¤abhikkhuvaüsa maccantaü saügaõhi. Tadā abhikkhuke ceva jiõõe ca anurādhapura mahāvihārappamukhānekavihāre paņisaükharitvā navecavihārekāretvā te bhikkhu tesu vasāpento navaümahāvihāravaüsaü paņņhapesi. Mahāvihāriyānaü vihāresu sāmipadatta mupāgatattā'va te tato paņņhāya mahāvihāra vaüso bhikkhusaīgho'ti pākaņā ahesuü. Tato yeva purā gaõa påraõamattassā'pi appahonakaņņhāne ņhito mahāvihāravaüso tato satavassato paraü mahāparakkamabāhura¤¤o nikāyattaya sāmaggiyaü mahāgaõohutvā jetavanābhayagirike sesadvayanikāye pariharitvā sayameva sāsanaü dhāresi.

Eva māraddho'rucārusāsanāvaliyaü kassapasāriputta dhammakitti vanaratana rāhulādayo tepiņaka pariyattidharā'neke ganthakārā paramparāya catussatavassaparimitaü sāsanaü dhāresuü; yāva pitughātakassa ra¤¤o rājasãhassā'navasse sāsanopacchedo. Nahevaü dãghāyuno'pi tassa suddhā sāsanavaüsakathā dissate nācera paramparā vā ganthantaresu, yadā pana ¤āõavimalatissatthero sāsanaü paggaõhanto dvisahassatisatādhike catucattāëisame vasse aparantaraņņho amarapura rājadhāniyaü upasampajjitvā gato theravaüsaü patiņņhāpesi, tāvā'yaü su¤¤olaīkādãpo ahositherataraīgena ācariya paramparāya.

Iti kho sāsanetihāsa manussarantānaü vi¤¤ånaü hadayaü khijjate'va yato sã÷aëadãpo panā'yaü sabbalokassā 'sahāya


[SL Page -iv] [\x  /]     

Sāsana pa¤¤ācakkhuppadāyako lokasāsana vilopakehi sattåhi vãlutto khaõķitā 'cera sāsanavaüso'ti.

Rāma¤¤ā'paranta saükhātesu maramma raņņhesu pana sattåpaddavādi māgamma anekakkhattuü osakkitā' pasakkitampi sāsanaü natveva nimmålataü agamāsi. Soõuttara tthera pabhavo sāsana vaüso suparisuddho ācariyaparamparā ca aparisaīkanãyaü yāvajjatanā dharateva. Aparantaraņņha sāsanavaüsa kathāya massattho sāsana vaüsappadãpikā savitthāramāvãkaroti. Ayameva'dāni jagati sammā sambuddhato paņņhāya anavacchinna thera taraīga mālālaīkatā ekā sāsanā'cera paramparā asaīkanãyā tiņņhati. Sā'yaü sadevamanussānaü pãtipāmujjāvahā hoti. Tassā pana chappadattherasissappabhavādve mahāsākhāyo sattasatavassato paraü ācariyaparamparato sāsanabhāra māvahanti. Tā dāni sudhammavaüso svejin vaüso'ti voharãyante. Tesa¤cā'variyavaüsānaü vitthārakathā sāsanavaüsappadãpikāyaü (130 phalakato paņņhāya) ceva'ssa upagganthe va dassitā honti. Pasākhavaüsā pana marammasãhaëa syāmavisayesu patthaņā te sveko dvāranikāyo svejiü vaüsappagavo heņņhā marammesu sāsanaü sobhayamāno tiņņhati. Målavaüsika saddhammavaüsika dhammarakkhita dhammayuttikādi gaõappabhinno maramma nakāyo ceva rāma¤¤anikāyo ca sudhammavaüsappabhavo laīkādãpe sāsanaü padãpenti. Syāma raņņha pana dhammayuttikanikāyo'pi sudhammavaüsa ppabhavo yeva, cirakālāgataü mahāgaõaü sabbattha patthaņaü mahānikāya mupādāya so pana cåëanikāyoti vuccati. Tassa vinayācārānuloma paņipattidassanena pasanno vajira¤āõo rājā tasmiü pabbajitvā pariyattidharo sikkhākāmo mahāpaõķito saīgharājā hutvā sāsanaü sobhesi. Tena so cåëanikāyo pariyatti paņipattãhi saüvaķķhãto rājakulupagaņņhāne ņhapito hoti. So yeva dāne'ko theravaüso jagati rāja påjito rājarakkhāya surakkhitoca tiņņhati.

Yathāvuttassa pana mahānikāyassa syāmavisaye dãghamaddhānaü pavattino nevācariya paramparā ¤āyate. So pana maramma raņņhe "mahāyan" (mahāyāna) iti voharitattā mahāsaīghikāna¤ce'va theravādãna¤ca antareņhito vimissitasambhavo nikāyantaroti vadanti vi¤¤uno. Tassa panekā sākhāsãhaëadãpe pupphārāma bhayagiri kaëyāõi kēņņš'ti nāmehi gaõato pabhinnā syāmopāli nikāyoti voharãyate.


[SL Page --v] [\x   /]     

Iti imesaü sadatthānaü sampādikā sāsanācera vaüsappakāsikā cā'yaü sāsanavaüsappadãpikā ito sattati vassāna mupari laīkāsāsanasso'sakkane jātasaüvegena tassa'bbhudaye pariccatta jãvitena āyasmatā saraõaīkaroti pubbanāmavatā indāsabhavara¤āõasāmãti garåhigahita nāmadheyyena amhākaü pāceravarena sirilaīkārāma¤¤anikāya samuņņhāpakena mahāvinayācariyena suparisuddhaü sāsanācera paramparaü gavesantena sapariyaü paviņņhāparanta maõķalena maõķale nagaravare saīgharājārāme vasantena yācitena saīakghara¤¤āāõattena sāsanālaīkāra rājamaüsādisu dãpabhāsāganthesu sāramādāya pa¤¤āsāmisirikavidhaja mahādhamma rājādhirājagurunā satthusāsana pariyantidharena gaõācariyena māgadhikāya niruttiyā katā pubbāparesu nānāraņņhantaresu vyāpitā vattate. So panāyamattho imissā kattu sandassana mukhena racitāsu nigamanagāthāsu pakāsito. Muttaühi tattha:-

"Laīkāgatena santena - citra¤āõena bhikkhunā
Saraõaīkaranāmena - saddhammaņņhãtikāminā"

Iccādi.

Pāëibhāsāya parivattita mattā hesā paņãsaīkharaõa maladdhāyeva padavākyādã dosākulā pi nānā desantaraü gatā bahujana sambhāvitā ahosi. Tasmā tayo iülãsi maramma sãhaëa potthake samāharitvā upaparikkhantena atthassadunnãte kismici eva padese vākyapadādayo gāthāsuca chandovutti viruddhāni ņhānāni paņisaīkharimha. Nānāvidhāsu ca vassa saīkhyāsu yāyā mahāvaüsādãnaü samãpatarātāyeva payojitā-

Amhehi parivattite sãhaëabhāsāmaye sāsanavaüsaganthe sākhā pasākhānaü sabbāsaü ācariya paramparānaü nikāyappabhedāna¤ca vitthāro āvãbhavissati. Tasmā imissā åõapåraõa mukhenā raddho parisiņņhākathamaggo ubhinnaü mahāsākhānaü paridãpanamattena niņņhāpito. Suddhipaõõa¤ca āvassakaņņhāna dassana mukhena sampāditanti daņņhabbaü.

Kotmalš sirisaddhammavaüsatthero.

2474 Sogate'ssayujamāsassa
Juõhe paņhamiya masita vāsare kāëatittha
Nagare sudassana pariveõato'ti.


[SL Page -vi] [\x  /]     

âcariya paramparā.
-----
1
Sambuddha sāvaka mahāthaviro 1 upāli
Tassā'si 2 dāyaka yatã atha 3 soõakā'khyo
Sisso'si 4 siggava yatã pana tassa sisso
Tisso'hu 5 moggalisuto pana majjhadese.
2
Tassa 6 soõuttarā soõa, sisso 7 sobhita nāmavā
8 Somadatto'tha 9 sumanatisso 10 sobhāga sa¤¤ito.
3
Punāpi 11 somadatto'cā 12 nomadassã yatissaro
Tassā' 13 dhisilo tassisso, 14 byānadassã yatuttamo.
4
15 Sãlabuddhi yatã tassa ete rāma¤¤a desikā
16 Arahā dhamma dassãtu 17 guõasāro tadantiko.
5
Tassa'18 ggapaõķito sisso 19 aggavaüso mahākavã
Thero kho 20 uttarājivo, tassisso 21 chappadavhayo.
6
22 Saddhammakittittherotu 23 tisāsanadhajo tathā
24 Dhammarājagurutthero tassa saddhi vihāriko.
7
Tassa sisso 25 munindādighosa nāmo mahāyaso
26 Mahātisso 27 candapa¤¤o sisso 28 guõasirivhayo.
8
Sisso 29 ¤āõadhajā taissa, sisso 30 dhammadharo tathā
31 Indobhāso'tha 32 kalyāõacakko'si tadanantarā.
9
Tassāsi 33 vimalācāro 34 guõasāro tadantiko
Tassisso 35 candasāro'tha 36 varaesã tadatvayo.
10
Tassā'sikho 37 guõasirã yati puīgavo yo
38 Ĩāõābhivaüsa visuto pana tassa sisso
Therosikho 39 suriyavaüsa yati'ssasisso
40 Ĩeyyādidhammathaviro aparantikā'me.

Sambuddhagiri sambhutā ninnagā sāsanavhayā
Pavāho theriyo tassā, jalataü jaladhãsamaü.


[SL Page vii] [\x /]     

1
âsã bhuvissuta yano'ru parakkamo yo
Saddho ca sāsanahite pahitattabhāvo
Indāsabhādivara¤ānpatã yatindo
Rāma¤¤avaüsudaya mettha makāsi dhãro.
2
âciõõakappa paņipanna madhammabhāõiü
Sikkhā'garuü yatigaõaü nihatā'dhisikkhaü
Disvāna so dupaņipatti tamottharantaü
Saüvejito parigato'ca davānalena.
3
Anvissa sāsanadharaü pana theravaüsaü
Laddhupasampadaguõo'cariyānuyātaü
Sobhessa'matra munisāsana mityudāra-
Cintāparo sapariso gatavā marammaü.
4
Svā'yaü parantapa parakkamavā'paranta-
Bhumaõķalamhã nagare pana paõķalākhye
Laddhāna meõķu mavanãsa patiü sahāyaü
Taü ¤eyyadhamma yatinātha makāsi nāthaü.
5
So theravaüsa kusalo yatisaīgharājā
Tassā'didesa suthiraü pana theravaüsaü
Sikkhāratesu pariyatti dharesu tesu
Sammāņhitesu vinaye susamāgatesu.
6
Indāsabho yativaro supasannaceto
Sandālanāya tibhavaü vibhavekahetuü
Rājādhi rājagurutheravaraü upajjhaü
Katvo'pasampada malattha sapārisajjo.
7
Taü saīgharājapavaraü pavarāsayo so
Nissāya dhammavinayesu vãnãtapa¤¤o
âgamma sãhaëa mavāsayi theravaüsaü
Rāma¤¤asa¤¤ita manomaka bhikkhusaüghaü.
8
Sissāli saīghanivutassa tu tassa thera-
Pādassa pādarajaso'kirito nivāto
Sisso'si kho sumanasāra yatindacando
Yo sāsanaddhaja vihāra malaīkatāvã.
9
Sisso'si tassa munisāsanavaüsa vi¤¤å
Dhammetihāsa nayasattha niruttivedã
Yo jāgaratthaviravaüsabhavā'dhisikkho
Sikkhārato'tra nagare pana kāëatitthe.
10
Sudassana vihāramhi-vasaü sajjana sevite
Sirisaddhammavaüso'yaü-thero upanibandhi so.


[SL Page viii] [\x /]     

Anukkamaõikā.
---------
Paricchedo piņņhe

Ganthāramho 1

1 Navaņņhānāgata sāsana vaüsakathā:-
Paņhama dutiyattiya saīgãtiyo-therapesanathā-nava raņņha viveko-ācariya
Parampara kathā

2 Sãhaëadãpika sāsana vaüsakathā:-12
Yāvapotthakārohaõaü sāsanavuddhikathā-osakkanakathā- 
Punaruņņhānaü-buddhaghosuppatti-aņņhakathādã ganthtarakaraõaü. 

3Suvaõõabhåmi sāsana vaüsakathā:-27
Rāma¤¤adese yāva jaņņhaü sāsanassapatiņņhānaü- Ganthakaraõādayo

4 Yonakaraņņhe sāsana vaüsakathā:- 38
paņhamaü sāsanassa patiņņhānaü-mahārakkhita-nāgasena-dvepattalaīke-
Mahāmedhaīkaratthere paņicca sāsana patiņhānāni-ganthakathā.

5 Vanavāsiraņņha sāsana vaüsakathā:- 41
 Paņhama sāsana patiņņhāna kathā-sirikhettanagare dutiyaü-
 Paramparābhatavasena tatiyaü sāsanapatiņņhānaü-

6 Aparantaraņņha sāsana vaüsakathā:- 42
 saccabandhādãnaü paņicca paņhamaü sāsanassa patiņņhā-tattha tamba dãparaņņhe 
 Arahantattheraü paņicca sāsanappatiņņhānaü-anuruddha ra¤¤o sāsana
 Saügaho- uttarājãva chappadattherā-arahantatthera vaüso-ganthakathā-
 Musalaīkuruņņhāpana buķķhattherakathā-ketumatãnagare sāsanakathā-
 Surāvādavinicchayo-khandhapure sāsanakathā- vijayapure sāsana kathā-
 Samaõakuttakamalla yuddhaü-ganthakathā-sājo thero-mahāariyavaüsatthero-
 Mahāsãlavaüsatthero-mahābhikkhughātanakathā- tisāsanadhajatthero-
 Tiriyapabbate tipeņakālaīkārathero- tilokagarutthero jambudhaja
 Tiriyapabbatattherā- ekaüsikapārupana gaõuppatti- g¤āõavaratthero- 
 Ratanasikhanagaramāpanaü-


[SL Page ix] [\x  /]     

Paricchedo piņņhe

 Atulatthero- munindaghosattero- ekaüsikānaü parājayo-
 Ĩāõāhi vaüsa saügharājā- atulatthera parājayo- cattāëisa
 Jinadantavinicchayo-cetiyādãsantakakhetta vatthånaü vinicchayo-
 Suriya vaüsa saīgharājā- ¤eyyadhamma saügharājā-ganthakathā-
 Bhikkhusāmaõerānaü sikkhāpadāviko pana paņi¤¤āta karaõa 
 Vinicchayo-ācariya paramparākathā-

 7 Kasmiragandhāra raņņha sāsana vaüsakathā- 133
 
 8 Mahiüsakaraņņha sāsana vaüsakathā- 136

 9 Mahāraņņha sāsana vaüsakathā- 136

10 Cãnaraņņha sāsana vaüsakathā- 137
 Kattvādã saüdassanaü 138

11 Upaggattho- 139
 (Ka) svejiüvaüse theraparamparā-ācariyavaüsakathā-pu¤¤ārambha,
 Candimālaīkāratherā- jāgaratthero- sāsana so dhanādi-(kha)
 Sudhammavaüse theraparamparā-mālālaīkārasaügha rājā-
 Nikāyappabhedo-sāsanadãpanādippavatti-

---------------------------------------


[SL Page 001 ] [\x  1/]      
Sāsanavaüso.
---------
Namo tassa bhagavato arahato sammā sambuddhassa.
---------
Buddha'üsumālã dãpa duttamo tamo
Hantvāna bodhe sidha paīkajaü pajaü
Magga'ggaselamhi suvuņņhito ņhito
So maü ciraü pātu sukhaü sadā.

Sãhaëa dãpato yeva āgatehi disantaraü
Bhikkhåhi yācito kassaü sāsanavaüsappadãpikaü.

Porāõehicakāmaü yā sāsanavaüsappadãpikā
Vitthāra vācanā maggā viracitā savinicchayā.

Katattāyeva etissā mumma bhāsāya sā pana
Dãpantara nivāsãnaü suņņhu atthaü na āvahe.

Tasmāhi måla bhāsāya karissāmi ahaü bhave
Saüsanditvāna gandhehi taü sallakkhentusādhavo'ti.

Tatrā'yaü mātikā.
---------
1. Navaņņhānāgata sāsanavaüsa kathā maggo.
2. Sãhaëa dãpika sāsanavaüsa kathā maggo.
3. Suvaõõa bhåmi sāsanavaüsa kathā maggo.
4. Yonakaraņņha sāsanavaüsa kathā maggo.
5. Vanavāsã raņņha sāsanavaüsa kathā maggo.
6. Aparanta raņņha sāsanavaüsa kathā maggo.
7. Kasmiragandhāra raņņha sāsanavaüsa kathā maggo.
8. Mahiüsakaraņņha sāsanavaüsa kathā vaggo. 
9. Mahāraņņha sāsanavaüsa kathā maggo.
10. Cãnaraņņha sāsanavaüsa kathā maggovā'ti.

Tattha ca navaņņhānāgata sāsanavaüsa kathā maggo evaü vedãtabbo kathaü?


Amhākaü hi bhagavā sammā sambuddho veneyyānaü hitatthāya attano hattha gataü sukhaü anādiyitvā dãpaīkarassa bhagavato pādamule vyākaraõaü nāma ma¤jåsaka pupphaü piëandhitvā kappasata sahassādhikāni cattāri asaīkheyyāni anekāsu jātãsu attano khedaü anapekkhitvā samatiüsapāramiyo påretvā vessantarattabhāvato cavitvā tusitapure deva sukhaü anubhavati.

Tadā devehi uyyojiyamāno hutvā kapila vatthumhi mahā sammatara¤¤o pabhåti asambhinna khattiya vaüsikassa suddhodanassa nāma mahā ra¤¤o aggamahesiyā khattiya vaüsikassa suddhodanassa nāma mahā ra¤¤o aggamahesiyā asambhãnna khattiya vaüsikāya māyāya kucchismiü āsāëhi māsassa puõõamiyaü guruvāre paņi sandhiü gahetvā dasamāsaccayena vesākhāmāsassa puõõamiyaü sukkavāre saüjāto soëasa vassãka kāle rajja sampattiü patvā ekåna tiüsa vassāni anikkamitvā maīgala uyyānaü nikkhamaõa kāle devehi dassitāni vattāri nimittāni passitvā saüvegaü āpajjitvā mahābhinikkhamaõaü nikkhamitvā anomāya nāma nadiyā tãre bhamara vaõõasantibhāni kesāni chinditvā devadattiyaü kāsāvaü paņicchādetvā nera¤jarāya nāma nadiyā tãre bhamara vaõõasannibhāni kesāni chinditvā devadattiyaü kāsāvaü paņicchādetvā nera¤jarāya nāma nadiyā tãre vesākha māsassa puõõamiyaü paccusakāle sujātāya nāma seņņhi dhãtāya dinnaü pāyāsaü ekuna pa¤¤āsa vārena paribhu¤jitvā purimikānaü sambuddhānaü dhammatāya suvaõõapātiü nadiyā otāretvā mahā bodhimaõķaü upasaīkamitvā aparājita pallaīke nisãditvā anamitagga saüsārato paņņhāya attano chāyāviya anuyattānaü aneka sata kilesa verãnaü sãsaü catåhi magga sattãhi chinditvā tilokagga mahā dhammarājataü patvā pa¤ca cattāëãsa vassāni tesu tesu ņhānesu tesaü tesaü sattānaü mahākaruõāsamāpattijālaü pattharitvā desanā ¤āõaü vijambhetvā dhammaü dese tvā sāsanaü patiņņhāpesi.

Patiņņhāpetvā ca pana asãti vassāyukakāle vijjotayitvā nibbāyana padãpa jālaü viya anupādisesa nibbāõa dhātuyā pari nibbāyi. Maccu dhammassaca nāma tãsu lokesu atimamāyi tabbo esa, atigaråkātabbo esa, atibhāyitabbo esoti vijānana sabhāvo natthi. Bhagavantaü yeva tiloka'gga puggalaü ādāya gacchati; kimaīga pana amhe yevā tevā. Ahovata acchariyo saükhāra dhammoti.


[SL Page 003] [\x   3/]     

Honti vettha:

Nillajjoca anottappã maccudhammoca nāmaso
Tilokaggaüva ādāya pageva¤¤esu gacchi no.

Yathā goghātako coro māretuü yeva ārabhã
Goõaü laddhāna lokamhi ettakaüpayojanaüca.

Tatheva maccårājāca idha nindā guõāguõaü
Na vijānāti eso hi māretuü yeva ārabhãti.
---------
Sattāha parinibbutoca bhāgavati āyasmā mahākassape tiyaķķha satādhikehi sahassa mattehi bhikkhåhi saddhiü pāvāto kusinārāyaü āgacchante antarā magge bhagavā sammāsambuddho parinibbutoti sutvā avãtasoke bhikkhu rodante disvā vuķķha pabbatito subhaddo nāma bhikkhu evaü vadati. Mā āvuso paridevittha, natthettha sovitabbo nāma koci. Pubbe mayaü bhavāma samaõena gotamena upaddutaü, idaü karotha idaü tumhākaü kappatãti, seyyathāpi iõa sāmikena dāsoti, idāni pana mayaü yaü yaü icchāma, taü taü sakkā kātuü, yaü yaü pana na icchāma, taü taü sakkā akātunti. Taü sutvā ãdisaü pana cerã puggalaü paņicca sammāsambuddhassa sāsanaü khippaü antarādhāyeyya, idāni suvaõõakkhandhasadise sarãre saüvijjamāne yeva dukkhena nipphādite sāyane mahābhayaü uppajji, ãdiso puggalo a¤¤aü ãdisaü puggalaü sahāyaü kalabhitvā vuddhiü āpajjanto sāsanaü hāpetuü sakkuõeyya ma¤¤e'ti citta khedaü patvā dhamma saüvegaü labhitvā imaü bhikkhuü idhe'ca setavatthaü nivāsāpetvā sarãre bhasmena vãkiritvā bahiddhā karissāmiti cintesi; tadāāyasmato mahākassapassa etadahosi "idāni samaõassa gotamassa sarãraü saüvijjamānaüyeva, parisāca vivādaü karontã"ti manussā upavadissantã"ti tato pacchā imaü vitakkaüvupasametvā khamitvā sammāsambuddho bhagavā pakarinibbāyamānopi tena pana desito dhammo saüvijjati; tena desitassa dhammassa thiraü patiņņhāpanatthāya saügāyiyamānaü ãdisehi puggalehi sāsanaü na antaradhāyissati. Ciraü ņhassati yevā'ti manasikaritvā bhagavato dinna paüsukåla cãvarādivasena dhammānuggahaü anussaritvā bhagavato parinibbāõato tatiye māse āsāëhimāsassa puõõamito pa¤came divase rājagahe sattapaõõa guhāyaü ajātasattuü nāma rājānaü nissāya pa¤cahi arahantasatehi saddhiü satka māsehi paņhamaü saīghāyanaü akāsi. 


[SL Page 004] [\x   4/]     

Tadā aņņhacattāëãsādhika satakaliyugaü anavasesato apanetvā kaliyugena sāsanaü samaü katvā ņhapesi. Yadā pana ajātasattu ra¤¤o rajjaü patvā aņņha vassāni honti. Tadā marammaraņņhe takauüsaņve pure jambudãpa dhajassa nāma ra¤¤o rajjaü patvā atireka pa¤ca vassāni ahesunti.

Imissaü ca paņhama saügãtiyaü āyasmā mahākassapo, āyasmā upāli āyasmā ānando āyasmā anuruddhovā'ti evamādayo pa¤ca satappamāõā mahātherā paņhamaü saīgāyitvā sāsanaü anuggahesu.

Evaü subhaddassa buķķha pabbajitassa duņņhavacanaü sāsanassa anuggahe kāraõaü nāma ahosi. Subhaddoca nāma buķķha pabbajito ātumanagaravāsã hoti kappaka kuliko. So yadā bhagavā ātumanagaraü agamāsi. Tadā attano putte dve sāmaõere kappaka kammaü kārāpetvā laddhehi taõķula telādãhi yāguü pavitvā sasaüghassa buddhassa adāsi. Bhagavā pana tāni apaņāggahetvā kāraõaü pucchitvā vigarahitvā akappiya samādāna dukkaņāputtiü kappaka puttassa bhikkhussa buradhāraõa dukkavāpatti¤ca pa¤¤āpesi. Taü kāraõaü paņicca veraü bandhitvā sāsanaü viddhaüsitu kāmatāya tattaka ayoguëaü giëitvā uggiraõako viya ãdisaü duņņha vacanaü vadã'ti.

Ajātasattu rājāca tumhākaü bhante dhamma cakkaü hotu, mama āõācakkaü pavattissati vissatthā hutvā saīgāyantåti anuggahesi tenesa paņhamaü sāsanānuggaho rājāti veditabbo mahākassapādina¤ca arahantānaü pa¤casatānaü sissaparamparā anekā honti gaõana pathaü vãtivattā. Yamettha ito paraü vattabbaü taü aņņhakathāyaü vuttanayena veditabbaü, te pana mahātherā saīgāyitvā parinibbāyiüsu'ti.

Iddhimantoca yetherā katvā paņhama saīgahaü
Vasaü maccuvasaü patvā nibbāyiüsu sahiddhiyā.
Chinnapakkhāva te therā gatā maccu mukhaü tadā
Jahitvāna sakaü iddhiü amhesu pana kā kathā
Maccuno natthi gāroca evaü dhāreyya paõķito'ti.

Ayaü paņhama saīhãti kathā saükhepo.
---------


[SL Page 005] [\x   5/]     

Tato paraü vassasataü tesaü sissa paramparā sāsanaü dhāretvā āgamaüsu athānukkamena gacchantesu rattiü divasesu vassasata parinibbute bhagavati vesālikā vajjiputtakaü bhikkhu vesāliyaü kappati siīgãloõakappo, kappati dvaīgula kappo, kappati jalogipātuü, kappati adasakaü nisãdanaü, kappati jāta råpa rajatanti, imāni dasavatthuni dãpesuü. Tesaü susunāga putto kālāsoko nāma rājā pakkho ahosi. Tena kho pana samayena āyasmā yaso kākaõķaputto vajjãsucārikaü caramāno vesālikā kira vajjiputtakā bhikkhu vesāliyaü dasa vatthåni dãpentãti sutvā nakho panetaü patiråpaü svāhaü dasa vatthåni dãpentãti sutvā nakho panetaü patiråpaü svāhaü dasa balassa sāsanavipattiü sutvā appossukko bhaveyyaü, bhandāhaü adhammavādino niggahetvā dhammaü dãpessāmiti. Cintayanto yena vesālã tadavasari. Tadā āyasmā mahāyaso revata sabbakāmã ādãhi sattasatehi arahantehi saddhiü saügāyissāmãti vesāliyaü vālukārāmaü āgacchi. Vajjiputtakāca bhikkhu uparamha cittā kālāsokaü nāma rājānaü upasaīkamitvā "mayaü kho mahārāja imasmiü mahāvanārāme gandhakuņiü rakkhitvā vasāma. Idānimahārāja adhammavādino a¤¤e bhikkhu vilumpitukāmā viddhaü situkāmā āgatā"ti ārocesuü. Kālāsokoca mahārājā "āgantukānaü bhikkhånaü appavisanatthāya nivārethā"ti amacce pesesi amaccāca nivāretuü gacchantā devatānaü ānubhāvena bhikkhu napassiüsu. Tadaheva rattibhāge kālāsoka mahā rājā lohakumbhãniraye paccanākārena supinaü passi tassa ra¤¤o bhaginã nandā nāma therã ākāsena āgantvā dhammavādino mahāthere niggaõhitvā adhammavādãnaü bhikkhånaü paggahaõe dosa bahalattaü pakāsetvā sāsanassa paggahanatthāya ovādaü akāsi.

Kālāsoka rājā saüvegappatto hutvā āyasmante mahāyasattherādayo khamāpetvā ajātasattu rājā viya saīgāyane paggahaü akāsi. âyasmā mahāyasattherādayoca kālāsokaü rājānaü nissāya vāëukārāme vajjiputtakānaü bhikkhånaü pakāsitāni adhammavatthåni bhinditvā aņņhahi māsehi dutiyaīgāyanaü akaüsu. Tadāca majjhima dese pāņaliputtanagare susunāga ra¤¤o puttabhutassa kālāsoka ra¤¤o abhisekaü pattassa


[SL Page 006] [\x   6/]     

Dasavassāni ahesuü. Marammaraņņhe pana sirikhettanagare dvatta poīkassa nāma ra¤¤o abhisittakālato pure ekavassaü ahosi. Jinasāsanaü pana vassasataü ahosi.

Imissa¤ca dutiya saügãtiyaü mahāyasa revata sabbakāmi ppamukhā sattasatappamāõā mahātherā saīgāyitvā dutiyaü sāsanaü paggahesuü āyasmā mahāyasattheroca nāma pa¤cahi etadaggaņņhānehi bhagavatā thomitassa ānandattherassa saddhivihāriko ahosi. Vajjiputtakānaü bhikkhånaü adhammavatthudãpanaü dutiya saügãtiyaü kāraõameva. Kālāsoka rājāvapageva adhammavādi bhikkhånaü sahāyo'pi samāno punadhammavādi bhikkhånaü sahāyo hutvā anuggahaü akāsi. Tasmā dutiya sāsana paggaho rājāti veditabbo.

Dutiya saügãtiyaü pana mahayasatthera revata sabbakāmi pamukhānaü sattasatānaü mahātherānaü sissa paramparā anekāhonti, gaõanapathaü vãtivattā yamettha ito paraü vattabbaü taü aņņhakathāyaü vuttanayena veditabbaü. Te pana mahātherā dutiyaü saügāyitvā parinibbāyiüsåti.

Hontã vettha:

Buddhimantoca ye therā katvā dutiyasaügahaü
Sāsanaü paggahitvāna pattā maccuvasaü vasaü

Iddhimantopi ye therā maccuno ce vasaügamuü
Kathaü yeva mayaü muttā maccunā ārakā tato'ti.

Ayaü dutiya saügãti kathā saīkhepo.
---------
Tato paraü aņņhatiüsādhikāni dve vassasatāni sammāsambuddhassa bhagavato sāsanaü nirākulaüahosi nirabbudaü. Aņņhatiüsādhike pana dvivassa sate sampatte pāņali putta nagare siridhammāsokassa nāma ra¤¤o nigrodha sāmaõeraü paņicca buddha sāsane pasādena bhikkhu saīghassa lābha sakkāraü bāhullaü ahosi. Tadā saņņhi sahassa mattā titthiyā lābhasakkāraü apekkhitvā apabbajitāpi pabbajitāviya hutvā uposatha pavāraõādi kammesu pavissanti, seyyathāpi nāma haüsānaü majjhebakā, yathāca bhunnaü majejhagacchā, yathāca sindhavānaü majjhe gadrabhāti.


[SL Page 007] [\x   7/]     

Tadā bhikkhusaīgho idāni aparisuddhā parisā'ti manasikaritvā uposathaü na akāsi. Sāsane abbudaü hutvā sattavassāni uposatha pavāraõāni jijjiüsu. Siridhammāsokoca rājātaü sutvā "kaü adhikaraõaü vupasamehi uposathaü kārāpehã"ti ekaü amaccaü pesesi. Amacco va "bhikkhu uposathaü akattukāme kiü karissāmi"ti rājānaü paņipucchituü avisahatāya sayaü muëho hutvā a¤¤ena muëhena mantetvā sace bhikkhu saīgho na uposathaü kareyya, bhikkhusaīghaü ghātetukāmo kamahārajā'ti muëhavacanaü sutvā vihāraü gantvā uposathaü akattukāmaü bhikkhu saīghaü ghātesi. Rājāca taü sutvā ayaü bālo mayā anāõatto'va hutvā ãdisaü ëuddakammaü akāsi ahaü pāpakammato mu¤cissāmi vā māvāti dveëhaka jāto hutvā mahāmoggali puttatissatheraü gaügāyapaņisotato ānetvā taü kāraõaü theraü pucchi. Theroca dãpakatittira jātakena acetanatāya pāpakammato mu¤cissatãti vissajjesi. Sattāhampititthiyānaü vādaü siridhammāsokara¤¤o sikkhāpesi. Vādena vādaütulayitvā saņņhi sahassamatte titthãye sāsanābāhiraü akāsi. Tadā pana uposathaü akāsi. Bhagavatā vuttiniyāmenava kathā vatthu¤ca bhikkhu saüghamajjhe byākāsi. Asokārāmeva sahassa mattā mahātherā navahi māsehi saügāyiüsu. Tadā majjhima dese pāņaliputtanagare kasiridhammāsokara¤¤o rajjaü patvā aņņhārasa vassāni ahesu. Marammaraņņhe pana sirikhettanagare rampoīkassa nāma ra¤¤o rajjaü patvā dvādasavassāni ahesunti.

Imissa¤ca tatiya saügãtiyaü mahāmoggaliputtatissa thero nāma dutiya saügāyakehi mahātherehi brahmalokaü gantvā sāsanassa paggahaõatthaü tissaü nāma mahā brahmānaü āyācita nãyāmenatato cavitvā idha moggaliyā nāma brahmaõiyā kucchimhinibbatto. Lābha sakkāraü apekkhitvā saņņhimattānaü titthiyānaü samaõālayaü katvā uposatha pavaraõādisu kammesu upasevanenaparisāya asuddhattā satta vassāni uposathassa akaraõa¤casāsanassa paggahaõe kāraõaü eva. Mahāmoggaliputtatissamajjhantikamahādeva pamukhā mahātherā tatiyaü saügāyitvā sāsanaü paggahesuü.



[SL Page 008] [\x   8/]     

Siridhammāsoka rājāva titthiyānaü vādaü sallakkhetvā titthiye bahisāsanakaraõādãhi sāsanassa paggaho rājāti veditabbo. Mahāmoggaliputtatissa majjhantika mahādeva pamukhānaü sahassamattānaü mahātherānaü sissa paramparā anekāhonti gaõanapathaü vãtivattā. Yamettha ito paraü vattabbaü taü aņņha kathāyaü vutta nayena veditabbaü. Te pana namahātherā tatiyaü saügāyitvā parinibbāyiüsåti.

Honti cettha:

Mahiddhikāpi ye therā saügāyitvāna sāsane
Maccuvasaü'va gacchiüsu abbhāgabbhaü'va bhākaro.

Yathā eteva gacchanti gacchissāma mayaü tathā
Konāma maccunā mucce sattā maccåparāyaõā.

Tasmāhi paõķito poso nibbāõaü pana accutaü
Tasseva sacchikaņņhāya pu¤¤aü kayirātha sabbadā'ti.

Ayaü tatiya saügãti saükhepo.
---------
Tato paraü kattha sammāsambuddhassa bhagavato sāsanaü suņņhu patiņņhahissatã'ti vãmaüsitvā mahāmoggaliputtatissa tthero paccantadese jinasāsanassa supatiņņhiyamānabhāvaü passitvā navaņņhāni jinasāsanassa patiņņhāpanattāya visuü visuü mahāthere pesesã. "Vaü etaü dãpaü gantvā tattha sāsanaü patiņņhāpehãti soõa ttheraü uttaratthera¤ca suvaõõabhumiü, mahārakkhita ttheraü yonakalokaü, yonakarakkhita ttheraü vanavāsiraņņhaü, dhammarakkhitattheraü aparantaraņņhaü, majjhantikatheraü kasmãra gandhāraraņņhaü, mahārevatattheraü mahiüsaka maõķalaü,mahādhammarakkhitattheraü mahāraņņhaü, majjhimattheraü cãnaraņņhanti tattha upasampadapahonakena saüghena saddhiü pesesi. Teca mahā therā visuü visuü gantvā sāsanaü tattha tattha patiņņhāpesuü ca tesu tesu ca ņhānesu bhikkhånaü kāsāvapajjo tena vijjotamānaü abbhamahãdhumarajo rāhu saükhātehi vimutto viya nisā katanātho jinasāsanaüanantarāyaü hutvā patiņņhāsi.


[SL Page 009] [\x   9/]     

Tesu pana navasuņņhānesu suvaõõabhumināma adhunā sudhamma nagaraü eva. Kathaüpanetaü vi¤¤āyatãti ce? Maggānumānato ceva ņhānānumānatoca, kathaü maggānu mānato? "Itokira suvaõõabhumi sattamattāni yojanasatānihonti ekena vātena gacchantã +nāvā sattahi ahorattehi gacchati athe kasmiü samaye evaü gacchantã nā vā sattāhaü pãna dãghāvaņņa maccha piņņhena eva gatā"ti aņņhakathāyaü vuttena sãhaëa dãpato suvaõõa bhumiü gatamaggappamāõaü sameti, sadhamma purato kãrahi sãhaëa dãpaü sattamattāni yojana satāni honti, ujuüvāyu āgamana kāle gacchantãvāyunāvā sattahi ahorattehi sampāpuõāti evaü maggānumānato vi¤¤āyati. Kathaü ņhānānumānato? Suvaõõa bhumikãra mahāsamuddasamãpe tiņņhati. Nānāverajjakānaü'pi vāõijānaü upasaīkamanaņņhāna bhutaü mahātitthaühoti. Teneva mahājanakakumārādayo campā nagarādito saüvohāratthāya nāvāya suvaõõabhumiü āgacchiüsu. Sudhammapurampi adhunā mahāsamudda samãpe yeva tiņņhati. Evaü ņhānānumānato vi¤¤āyatã'ti.

Aparepana suvaõõa bhumināma haribhu¤ja raņņhaüyevā'ti vadanti. Tatthasuvaõõassa bāhullattā'ti vadanti. A¤¤epana sayāmaraņņhaü yevāti vadanti. Taüsabbaü vimaüsitabbaü.

Aparantaünāma visuü ekaraņņhaü evāti aparevadanti, a¤¤epana aparantaünāma sunāparantaü evāti vadanti. Taü yuttaüevākasmā aparantaünāma sånāparantaü evā'ti vi¤¤āyatã'ti ce? Aņņhakathāsudvãhi nāmehi vuttattā, uparipaõõāsaņņhakathāyaühi saëāyatana saüyuttaņņha kathāyaüca aņņhakathācariyehisånā paranta raņņhe koõķadhānattherena salākadānādhãkāreladdhe tadaggaņņhānataü dassentehi aparanta raņņhaü sånasaddena yojetvā vuttaü dhammapadaņņhakathāyaü pana aīguttaraņņhakathāya¤ca tamevaraņņhaü vãnā suna saddena vuttaü sunasaddovetthaputtapariyāyo, mandhātura¤¤o jeņņhaputato catudãpavāsino pakkositvātesaü visuü visuü nivāsaņāņhānaü niyyādesi.

Tattha uttaradãpavāsãnaü ņhānaü kururaņņhaünāma, pubbadãpavāsãnaü panavideha raņņhaünāma,pacchimadãpavāsãnaü aparantaünāma, tattha pacchimadãpe jātattā te sunasaddena vuttā. Tatra jātāpihi tesaü puttā'ti vā sunativā vuttā, yathāvajjiputtakā bhikkhåti


[SL Page 010] [\x  10/]     

Vatticchāvasenavā idamevaka sunasaddena visesetvā voharantãti daņņhabbaüyonakaraņņhaünāmasavana manussānaü nivāsaņņhānaü eva. Yaü jemme iti vuccati, vanavāsã raņņhaünāma sirikhetta nagaraņņhānaü evahi vanavāsãraņņhaü nāma, ekaü raņņhaü eva na sirikhetta nagaraņņhānanti vadanti. Taü na sundaraü. Sirikhetta nagaraņņhānaü evahi vanavāsãraņņhaü nāma, kasmāpanenaü vi¤¤āyatãtive? Imassaammāhakaü ra¤¤o bhātikara¤¤o kāle sirikhetta nagaregumbehi paņicchādite ekasmiü paņhavãvajjhe anto nimmujjitvā ņhitaü porāõikaü ekaü lohamaya buīa paņibimbaü paņilabhi. Tassaca pallaīke "idaü vanavāsã raņņhavāsinaü påjanatthāyā"ti ādinā porāõaka lekhanaü dissati, tasmāye vetaü va¤¤āyatãti,

Kasmãra gandhāraraņņhaünāma kasmãra raņņhaü gandhāra raņņha¤ca. Tāni pana raņņhāni ekābaddhānihutvā niņņhanti. Tene'va majjhantikattheraü ekaü dvisu raņņhesu pesesi. Janapadattā pana napuüsakekattaü bhavati, tadāpana ekassara¤¤o āõāya patiņņhāna visayattā ekatta vacanena aņņhakathāyaü vuttantã'pi vadanti-mahiüsaka maõķalaü nāma andhaka raņņhaü yaü yakkhapuraraņņhanti vuccati. Mahāraņņhaü nāma mahānagara raņņhaü adhunāpi mahāraņņhaü eva, nagarasaddena yojetvā mahānagara raņņhanti voharanti'ti siyāma raņņhantipi vadanti ācariyā.

Cãna raņņhaü nāma himavantena ekābaddhaü hutvā ņhitaü cãna raņņhaü yevāti.

Idaü sāsanassa navasu ņhānesu visuü visuü patiņņhāpanaü-idāni ādito paņņhāya theraparamparā kathā vattabbā sammā sambuddhassa hi bhagavato saddhivihāriko upālithero. Tassa sissodāsakathero, tassasisso soõakathero, tassa sisso siggavathero, caõķavajji theroca, tesaü sisso moggaliputta tissa theroti ime pa¤camahātherā sāsanavaüse ādibhutā ācariya paramparā nāma, tesaühi sissa paramparābhutā theraparamparā yāvajjatanā na upacchindanti ācariya paramparāya ca lajjibhikkhu yeva pavesetvā kathetabbā no alajjibhikkhu. Alajji bhikkhunāma hi bahussutāpi samānā lābha garu (si) lokagaru ādihi dhammatantiü nāsetvā sāsanacare mahā bhayaü uppādentãti. Sāsanarakkhana kammaü nāma hilajji


[SL Page 011] [\x  11/]     

Naü yeva visayo, no alajjãnaü. Tenāhu (porāõā) mahā therā anāgate sāsanaükonāma rakkhissatãti anupekkhitvā anāgate sāsanaü lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissanti, lajjino rakkhissantã'ti tikkhattuü vācaü nicchāresuü.

Evaü majjhimadesepi alajji puggalā bahusantãti veditabbā parinibbāõatohi bhagavato vassasatānaü upari pubbe vutta nayaneva vajjiputtakā bhikkhu adhamma vatthuni dãpetvā kapaņhama saügãtikāle bahikatehi pāpabhikkhuhi saddhiü mantetvā sahāyaü gavesetvā mahāsaügãti vohārena mahātherā viya saügãtiü akaüsu, katvāca visuü gaõā ahesuü. Ahovata idaühasitabbaü kammaü, seyyathāpināma jarasiīgālo catuppada sāma¤¤ena mānaü jappetvā attānaü sãhaü viya ma¤¤itvā sahoviya sãha nādaü nadãti-te'pāvacanaü yathābhåtaü jonitvāsadda cchāyā mattena yathābhåtaü atthaü nāsiüsu ki¤ci ki¤ci pāvacanampi apanesuü ta¤ca sakagaõeyeva hoti nadhammavādã gaõe. Dhammavinayaü vikopetvā yathicchitavaseneva variüsu. Ayampana mahāsaügãti nāma eko adhammavādigaõo tato pacchākāle atikkante tato yeva a¤¤ama¤¤aü vādato vibhijjitvā gokuliko nāma ekogaõo ekavyohāronāma ekoti dve gaõā bhijjiüsu. Tato pacchāgokulikaguõatoyeva a¤¤ama¤¤aü bhijjitvā bahussutikonāma ekogaõo, pa¤¤atti vādo nāma ekotidvegaõābhijjiüsu. Punapitehiyeva gaõehi cetiya vādo nāma ekogaõo bhijji, tatopacchā cirakāle atikkante dhammavādigaõehi visabhāga gaõaü pavisitvā mahiüsāsako nāma ekogaõo vajjiputtakonāma ekoti dvegaõābhijjiüsu tato pacchāpivajjiputtakagaõato yeva a¤¤ama¤¤aü bhijjitvā dhammuttarikonāma eko gaõo, bhaddayāniko nāma eko gaõo channāgārikonāma eko sammitti nāma ekoti cattārogaõā bhijjiüsu punapi mahiüsāsakagaõato a¤¤ama¤¤aü bhijjitvā sabbatthivādo nāma eko gaõo dhammaguttiko nāma eko kassapiyo nāma eko saīkantiko nāma eko suttavādonāma ekoti pa¤cagaõā bhijjiüsu-evaü majjhimadese dutiya saügãtiü saīgāyantānaü mahātherānaü dhammavāditheragaõato visuü visuü bhijjamānā adhammavādãgaõā sattarasavidhā ahesuü teva adhammavādi gaõā sāsane thera paramparāya anattogadhā. Tehi sāsane upa


[SL Page 012] [\x  12/]     

Kārā na honti. Theraparamparāyaca pavesetvā gaõetuü na sakkā, yathā haüsagaõe bako yathāca gogaõegavajo yathāca suvaõõagaõe hārakåņo'ti. Mahākassapa therādito pana āgatā thera paramparā upālidāsakovevāti ādinā parivāra bandhake samantapāsādikā aņņhakathāya¤ca āgatanaye neva veditabbā. Upālitherādãnaü parisuddhāvārādãni anumānetvā yāva moggaliputtatissa therotāva tesaü therānaü parisumbācārādãni sakkā¤ātuü, seyyathāpi nadiyā uparisote meghe vassante anumānetvā adhosote nadiyā udakassa māhullabhāvo vi¤¤ātuü sakkāti. Ayaü kāraõānumāna nayonāma yāva pana moggaliputtatissatthero tāvatherānaü parisuddhā cārādãni anumānetvā upālitherassa parisuddhācārādãni sakkā¤ātuü, seyyathāpināma uparidhåmaü passitvā anumānetvā aggi atthiti sakkā¤ātunti. Ayaü phalānumānanayonāma ādibhutassa pana upālitherassa avasānabhutassaca moggali puttatissattherassa parisuddhāvārādãni anumānetvāmajjhedāsaka soõasiggavādãnaü therānaü parisuddhācārādãnã sakkā¤ātuü.

Seyyathāpināma silāpaņņassa orahāge pārabhāgeva miga padavala¤janaü disvā anumānetvā majjhe apākaņaü padavala¤janaü atthãti sakkā¤ātuü'ti ayaü migapadavala¤janayo nāma. Evaü tãhinayehi ayaü theravādãgaõo dhammavādi lajjipesaloti veditabbo. Evamuparinayo netabbo, thera paramparācayāva potthakāråëhā parivāra bandhake samantapāsādikāya¤ca "tato mahindo uttiyoti" ādinā vuttanayena veditabboti,

Iti sāsanavaüse navaņāņhānāgata sāsanavaüsakathā maggo
Nāma
Paņhamo paricchedo.
---------
Idāni sãhaëadãpa sāsanavaüsakathāmaggaü vattuü okāso anuppatto, tasmātaüvakkhāmi. Sãhaëadipaühi sāsanassa patiņņhāna bhutattā cetiyagabbhasadisaü hoti, sammāsambuddho kira sãhaëa dãpaü dharamānakālepi tikkhattuü agumāsi, paņhamaü yakkhānaü damananthaü ekakova gantvā yakkhedametvā mayi parinibbute sãhaëadãpe sāsanaü patiņņhāpessatãti tambapaõõidãpe ārakkhaü karonto tikkhattuü dãpaü āvi¤chi dutiyaü mātula bhāgãne


[SL Page 013] [\x  13/]     

Yyānaü nāgarājånaü damanatvāya ekakovagantvā te dametvā agamāsi,tatiyaü pa¤cabhikkhusataparivāro gantvā mahācetiyaņņhāneva thåpārāma cetiyaņņhāneva mahābodhi patiņņhita taņņhāneva mahiyaīgana cetiyaņņhāneca mutiyaīgana cetiyaņņhāneva dãghavāpi cetiyaņņhāneva kaëyāõiyācetiyaņņhāneva nirodhāsamāpattiü samāpajjitvā nisãdi.

Tadāpana sāsanaü ogāhetvā na tāvatiņņhati. Pacchāpana yathā vutta theraparamparāya samabhiniviņņhena mahā moggaliputta tissa therena pesito mahāmahindatthero jinavakke pa¤catiüsādhikedvãsate sampatte dutiya kattikamāse iņņiyena uttiyena sambalena bhaddasālenavāti etehi therehi saddhiü sãhaëadãpaü agamāsi, soõuttarattherādayo jinacakke pa¤catiüsādhikedvisate sampatte dutiyakattikamāse yeva sāsanassa patiņņhāpanatthāya attanoattano sampattabhārabhåtaü taü taü ņhānaü agamaüsu, mahāmahinda ttheropana sattamāsāni āgametvā jinacakkeka chattiü sādhike dvisate sampatte ceņņhamāsassa puõõamiyaü sãhaëadãpaü sāsanassa patiņņhāpanatthāya agamāsi. Teneva tesunavasu ņhānesu sãhaëadãpaü chattiüsādhike dvisate agamāsi. A¤¤ānipana aņņhaņhānāni pa¤catiü sādhikadvãsate yeva agamāsãti visuü vacatthapetabbo, kasmāpana mahāmahinda tthero sattamāsāni āgametvā sabbapacchā sãhaëadãpaü āga¤chãti? Tadā sãhaëadãpe muņasãvonāmarājā jarā dubbalo agosi, sāsanaü paggahetuü asamatthotassa pana putto devānaüpiyatisso nāma rājakumāro daharo sāsanaü paggahetuü samatthā bhavissati, soca devānaüpiyatisso rajjaütāva labhatu vedissaka girinagare mātuyā saddhiü ¤ātaketāvapassāmãti apekkhitvā sattamāsāni āgametvā chattiü sādhikadvãsate yeva jinacakke mahāmahindatthero sãhaëadãpaü aga¤jãti veditabbaü, mahāmahindattheroca iņņhiyādãhi therehi catuhi bhāgiyyena sumaõa sumaõerena bhaõķukena nāma upāsakena cātietehi saddhiü chattiü sādhikedvisate jinadvakke jeņņhamāsassa puõõamiyaü suvaõnahaüsā vakiya kanabhaü uggantvā ākāsamaggena anurādhapurassa puratthimadisābhāge missata pabbata kåņe patiņņhāsi.

Jeņņhamāsassa ca puõõamiyaü laīkādãpe jeņņhamålyākkhatta sabhāhutvā manussājanaü akaüsu. Tenevāha, sāratthadãpaniyaü


[SL Page 014] [\x  14/]     

Nāmavinaya ņãkāyaü, "jeņņhamāsassapuõõamayaü jeņņhanakkhantaü vā hoti mulanakkhattaü vā"ti. Tathāvapakuõõaminakkhattaürājamittaõķe puõõaminakkhatta vicāraõa nayena vuttanti daņņhabbaü-devānaüpiyatissova rājā nakkhattaünāma ghosāpetvā chaõaükārethā'ti amacce āõāpetvācattāëãsa purisasahassa parivuto nagaramhā nikkhamitvā yenamissaka pabbato tenapāyāsi migavaü kãëitukāmo. Athatasmiü pabbate adhivatthā ekā devatā migaråpetu rājānaü pakalobhetvā pakkositvā therassa abhimukhaü akāsi, thero rājānaü āgacchantaü disvā mamaü yeva rājāpassatu mā itareti adhiņņhahitvā "tissatissa itoehã"ti āha. Rājātaüsutvā cintesi" imasmiü dãpejāto sakalopi manusso maütissoti nāmaü gahetvā ālapituü samattho nāma natthi ayampanachinna bhinna paņadharo bhaõķukāsācavasano maü nāmena ālapati, konukho ayaü bhavissati manusso vā amanusso vā"ti. Theroāha-

"Samaõāmayaü mahā rāja dhammarājassasāvakā
Tameva anukampāya jambudãpaü idhāgatā"ti

Tadāca devānaüpiyatisso rājā asokara¤¤āpesitena abhisekena ekamāsābhisitto hoti. Visākha puõõamāyaü hissa abhisekaü akaüsu soca asokara¤¤ā pesite dhamma paõõākāre ratanattaya guõapaņisaüyuttaü sāsana pavattiü acirasutaü anussaramāno taü therassa"samaõāmayaü mahārāja dhammarājassa sāvakā"ti vacanaüsutvā ayyānukho āgatāti tāva deva āyudhaü nikkhipitvā ekamantaü vanisãdi. Sammodanãyaü kathaü kathayamāno:yathāha-

"âyudhaü nikkhipitvāna ekamantaü upāvisi
Nisajjarājā sammodi bahuü atthupanissitanti"

Sammodanãyaü kathaüca kurumāneyeva tasmiü tānipicattāëãsa purisasahassāni āgantvā sampivāresuü tadāthero itarepi chajanedassosi, rājadisvā imekadā āgatāti āha" mayā saddhiü evamahārājāti, idāni panajambudãpe a¤¤api evaråpā samaõā santã'ti santimahārāja etarahi jambudãpo kāsāvapajjo to isivātapaņivāto tasmiü-

"Te vijjā iddhipattāca vetopariyakovidā
Khãõāsavā arahanteü bahubuddhassa sāvakāti"


[SL Page 015] [\x  15/]     

Bhante tena āgatatthāti? Neva mahārāja udakena na thalenāti. Rājāākāsena āgatāti a¤¤āsi. Thero atthinukho ra¤¤o pa¤¤ā veyyattiyanti vãmaüsanatthāya āsannaü ambarukkhaü ārabbha pa¤haü pucchi. Kinnāmo mahārāja ayaü rukkho'ti? Ambarukkho kanāma bhante ti imampana mahārāja ambaümu¤citvā a¤¤o ammo atthivā natthivāti? Atthi bhante a¤¤epi bahå ambarukkhāti, ima¤ca ambaü teca ambe mu¤citvā atthinukho mahārāja a¤¤eva ambe anambeva mu¤citva atthipana a¤¤o rukkhoti? Ayameva bhante mbarukkhoti, sādhu mahārāja paõķitosãti atthi pana mahārājate¤ātakāti?, Atthibhantebahujanāti, te mu¤citvā a¤¤ekeci a¤¤āta kāpi atthi mahārājāti? A¤¤ātakābhante ¤ātakehi pahåta tarāti, tava¤ātakeca a¤¤ātakeca mu¤citvā attha¤¤okoci mahārājāti? Ayameva bhanteti. Sādhumahārāja attānāma attano neva ¤ātako na a¤¤ātakoti. Atha thero paõķitorājā sakkhissati dhammaü a¤¤ātunti. Cåëahatthipado pamapåttaü kathesi.

Kathā pariyosāne rājā tãsu saraõesu patiņņhahi saddhiü cattāëãsāya prāõasahassehãti tatoparaüyaü saüvattabbaü taü taü samanta pāsādikādisu vuttanayena veditabbaü, iccevaü sã÷aëadãpe sāsanānuggāha mahāmahinda therato āgatā sissa paramparā bahå honti gaõanapathaü vãtivattā, kathaü mahāmahindattherassa sissoariņņho nāma thero, tassasisso dãgho, tassasisso dãghasumano, tassasisso kāëasumano, tassasisso nāgo, tassasisso buddharakkhito, tassasisso tisso, tassa sisso revato, tassasisso sumano, tassasisso cåëanāgo, tassasisso dhammapālito, tassasisso khemo, tassasisso upatisso, tassasisso phussadevo, tassasisso sumano, tassasisso mahāpadumo, tassasisso mahāsãvo, tassasisso upāli, tassasisso mahānāgo, tassa sisso abhayo, tassasisso tisso, tassasissosumano, tassasisso cåëābhayo, tassasissotisso, tassasisso cåëadevo, tassasisso sãvoti; ayaü yāva potthakāråëha saükhātā catutthasaühãtikātāva theraparamparā 'ti daņņhabbo. Vuttampetaü aņņhakathāyaü "yāvajjatanātesaü yeva antevāsika paramparā bhutāva ācariya paramparāya ābhatantã'ti veditabbaü"ti.


[SL Page 016] [\x  16/]     

Evaü tesaü sissaparampara bhåtā ācariya paramparā yāvajja tanāsāsane pākaņāhutvā āgacchantãti veditabbaü. Sāsane vinayadharehi nāma tilakkhaõa sampannehi bhavitabbaü, tãõihi vinayadharassa lakkhaõāni icchitabbāni. Katamānitãõi? Sutta¤cassa svāgataü hoti suvavatthitaü suvinicchitaü suttato anubya¤canato; idamekaü lakkhaõaü vinayekhopana ņhito hoti asaügãroti idaü dutiyaü, ācariya paramparā khopanassa suggahitā hoti sumanasikatā supadhāritātiidatatiyaü. Tattha ācariya paramparā khopanassa suggahãtā hotãti theraparamparā * sissaparamparācassa suņņhugahitā hoti sumanasikatāti suņņhumanasikatā āvajjitamatte ujjalita padãpoviya hoti, supadhāri tāti suņņhuupadhāritā pubbāparānusandhito atthato kāraõatoca upadhāritā attanomatiü pahāya āvariya suddhiyā vattā hoti. Mayhaü ācariyo asukācariyassa santike uggaõhi so asukassāti evaü sabbaü ācariyaparamparaütheravādaīgaü āharitvā yāva upālitthero sammāsambuddhassa santike uggaõhãti pāpetvā ņhapeti, tatopi āharitvā upāli tthero sammāsambuddhassa santike uggaõhi, dāsakatthero attano upajjhāyassa upāli ttherassa, soõakatthero attano upajjhāyassa dāsakattherassa, siggavatthero attano upajjhāyassa soõa kattherassa, moggaliputtatissa tthero attano upajjhāyassa siggavattherassa caõķavajjittherassa cāti evaü sabbaü ācariya paramparātheravādaīakgaü āharitvāattanoācariyaüpāpetvā ņhapeti evaü uggahitāhi ācariya paramparā suggahitā hoti. Evaü asakkontenapana dvetayo parivaņņā uggahetabbā sabbapacchimenahi nayena yathā ācariyoca ācariyā, cariyova pāëi¤ca paripuccha¤ca vadanti tathā ¤ātuü vaņņatã'ti. Yathāvutta theraparamparāpana bhagavato dharamānakālato paņņhāya yāva potthakāråëhā mukhapāņhe nevapiņakattayaü dhāresuü. Paripuõõampana katvā potthake likhitvā na ņhapesuü. Evaü mahātherā dukkarakammaü katvā sāsanaü paggaõhiüsu. Tatrãdaüvatthu-sãhaëadãpe kira caõķālatissa bhayena saükhuhitvā devoca avassitvā dubbhikkhabhayaü uppajji, tadāsakko devānamindo āgantvā tumhe bhante tepiņakaü dhāretuü na sakkhissatha. Nāvampana āruhitvā jambudãpaü gacchatha. Sacenāvā appahonakā bhaveyya
---------------------------------------
* Vaüsa-katthaci


[SL Page 017] [\x  17/]     

Kaņņhenavā vethanāvātaratha. Abhayatthāya pana mayaü rakkhissāmāti āha. Tadāsaņņhimattānaü bhikkhånaü samuddatãraü gatānaü puna etadahosi, mayaü jambudãpaü na gacchissāma idheva vasitvā tepiņakaü dhāressāmāti. Tatopacchānāvā titthato nivattitvā sãhaëa dãpekadesaü malayajanapadaü gantvā mulaphalādãhi eva yāpetvā sajjhāyaü akaüsu. Chātakabhayena atiphãëitā hutvā evampi kātuü asakkottā vāëukatale uraü ņhapetvā sãsena sãsaü abhimukhaü katvāvācaü anicchāretvā kamanasāyeva sajjhāyamakaüsu. Evaü dvādasa vassāni saddhiü aņņhakathāya tepiņakaü rakkhitvā sāsanaü anuggahesuü. Dvādasavassesu pana atikkantesu tasmiü bhaye vupasante pubbe jambudãpaü gataüsattabhikkhusataü āgantvā sihaëadãpeka dese rāmajanapade maõķalārāma vihāraü āpajji. Tepisaņņhi mattā bhikkhu taü eva vihāraü gantvā a¤¤ama¤¤aü sammantetvā sajjhāyiüsu tadāa¤¤ama¤¤aü sametti, navirujjhanti. Gaīgodakena viya yamunodakaü saüsandati. Evaü piņakattayaü mukhapāņheneva dhāretvā mahātherā dukkarakammaü akaüsuti veditabbaü.

Yampi pariyattiü ekapadamattampi acirajajhitvā dhārenti taü dukkarakamma meva sãhaëadãpe kira punabbasukassa nāma kuņumbiyassaputto tissatthero buddhavacanaü uggaõhituü imaü jambudãpaü āgantvā yonaka dhammarakkhita ttherassa santike buddha vacanaü uggaõhitvā gacchanto nāvaü abhiråhana titthe ekasmiü pade uppanna kaükho yojanasatamattaü nivattitvā ācariyassasantikaü āgacchanto antarāmagge ekassakuņumbi kassa pa¤haü kathesi. Sopasiditvā satasahassagghanakaü kambalaü pādāsi. Sopitaü āharitvā ācariyassa adāsi. Thero vāsiyā koņņetvā nisãdanaņņhāne paribhaõķaü kāresi. Kimatthāyāti? Pacchimāya janatāya anuggahatthāya. Evaü kirassa ahosi, amhākaü gatamaggaü āvajjitvā anāgate sabrahmacārino paņipattiü puretabbaü ma¤¤issantãti tissattheropi ācariyassa santike kaīkhaü chinditvā sãhaëadãpaü yeva sakaņņhānaü agamāsãti. Iccevaü pariyattiü ekapadamattampi acirajjhitvā dhāraõampi dukkarakammaü evāti daņņhabbaü. Yampiyebhuyyena paguõaü kanakaronti tassaanantaradhānatthāya asammosatthāya uggahadhāraõādivasena rakkhaõampikaronti taüpu dukkarakamma meva. Sãhaëa dãpeyeva kiramahābhaye ekasseva bhikkhuno mahāniddeso paguõo ahosi. Atha catunikāyikatissattherassa upajjhāyo


[SL Page 018] [\x  18/]     

Mahātipiņaka thero nāma maharakkhitattheraü āha. "âvuso mahārakkhita asukassasantike mahāniddesaü gaõhāhã'ti, pāpo kirāyaü bhante na gaõhissāmi"ti "gaõhāvuso ahaü tesantike nisãdissāmi"ti "sādhu bhante tumhesu nisinnesu gaõhissāmã"ti. Paņņhapetvā rattiü divaü nirantaraü pariyāpuõatto osānadivase heņņhāma¤ce itthiü disvā "bhante su taüyevame pubbesavāhaü evaü jāneyyaü, na ãdisassa santike dhammaü pariyā puõeyyanti"āha. Tassapana santike bahå mahā therā uggaõhitvā mahāniddesaü patiņņhāpesuü. Evaü yaü ye bhuyyena paguõaü na karonti tassa anantaradhānatthāya asammosatthāya uggahadhāraõādi vasena rakkhaõampi dukkarakammaü yevāti daņņhabbaü. Iccevaü bhagavato dharamānakālato ppa bhuti cirakālaü yathāvutta mahātheraparamparā pariyattiü mukha pāņheneva dhāresuü. Aho vata porāõãkānaü mahātherānaü sati pa¤¤ā samādhi vepullatāya hi te mukhapāņheneva dhāretuü asakkhiüsuti. Mukhapāņhenaca porāõikatherānaü pariyatti dhāranaü pa¤canavutādhikāni catusatāni ahosi. Bhagavato parinibbāõato mahāvaüsa sāratthasaügahesu āgatanayena jinacakke pa¤¤āsādhike catusate sampatte tabba paõõidãpe rājånaü aņņhamake saddhātissa nāmara¤¤o putte vaņņagāmaõã nāma ra¤¤e rajjaü patvā chavassakāle anāgate sattā hãna satipa¤¤ā samādhikāhutvā na sakkhissanti mukha pāņhena dhāretunti upaparikkhitvā pubbevuttehi mahātherehi anupubbena āgatā pa¤camattā mahātherasatā paņņagāmaõã rājānaü nissāya tambapaõõidãpe padesemalaya janapade āloka leõe aņņhakathāya saha piņakattayaü potthake āropesuü. Ta¤ca yathāvutta saīgãtiyo upanidhāya catuttha saīgãtiyeva nāmāti veditabbaü-vuttaüpive taü sāratthadãpaniyaü nāma vinaya ņãkāyaü. "Catuttha saīgiti sadisāhi potthakāroha saīgitã"ti. Sãhaëadãpe pana vaņņagāmiõã rājā marammaraņņhe sirikhetta nagare eko nāma kukkuņasãsarājāca eka kāle rajjaü kāresi.

Amarapura māpakassa ra¤¤okāle sãhaëa dãpa bhikkhåhi idha pesita sandesa kathāsaü pana tettiüsādhikacatusate sampatte potthakāråëhaü akaüsåti āgataüvuttaühitattha; "tettiü sādhikacatuvassasata parimāõa kāla"nti.

Idaü sãhaëadãpe yāvapotthakāråëhāsāsanassa patiņņhānaü.


[SL Page 019] [\x  19/]     

Athāparaü jambudãpe sãhaëa dãpeva bhikkhu visuü visuü gaõavasena bhijjiüsu. Yathā anotattadahato nikkhamana nadiyo gaīgā yamunādi vasena bhijjiüsuti, tattha jambudãpe gaõanaübhijjamānataü upariyeva cakkhāma. Sãhaëadãpe gaõānaü bhijja mānatā evaü veditabbā.Kathaü? Sãhaëadãpehi sāsanassa patiņņhāpita kālato aņņhārasādhika dvivassa satesampatte vaņņagāmaõã ra¤¤o kārāpite abhayagiri vihāre parivārabandhakaü pāņhato atthatoca vipallāsaü katvā mahā vihāravāsã gaõato puthuhutvā eko gaõo bhijji. So abhayagirivāsi gaõonāma. Dhammaruci gaõotica tasseva nāmaü. Abhayagirivāsã gaõassa bhijja mānato+ chasaņņhādhike tivassa sate sampatte mahāsena nāma ra¤¤ākārāpite jetavana vihāre bhikkhå ubhato vibhaīgapāņhe viparãta vasena abhisaükharitvā abhayagirivāsã gaõato visuü eko gaõo ahosi. So jetavanavāsã gaõonāma. Sāgaliya gaõotica tasseva nāmaü. Jetavanavāsã gaõassa bhijjamāna kālato pa¤casaņņhādhikānaü dvinnaüvassa satānaü * upari kurundavāsino koëambavāsinoca bhikkhå bhāgineyya dāņhāpabhutiü nāma rājānaü nissāya ubhato vibhaīga parivārabandhakapāņhe viparãta vasena abhisaükharitvā yathā vuttehi dvãhi gaõehi visuü hutvā mahāvihāravāsã gaõuttamaü tulayitvā upadhāretvā mahāvihāra nāmaü gahetvā eko gaõobhijji. Evaü sãhaëa dãpe mahā mahinda therādãnaü vaüsabhutena mahāvihāravāsã gaõena saddhiü cattārogaõā bhijjiüsu. Tattha mahāvihāravāsi gaõo yeva ekodhammavādã ahosi. Sesā tayo adhammavādino teca pana adhammavādino gaõā bhutatthaü pahāya abhutatthena dhammaü agaruü katvā cariüsåti vacanato sãhaëadãpe adhammavādino tayopi alajjino gaõā parimaõķala supaņicchannādi sikkhāpadāni anādiyitvā cariüsu. Tato paņņhāyasāsane ekaccānaü bhikkhånaü nānappakāra vasena nivāsana pārupanādãni dissantãti veditabbaü.

Aparabhāge vohāra tissassa nāmara¤¤okāle kapilena nāma amaccena saddhiü mantetvā mahāvihāra vāsino bhikkhu adhammavādã gaõe niggaõhitvā jinasāsanaü paggaõhiüsu. Tato pacchāca goņhābhayassa nāma ra¤¤okāle abhayagiri
---------------------------------------
+ Dvacattāëãsādhika tivassa satesampatte.
* Ekapa¤¤ā sādhikānaü tiõõaü vassasatānaü


[SL Page 020] [\x  20/]     

Vāsino bhikkhu parasamuddaü pabbājetvā mahāvihāravāsã bhikkhå nissāya sāsanaü visodhayã. Tato pacchāpana goņhābhaya ra¤¤o bhātubhutassa mahāsenassa nāma ra¤¤o kāle abhayagiri vāsãnaü bhikkhånaü abbhantare saīghamitto nāma eko bhikkhura¤¤o padhānācariyo hutvā mahāmahinda ttherādãnaü arahantānaü nivāsaņņhāna bhutaü mahāvihārārāmaü vināsetuümahāsena ra¤¤ā mantetvā ārabhã. Tadānava vassāni vihāro bhikkhusu¤¤o ahosi. Ahovata mahātherānaü mahiddhikānaü nivāsaņņhānaü alajjino bhikkhå vinassāpesuü. Suvaõõahaüsānaü nivāsaņņhānaü kākāviyā'ti. Jecavana vāsãnaüca bhikkhunaü abbhantare eko tisso nāma bhikkhu teneva ra¤¤ā mantetvā mahāvihāra sãmaü samåhani.Achekattā pana tesaü sãmā samåhana kammaünasampajjiti. Ahovata dussãlānaü pāpakānaü kammaü acchariyaü, seyyathāpināma sākhāmigo appaggho kā sikavatthaü mahagghaü bhindati. Eva meva bhinditabba vatthunā bhedaka puggalo ativiyadåre ahosãti. Bhavantivettha:

Yathā sākhāmigo pāpo, appaggho yeva kāsikaü
Mahagghaü kaccha jiõõampi, mahussāhena chindati.

Adhammavādã pāpevaü, dhammavādã gaõaü subhaü
Mahussāhena bhindeyya aho acchariyo ayaü

ârakā durato āsuü bhindi tabbehi bhedakā
Bhumitovā bhavagganto ahokammaü ajānataü'ti.

Iccevaü adhammavādã gaõassa balavatāya dhammavādã gaõo parihāyati. Yathāhi gijjha sakuõassa pakkhavātena suvaõõahaüsā pakatiyā ņhātuü na sakkonti. Eva'meva adhammavādãnaü balavatāya dhammavādã parihāyati. Byagghavaneviya suvaõõamigo nãlãyitvā gocaraü gaõhāti. Yathārucivasena dhammaü carituü okāsaü nalabhati.

Aparabhāge pana cirakāle atikkante micchādiņņhikānaü vijātãyānaü bhayena laīkādãpe sāsanaü osakkitvāka gaõa påraõa mattassāpi sãlavato bhikkhu saīghassa avijjamānatāya mahāvijaya bāhu ra¤¤o kāle rāma¤¤a desato saīghaü ānetvā sāsanaü patiņņhāpesi. Soca mahā vijayabāhurājā amhākaü marammaraņņhe arimaddana nagare anuruddhena nāmara¤¤ā samakālavasena


[SL Page 21] [\x  21/]     

Rajjasampattiü anubhava. Tato adhammavādã gaõānaü bhijjamāna kālato catupa¤¤āsādhikānaü dvinnaü vassa satānaü vassasahassānaüca uparisirisaīghabodhi mahāparakkamabāhu nāmarājā rajjaükāresi. Sopana rājā udumbaragirivāsã mahākassapatthera pamukhassa mahāvihāragaõassa pakkhohutvā adhammavādino tetayo gaõe niggaõhitvā jinasāsanaü paggahesi. Soca sirisaīghabodhirājā amhākaü marammaraņņhe arimaddana nagare narapati ÷ãtånā nāma ra¤¤āsamakālavasena rajjaü kāresãti veditabbo. Mahāvihāravāsinobhikkhu tamevarājānaünissāya a¤¤e adhammavādino sabbena sabbaü uppabbājetvā sāsanamalaü visodhesuü, yathā hera¤¤iko hira¤¤emala'nti. Tato paņņhāyamahāvihāravāsã gaõoyeva ekopatiņņhahi, yathā abbhādi upakkilesa malehi vimutto nisānāthoti. Vohārikatissa goņhābhayādãnaü rājånaü sāsana visodhane tāva sabbena sabbaü adhammavādãgaõānaü avinassitattā sāsanaü neva parisuddhaü ahosi. Parakkamabāhura¤¤o kālepana adhammavādino sãsaü ukkhipitumpināsakkhiüsu. Yathā suriyuggamane kosiyā'ti.

Tato pacchāca vimaladhammasuriyassanāma ra¤¤ekāle rakkhaīgapuraraņņhato saīghaü ānetvā sāsanaü patiņņhāpesi. Tato paraü aparassa vimaladhammasuriyassa nāmara¤¤okāle tatoyevasaīgaü ānetvā sāsanaü patiņņhāpesi. Tato pacchāva kittissiri rājasihassanāma ra¤¤okāle syāmaraņņhato saīakghaü ānetvā tatheva akāsã'ti.

Ayaü sãhaëa dãpe sāsanassa gaõappabheda
Osakkana dãpanādi kathā.
---------
Jinasāsane + dvayāsãtyadhike aņņhavassasate sampatte buddhadāsassanāmara¤¤okāle ekodhammakathikathero ņhapetvā vinayapiņakaü abhidhammapiņaka¤ca avasesaü suttanta piņakaü sãhaëa bhāsāya parivattetvā abhisaīkharitvā ņhapesi. Tassakira buddhadāsassara¤¤oputtā asãtimattā asãtimahāsāvakānaü nāme neva voharitā ahesuü. Tesu puttesu sāriputtattherassa nāmena voharito eko upatissonāma rājakumāro pitaridivaügate dve cattāëãsa vassānirajjaü kāresi. Tato pacchā
---------------------------------------
+ Navutādhike


[SL Page 022] [\x  22/]     

Kaõiņņho mahānāmonāma rājakumāro dve vãsati vassāni rajjaü kāresi. Tassara¤¤okāle jinavakke tipa¤¤āsādhika navutisatavasse sãhaëadãpe catusaņņhimattānaü rājånaü påraõa kāle buddhaghoso nāmathero sãhaëa dãpaü gantvā sãhaëa bhāsāya likhite aņņhakathāganthe māgadha bhāsāya parivattetvālikhi, so pana mahārājā amhākaü marammaraņņhe siripaccaya nagare teīlichī nauāmakena ra¤¤āsamakālo hutvā rajjaükāresi. Parittanidānepana pyumenti nāmakena ra¤¤āsamakālo hutvā rajjaü kāresitivuttaü taü nayujjatiyeva. Sãhaëa dãpepasa kittissiri meghonāma rājāhutvā tassanavamevasse tasmiü yeva dãpe rājånaü saņņhimattānaü påraõakāle jinacakke catupa¤¤āsādhike aņņhasatavasse jambudãpe kāliīga purato guhasãvassanāmara¤¤o jāmātā dantakumāro hemamālāyanāma rāja dhãtuyāsaha dāņhādhātuü gahetvā nāvāya taritvā sãhaëadãpaü agamāsi. Jinavakke tesattatādhika aņņhasate jeņņhatissarājā navavassāni rajjaükāresi buddhadāsa rājā ekånavãsati vassāni. Upatissarājā dvecattāëãsa vassāni. Mahānāmarājā dvācãsavassānãti. Sabbāni sampiõķetvā jinasāsanaü pa¤casattakādhika navavassasatappamāõaü hoti. Tasmiücakāle yadādvãhi vassehi ånaü ahosi, tadāmahānāmara¤¤o kālato sattatādhika navavassasata matte sāsane buddhaghosonāma thero laīkādãpaü agamāsi, amarapura māpakassara¤¤okāle sãhaëa dãpakehi bhikkhåhi pesita sandesapaõõepana dvipa¤¤asādhika navavassa satātikkantesåti vuttaü.

Evaü ettha ņhatvā buddhaghosattherassa aņņhuppattiü saükhepa mattaü vakkhāma. Kathaü? Sãhaëabhāsakkharehi parivattitaü pariyatti sāsanaü māgadhabhāsakkharena konāma puggalo parivattituü sakkhissatãti mahātherāmantayitvā, tāvatiüsabhavanaü gantvā ghosaünāma devaputtaü disvā saddhiü sakkena devanamãndena taü yācitvā bodhirukkhasamãpe ghosagāme kesassanāma brāhakanmaõassa kesiyānāma brāhmaõiyā kucchismiü paņisandhiü gaõhāpesuü, "khādathabhonto pivatha bhonto"ti ādi brāhmaõānaü a¤¤ama¤¤aü ghosita kāle vijātattā ghosotināmaü akāsi. Sattavassika kāle sotiõõaü vedānaü pāragu ahosi. Atha kho ekena arahantena saddhiü vedakathaü sallapanto ta kathaü niņņhapetvā kusalādhammā akusalādhammā abyākatā dhammāti


[SL Page 023] [\x  23/]     

âdinā paramattha vedaü nāmabuddhamantaü pucchi. Tadā so taü sutvā aggaõhitu kāmo hutvā tassa arahantassa santike pabbajitvā devasikaü piņakattayaü saņņhimattehi padasahassehi sajjhāyanto vāvuggataü akāsi. So ekamāsenevatiõõaü piņakānaü pāragu ahosi. Tato raho ekakova nisinnassa etadahosi. Buddhabhāsite piņakattaye mamavā pa¤¤āadhikā udāhu upajjhāyassavāti? Taü kāraõaü ¤atvā upajjhācariyo niggahaü katvā ovadi. So saüvegappatto hutvā khamāpetuü vandã. Upajjhācariyo "tvaü āvuso sãhaëadãpaü gantvā piņakattayaü sãhaëa dãpakkharena likhitaü māgadhabhāsakkharena likhāhi.Evaü sati ahaü khamissāmitiāha. Buddhaghoso ca pitaraü macchā diņņhito movetvā ācariyassavacanaü sirasā paņiggahetvā piņakattayaü likhituü sãhaëa dãpaü nāvāya agamāsi.

Tadā samuddamajjhe tãhi kivasehi taranto buddhadattattherova sãhaëadãpato na vāya āgacchanto antarāmagge devānaü ānubhāvena a¤¤ama¤¤aü passitvā kāraõaü pucchitvā jāti tnü evamāha. "Mayā āvuso kato jinālaīkāro appasāroti ma¤¤itvā piņakattayaü parivattetvā likhituü okāsaü nādaüsu. Tvaü pana piņakattayaü saüvaõõehã"ti catvā attanosakkena devānamindena dinnaü harãtakãphalaü ayomaya lekhanãdaõķaü nisita sila¤ca buddhaghosattherassa adāsi. Evaü tesaü dvinnaü therānaü a¤¤ama¤¤aü sallapattānaüyeva dve nāvā sayameva apanetvā gamiüsu. Buddhaghosattheroca sãhaëa dãpaü patvā paņhamaü saīghapālattheraü passitvā piņakattayaü māgadha bhāsakkharena parivattituü āgatomhãti kāraõeārocite sãhaëa bhikkhåca "sãlepatiņņhāyā"ti ādigāthaü niyyādetvā imissāgāthāya atthaü piņakattayaü āëoletvā saüvaõõehã" ti uyyojesuü.

Tasmiü yeva divase sāyaõha kālato paņņhāya yathāpittaü gāthā pamukhaü katvā visuddhimaggaü nipphādetvā ņhapesi. Atha tassa ¤āõappabhāvaü vãmaüsitukāmo devānamindo taü ganthaü antara dhāpesi punatthero akāsi. Tatheva devānamindo antaradhāpesi punāpithero akāsi, evaü tikkhattuü kārāpetvā sabbaganthe dassesi. Tiõõampi ganthānaü a¤¤ama¤¤aü ekapada mattenapi visesatānāhosi saīghapālattheroca ārādhito piņakattayaü niyyādesi. Evaü visuddhimaggo saīghapālattherassa


[SL Page 024] [\x  24/]     

âyācanaü ārabbhakatoti āgataü. Ayaü buddhaghosuppatti kathaü yaü āgatanayena dassitā buddhaghosuppatti kathā saükhepo.

Cåëavaüsepanevaü āgato: "buddhaghosattheronāma mahā bodhirukkhasamãpe ekasmiü brāhmaõagāme jāto tiõõampi vedānaü pāraguahosi, tesu tesuvādesuca atijeko. So a¤¤ehica saddhiü pucchābyākaraõa kammaü kattukāmo jambudãpa tale āhiõķanto ekaüvihāraü patvā tasmiü āgantuka bhāvena nisãdi, tasmiüca vihāre revatonāma therovasi. Tena therena saddhiü sallapato so brāhmaõamānavo tãsu vedesu āloëetvā pa¤haü pucchi. Pucchitaü pucchitaüthero vyākāsi, therassa pana pucchitaü pa¤haü mānavo nāsakkhivyākātuü. Athamānavo pucchi. Konāmāyaü bhante mantoti? Buddhamanto kanāmā yaü'ti vutte uggaõhitu kāmo hutvā therassa santike pabbajitvā piņakattayaü uggaõhi. Avireneva tiõõampi piņakānaü pāragu ahosi. Buddhasseva ghosoyassa atthãti buddhaghosoti nāmena pākaņo ahosi.

Buddhaghosoca āyasmato revatassasantike nisãdanto ¤āõodayaü nāma ganthaü atthasāëiniüca ganthaü akāsi, tato pacchā parittaņņhakathaü kattukāmo hutvā ārabhi, tadāācariyo evamāha, "jambudãpe panāvuso pāëimattaüyeva atthi, aņņhakathāpana natthi, ācariyavādoca bhinno hutvā atthi, teneva mahā mahindattherena nãtā aņņhakathā tãsuca saīgitãsu āruëhāpāëiyoka sāriputtattherādãhi desito kathāmaggo sãhaëa dãpe atthi, tvaü gantvā māgadhabhāsakkharenalikhāhi"ti uyyojiyamāno buddhaghosatthero sãhaëadãpaü gantvā anurādhapure mahā vihāraü pavisitvā saīghapālattherassa santike saddhiü. Sãhaëaņņha kathāya theravādesutvā aņņhakathaü karissāmãti ārocesi. Sãhaëa bhikkhåca pubbe kavuttanayeneva "sãlepatiņaņhāyā"ti ādigāthaü niyyādesuü, buddhaghosoca saddhiü aņņhakathāya piņakattayaü kasaükhipitvā visuddhimaggaü akāsi. Pubbe vuttanayeneva sakko antaradhāpetvā tikkhattuü kārāpesi, saīghapālattheropi ārādhito piņakattayaü niyyādesãti.

Ki¤cāpi nānāganthesu nānākārehi buddhaghosupakpatti kaāgatā, tathāpi buddhaghosattherassa sãhaëadãpaü gantvā piņakattayassalikhanaü aņņhakathānaüca karaõaü'yeva pamāõaü'ti mano kiliņņhaünauppādetabbanti. Buddhaghosatthero piņakattayaü likhitvā pacchā jambudãpaü agamāsãti.



[SL Page 025] [\x  25/]      
Iccevaü pāëibhāsāya pariyatti parivattitā pacchāācariya paramparāsissā'nusissavasena sãhaëadãpe jinacakkaü majjhanti kaüsumālãviya atidibbati. Aneka koņippamāõehi sotāpanna sakadāgāmi anāgāmi arahantehi laükādãpaü atisobhati, sabbapāliphullena tiyojanika pāricchattakarukkhena tāvatiüsa bhavanaüviya satapatta padumādãhi mahā pokkharaõãviya tesu tesu ņhānesu maggamahāmagga āpaõa ghara dvāra titthavana pabbata guhāmandira vihārasālādãsu aladdhamaggaphalaņhānaü nāma ki¤cinatthi, thokaü āgametvā piõķāyapatiņņhamāna padesepi maggaphalāni labhiüsuyeva-

Magga phalāni sacchikarontānaü puggalānaü bāhullatāya ayaü puthujjano ayaü puthujjanoti aīguliü pasāretvā dasse tabbo ahosi-

Ekasmiücakāle sãhaëadãpe puthujjana bhikkhunāma nāhosi, tathāhi vuttaü vibhaīgaņhakathāyaü "ekavāraü puthujjana bhikkhunāma natthã"ti.

Abhi¤¤ā lābhãnaü kira mahiddhikānaü gamanā'gamanavasena suriyo'bhāsaü alabhitvā dha¤¤akoņņanakā mātugāmā dha¤¤aü koņņituü okāsaü na labhiüsu. Devalokato sumana sāmaõero dakkhiõakkhakaü sãhaëadãpaü ānesi. Tassa pāņihāriya dassana vasena udaka bindåhi tiyojana sataü sakalopi laīkādãpo vyāpito bhagavatā paribhutta cetiyaīgaõaü viya ahosi. Nāvāya gacchantā mahāsamudde nāëikera mattampi disvā sakalaü laīkādãpaü påjenti yeva.

Mahā mahinda ttherassa santike ariņņhattherena saddhiü pa¤camattāni bhikkhusatāni paņhamaü tāva vinaya piņakaü ugaõhiüsåtiimehi kāraõehi laīkādãpaü jinavakkassa patiņņhānaü hutvā varadãpanti nāmaü paņilabhi. Sãhaëadãpe yeva piņakattayaü potthakāråëhavasena patiņņhāpitaü. Tato pacchā coranāgassa nāma ra¤¤o kāle sakala laīkādãpasmiü dubbhikkha bhayena pãëite piņakattayaü dhārentā bhikkhu jambudãpaü āgamiüsu. Anāgantvā tattheva ņhitāpi bhikkhu chātaka bhayena pãëitā udarapaņalaü bandhitvā kucchiü vāëukārāsimhi ņhapetvā piņakattayaü dhāresuü,kālakaõõitissassa ra¤¤o kāleyeva dubbhikkha bhaye våpasante jambudãpato bhikkhu puna gantvā


[SL Page 026] [\x  26/]     

Sãhaëadãpe ņhitehi bhikkhåhi saddhiü mahāvihāre piņakattayaü avirodhetvā samasamaü katvā ņhapesuü. ōhapetvā ca pana sãhaëadãpe yeva suņņhu dhāresuü. Tattheva aņņhakathāyo buddhaghosatthero māgadhabhāsāya parivattetvā viraci, pacchā ca yebhuyyena tattheva aņņhakathā ņãkā anumadhu lakkhaõa gaõņhi gandhantarāni akaüsu puna sāsanaü nabhe ravinduva suppakāsitaü ahosi. Tattha buddhavaüsaņņhakathaü buddhadattatthero akāsi. Iti vutto'dānacariyāpiņaka thera-theri-vimānavatthu petavatthu-netti aņņhakathāyo ācariya dhammapālatthero akāsi. So ca ācariyadhammapāla tthero sãhaëadãpassa samãpe damiëaraņņhe padaratitthamhi nivāsitattā sãhaëa dãpe yeva saügahetvā vattabbo. Paņisambhidā maggaņņha kathaü mahānāmo nāma thero akāsi. Mahā niddesaņņhakathaü upaseno nāmathero akāsi. Abhidhamma ņãkaü pana ānandatthero akāsi. Sā ca sabbāsaü ņãkānaü ādibhutattā målaņikāti pākaņā-visuddhi maggassa mahāņãkaü dãghanikāyaņņhakathāya ņãkaü majjhimanikāyaņņhakathāya ņãkaü-saüyuttanikāyaņņhakathāya ņãka¤cā'ti imāyo ācariya dhammapālatthero akāsi. Sārattha dãpaniü nāma vinaya ņãkaü aīguttara nikāya ņãka¤ca parakkamabāhura¤¤ā yācito sāriputtatthero akāsi. Vimati vinodaniü nāma vinaya ņãkaü damiëaraņņhavāsi kassapatthero akāsi. Anuņãkampana ācariya dhammapālatthero. Sā ca målaņākāya anuttanatthāni uttanāni katvā saüvaõõitattā anuņãkāti vuccati. Visuddhimaggassa cåëaņãkaü madhu dãpani¤ca a¤¤atarattherā akaüsu sāvamålaņikāya atthā'vasesānã ca anuttānatthānicauttānāni katvāmålaņãkāya saddhiü saüsanditvā katattā madhu rasattā ca madhu dãpanãti vuccati.

Mohavicchedaniü pana lakkhaõa gandhaü kassapatthero akāsi. Abhidhammāvatāraü pana råpāråpa vibhāgaü vinayavinicchaya¤ca buddhadattatthero. Vinaya saügahaü sāriputtatthero buddasikkhaü dhammasiri tthero-paramattha vinicchayaü nāmaråpaparicchedaü abhidhammattha saügaha¤ca anuruddhatthero. Saccasaükhepaüka dhammapāla tthero. Khemaü khematthero. Te ca saükhepato saüvaõõitattā sukhena ca lakkhaõiyattā lakkhaõa gavdhanti vuccati. Tesampana saüvaõõanāsu abhidhammattha saügahassa porāõaņãkaü navavimalabuddhi tthero akāsi. Saccasaükhepa nāmaråpapariccheda khema abhidhammāvatārānaü porāõa ņãkā 


[SL Page 027] [\x  27/]     

Vācissara mahāsāmi tthero. Paramattha vinicchayassa porāõa ņãkaü mahābodhi tthero.Abhidhammattha saügahā'bhidhammāvatārā bhinava ņãkāyo sumaīgala sāma tthero. Saccasaükhepābhinava ņãkaü mahā sāmi tthero paramattha vinicchayā'bhinavaņãkaü a¤¤ataratthero.Vinaya vinicchaya ņãkaü revatatthero. Buddasikkhāya purāõa ņãkaü mahāyasatthero. Tāya yeva abhinava ņãkaü saügharakkhitatthero'ti. Vajirabuddhiü nāma vinaya gaõņhipadatthaü vajirabuddhitthero cåëa gaõņhi majjhima gaõņhi mahā gaõņhi¤ca sãhaëa dãpavāsino therā teca padakkamena asaüvaõõetvā anuttāna tthānameva saüvaõõitattā gaõņhipadatthā ti vuccanti.

Abhidhānappadãpikaü pana mahāmoggallāna tthero. Attha vyākhyānaü cålabuddhitthero. Vuttodayaü sambandhacintaü subodhālaīkāra¤ca saīgha rakkhitatthero vyākaraõaü moggallānattero mahāvaüsaü cåëavasaü dãpavaüsaü thåpavaüsaü bodhivaüsaü dhātuvaüsa¤ca sãhaladãpavāsino therā dāņhādhātuvaüsaü pana dhammakittitthero akāsi. Eteva pāëimuttakavasena vuttattā gandhantarā'ti vuccanti iccevaü buddhaghosādãhi theravarehi yathābalaü yathāsatti pariyanti sāsanaü upatthambhiyamānaü bahåhi målehi bahåhi sākhāhi bahuhi va viņapehi vepullaüāpajja māna mahā nigrodha rukkho viya thiraü hutvācarakālaü tiņņhatãti veditabbaü-

Idaü sãhaëa dãpe potthakā'råëhato pacchā sāsanassa saügaha patiņņhāna dãpanādi kathā.

Ete pi ca mahā therā-yathā satti yathā balaü
Aņņhakathā'dayo katvā-maccu mukhaü upāgamuü.

Seyyathāpi ca lokasmiü-obhāsitvāna candãmā
âvahitvāna sattānaü-hitaü attha¤ca gacchati.

Evameva mahā therā-¤āõo'bhāsehi bhāsiya
âvahitvāna sattānaü-hitaü maccu mupāgamunti

Iti sāsana vaüse sãhaëa dãpika sāsanavaüsa kathā maggo
Nāma dutiyo paricchedo.
---------
Idāni yathā ņhapita mātikā vasena suvaõõa bhumi raņņhe sāsanavaüsa kathā maggassa vattuü okāso anuppatto tasmā suvaõõabhumiraņņhe sāsanavaüsa kathā maggaü ārahissāmi-tattha


[SL Page 028] [\x  28/]     

Suvaõõa bhåmiti tãsu rāma¤¤a raņņhesu ekassa nāmaü. Tãnihi rāma¤¤araņņhānihonti. Haüsāvatã muttima suvaõõabhumi vasena. Eka desena sabbampi rāma¤¤a raņņhaü gahetabbaü. Tattha pana uklāpa janapade taphussa bhallike ādiü katvā bhagavato abhi sambujjhitvā sattasattāhesu atikakantesu yeva āsāëhi māsassa juõha pakkhaka pa¤cama divasato paņņhāya rāma¤¤a raņņhe sāsanaü patiņņhāsi.

Idaü rāma¤¤a raņņhe paņhamaü sāsanassa patiņņhānaü.

Bhagavato abhisambuddha kālato pubbe yeva aparantaka raņņhe subhinna nagare tissa ra¤¤o kāle ekassa amaccassa tisso jayo vāti dve puttā ahesuü. Te gihã bhāve saüvegaü labhitvā mahā samuddassa samãpe gajjagirimhi nāma pabbate isi pabbajjaü pabbajitvā nisãdiüsu. Tadā nāginiyā vijjādharo santhavaü akāsi. Dveaõķāni vijāyitvā sā nāgini lajjāya tāni vijahitvāgacchi tadā jeņņho tissa kumāro tāni labhitvā kaõiņņhenasaddhiüvibhajitvā ekaü ekassa santike ņhapesi. Kāle atikkante tehi aõķehi dve manussā jāyiüsu. Tesu dasavassavayo sampattesukaõiņņhassaaõķato vijāta daharo kālaü katvā majjhimadese mithilā nagare gavampatãnāma kumāro hutvā uppajji. So satta vassika kāle budhassa bhagavato santike pabbajitvā acireneva arahā ahosi. Jeņņhassa pana aõķato vijāta daharassa vādasa vassika kāle sakko devānamãndo āgantvā rāma¤¤a raņņhe sudhammapuraü nāma nagaraü māpetvā sãharājāti nāmena tatra rajjaü kārāpesi. Silālekhaõe pana sirimāyokoti nāmenātivuttaü.

Gavampatã thero ca attano mātaraü daņņhukāmo mithilā nagarato āgantuü ārabhi. Tadādibba cakkhunā mātuyā kālaü katabhāvaü ¤atvā idāni me mātā kuhiü uppajjitã āvajjento bāhullena nesāda kevaņņānaü nivāsanaņņhāna bhute dese uppajjitã ¤atvāsace'haü gantvā naovadeyyaü mātā me apāya gamanãyaü apu¤¤aü vicinitvā catusu apāyesu uppajjeyyāti cintetvā bhagavantaü yācitvā rāma¤¤araņņhaü vehāsa maggena āga¤chi. Rāma¤¤a raņņhe sudhammapuraü patvā attano bhātunā sãharājena samāgantvā raņņha vāsãnaü dhammaü desetvā pa¤casu sãlesu patiņņhāpesi. Sãharājā "āha lokesu bhante tvamasi aggataro puggaloti? Namahā rāja ahaü aggataro, tãsu


[SL Page 029] [\x  29/]     

Panabhavesu sabbesaü sattānaü makuņasaükāso gotamo nāma mayhaü satthā atthi. Idāni majjhima desaü rājagahaü paņivasatã" ti "evaüpana bhante sati tumhākaü ācariyaü mayaü'daņņhuü arahāma vā no vā"ti pucchi. Gavampatã thero ca "āma mahā rāja arahatha bhagavantaü daņņhuü, ahaü yācitvā āgacchāmã"ti vatvā gantvā bhagavantaü yāci. Bhagavā caabhisambujjhãtvā aņņhame vasse saddhiü aneka sata bhikkhåhi rāma¤¤a raņņhe sudhammapuraü ākāsena agamāsi. Rājavaüse pa¤cahi bhikkhusatehi agamāsã'ti vuttaü silā laikhaõe pana vãsati sahassa mattehi bhikkhåhãti vuttaü. Ettha va yasmā bhagavā saparisoyeva āgacchi. Naekakoti ettakameva icchitabbaü.

Tasmā nānā vādataü paņicca cittassa ākulatā na uppādetabbā'ti. Athā' gantvā ratana maõķape nisãditvā parājikānaü raņņhavāsãnaü amatarasaü adāsi. Tãsu saraõesu pa¤casuca sãlesupatiņņhāpesi. Atha bhagavā dassanatthāya āgatānaü channaü tāpasānaü cha kesadhātuyo påjanatthāya adāsi. Tato pacchā satta tiüsavassāni påretvā parinibbāna kālepi bhagavato adhiņņhānānuråpena citakaņņhānato tettiüsa dante gahetvā gavampatãthero sudhammapuraü āgantvā sãhara¤¤e datvā tettiüsa cetiyāni patiņņhāpesi. Evaü bhagavato parinibbānato aņņhameyeva vasse gavampatithero rāma¤¤a raņņhe sudhammapure sāsanaü patiņņhāpesi.

Idaü rāma¤¤a raņņhe dutiyaü sāsanassa patiņņhānaü

Bhagavato parinibbuta pa¤catiüsādhikānaü cinnaü vassa satānaü upari suvaõõabhumiünāma rāma¤¤araņņhaü āgantvā soõatthero uttaratthero cāti dve therā pa¤ca vagga kammārahehi bhikkhåhi saddhiü sāsanaü patiņņhāpesuü. Teca therā mahā moggali puttatissa ttherassa saddhivihārikāti aņņhakathāyaü āgatā taphussa bhallike gavampatitthera¤ca paņicca sāsanaü tāvapatiņņhahi.

Ta¤ca na sabbena sabbaü ogāhetvā, ye ye pana saddhā sampannā te te attano attano icchā vaseneva sāsane pasidiüsu. Pacchā pana soõuttara therā mahussāhena ācariya āõattiyā ussukkaü āpannā sāsanaü patiņņhāpesuü. Tena aņņhakathāyaü" etaü raņņhaü gantvā etthasāsanaü patiņņhā


[SL Page 030] [\x  30/]     

Pehã"ti kāritappaccaya vasena āõatti vibhatti vasena ca vuttaü. Tadā pana suvaõõabhumi raņņhe sudhamma pure sirimāso ko nāma rājā rajjaü kāresi. Ta¤ca sudhammapuraü nāma kelāsa pabbatassa dakkhiõāya anudisāya pubbaddha bhāgena pabbata muddhati aparaddha bhāgena bhumithaletiņņhati. Tasmā yeca guëapācakānaü manussānaü geha sadisāni gehāni yebhuyyena saüvijjanti. Teneva goëa mittika nāmenā'pi voharãyati. Tassa pana nagarassa mahāsamudda samãpe ņhitattā dakayakkhinã sabbadā āgantvā rājagehe jāte jāte kumāre khādi. Soõuttarattherānaü sampatta divase yeva rājagehe ekaü puttaü vijāyi. Dakayakkhinã ca khādissā'mãti saha pa¤ca yakkhinã satehi āgatā. Taü disvā manussā gāyitvā mahā viravaüraviüsu. Tadā therābhayānakaü sãha sãsa vasena eka sãsaü sarãra dvaya sambandha saõņhānaümanusãharåpaü māpetvā dassetvā taü yakkhiniü saparisaü palāpesuü. Therā ca puna yakkhiniyā anāgamanatthāya parittaü akaüsu. Tasmiü ca samāgame āgatānaü manussānaü brahmajāla suttaü adesayuü. Saņņhįsahassa mattā so tāpannādi parāyanā ahesuü. Kuladārakānaü aķķuķķhāni sahassāni pabbajiüsu. Kuladhãtānaü pana diyaķķha sahassaü, rāja kumārānaü pa¤casatādhika sahassamattaü pabbajiüsu. Avasesā manussā saraõe patiņņhahiüsu. Evaü te tattha sāsanaü patiņņha pesunti vuttaü ca aņņhakathāyaü.

Suvaõõa bhumiü gantvāna soõuttarā mahiddhikā
Pisāce niddhamitvāna brahmajālaü adesayu'nti.

Tato paņņhāya rājakumārānaü soõuttara nāmehi yeva nāmaü akaüsu. Avasesa dārakānampi rakkhasa bhayato dvimoca natthaü tāla patta bhujapattesu therehi māpitaü manusãharåpaü dassetvā matthake ņhapesuü. Manussā ca silāmayaü manusãha råpaü katvā sudhamma purassa āsanne padese ņhapesuü. Taü yāvajjatanā atthã'ti iccevaü bhagavato parinibbānato pa¤catiüsādhike dvivassasate sampatte soõuttara therā āgantvā sāsanaü patiņņhāpetvā anuggahaü akaüsuti.

Idaü rāma¤¤a raņņhe tatiyaü sāsanassa patiņņhānaü.

Tato pacchā chasatādhike sahasse sampatte pubbe vuttehi tãhi kāraõehi sāsanassa uppatti ņhānabhutaü rāma¤¤araņņhaü dāmarika cora bhayena pajjara rogabhayena


[SL Page 031] [\x  31/]     

Sāsanapaccatthika bhayena cā'ti tãhibhayehi ākulitaü ahosi. Tadā ca tattha sāsanaü dubbalaü ahosi. Yathā udake mande tatra jāta muppalaü dubbalanti.

Tattha bhikkhåpi sāsanaü yathā kāmaü kapåretuü nasakkhiüsu såriyakumārassa nāma manohāri ra¤¤o pana kāle sāsanaü ativiya dubbalaü ahosi. Jinacakke ekacha satādhike vassa sahasse sampatte kaliyuge ca ekåna vãsatādhike catuvassa sate sampatte arimaddana nagare anuruddho nāma rājā tato saha piņakena bhikkhu saīghaü ānesi. Tato pacchā jinavakke navādhike sattasate sahasse ca sampatte laīkādãpe sirisaīghabodhi parakkama bāhu mahārājā sāsanaü sodhesi. Tato channaü vassānaü upari kaliyuge dvattiüsādhike pa¤casate sampatte uttarājivo nāma thero sāsane pākaņo ahosi. So pana rāma¤¤a raņņha vāsino ariyavaüsa therassa saddhivihāriko ariyavaüsa thero pana kappuüga nagara vāsino mahākāëatherassa saddhivihāriko. Mahākāla tthero pana sudhamma pura vāsino prāõadassã ttherassasaddhivihāriko ayaü pana uttarājãva chapadatherānaü vaüsadãpanatthaü vuttā so pana prāõadassã thero lokiyā'bhi¤¤āyo labhitvā abhiõhaü pātovamagadha raņņhe uruvela nigame mahābodhiü gantvā mahā bodhisaīgaõaü sammajjitvā puna āgantvā sudhammapure piõķāya cari. Idaütherassa nibaddha vattaü. Imaüca atthaü sudhammapurato magadharaņņhaü gantvā uruvela nigame vāõija kammaü karontā tadā kāraü passitvāpaccāgamana kāle sudhammapura vāsãnaü kathesuü. Tasmā vi¤¤āyati.

Tasmiüca kāle uttarājãvatthero paripuõõavãsativassena jappadena nāma sāmaõerena saddhiü sãhaëadãpaü gacchi. Sãhaëadãpa vāsino ca "bhikkhu mayaü mahā mahindattherassa vaüsikā bhavāma tumhe pi soõuttara therānaü vaüsikā bhavatha, tasmā mayaü eka vaüsikā bhavāma samānavādikā"ti vatvā chappada sāmaõerassa upasampadakammaü akaüsu. Tato pacchā cetiya vandanādãni kammāni niņņhāpetvā uttarājãvathero saddhiü bhikkhusaīghena arimaddana nagaraü paccāgamāsi.

Chappadassa pana etadahosi. Savāhaü ācariyena saha jambudãpaü gaccheyyaü bahuhime¤āti paëibodhehi pariyattuggahaõe antarāyo bhaveyya. Tenahi sãhaëadãpeyeva vasitvā pariyattiü


[SL Page 032] [\x  32/]     

Uggahetvā paccagāmissāmiti. Tato ācariyassa okāsaü yācitvā sãhaëadãpeyeva paņivasi. Sãhaëadãpe vasitvā yāva laddha thera sammutiko pariyattiü pariyāpuõitvā puna jambudãpaü paccāgantukāmo ahosi. Atha tassa etadahosi. Ahaü ekakova gacchanto sace mama ācariyo natthi. Sace'pi jambudãpavāsinā bhikkhusaīghena saddhiü vinayakammaü kātuü naiccheyyaü evaü sati visuükammaü kātuü nasakkuõeyyaü, tasmā piņakadharehi catuhi therehi saddhiü gaccheyyaü iccetaü kusalanti.

Evaü pana cintetvā tāmalittigāmavāsinā sãvalitherena kambojara¤¤o putta bhutena tāmalindatherena ki¤cipura vāsinā ānandattherena rāhulattherena vā ti. Imehi catuhi therehi saddhiü nāvāyapaccāgacchi. Te ca therā piņakadhārā ahesuü dakkhā thāmasampannāca. Tesu visesato rāhulatthero thāmasampanno kusãma nagaraü sampatta kāle upakaņņha vassåpa gamanakālo hutvā arimaddana nagare ācariyassa santikaü asampāpuõitvā kusimanagare yeva vassaü upagami. Tesaü vassåpagamana vihāravatthu ārāma pākāro ca kusima nagarassa dakkhiõadisābhāge yāvajjatanā atthi vassaü vutthakāle pana mahāpavāraõāya pavāretvā te pa¤catherā arimaddana nagaraü agamaüsu uttarājãva tthero ca arimaddana nagaravāsãhi bhikkhåhi vãsuü hutvā saīghakammāni akāsi. Ki¤cā'pi vettha uttarājãvattherā dayo sãhaëadãpato paccāgantvā arimaddana nagare vasitvā sāsanaü anuggahesuü.

Rāma¤¤araņņhe pana jātattā pubbe va tattha nivasitattā idha dassitā'ti daņņhabbā. Tasmiücakāledalanagare padãpajeyya gāme jāto sāriputto nāma mahallaka sāmaõero eko arimaddanagaraü gantvā ānandattherassa santike upasampajjitvaü pariyattiü pariyāpuõi. So bahussuto ahosi dakkho thāsampannoca. Tamatthaü sutvā narapati sãtu rājā cintesi sace so aīga paccaīgasampanno bhaveyya. âcariyaü katvā ņhapessāmi anuggahessāmãti. Rājā evaü cintetvā rājapurise pesetvā vãmaüsāpesi. Rāja purisāca tassa chinnapādaīakguņņhagga taü passitvā taü atthaü ra¤¤o ārocesuü. Rājātaü sutvā evaü vikalaīgapaccaīgo kabhaveyya, padhānācariyaņņhāne ņhapetuü na yuttoti katvāpadhānācariyabhāvaü naakāsi. Påjāsakkāramatte neva anuggahaü akāsi. Ekasmiü ca kāle dhammavilāso'ti


[SL Page 033] [\x  33/]     

La¤chaüdatvā rāma¤¤araņņhe sāsanaü sodhetvā parisuddhaü karohã'ti rāma¤¤a raņņhaü pesesi. So ca rāma¤¤a raņņhaü gantvā dalanagare bahunnaü bhikkhånaü dhamma vinayaü vācetvā sāsanaü paggahesi. Tattha ca rāma¤¤a manussā tassa dhammavilāsa ttherassa sissānusissā sãhaëabhikkhugaõāti. Voharanti iccevaü sãhaëadãpikassa ānandattherassa sissaü dhammavilāsaü paņicca rāma¤¤a raņņhe sãhaëadãpato sāsanassa āgatamaggo'ti.

Idaü rāma¤¤a raņņhe catutthaü sāsanassa patiņņhānaü.

Tasmi¤ca kāle muttima nagare ra¤¤o aggamahesiyā ācariyā buddhavaüsatthera mahānāgattherā sãhaëadãpaü gantvā mahāvihāravāsi gaõavaüsabhutānaü bhikkhånaü santike punasikkhaü gaõhitvā muttimanagaraü paccāgantvā muttimanagaravāsãhi bhikkhåhi visuü hutvā saīghakammāni katvā sāsanaü paggahesuü. Te ca there paņicca rāma¤¤araņņhe puna sãhaëadãpato sāsanaü āgatanti.

Idaü rāma¤¤a raņņhe pa¤camaü sāsanassa patiņņhānaü

Tato pacchāca muttimanagare setibhindassa ra¤¤o mātuyā ācariyo medhaīkaro nāma thero sãhaëadãpaü gantvā sãhaëadãpe ara¤¤avāsãnaü mahātherānaü santike puna sikkhaü gahetvā pariyattiü pariyāpuõitvā suvaõõa rajatamaye tipusãsacchanne setibhindassa ra¤¤o mātuyā kārāpite vihāre nisãditvā sāsanaü anuggahesi. Lokadãpaka sāra¤ca nāma gandhaü akāsi. Athāparampi muttima nagare yeva suvaõõa sogano nāma thero sãhaëadãpaü gantvāmahāvihāravāsã gaõavaüsa bhutānaü therānaü santike puna sikkhaü gahetvā muttima nagarameva paccāgacchi. So pana thero ara¤¤eyeva vasi. Dhutaīgadharoca ahosi. Appiccho, santuņņho, lajji, kukkuccako, sikkhākāmo dakkho thāmasampanno ca sãhaëadãpe kaëambumhi nāma jātassare udakukkhepa sãmāyaü atireka pa¤cavaggena vanaratanaü nāma saīakgharājaü upajjhāyaü katvā rāhulabhaddaü nāma vijayabāhura¤¤o ācariyabhutaü theraü kammavācācariyaü katvā upasampajji. So ca thero puna āgantvā muttimanagare yeva vasitvā gaõaü vaķķhetvā sāsanaü anuggahesi. Ete ca dve there paņicca rāma¤¤a raņņhe sãhaëadãpato sāsanaü āgataü.

Idaü rāma¤¤a raņņhe chaņņhaü sāsanassa patiņņhānaü.


[SL Page 034] [\x  34/]     

Tato pacchā sāsanavasena dvivassādhike dvisahasse kaliyugato ekāsitike sampatte haüsavatã nagare siriparamamahā dhamma rājāti laddha nāmo dhammacetiyarājā kusima maõķale haüsavati maõķale muttima maõķaleca raņņhavāsino sapajaü viya dhammena samena rakkhitvā rajjaü kāresi. So ca rājā tãsu piņakesu catusuca vedesu vyākaraõachandolaīkārādãsu ca cheko. Sikkhita nānā sippo. Nānā bhāsāsu ca pasuto saddhā sãlādi guõopeto kumuda kundasarada candikā samāna sitagajapatibhuto ca sāsane atã'capasanno ahosi.

Ekasmiü kāle so cintesi. Bhagavato sāsanaü nāma pabbajjā upasampada bhāvena sambandhaü. Upasampada bhāvo ca sãmā parisavatthu ¤atti kammāvācā sampattãhi sambandho'ti. Evaü ca pana cintetvā sãmāvinicchayaü tassa vaõõanaü, vinayasaīgahaü tassa vaõõanaü sãmālaīkāraüsãmāsaīgaha¤ca, saddato attha to ca punappunaü upaparikkhitvā a¤¤a ma¤¤aü saüsanditvā pubbāparaü tulayitvā bhagavato adhippāyo ãdiso gandhakārānaü adhippāyoãdiso'ti passitvā amhākaü rāma¤¤araņņhe baddhanadãsamudda jātassarādayo sãmāyo bahakā pi samānā ayaü parisuddhāti vavatthapetuü dukkarā evaü sati sãmā parisā parisuddhā bhavituü dukkarā'ti paņibhāti.

Tato pacchā rāma¤¤araņņhe tipiņakadhara byatta paņibala ttherehi mantesi. Tecara¤¤o paņibhānānuråpameva sãmā parisāparisuddhā bhavituü dukkarāti vinicchiniüsu. Atha rājā evampi cintesi: "aho vata sammā sambuddhassa sāsanaü pa¤ca vassa sahassāni patiņņhahissatã'ti gandhesu vuttopi samāno abhisambuddhato catusaņņhādhika dvisahassa matteneva kālena sāsane malaü hutvā upasampada kammesu kaükhāņhānaü tāva uppajji. Kathaü pana pa¤cavassasahassāni sāsanassa patiņņhānaü bhavissatã'ti evaü dhammasaüvegaü uppādetvā punarapievaü cintesi. Evaü ettakaü sāsane malaü dissamāno pi samāno upasampada kamme kaükhāņhānaü dissamāno pi samāno parisuddhatthāya anārabhitvā mādiso appossukkomajjhattonisãdituü ayutto evaü hi sati bhagavati saddho pasannomhãti vattabbataü anāpajjeyyaü. Tasmā sāsanaü nimmalaü kātuü ārabhissāmã'ti.

Kuto nukho'dāni sāsanaü āharitvā cirāyapatiņaņņhāpeyyanti āvajjento evaü cintesi bhagavato kira pari nibbānato


[SL Page 035] [\x  35/]     

Chattiüsādhike dvisate sampatte mahāmoggaliputta tissa tthero mahāmahindattheraü pesetvāsãhaëadãpe sāsanaü patiņņhāpesi. Tadā devānaüja piyatissa rājā mahāvihāraü kārāpetvā adāsi. Sāsanavara¤ca ekāsãtādhikāni dvivassasatāni vimalaü hutvā patiņņhahi.Bhikkhu saīgho'pi mahā vihāravāsã gaõavasena ekako'va aņņhāsi. Tato pacchā abhayagirivāsã jetavanavāsãvasena dvedhā hutvā bhijji. Jãnavakke satta satādhãke sahasse sampatte kasirisaīghabodhi parakkamabāhu mahārājā udumbaragirivāsi mahākassapatthera pamukhaü mahāvihāravāsi gaõaü anuggahetvā yathāvutte dve gaõe visodhesi. Sāsanaü nimmalaü akāsi. Tato pacchā vijayabāhu parakkamabāhu rājunaüdvinnaü kāle'pi sāsanaü nimmalaü hutvā yeva patiņņhāsi.

Teneva vyatta paņibala bhikkhå āyāvitvā sihaëadãpaü gantvā punasakkhaü gaõhāpessāmi tesaü pana paramparāvasena pavattānaü bhikkhånaü vasena amhākaü rāma¤¤araņņhe sāsanaü nimmalaü hutvā patiņņhahassatãti evaü pana cintetvā moggallānattheraü somatthera¤ca sãhaëadãpaü gamanatthāya yāci.

Therā ca"sāsana paņiyattakammamida"nti manasikaritvā paņi¤¤aü akaüsu. Rājāca dāņhādhātu påjanatthāya bhikkhu saīghassa påjanappāyaceva bhuvanekabāhura¤¤o paõõākāratthāya ca deyyadhammapaõõākāra vatthåti paņiyādetvā citradutaü rāmadåtanti ime dve amaccedvãsu nāvāsu nāyakaņņhāne ņhapetvā kaliyuge satta tiüsādhike aņņhavassasate sampatte māghamāsassa puõõamito ekādasamiyaü såravāre citradutaü saddhiü moggallānatthera pamukhehi bhikkhåhi ekāyanāvāya gamāpesi. Sāphagguõamāsassa aņņhamiyaü sãhaëadãpe kaëambutitthaü pāyāsi. Rāmadåtaü pana tasmiü yeva vasse māghamāsassa puõõamitodvādasamiyaü vandavāresaddhiü somatthera pamukhehi bhikkhåhi ekāya nāvāya gamāpesi. Ujukaü pana vātaü alabhitvā citramāsassa juõhapakkhanavamiyaü sãhaëadãpe valli gāmaü pāyāsi. Tato pacchā tepã dve amaccā dvãsu nāvāsu āha tāni dātabbapaõõākāravatthåni sandesa paõõāni ca bhuvaneka bāhura¤¤o bhikkhusaīghassa ca adāsi. Ra¤¤ā pesita bhikkhuna¤ca sandesapaõõe kathita niyāmeneva kalyāõiyaü nāma nadiyaü udakukkhepasãmāyaü sāmaõerabhåmiyaü patiņņhāpetvā puna upasampadakammaü akaüsu.


[SL Page 036] [\x  36/]     

Upasampādetvā ca bhuvanekabāhu rājā nānappakāre bhikkhånaü sāruppe parikkhāre datvā idaü pana āmisadānaü yāva jãvitapariyosānāyeva paribhu¤jitabbaü bhavissati, nāmala¤chaü pana na jirissatã'ti katvā rāma dåtassa nāvāya padhānabhutassa somattherassa sirisaīghabodhisāmã'ti nāmaü adāsi. Avasesānaü pana dasannaü therānaü kittissirimeghasāmã parakkamabāhusāmi buddhaghosasāmi sãhaëadãpavisuddhasāmã guõaratatadharasāmã jinālaīkārasāmã ratanamālisāmã saddhammatejasāmã dhammārāmasāmã bhuvanekabāhusāmãti nāmāni adāsi. Citradåtassa nāvāya padhāna bhutassa moggallānattherassa dhammakittilokagarusāmãti nāmaü adāsi. Avasesānaüpana sirivanaratanasāmã maīgalatthera sāmã kalyāõatissasāmã candagirisāmi mahādevasāmã udumbaragiri sāmã cåëābhayatissasāmã'ti nāmāti adāsi. Bāvãsatiyā pana pacchāsamaõānaü nāmaü na adāsi. Abhinava sikkhaü pana sabbesaü yeva adāsi. Tato pacchā cetiya påjanādãni katvā taü taü kiccaü nipphādetvā puna āgamiüsu.

Bhuvanekabāhurājā citradåtaü evamāha. "Rāmādhipatino ra¤¤o paõõākāraü paņidātuü icchāmi, paņidåta¤ca pesetuü, tāva tvaü āgamehi"ti. Evaü pana datvā paccāgamanakālecaõķa vātena mahāsamuddamajjhe nāvā avagacchi.

Tena sãhalara¤¤o pesitanāvāya sabbe sannipatitvā āråhitvā āgacchantā tãti divasāni atikkamitvā puna caõķa vātena agambhiraņņhāne silāya ghaņņetvā laggitvā gantuü asakkuõitvā ekaü ulumpaü bandhitvā jaüīghana eva agamaüsu. Sãhaëara¤¤o ca dåtopaõõākāraü datvā paccāgamāsi kabhikkhusuca cha bhikkhu kaantarāmagge yevamaccu ādāya gacchi. Aho! Aniccā vata saükhārāti. Honti cettha:

Imesaü pana āraddhaü na kiccaü yāva niņņhitaü
Na tāva ādiyã maccu natthi tassaapekkhanā.
Nikkāruõo tatathāheso balakkārena ādiya
Rodamānaüva ¤ātãnaü anicchantaü'va gacchatã'ti.

Rāmādhipatirājā ca tesaü bhikkhånaü pattakāle haüsāvatã nagarassa pacchimasmiü disābhāge narasårenanāma amaccena paribhutte gāmakkhette pāëiaņņhakathāņãkādayo punappunaü passitvā


[SL Page 037] [\x  37/]     

Upaparikkhitvā sãmāsamåhana sãmāsammutikammāni kārāpesi. Sãhaëadãpe bhagavatā nahāyita pubbāya kalyāõiyaü nāma nadiyā udakukkhepasãmaükatvā tattha mahāvihāravāsãnaü bhikkhånaü santikeka paņiladdha upampadahāvehi bhikkhåhi katattā kalyāõisãmāti sama¤¤aü akāsi.

Iccevaü rāmādhipati rājā pattalaīekkabhikkhå nissāya sāsanaü suņņhu patiņņhitaü akāsi. Kaliyugassa aņņhatiüsādhika aņņha vassasatakālato yāva ekacattāëãsādhika aņņhavassasataü tāva tesaübhikkhånaüvaüseasãtimattā gaõapāmokkhattherāahesuü.

Tesaü sissajātāni pana chabbãsādhikāni dvisatāni nacatusahassāni dasasahassānicā'hesuü. Evaü bhagavato sāsanaü rāma¤¤a raņeņha vuķķhiü viråëhiü vepullaü āpajjãti.

Idaü rāma¤¤a raņņhe pa¤camaü sāsanassa patiņņhānaü.

Yadāpana arimaddana nagare anuruddhonāmarājā sudhammapuraü sarājakaü abhibhavitvā viddhaüsi, tadā rāma¤¤araņņhaü rājasu¤¤aü hutvā aņņhāsi. Rāma¤¤araņņhe muttimanagare soõuttaravaüso eko gaõo, sãvalivaüso eko, tāmalindavaüso eko, ānandavaüso eko, buddhavaüso eko, mahānāgavaüso eko'ti chagaõā visuü visuü hutvā aņņhaüsu, nānāsaüvāsakā nānānikāyā.

Dhammacetiyara¤¤ā pana kārāpitasāsanamhi abhijja mānaü hutvā samānasaüvāso ekanikāyo yeva aņņhāsi. Haüsavatã-muttima-suvaõõabhumivasena tãnipi rāma¤¤araņņhāti sunāparanta saükhātena marammaraņņhena ekābaddhāni hutvā tiņņhanti. Pubbeca marammaraņņhinda rājånaü āõā pavattanaņņhānāti yeva.

Tasmā marammaraņņhato ekacce bhikkhå rāma¤¤araņņhaü gantvā kalyāõisãmāyaü puna sikkhaü gaõhiüsu. Evaü dhammacetiyara¤¤ā kārāpitasāsanaü sakalaü marammaraņņhampi vyāpetvā ogāhetvā tiņņhati.

Rāma¤¤araņņhe sonuttara ttherānaü sāsanassa patiņņhāpita kālato paņņhāya yāva sudhammapure manoharirājā tāvaarahantānaü saüvijjamānatā veditabbā. Tato pacchā pana uttarājãva-ariyavaüsa mahākāëaka prāõadassittherānaü kāle lokiyajjhānābhi¤¤ālābhino yeva saüvijjiüsu. Adhunā pana tãsupi rāma¤¤araņņhesu dhammacetiyara¤¤ā kārāpita sāsanaü yeva tiņņhati. Etthaca hetuphalasambandhavasena ādinnavasenaca sāsanavaüsaü


[SL Page 038] [\x  38/]     

Pa¤¤āya tulayitvā āditova dassitehi tãhi nayehi yathā paveõã ghaņãyati tathā gaõheyyāti.

Aya¤ca sāsanavaüso lajjipesala sikkhākāmānaü yeva vasena vutto nālajjinaü vasenāti daņņhabbo.

Tāyaca thera paramparāya muttimanagaravāsã medhaīkaratthero lokadãpakasāraü nāma ganthaü akāsi. Haüsāvatãnagaravāsã pana ānandatthero madhurasāratthadãpanãü nāma abhidhammaņãkāya saüvaõõanaü. Haüsavatinagaravāsã yeva dhammabuddhatthero kavisāraü nāma chandovaõõaü haüsāvatã nagaravāsã yeva saddhammālaīkāra tthero paņņhānasāratthadãpaniü nāma pakaraõaü. Tattheva a¤¤ataro thero apheggusāraü nāma ganthaü akāsi. Evaü anekappakārānaü ganthakārānaü mahātherānaü vasanaņņhānaü hutvā sāsanaü ogahetvā viråëhaņņhānaü ahosãti.

Iti sāsanavaüse suvaõõabhumisāsanavaüsa kathāmaggo
Nāma tatiyo paricchedo.
---------
Idāni pana yonakaraņņhe sāsanassuppattiü kathessāmi. Bhagavā hi veneyya hitavaho yonakaraņņhe nāma sāsanaü cirakālaü patiņņhahissatãti pekkhitvāsaddhiü bhikkhusaīghena desa cārikamāhiõķanto labhu¤jaü nāma nagaraü agamāsi. Tadā eko nesādo hariphalaüja adāsi. Taü paribhu¤jitvā haribãjekhipite paņhaviyaü apatitvā ākāse yeva patiņņhāsi. Taü dismā bhagavā sitaü pātvakāsi. Tamatthaü disvā ānandatthero pucchi anāgate kho ānanda imasmiü ņhāne mama dhātucetiyaü patiņņhahissati sāsanaü vãråëha māpajjissatãti vyākāsi.

Bhagavatāpana hariphalassabhu¤jitaņņhānattā haribhu¤jotitassa raņņhassa nāmaü ahosi. Pacchādvinnaü tāpasānaü ņhapitaü jalasuttikaü paņicca yonakānaü bhāsāya labhu¤joti nāmaü ahosi. Tadā tattha mepinnāya nāmaekissā mātikāya samãpe nisinno ekolavakulika jeņņhakoattanoputtaü sattavassikaü bhagavato niyyādetvā pabbājesi. Kammaņņhānānuyogavasena acãreneva arahattaü pāpuõi. Sattavassikassaca sāmaõerassa arahattaü sacchikataņņhānataü paņicca yonaka bhāsāya etaü ņhānaü seme itivuttaü. Cirakālavasena jemme iti vuccati. Tato paņņhāyayeva yonakaraņņhe sāsanaü patiņņhāsãti.-

Idaü yonakaraņņhe paņhamaü sāsanassa patiņņhānaü.

Sāsane pana pa¤catiüsādhike dvãvassasate sampatte mahārakkhitatthero yonakaraņņhaü gantvā kamboja khemāvara hari


[SL Page 039] [\x  39/]     

Bhu¤ja āyuddhyādãsu anekesu raņņhesu sāsanaü patiņņhāpesi. Tānihi sabbāni raņņhāni saīgahetvā dassentehāaņņhakathā cariyehi yonakalokanti okāsalokavācakena sāma¤¤a saddena vuttaü. Pakatihe'sā gandhakārānaü yena kenaci ākārena atthantarassa vi¤¤āpanāti. Mahārakkhitatthero ca saddhiü pa¤cahi bhikkhåhi pāņaliputtato anilapathamuggantvā yonaka lokaü āgantvā kāëakārāma suttena yonake pasādesi. Sattati sahassādhikakapāõasatasahassassa maggaphalālaīkāraü adāsi. Santike vassa dasasahassāni pabbajiüsu evaü so tattha sāsanaü patiņņhāpesi. Tathāva vuttaü aņņhakathāyaü:

"Yonakaraņņhaü tadā gantvā so mahārakkhito isi
Kāëakārāma suttena te pasādesi yonake"ti.

Tato paņņhāya tesaü sissapakaramparā bahuhonti gaõana pathaü vãtivattā.

Idaü yonakaraņņhe mahārakkhitattherādayo paņicca dutiyaü sāsanassa patiņņhānaü.

Yonakaraņņhe lakunnanagare jinacakke pa¤cavassasate maõimayaü buddhapaņimaü māpetvā vissakammadevaputto nāgasenattherassa adāsi. Nāgasenattheroca tappaņimāyaü dhātuyoāgantvāpatiņņhahantåtiadhiņņhāsi. Adhiņņhānavasenevasatta dhātuyo āgantvā tatthapatiņņhahitvā pāņihāriyaü dassesunti rājavaüse vuttaü. Ta¤ca vacanaü "mama parinibbānato pa¤cavassasate atikkante ete uppajjissantã"ti milinda pa¤he vuttavacanena kālaparimāõavasenaca sameti. Yonakaraņņhe milinda ra¤¤okāle jina cakke pa¤cavassasate yeva nāgasena ttheraü paņicca jinavakkaü viråëhaü hutvā patiņņhāsi.

Idaü yonakaraņņhe nāgasenattheraü paņiccatatiyaü sāsanassa patiņņhānaü.

Kaliyuge dvāsaņņhādhike sattasate sampatte cãnaraņņhindo rājā abhibhavitvā sakalampi yonakaraņņhaü saībuhitaü hoti tadā mahādhammagambhãratthero mahāmedhaīakkarattherovāti dve therā yonakaraņņhato saddhiü bahåhi bhikkhåhi sãhaëadãpaü agamaüsu tadā sãhaëadãpe dubbhikkhabhayena abhibhutā hutvā tato siyāmaraņņhe sokkata nagaraü puna agamaüsu. Tato pacchā lakunnanagaraü gantvā sāsanaü paggaõhantānaü lajjipesalānaü bhikkhånaü


[SL Page 040] [\x  40/]     

Santike puna sikkhaü gaõhiüsu. Te ca therā siyāmaraņņhe yonakaraņņhe ca sabbattha sāsanaü patiņņhāpesuü. 

Idaü yonakaraņņhe pattalaīkedvethere paņicca pa¤camaü sāsanassa patiņņhānaü.

Kaliyuge pa¤cavãsādhike aņņhavassasate sampatte. Siri saddhammalokapati cakkavattirājā labhu¤ja cetiyaü puna mahantaü katvā tassa cetiyassa samãpe cattāro vihāre kārāpetvā mahāmedhaīkarattherassa sāriputtattherassa ca adāsi. Tadāpi te dve therā sāsanaü parisuddhaü katvā patiņņhāpesunti.

Idaü yonakaraņņhe mahāmedhaīkara-sāriputtatthere paņicca chaņņhaü sāsanassa patiņņhānaü.

Kaliyuge tevattāëãsādhike navutivasse sampatte haüsavatãnagare atekasetibhindo nāma rājā yonaka raņņhaü abhibhavitvā attano hatthagataü katvā balibhu¤janatthāya jeņņhaputtassa anuruddhassa nāma rājakumārassa datvā bahåhi amaccehi saddhiü tattha pesetvā anuraüjabhāvena rajjaü kārāpesi. Sāsana¤ca visodhetuü saddhammacakkasāmittheraü tena saddhiü pahiõi. Anekaseti bhindo kira rājā yonakaraņņha vijayakāle paņhamaü sāsanassa patiņņhānaņņhānabhutamidanti katvā taü raņņha vāsino karamarānitabhāvena na aggahesãti. Yathāvuttatthera vaüsesu ca ekolakuntanagare ara¤¤avāsitthero tattha nagare ajjaasukasmiü ņhāne ekomatoti gihãnaü kathesi. Yathā kathitaü ca bhutaü hutvā ayaü abhi¤¤ālābhãti pākaņo ahosi.

Tasmiü yeva ca nagare mahāmaīakgalonāma thero aneka yeti bhindassa ra¤¤oyujjhituü āgatakāle anekasetibhindo rājā maü pakkosissati, samānajātikaü dåtaü pesessatãti paņhama meva vadi. Yathā vuttaniyāmeneva pakkositattā ayaü abhi¤¤ālābhãti kittighoso ahosi.

Tattha nagare ¤āõavilāsatthero saükhyāpakāsakaü nāmapakaraõaü akāsi. Taü ņãkaü pana pattalaīkattherassa vihāre vasanto sirimaīgalo nāma thero akāsi. Visuddhimaggadãpaniü pana sa¤¤atta ara¤¤avāsã uttarārāmo nāma kaeko thero, maīgaladãpaniü sirimaīgalatthero, uppātasantiü a¤¤ataro thero taükira uppātasantiü sajjhāyitvā cãnara¤¤o senaü ajinãti. Iccevaü yonakaraņņhe abhi¤¤ālābhãnaü gandhakārāna¤ca therānaü ānubhāvena jinasāsanaü parisuddhaü hutvā patiņņhāsi.

Evaü hetuphalasambandhavasena ādi anta sambandhavasenaca yathāvuttehi tãhi nayehi theraparamparā ghaņetvā gahetabbā.

Itisāsanavaüse yonakaraņņha sāsanavaüsa kathāmaggo
Nāma catutthoparicchedo.
---------



[SL Page 041] [\x  41/]     

Idāni vanavāsãraņņhe sirikhettanagare sāsanavaüsaü cakkhāmi. Jinacakke hi ekādhike vassasate sampatte jaņilo, sakko, nāgo, garuëo, kumbhaõķo, candã, paramisvarocāti ime satta sirikhettaü nāma nagaraü māpesuü. Tattha kadvattapoīko nāma rājā rajjaükāresi. Tassa kira tãõi akkhãni santãti. Tadā bhagavato sāvakā arahantā tisahassamattātatthavasiüsu. So rājātesaü arahantānaü devasikaü catåhi paccayehi upatthamhi. Chasarãradhātuyo ca ekekaü ekekasmiü nidahitvā cha cetiyāni kārāpesi. Dakkhiõabāhuü kapakana nidahitvā ekaüpi cetiyaü kārāpesi. Uõhãsadhātuü kapana kamyan nagarato ānetvā ekampi cetiyaü kārāpesi. Taü pana tāva na niņņhitaü'ti pacchā anuruddha rājā gahetvā kaarimaddana nagaraü ānetvā sikhovuü nāma cetiye nidhānaü akāsi. Tasmā rakkhita ttherassa āgamanato pubbepi sāsanaü patiņņhāsãti daņņhabbaü. Tato pacchā sāsanaü dubbalaü hutvā aņņhāsi.

Idaü vanavāsãraņņhe paņhamaü sāsanassa patiņņhānaü. ---------
Mahāmoggaliputta tissattherena pana pesito rakkhitatthero vanavāsã raņņhaü gantvā ākāse ņhatvā anamatagga pariyāya kathāya vanavāsike pasādesã. Kathāpariyosāne panassa saņņhisahassānaü dhammābhãsamayo ahosi. Sattatisahassamattā pabbajiüsu. Pa¤cavihārasatāni patiņņhāpesuü. Evaü so tattha sāsanaü patiņņhāpesi. Teneva aņņhakathāyaü:-

"Gantvāna rakkhita tthero vanavāsiü mahiddhiko
Antalikkhe ņhito tattha desesi anamataggiya"ntã.

Vuttaü.

Evaü vanavāsãraņņhe pubbe yeva sāsanaü ogahetvā patiņņhahi. Na pana tāva sakalaü vyāpetvā patiņņhahi.

Idaü tāva vanavāsãraņņhe sirikhettanagare dutiyaü
Sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Jinacakke pana tettiüsādhike catuvassasate kukkuņa sãso nāma eko rājā rajjaü kāresi. Tassa ra¤¤okāle bhagavato sāvakāarahantā pa¤casatamattā ahesuü. Tesampi so rājā devasikaü catåhi paccayehi upatthamhesi. Sotā


[SL Page 042] [\x  42/]     

Pannā sakadāgāmi anāgāmino pana gaõanapathaü vãtivattā ahesuü.

Idaü vanavāsiraņņhe sirikhettanagare paramparāgata vasena
Tatiyaü sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Iccevaü vanavāsãraņņhe anekasatehi arahanta ttherehi sāsanaü puõõindusaükāsaü hutvā ativiya vijjoti.

Sāsanikagandhakārā pana mahātherā tattha na sandissanti. Arahantatherā pana rājånaü āyācanaü ārabbha dhammasatthaü ekaü viracayiüsåti porāõāvadantãti.

Iccevaü:-

Teca therā mahāpa¤¤ā
Paggahetvāna sāsanaü
Suriyo viya atthaīgo
Upagā maccu santikaü.

Tasmā hi paõķito poso
Yāva maccu na cāgato
Tāva pu¤¤aü kare niccaü
Mā pamajjeyya sabbadā'ti.

Iti sāsanavaüse vanavāsiraņņhe sāsanavaüsa kathāmaggo nāma
Pa¤camo paricchedo.
---------
Idāni pana marammamaõķale aparantaraņņhe sāsanavaüsaü cakkhāmi.

Amhākaü kira marammaraņņhe suppādaka(?)Titthe vāõijagāme vasante cåëapuõõa mahāpuõõe dve bhātike paņācca bhagavāti dharamānasseva atirekavãsativassakālato pabhuti sāsanaü patiņņhāsi napana tāva vyāpetvā patiņņhāsi teneva puna sāsanassa patiņņhāpanatthāya mahā moggaliputta tissatthero yonaka dhammarakkhita ttheraü pesesãti. Bhagavā pana lohita candana vihāraü paņiggahetvā satta sattāhāni nisãditvā samāgatānaü devamanussānaü dhammarasaü adāsi. Sattāhesu ca ekasmiü ekasmiü ahu caturāsãti pāõa sahassānaü dhammābhisamayo hosi. Pa¤cayanamattehi ca pasādehi āgacchanto antarāmagge saccabandhapabbate nisinnassa saccabandhassa nāma isino dhammaü desetvā chahi abhi¤¤āhi saddhiü arahattaü pāpesi.


[SL Page 043] [\x  43/]     

Vāõija gāme ca isidinnaseņņhi ādãnampi dhammarasaü pāyesi. Iccevaü saccabandha isidinna mahāpuõõādayo paņicca amhākaü marammamaõķale sāsanaü patiņņhāsi.

Idaü marammamaõķale aparantaraņņhe paņhamaü
Sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Bhagavato parinibbānato pa¤catiüsādhike dvivassasate sampatte tatiyasaügãtiü saügāyitvā avasāne mahā moggali puttatissatthero attano saddhivihārikaü yonaka dhammarakkhitattheraü saddhiü catåhi bhikkhåhi aparantaraņņhaü pesesi. Aparantaraņaņha¤ca nāma amhākaü marammamaõķale sunāparanta raņņhameva, tamatthaü pana heņņhā avocumhā.

Yonaka dhammarakkhitattheropi aparantaraņņhaü āgantvā aggikkhandhopama suttena raņņhavāsino pasādesi. Sattati mattānaü pāõa sahassānaü dhammarasaü pāyesi. Raņņhavāsino ca bahavo sāsane pabbajiüsu. Rājakulatopi sahassamattā pabbajiüsu. Itthãnaü pana atirekasaņņhi kasahassamattā pabbajiüsu. Ta¤ca na aggikkhandhopama suttantaü sutvā pabbajitānaü itthãnaü vasena vuttaü. Athakho ādito paņņhāya cirakālaü sāsane pasãditvā pabbajitānaü itthãnaü vasena vuttantã daņņhabbaü. Kasmāti ce? Itthãnaü bhikkhånãnaü santike yevaka pabbajituü yuttattāceva yonaka dhammarakkhitattherena saddhiü bhikkhunãnaü anāgatattāca. Evaü cirakālaü atikkamitvā āgatānaü bhikkhunãnaü santike pakabbajitānaü vasena vuttanti daņņhabbaü.

Sãhaëadãpe anulādeviyā pabbajjāya mahāmahinda ttherena saüghamittāya theriyā pakkosanatā idha ¤āpakanti.

Evaü yonaka dhammarakkhitattheraü paņicca aparantaraņņhe sattānaü bahåpakāro ahosi. Teneva aņņha kathāyaü:-

"Aparantaü vigāhetvā yonako dhammarakkhito
Aggikkhandhupamenettha pasādesi jane bahå"ti.

Tatthāyaü adhippāyaviseso gahetabbo.

Kathaü? Aggikkhandhopamasuttantaü nāma bhikkhånaü paņipatti vasenavuttaü. Taü bhikkhånaü yeva desetuü vaņņati. Theropi tattha taü desesi. Tasmā puõõa saccabandhādayo paņicca bhagavato dharamānassa vãsativassakāle yeva sāsanaü aparantaraņņhe


[SL Page 044] [\x  44/]     

Patiņņhahitvā kasmi¤cã kasmi¤cã ņhāne bhikkhånaü saüvijjamānattā tesaü bhikkhånaü saügahetvā desetuü pacchā āgatāna¤ca bhikkhånaü parisuddhācārataü vi¤¤āpetuü aggikkhandhupamasuttaü therodesesãti.

Eva¤ca sati arimaddananagare samaõakuttakānaü saüvijja mānabhāvaü vakkhamānena vacanena sameti.

Idaü marammamaõķale aparantaraņņhe dutiyaü
Sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Yasmā pana buddho bhagavā puõõattherassa yācanaü ārabbha aparantaraņņhaü āgantvā vāõijehi kārite candanavihāre vasitvā ekasmiü samaye ānandena pacchā samaõena tambadãpa raņņhampi desacārikaü āhiõķi. âhiõķitvā arimaddananagaraņņhāna samãpaü patvā pabbatamuddhani ņhatvā "anāgate kho ānanda imasmiü padese sammuti nāma rājā arimaddanaü nāma nagaraü māpessati. Tasmi¤ca nagare mama sāsanaü viråëhaü hutvā patiņņhahissati"ti vyākāsi. Ayamattho porāõaveda potthakesu vutto.

Yonaka dhammarakkhitattheroca aparantaraņņhaü āgantvā tambadãparaņņhampi āhiõķitvā tambadãparaņņhavāsãnampi dhammarasaü pāyesi yeva. Ayamattho "khattiyakulato eva purisasahassāni pabbajiüså"ti aņņhakathāyaü kavuttattā vi¤¤āyati. Tadā hi aparanta raņņhe khattiyo natthi, tambadãparaņņhindo yeva taü anusāsetvā abhivasati.

Khattiye ca asante kuto khattiyakulāni bhavissanti.? Teneva tambadãparaņņhato purisasahassāni pabbajiüsuti vi¤¤a tabbaü. Tasmā tambadãpakasāsanavaüsampi idha vattuü yujjati.

Tenidāni tambadãpika sāsanavaüsaü cakkhāmi.

Amhākaü hi marammamaõķale tambadãparaņņhe arimaddananagare sammuti rājā nāma bhupālo rajjaü kāresi. Tato paņņhāya yāva anuruddhara¤¤ā samati nāmake dese nisinnā tiüsa (sahassa)mattā samaõakuttakā saņņhisahassamattānaü sissānaü ovādaü datvā cariüsu. Tesaü pana samaõakuttakānaü ayaü vādo:-


[SL Page 045] [\x  45/]     

"Sace yo pāõātipātaü kareyya so ãdisaü parittaü bhaõatto tamhā pāpakammā parimu¤ceyya. Sace pana yo mātāpitaraü gantvā ānantariyakammato parimuccitukāmo bhaveyya ãdisaü parittaü bhaõeyya. Sacepi puttadhãtānaü āvāha vivāhakammaü kattukāmo bhaveyya ācariyānaü paņhamaü niyyādetvā avāha vivāhakammaü kātabbaü. Yo idaü cārittaü atikkameyya bahuü apu¤¤aü pasaveyyā"ti. Evamādãhi micchāvādehi attano attano upagatānaü ovādaü adaüsu. Tamatthaü sutvā anuruddharājā paricitapu¤¤o tesaü vādaü na ruci, ayaü tesaü micchāvādoti. Tadāca arimaddana nagare arahanto nāma thero āgantvā sāsanaü patiņņhāpesi. Ayaü arahanta ttherassa atthuppatti rājavaüsāgata parittanidānāgata sāsanapaveõiyāgata vasena tividhā hoti. Tatthāyaü rāja vaüsāgatatthuppatti: tadā hi sunāparanta tambadãparaņņhesu sabbena sabbaü kasabbadā thiraü sāsanaü na tāva patiņņhāsi. Teneva bhagavatā byākataniyāmena sāsanaü patiņņhāpessāmāticintetvā mahātherā sakkassa devānamindassa santikaü gantvā sāsanaü anuggahituü samatthaü puggalaü dehãti yāciüsu. Sakkova devānamindo tāvatiüsabhavane ekaü devaputtaü yācitvā ekissā brāhmaõiyā kucchimhi paņisandhiü gaõhāpesi. Dasamāsaccayena vijātakāle sãlabuddhi nāma thero anurakkhitvā vaye sampatte pabbājesi.

Tãsu piņakesu ativiya cheko hutvā arahattaü pāpuõi. Arahantoti nāmena pākaņo ahosi. So ca thero maramma maõķale jinasāsanaü vijjotāpetuü arimaddananagaraü āgantvā nagarato avidure ekasmiü ara¤¤e nisãdi. Tadā sakko devānamindo ekaü nesādaü palohetvā tassa theraü dassesi. Atha nesādassa etadahosi.

"Sacepanāyaü amanusso siyā yakkho bhaveyya sacepana manusso bhaveyya evaü sati milakkhajātiko bhaveyyā"ti.

Evaü pana cintetvā ra¤¤o dassanatthāya nagaraü ānesi. Theroca aņņhaparikkhāre gahetvā anugacchi, nesādo ca theraü ānetvā ra¤¤o dassesi. Rājādisvā santindriyo ayaü na milakkhajātiko imassa abbhantare kasāradhammo atthi ma¤¤eti laddhasuriyobhāsaü viya padumaü phullavittohutvā vãmaüsitukāmo theraü āha: "attano sāruppaü āsanaü ¤atvā nisãdāhi"ti.


[SL Page 046] [\x  46/]     

Thero ca rājapallaīkaü āruhitvā nisãdi. Rājā ca"ayaü aggāsane nisãdi avassaü aggapuggalo bhaveyyā"ti cintetvā tvaü kassa ¤āti kassa sisso kuto āgatosã"ti pucchi. Thero ca evamāha:-

"Lokasmiü yo navaguõasampanno bhagavā sammāsambuddho tassāhaü¤āti so bhagavā yevamamācariyo bhikkhusaüghassa nisinnaņņhānato āgatomhã"ti. Rājāca somanassappatto hutvā āha. "Tava ācariyena desitaü dhammaü ekadesato desehã"ti. Atha yathā siridhammāsokara¤¤o nigrodhasāmaõerena appamāda dhammo desito evaü appamāda dhammaü yeva thero desesi. Rājāca puna āha: "kuhiü dāni sammāsambuddho nisãdati? Tena pana desito dhammo katipamāõo tassa sāvakāpana katipamāõā? Tumhādisā a¤¤e atthãvāmāvāti?

"Idāni amhākaü ācariyo sammāsambuddho parinibbuto dhātuyo yeva idāni atthi tena pana desito dhammo caturāsãti dhammakkhandha sahassapamāõo. Sudhammapure piņakattayaü yugaëavasena tiüsavidhaü atthi. Mayā a¤¤o paramatthasammuti vasena duvadhopi saügho atthã"ti.

Taü sutvā rājābhiyosomattāya pasanno hutvā puna ārocesi. "Mama bhante imasmiü paccakkhe natthi tayā a¤¤o nātho, ajjatagge kapāõupetaü maü saraõaü gataü upāsakantidhārehi tavaovādaü ahaü sirasā patigaõhissāmã"ti tato pacchā ara¤¤akaügāraheņhāne vihāraü kārāpetvā adāsi. Samaõakuttakānampivādaü bhindi. Yathāpana suvaõõapātiü vā suvaõõabhājanaü vā labhitvā mattikā bhājananti. Sakalepi ca raņņhe samaõakuttakānaü vādakaü jahāpesi.

Tasmi¤ca kāle samaõakuttakā hãnalābhā hutvā therassa upanāhaü bandhiüsu. Te pana samaõakuttakā ara¤¤e nissā mikāviya koleyyakā sunakhā anāthā hutvā kāyikacetasika dukkhaü labhiüsu.

Rājā ca tamatthaü ¤atvā yathā samaõakuttakā nābhibhavanti tathā ārakkhaü ņhapesi. Te ca samaõakuttake setavatthaü nivāsāpetvā āvudhagāhayodhabhāvena rājakamme niyojāpesi. Thero ca sāsane pasanne janena pabbājetvā upasampādetvā sāsanaü visodhāpesi.Rājā ca imasmiü raņņhe porāõikā rājā


[SL Page 047] [\x  47/]     

No samaõakuttakānaü vādaü gahetvā rajjaü kāresuü. Savehi pana tesaü anatthakarajjaü puna gaõhāpetuü sakkuõeyyaü evaü sati ahaü tesaü anatthakarajjaü apanetvā sātthakarajjaü gaõhāpetu micchāmãti anusovã,ti. 
Ayaü pana parittanidānā gata'tthuppatti.

Sãhaëadãpe kira vippavāsãnagare nisinnoeko bhikkhu upadvārāvatã nagaraü gantvā pariyantiü uggaõhi. Tato pacchā sudhammapuraü gantvā pariyattiü uggaõhi. Tasmi¤cakāle sirikhettanagare pāņalirukkhe ekogantho atthitisutvā sudhammapurato sirikhettanagaraü āgamāsi. Antarāmagge luddako theraü passitvā ayaü yakkhoti ma¤¤itvā gahetvā anuruddhara¤¤o dassesi. Tadā rājā theraü pucchi ko pana tvanti? Ahaü mahārāja gotamassa sāvakoti. Puna rājā pucchi: tãni pana ratanāni kãdisānãti? Thero āha: mahosadhapaõķito viya mahā rāja buddho daņņhabbo ummaggoviya dhammo videhasenāviya saüghoti. Evaü upamāhi pakāsite rājā puna pucchi: kinnukho ime gotassa sāvakāti? "Na kho mahā rāja ime gotamassa sāvakā ime pana amhehi visabhāgā samaõakuttakāyevā"ti. Evaü vutto tato paņņhāyate samaõakuttake vijahi. Tiõaü viyā'tima¤¤i. Pāņalirukkha kasusiratopi laddhaü tesaü ganthaü laddhaņņhāne yeva agginā jhāpesi. Tampi ņhānaü yāvajjatanā aggijhāpanathalanti pākaņanti. Thero ca vimānavatthuü ra¤¤o desesi. Rājāca pasãditvā sirikhettanagarato arimaddananagaraü paccāgamanakāle ānesi.

Idaü pana pāņalisusire laddhaganthassa kāraõā, tesaü hi samaõakuttakānaü abbhantare eko upāya cheko samaõa kuttako attano vādānuråpaü gandhaü katvā sirikhettanagarevattiüsaratanakhandhassa pāņalirukkhassa susire pavesetvā punappunaü udakena temetvā mattikāya limpetvā puna tavaü uppādetvā thapesi.

Tadā pana "mayaü supine pāņalirukkheka sāragandho anthavya¤jana sampanno ekoatthãti passamā"ti kolāhalaü uppādesaü taü sutvā rājā sirikhettanagaraü gantvā taü pāņalirukkhaü bhinditvā gavesanto taü gandhaülabhi. Gandhe pana sakavādavasena samaõakuttakasāma¤¤akā ãdisāyeva. Ete gotama


[SL Page 048] [\x  48/]     

Sāvakā honti etesaü yeva ācāro saggamaggopāya bhuto'ti evamādãhi kāraõehi vuttaü rājāva pasiditvā samaõa kuttānaü bahånidātabbāni adāsi.

Tato pacchā therassa dhammakathaü sutvā taü agginā jhāpesiti. Evaü samaõakuttakānaü vacanaü sutvā sirikhettanagaraü gantvā arimaddananagaraü paccāgacchanto theraü ānesãti daņņhabbaü.

Arimaddananagaraü sampattakāle jetavanaü nāma vihāraü kārāpetvā adāsi. Theroca tattha sāsanaü visodhetvā nisãdi. Rājā devasikaü udakaü ānetvā aggamahesã pana devasikaü yeva piõķapātaü ānetvā bhojesuü. Uppanna kaükhākālepi taü taü kaükhāņhānaü pucchiti,

Ayaüka pana sāsanappaveõiyāgata'tthuppatti.

Sudhammapurehi samāpattilābhã anomadassã nāma thero soõuttarattherānaü vaüsānurakkhaõavasena saddhiü pa¤cahi bhikkhusatehi nisãdi. Tassa pana padhāna sisso adhisãlo nāma. Tassa padhānasisso prāõadassi nāma. Tassa padhānasisso kāëo nāma. Tassa padhānasisso arahanto nāma. Tassa padhānasisso ariyavaüso nāmāti. Ida¤ca vacanaü:-

Ko pana esa uttarājãva mahāttheroti? Ayaü hi thero rāma¤¤a desãya putto ariyavaüsattherassa sisso, ariyavaüsatthero pana kappuīganagaravāsã mahākāëattherassa sisso. So pana sudhammanagaravāsino prāõadassã mahāttherassa sissoti kalyāõisilālekhane vuttavacanena na sameti. Evampi sati yathicchitādhippāyo na nassatãti daņņhabbaü.

Evaü nā nā cariyānaü vādo nānā kārena dissamānopi arahantattherassa arimaddana nagare sāsanaü anuggahetvā patiņņhāpitatāyevettha kapamāõanti katvā nāvama¤¤i tabbo.Sabbesaü hi ācariyānaü vādepi arahantatthero arimaddananagaraü āgantvā sāsanaü patiņņhāpesãti attho icchitabbo yevāti. Arahantattheropana målanāmena dhammadassiti pākaņo sudhamma puravāsã sãlabuddhittherassa sissoti daņņhabbo. Soca thero pubbeva pabbajjakālato catusu vedesu sikkhita sippo. Pabbajitvā pana sāņņhakathaü piņakattayaü uggaõhitvā pāraü gantvā sabbattha pākaņaü. Sokkataya nagaraü ānetvā manussā påjiüsu. Tattha dasavassāni vasitvāpuna sudhammapuraü āgantvā ara¤¤avāsaü samādiyã.


[SL Page 049] [\x  49/]     

Tato pacchā jinavakke ekasaņņhādhike pa¤casate sahasseva sampatte kaliyuge ekånāsãtādhiketasate sampatte anuruddharājā rajjaü pāpuõi. Tadā arimaddana nagare samaõakuttakā "mayaü gotamasāvakaü"ti vatvā tiüsatiüsa vaggā hutvā nisãdiüsu.

Vaggavasena kira sahassamattā'ti. Anuruddharājāca tesaü samaõa kuttakānaü anagāriya brahmacariyādãni sutvā napasidi. Evaüpi paveõiyā āgatattāna pajahi.

Arahantaüpana theraü passitvā tatopaņņhāya tesaü samaõakuttakānaü nibaddhavattāni bhinditvā sāsanepasãdi.

Idaü marammamaõķale tambadãparaņņhe arimaddana nagare arahantaü nāma theraü paņicca tatiyaü sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Tasmi¤ca kāle arahantatthero anuruddharājānaü āha: "tãsu sāsanesu pariyattisāsane tiņņhanteyeva paņipatti sāsanaü tiņņhati paņipatti sāsane tiņņhanteyeva kapaņivedha sāsanaü tiņņhati.

Yathāhi gunnaü satepi sahassepi vijjamāne paveõi pāëikāya dhenuyā asati so vaüso sāpaveõi naghaņãyati. Eva mevaü dhutaīgadharānaü bhikkhånaü satepi sahassepaki vijjamāne pariyattiyā antarahitāya paņivedho nāma nahoti. Yathā pana nidhikumbhiyo jānanatthāya pāsāõapiņņhe akkharesu ņhapitesu yāva akkharāni dharanti tāva nidhikumbhiyo naņņhā nāma nahonti, evamevaü pariyantiyā dharamānāya sāsanaü antarahitaü nāmanahoti.

Yathā ca mahato taëātassa pāëiyā thirāya udakaü na ņhassatãti navattabbaü udakesati padumādãni pupphāni na pupphissantãti navattabbaü. Evamevaü mahātaëākassa thãrapāëi sadise tepiņake buddhavacane sati udaka sadisā paņipattpurakā kulaputtānatthãti navattabbaü tesu sati padumādi pupphasadiso paņi vedho natthãti navattabbaü evaü ekantato pariyattimeva pamāõaü, tasmā antamaso dvãsu pāti mokkhesu vattamānesupi sāsanaü anantara hanitameva. Pariyantiyā antarahitāya supaņipattassā pi dhammāhisamayo natthi. Anantarahitāya eva dhammāhi samayo atthi. Idāni pi amhākaü pakariyatti sāsanaü paripuõõaü


[SL Page 050] [\x  50/]     

Natthi. Sarãradhātuyo ca natthi. Tasmā yattha pariyatti sāsanaü sarãra dhātuyo ca atthi, tattha paõõā kārena saddhiü dåtaü pesetvā ānetabbā. Evaü sati amhākaü raņņhe jinasāsanaü cirakālaü patiņņhahissatã"ti. "Evaü pana bhante sati kattha yācissāmā"ti.

"Suvaõõabhåmi raņņhe mahārāja sudhammapure tãhivārehi piņakattayaü likhitvā ņhapesi sarãradhātuyo va bahutattha atthi"ti rājā "evaü bhante"ti paņigaõhitvā bahå paõõākāreka pakaņiyādetvā rājalekhanaü likhitvā aņņhaīgasamannāgataü ekaü amaccaü dåtaü katvā pesesi.

Sudhammapurindo manohari nāma rājā'pi macchera citto kahutvā ka"tumhādisānaü manicchādiņņhinaü ņhāne piņakattayaü sarãra dhātuyoca pahiõituü na yuttaü tilokaggassa hi sammāsambuddhassa sāsanaü sammādiņņhãnaü ņhāne yeva patiņņhahissati. Yathā nāma kesarasãha rājassa vasā suvaõõapātiyaü yeva, na mattikā bhājaneti" dåtā paccā gantvā anuruddha ra¤¤o tamatthaü ārocesuü. Taü sutvā anuruddharājā kujjhi. Tattakakapāle pakkhitta tilaüviya taņataņāyi.

Atha rājā nadãmaggena nāvānaü asãti satasahassehi nāvikānaü yodhānaü aņņhakoņãhi senaü vyuhitvā thalamaggena saddhiü catåhi mahā yodhanāyakehi hatthãnaü asãti sahashi assānaü navutisata sahassehi yodhānaü asãtikoņiyā senaü byuhitvā sayameva yujjhituü sudhammapuraü gacchi. Taü satvā manoharirājā bhãtatasito hutvā attano bahuyodhe saüvidahitvā sudhammapureyevaka pakaņisenaü katvā nisãdi atha athabbanavede āgatapayogavasena punappunaü vāyamantāpi nagaramålaü upa saükamituü kanasakkhi. Tadārājā veda¤¤uno pucchi:kasmā panettha nagaramålaü upasaükamituü nasakkomā"ti veda¤¤uno āhaüsu athabbanaveda vidhānaü mahārāja atthima¤¤e'ti atharājā paņhaviyaü nidahitaü matakaëevaraü uddharitvā mahāsamuddekhipesi.

Ekaü kira manussaü hindukulaü jējināmakaü kãņaü khādāpetvā taü māretvā hatthapādādãniaīgapaccaīgāni gahetvā jinnabhinnāni katvā nagarassa samantā paņhaviyaü nidahitvā ņhapesi.


[SL Page 51] [\x  51/]     

Tadā pana nagaraü upasaükamituü asakkhã. Nagara¤ca pavisitvā anuruddharājā manoharirājānaüjãvaggāhaü gaõhi. Sudhammapure porāõikānaü rājunaü paveõiyāgata vasena ratanamayama¤jusāyaü ņhapetvā påjitaü sahadhātåhi piņakattayaü gahetvā kamano harira¤¤o sattakānaü dvattiüsahatthãnaü piņņhiyaü āropetvā ānesi. Arimaddana nagaraü pana patvā dhātuyo ratanamaya ma¤jusāyaü ņhapetvā sirisayanagabbhe ratanama¤cesãsopade sassa samãpe ņhapesi piņakattayampi ratanamaye pāsāde ņhapetvā bhikkhusaüghassa uggahadhāraõādi atthāyaniyyādesi.

Tato kira ānãtaü piņakattayaü uggaõhantānaü ariyānaü sahassamattaü ahosãti. Sudhammanagaraü vijayitvā piņakena saddhiü bhikkhusaüghaü ānetvā sāsanassa patiņņhāpanaü jinacakke ekādhike chasate vassasahasse, kaliyugeva soëasādhike catusate sampatteti silā lekhanesu vuttaü anuruddhara¤¤o kāle pu¤¤ānubhāvena tiõõaü ratanānaü paripuõõattā puõõa gāmo ti sama¤¤ā ahosi cirakālaü atikkante uõõa kārānaü lopavasena makārassa ca niggahãtavasena pugaü iti marammabhāsāya vohārãyatãti anāgatavaüsa rājavaüsesu vuttaü.

Anuruddharājā yeva cattāro mahāyodhe sãhaëadãpaü pesetvā tatopi piņakattayaü ānesi. Sã÷aëadãpato ānãtapiņakattayena sudhammapurato ānitapiņakattayaü a¤¤ama¤¤aü yojetvā saüsandetvā arahantatthero vãmaüsesi.

Tadā gaīgodakena vãya yamunodakaü a¤¤ama¤¤aü anånaü anadhikaü ahosi. Tehi piņakehi a¤¤ātipi vaķķhetvā. Tipiņaka gabbhe ņhapetvā påjesi. Tesu tesu ņhānesu patiņņhāpekasi.

Manoharirājānampi muükapā nāma dese upaņņhākehi saha ņhapesi tassaca kira ra¤¤o mukhaü vicaritvā kathaü sallāpentassa mukhato obhāso pajjalitvā nikkhami. So kadāci kadāci anuruddhara¤¤o santikaü kaāgantvā gāravacasena vandanādãni akāsi. Tadā anuruddhara¤¤o lomahaüso uppajji ubbiggoca, tasmā tassa ra¤¤o nittejatthāya buddha råpassa cetiyassaca bhattaü påjetvā taü gahetvā manoharira¤¤o bhojesi. Tadā tassa tadānubhāvo antaradhāyi. Manoharirājā saüvegaü āpajji tvāsaüsāre saüsaranto yāva nibbānaü pāpuõāmi, tāva paravase nānu vatteyyanti patthataü akāsi.


[SL Page 052] [\x  52/]     

Sudhamma purato āgataü attano santakaü manomaya maõiü ekassaseņņhino santike vikkiõitvā laddhamålena pa¤cavāha rajatena ābhujita pallaükaü ekaümahantaü buddha bimbaü, parinibbānā kārena ekanti me buddha paņibimbāni kārāpesi. Yāvajjatanā tāni santãti.

Iccevaü anuruddha rājā sudhammapurato sãhaëadãpatova sāsanaü ānetvā arimaddana nagarepatiņņhāpesã'ti.

Idaü amhākaü marammamaõķale tambadãparaņņhe
Arimaddanagare anuruddharājānaü paņicca
Catutthaü sāsanassapatiņņhānaü.
---------
Uttarājãvattheropi soõuttarānaü vaüsato sāsanaü gahetvā sudhammapurato arimaddana nagaraü āgantvā sāsanaü kapatiņņhāpesi.

Idaü amhākaü maramma maõķale tambadãparaņņhe arimaddananagare
Uttarājãvattheraü paņicca pa¤camaü sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Uttarājãvattherassa sãhaëadãpaü gatakāle tena saddhiü gataü chapadaünāma sāmaõeraü sãhaëadãpeyeva sãhaëadãpikā pabbājayiüsu. Pabbajitvāca chapadasāmaõero pariyattiü uggaõhitvā dasavassaü tattha vasitvā arimaddanagaraü paccā'gacchi. Sãvalitthera¤ca tāmalindatthera¤ca ānandatthera¤ca rāgalatthera¤ca ānesi. Tepana therā tipiņakadharāhonti. Vyattaü dakkhā ca, aya¤ca attho vitthārena heņņhā vutto.

Ariddenanagaraü patvā arimaddanavāsãhi bhikkhåhi saddhiü vinaya kammāni akatvā puthuhutvā nisãdiüsu. Narapatirājāva tesu theresu ativiya pasãdi erāvatã nadiyaü ulumpaü bandhitvā tattheva upasampadakammaü kārāpesi cirakālaü atikkamitvā so gaõo vaķķhã. Narapatirājāte there saddhiü saüghena nimantetvā mahā dānaü adāsi tadā chaõe ākapakpasampannaü råpasobhaggappattaü ekaü nāņakitthiü disvā rāhulatthero paņibaddhacitto lepe lagginavānaro viya kaddame lagginamātaīgo viyava kāmaguõa lepakaddamesu laggito hutvā sāsane viramatvā hãnāyāvattituü ārahi. Māraõantikarogena ahibhuto viya atekiccho hutvā sesa ttharesu ovādaü dinnesupi nādiyi. Tadā sesathera tamevaü āhaüsu:


[SL Page 053] [\x  53/]     

"Mā tvaü ekaü taü paņicca sabbepi amhe lajjāpetuü arahasi. Mā idha hãnāyā 'vattehi, mallārudãpaü gantvā yathā ruciü karohã"ti pesesuü. Rāhulattheroca kusimatitthato nāvaü āruyha mallārudãpaü āgamāsi. Mallārudãpaü pattakāle mallārurājā vinayaü jānitukāmo sahaņãkāya buddasikkhāpakaraõaü tassa santike uggaõhitvāekapattamattaü maõiü adāsi. Soca taü labhitvā hãnāyā'vattãti...

Honti vettha:-

"Atidåreva hotabbaü kabhikkhunā nāma itthihi
Itthiyo nāma bhikkhånaü bhavanti idha verino.

Tāva tiņņhantu duppa¤¤ā mayaü porāõakā piva
Mahā pa¤¤ā vināsaü bho!Pattā haritavā'dayo,

Tasmāhi paõķito bhikkhu attamasova itthihi
Vissāsaü nakare loke rāgova duppacārito"ti

Sesesuca theresu chapado nāma thero paņhamaü kālaükato sãvalã-tāmalindā'nandattherā yeva tayo pariyatti uggahaõa dhāraõādi vasena sāsanaü upatthamhetvā arimaddana nagareka nisãdiüsu. Ekasmi¤ca kāle rājā tesaü tiõõaü therānaü ekamekaü hatthiü adāsi sivalã-tāmalinda ttherā paņiggahetvā vane vissajjāpesuü ānaõdatthero pana "ka¤cipura nagaraü pahiõitvā ¤ātakānaü dehã"ti kusimatitthaü gantvā nāvaü āropesi. Taü kāraõaü ¤atvā sãvalã-tāmalindattherā taü evamāhaüsu:-

"Mayaü pana āvuso hatthinaü sukhatthāya vane vissajjemā tvampana adhammikaü karosã"ti "kiü nāma bhante ¤ātakānaü saīgaho navaņņati? Nanu "¤ātakā¤ca saīgaho"ti bhagavatā vuttanti.

Therā āhaüsu: "sace tvaü amhākaü vacanaü nakareyyāsi tava icchānuråpaü karohi mayaü pana tayā saddhiü saüvāsaü na karissāmāti" visuü nisãdiüsu.

Tato paņņhāya dvegaõā bhijjiüsu. Tato pacchākāle atikkante tāmalindatthero bahussåtānaü vyattapaņibalānaü sissānaü anuggahatthāya gahaņāņhānaü sattike "ayaü bahussuto ayaü mahā pa¤¤o"ti evamādinā vacã vi¤¤attiü samuņņhāpesi.


[SL Page 054] [\x  54/]     

"Evaü kate kulaputtā sulabhapaccayavasena sāsanassa hitaü āvahituü sakkhissantã"ti katvā. Taü kāraõaü satvā sãvalitthero evamāha: "kasmātvaü vacã vi¤¤attiü samuņņhāpetvā buddhapatikucchi taü kammaü karosi"ti? "Bhagavatā pana attano atthāya yeva vacã vi¤¤attiü samuņņhāpemi, nāttano atthāya. Sāsanassahi vepullatthāya evaü vacã vi¤¤attiü samuņņhāpemã."Ti sãvalittheropi "natvaü mama vacanaü karosi yaü yaü tvaü icchasi taü taü karohi ahaü panatayā saddhiü saüvāsaü nagarissāmã"ti visuü hutvā saddhiüsaka pakkhena nisãdi:tato paņņhāya tayo gaõā bhijjiüsu.

Evaü arimaddana nagare arahantattherassa eko vaüso sãvalãttherassa eko, tāmalindattherassa eko, ānandattherassa eko'ti cattāro gaõā ahesuü tesu arahantatthera gaõo kasudhammapurato paņhamaü āgatattā purimagaõoti voharãyati. A¤¤epanapacchā āgatattā pacchāgaõāti. Sãvalitthero arimaddana nagare yāvajãvaü sāsanaü paggaõhitvā kaliyuge navutādhikeka pa¤cavassasate kāle kālama kāsi. ânandatthero pana arimaddana nagare yeva catucattāëãsa vassāni sāsanaü paggaõhitvā chanavutādhike pa¤cavassasate kāle kālamakāsi. Tāmalindattheropi yāvajãvaü sāsanaü paggaõhitvā aņņha navutādhike pa¤cavassasate kāle kālamakāsãti.

Aho! Saükhārasabhāvoti.

"Seyyathā'jagarasseva nābhiyā cakkamaõķale
Laggo saso bhamitvāpi disaü gacchati tammukhaü."

Tatheva sabbasattāpi maccucakkesu laggitā
Yāvajãvaüpi dhāvitvā maccumukhaü upāgamu"nti.

Iccevaü arimaddanapure arahantehica gandhakārehica puthujjanehi jinasāsanaü nabhe vando viya vijjoti.

Tatthahi yadā anuruddharājā sudhammapurato sāsanaü ānesi. Tadā arahantā chasatasahassamattā āgatā. Sotāpattā sakadāgāmi anāgāmino pana gaõanapathaü vãtivattāti. Chattaguhindassa nāmara¤¤o kālepi himavante gandhamādana pabbatato aņņha arahantā piõķāya rājagehaü agamaüså.


[SL Page 055] [\x  55/]     

Rājāca pattaü gahetvā piõķapātena bhojetvā "idānã kuto āgatatthā"ti pucchi. Himavante mahārājagandhamādana pabba tato"ti. Atharājā atipasanno hutvā ka"idha temāsaü vassaü upagacchathā"ti yāvitvā vihāraü kārāpetvā adāsi temāsaühi anto gehe nimantetvā piõķapātena bhojesi.

Ekaü samayaü arahante gandhamādanapabbate nandamåla guhaü viya ekaü guhaü māpetvā dassehãti yāci. Teca arahantā nanda målaguhaü viya ekaü guhaü iddhiyā māpetvā dassesuü. Rājācatāya guhāya sadisaü ekaü guhaü kārāpesi. Nandamålaguhākārena pana katattā nandā iti nāmampi akāsi.

Iccevaü chattaguhindassara¤¤o kālegandhamādanapabbate nandamålaguhato āgantvāarahantā sāsanaü patiņņhāpesuü.

Arahantabhāvoca nāmesa yathābhåtaü jānituü dukkaro, anupasampannānaü uttarimanussa dhammadassanassa paņikkhittattā, arahattaüvā patvāpi vāsanāya apparahitattā. Arahāpihi samāno ahaü arahāti anupasampannānaü kathetuü navaņņati. Arahattaü patvāpi ekacce vāsanaü vijahituü nasakkonti pakilindi vacchatthera vatthu cettha ¤āpakaü.

Evaü loke arahantabhāvo jānituü dukkaro. Teneva mahākassapattherassa upaņņhākoeko bhikkhu attano upajjhāyassa mahākassapattherassa santike vasitvāpi tassaarahantabhāvaü najāni. Mahākassapattheraühi ekena saddhãvihārikena saddhiü ara¤¤a vihārato gāmaü piõķāya carantaü antarā magge pattādi parikkhāre gahetvā pacchato gacchantoyeva so saddhivihāriko evamāha: "lokasmiü bhante arahā arahāti pākaņosutamattovāhaü bhavāmi. Nakadāvi diņņhapubbo"ti taüsutvā theropacchā kaparivattitvā olokento "parikkhāre āvuso gahetvā arahantassa pacchā gacchanto yeva arahanta bhāvaü najānātã"ti āhāti.

Arimaddana kanagarepi sãlabuddhi polloīka sumedha ttherā dayopi arahantāyeva ahesuü.Narapatirājāhi khaõitthipāda pabbataü gantvā paccāgamanakāle antarāmagge ekissā mātikāya mahobhāsaü disvā idha pu¤¤aü kāretukāmo sakko dasseti ma¤¤eti manasi karitvā cetiyaü kārāpessāmiti tattharaņņhavāsãhi samaü bhumibhāgaü kārāpesi.



[SL Page 056] [\x  56/]     

Athakho sãlabuddhi nāma thero evamāha: "pu¤¤aü mahārāja karissāmãti idaü bhumiparikammaü kārāpesi. Evaü kārāpettassate apu¤¤aü yeva bhavati. No pu¤¤anti vatvā bahusattāmā kilamantuti manasikatvā ra¤¤o daõķakammena tajjanatthāya ra¤¤ā dinnaü piõķapātaü na bhu¤ji rājāca "sace tvaü mayā dannaü piõķapātaü abhu¤jitukāmo bhaveyyāsi. Mama vijite vasanto yeva tvaü mama piõķapātā namu¤cyosi, raņņhavāsãhipi dinna piõķapāto mayhaü eva sattako, tanunāmamama piõķapātaü yeva tvaü bhu¤jasi"ti āha. Sãlabuddhittheropi"sace ahaü evaü bhaveyyāmã sãhaëadãpaü gantvā vasissāmã"ti cintetvā ara¤¤e vasi.

Atha tamatthaü jānitvā nagaradvāre ārakkhato eko yakkho ra¤¤o āgatakāle abhimukhaü ņhįtova bhayānakaråpã nisãdi. Atha nānā vijjākammehi apanentopi nāsakkhi apatetuü atha rājā nimittapāņhįke pakkosāpetvā pucchi: "kena kāraõena ayaü yakkho idhanisinno"ti. "Tvaü mahārāja sãlabuddhi ttheraü agārava vasena pubbe kathesi. Yakkhāpi there ativiya pasannāti amhehisutapabbā. Tasmā yakkho bhayānakaråpaü dassetvā nisinno bhavissatã"ti āhaüsu. Rājāpiamacce aõāpesi"theraü pakkosathā"ti thero nāgacchi "sãhaëadãpaü +yeva gamissāmã"ti ārabhi tamatthaü kasutvārājā ekaü caturaīakgapaccayaünāma amaccaü pakkosāpetvā tvaü gantvā theraü pakkosāhãti pesesi. Caturaīgapaccayoca chekatāya ekaü suvaõõamayaü buddhapaņibimbaü kanāvāya ņhapetvā mahāsamuddatitthaü agamāsi. Atha theraü sampāpuõitvā "idāni idha bhagavā sammāsambuddho agamāsi, sãlabuddhitthero bhagavato sammāsambuddhassa dassanatthāya āgacchatå"ti dåtaü pesesi theropi"bhagavato sammā sambuddhassa dassanatthāya āgacchatu"ti vacanaü paņākkhipituü buddhagārava vasena avisahatāya āgacchiti tathāhi:-

"Porāõikānaü therānaü sambuddhe gāravaü yathā 
Paõķito gāravaü buddhekare pasanna cetasā"ti.

Nāvaü abhiråhitvā thero bhagavato sammāsambuddhassa vandanamānana påjāsakkārādãni akāsi. Therassa evaü vandanamānana påjāsakkārādãni karontasseva vegena nāvā apagacchi. Athacaturaīakgapaccayo evamāha: "idāni bhante tumhākaü


[SL Page 057] [\x  57/]     

âcariyassa sammāsambuddhassa sāsanaü paggaõhituü yuttaü"ti rājāva amaccehi parivārito paccuggacchi. Nāvāya therassa hatthe gahetvā rājagehaü ānesi. Dvāraü sampatta kāle yakkho paņhaviyaü nisãditvā theraü vandi.

Rājā rājagehaü patvā theraü nānābhojanehi bhojesi. Eva¤ca avoca. "Ajjatagge bhante tvama'si mamācariyo bhagavato'ca ovādaü sirasā paņiggahetvā anuvattissāmi"ti attano pa¤ca putte'pi therassa adāsi. Te pa¤ca kumārā therassa anuvattiüsu. Thero te pakkosetvā vihāraü agamāsi. Antarāmagge kapakpiyapaņhaviyaü pa¤ca parimaõķalākārāni likhitvā tesaü rājakumārānaü dassetvā nivattāpesi. Rāja kumārā paņinivattitvā taü kāraõaü ra¤¤o ārocesuü. Rājāca tumhākaü pu¤¤aü kārāpanatthāya dassetãti vatvā tulāvasena tehi rājakumārehi suvaõõaü samaü katvā tena suvaõõena målaü katvā bhagavato dharamānakāle pasenadikosala ra¤¤ā kārāpitaü candana paņibimbaü viya visuü visuü paņibimbāni kārāpesi.

Tesaü nidhānaņņhānabhutāni pa¤ca cetiyānipi sakko kammavidhāyako hutvā patiņņhāpesi etthaca pubbe ra¤¤ā pasãditvā therassa rājakumārādinnā. Mulaü ratanattayassa datvāpuna rājakumāre bhujisse kāretukāmatāya thero evaü sa¤¤aü adāsã'ti daņņhabbaü. Soca sãlabuddhitthero arahantagaõa vaüsoti daņņhabbo. Arimaddananagare yeca narapatira¤¤o kāle kassapoka nāma thero desacārikaü caramānoyena polloīka nāmakaü desaü tadavasari. Atha dve mahallakapolloīkā manussā there atippasannatāya dve putte upaņņhākatthāya niyyādesuü. Polloīkamanussānaü atipasannataü paņicca theropi polloīkattheroti voharãyati. Yadāca panaso thero sãhaëadãpaü gantukāmo ahosi, tadā sakko devā namindo vyaggharåpaü māpetvā piņņhiyā yāva mahasamuddatãraü ānesi. Mahā samuddatãraü pana patvā nāvaü abhiruhitvā vāõijehi saddhiü tari.

Mahāsamuddamajjhepana patvā sānāvā nagacchi. Niccalāva aņņhāsi. Athavāõijā mantesuü."Amhākaü nāvāya alakkhã pāpa jano atthi kama¤¤e"ti. Evaü pana mantetvā salākadānamakaüsu. Yāva tatiyampi therasseva hatthe kasalākā pubbekata kammavipāka


[SL Page 058] [\x  58/]     

Vasena nipati. Idaü pana therassa pubbe katakammaü:-therohi tato attabhāvato sattame bhave ekasmiü gāme kula dārako hutvā kãlanatthāya ekaü sunakhaü nadiyaü otāretvā udake kilamāpesi. Evaü kilamantaü sunakhaü sayameva urena uggahetvā tatiraüānesãti. Evaü vapubbekatakammassa vipāka vasena therasseva hatthe salākā nipati.Tadā vāõijā udaka piņņhe khipiüsu. Atha sakko devānamindo kumbhãlaråpaü māpetvā piņņhiyaü āropetvā anesi. Thero yakkhadãpaü patvā andha cakkhukānaü yakkhānaü attano mettānubhāvena cakkhuü labhāpesi. Yakkhāca therassa guõaü ¤atvā dveyakkha bhātike adaüsu. Theroca sãhaëadãpaü gantvā mahācetiyaråpaü loha pāsāda råpaü sarãradhātuü mahābodhi kabãjānica gahetvā paccāga māsãti.

Sumedhattheroca halaükassa nāma nagarassa dakkhiõadisā bhāge muntimagāme puratthimāya anudisāya dinna nāmake vihāre vasi. ōhānassapana nāmavasena therassāpi dinnavihāro tveva nāmaü ahosi. So pi thero paüsukåliko lajjãpesalo sikkhā kāmo jhānalābhã arāyeva so hi devasikaü devasikaü aņņhanava yojanappamāõe pādacetiyaü gantvā vandi. Cetiyaīgana vatta¤ca akāsi. Tato āgantvā muttãmagāme piõķāyacari. Idaü therassa nibaddhavattaü. Aparānipivatthåni bahåni santi. Sabbānipana tānivitvāretvā vattabbā tipi gandhagāravabhayena navakkhāma. Sabbānipi hi vuccamānāni ayaü sāsanavaüsadãpikā atipapa¤cā bhavissati. 

Sammāsambuddhassa hi parinibbānato yāvajjatanā therānaü paramparavasena saüghaņoņatvā ānayanameva ettha adhippetaü. Yathā navuttāni panana vatthåni adhunā kaabhi¤¤ālābhãnaü puggalānaü akhettabhāve pasaīga¤āõa paņibāhanatthaüceva arimaddananagare bahunnaü abhi¤¤ālābhãnaü puggalānaü nivāsaņāņhānatādassanatthaü vuttāni. Vuttaü kacetaü bhikkhuni bandhakaņņhakathāyaü "paņisamhidā pattehi kavassasahassaü sukkhavipassakehi vassasahassaü anāgāmãhivassasahassaü sakadāgāmãhi kavassasahassaü sotāpattehi vassasahassanti naevaü pa¤cavassasahassāni paņivedhadhammo ņhassatã"ti 


[SL Page 059] [\x  59/]     

Dãghanikāyaņņhakathāyaü pana saüyutta nikāyaņņha kathāya¤ca "paņisambhidāpakattehi vassasahassaü jaëabhi¤¤ehi vassasahassaü tevijjehi vassasahassaü sukkhavipassakehi vassasahassaü pāti mokkhena vassasahassa"nti vuttaü.

Aīguttara nikāyaņņhakathāyaü panana vibhaīgaņņha kathāya¤ca "buddhānaüparinibbānato vassasahassamevaka kapakaņisambhidānibbatte tuü sakkontã tato paraü cha abhi¤¤ā tatopi asakkontā tisso vijjā nibbattiüsu. Gacchante kālatāpi nibbattetuü asakkontā sukkhavipassakā honti. Eteneva nayena anugāmino sakadāgāminosotāpannā'ti vuttāü evaünānānayehi aņņhakathāyapi āgatattā adhunāloke ariyapuggale hi bhavituü nasakkāti navattabbaü, ariyānameva bettassa adhunāpi sambhavato. Sace āraddhavipassakobhaveyya so arahā bhavituü sakko yevāti niņņhamettha gantabbaü. Aņņhakathāsupana nānā bhāõakatherānaü nānāvādavasena vuttinti daņņhabbaü. Etta keneva pana nānākārena vādobhinnopi sāsanaü na bhijjatiyeva, sāsanassa abhinnataü yeva hi ettha pamāõanti. Evaü marammamaõķale arimaddana nagare anekehi arahanta sātehi sāsanaü vijjotati. Bhagavato pana parinibbānato tiüsādhikānaü navavassasatānaü upari marammaraņņheteķlã cauķ nāmena ra¤¤ā samakāle vasena sãhaëadãperajjaü pattassa mahānāmara¤¤o kāle buddhaghosa buddhadattattherehi kapabhuti te te mahātherā tene gandhe akaüsu.

Tato pacchā satisamādhipa¤¤ā mandaka vasena sukhāvabodhanatthaü ņãkāyo kaüsu. Arimaddananagare jinacakke satta navutādhike chasate sahasseva sampatte tiõõaü piņakānaü mulabhåtesu saddanayesu sotārānaü chekatthāya mahāsamuddeviya ānando nāma mahāmaccho tãsu piņakesu sāņņhakathesu viloëetvā aggavaüso nāma thero saddanãtippakaraõaü akāsi. Arimaddana nagarehi uttarājãvattherādãnaü sãhaëadãpaü gamanato pubbeyeva tayo mahātherā pariyatti visāradā ahesuü. Mahāaggapaõķito tassa saddhivihāriko dutiyaagga paõķito tassa bhāgineyyo tatiya aggapaõķitoti. Tatiya aggapaõķito pana aggavaüsoti pi voharãyati.

Tasmi¤ca kāle arimaddananagaravāsino saddakovidā baha


[SL Page 060] [\x  60/]     

Vo sannãti yāca laīkādãpā kittighoso patthari. Tasmāsihaëadãpikā saddakovidā vimaüsetukāmā hutvā arimaddana nagaraü agamaüsu. Tadā arimaddananagaravāsino bhikkhu saddanãti pakaraõaü dassesuü. Sãhaëadãpikāca taüdisvā upadhārentā ka"saddavisaye ayaü gandhoviya sãhaëadãpe gandho natthi, imasmiü pakaraõe āgatavinicchayampi kasakalaü najānimhāti nānappakārehi thomesudinti. Yāvajjatanā kathāmaggo na upacchinnoti.

Arimaddana nagare sãhaëadãpaü gantvāka paccāgato chappado kanāma saddhammajotapālatthero saddanaye chekatāya sutta niddesaü akāsi. Paramatthadhammeca chekatāya saükhepakavaõõanaü nāmācāradãpaka¤ca vinaye chekatāya vinayaguëhadãpaniü simālaükāra¤ca akāsi. Attano katānaü gandhānaü nigame saddhamma jotipāloti namålanāmena vuttaü. Kusima nagare pana chappada gāme jātattā ņhānassa nāmena chappadoti. Pākaņo. Kukhana kanagarepana chappadoti voharitopi eko thero atthi, so alajji dussãlo ekacce pana nāma sāma¤¤alesa mattena pattalaīkaü sãlavantaü pesalaü sikkhākāmaü chappadattheraü alajji dussãlabhāvena upavadanti. Yathānāma sāma¤¤alesa mattena mallaputtaü āyasmantaü dabbaü asamācārenātima. Arimaddana nagare yeva alauķsãtu nāmakassara¤¤o kāle mahā vimala buddhitthero cålavimalabuddhittheroti dve therā pariyatti visāradā ahesuü. Tesu mahāvimalabuddhitthero kaccāyanassa saüvaõõanaü nyāsagatthaü akāsi. Keci pana sãhaëadãpavāsikavimalabuddhitthe naü akāsãti vadanti cålavimalabuddhittheropana vuttodayassa porāõaņãkaü akāsi. Keci pana sãhaëadãpavāsi vimalabuddhitthero kanaü akāsãti vadanti cålavimalabuddhittheropana vuttodayassa porāõaņãkaü akāsi. Chandosāratthavikāsiti. Saddhamma¤āõatthero akāsi. Vacanatthajotiü pana vepullatthero akāsi. Nyasagandhassa poraõaņãkaü narapatira¤¤o kāle eko amacco akāsi. So hi ra¤¤o ekaü orodhaü kapaņicca jātaü ekaü dhãtaraü disvā vānaro kakaviya lepelaggito tissaü paņibaddhacitto hutvā laggi. Tamatthaü jānitvā rājā evamāha "sace etaü iccheyyāsi ekaü ganthaü paripuõõavinicchayaü kaguëhatthaü karohi. Sace tvaü tādisaü ganthaü kātuü sakkuõeyyāsi etaü labhissasã"ti. Athaso nyāsassa saüvaõaõana porāõa ņãkaü akāsi.


[SL Page 061] [\x  61/]     

Tato pacchā hãnāyā kaka'vattitassa dhãtaraü datvā rajjuggāhā maccaņņhāne ņhapesi. Yaü marammavohārena taüpyeüiti vuccati tena pana katattā sopi gantho taü nāmena vuccati. Kārikaü tassāca saüvaõõanaü chattaguhindassa nāma ra¤¤okāle dhamma senāpatitthero tena kira kārāpite nandaguhāya samipenandavihāre nisãditvā akāsi. Tasmi¤cakāle gandhamādana pabbate nandamålaguhato arahantā āganantvā tasmiü kavihāre kavassaü upagacchiüsu. Tesaü sammukhe katattā ye vetaü paõķitehi sārato paccetabbanti ācariyā vadanti. Vaccavācakaü pana dhammadassã nāma sāmaõero akāsi. Saddattha bhedacittaüpana arimaddana nagarasamãpe ņhitassa khaõitthipāda pabbatassa samãpe ekasmiü gāme vasanto saddhammasirināma thero akāsi. So yeva thero brihajaü(bįhajjātakaü) nāma vedasatthaü pi marammabhāsāya parivattesi.

Ekakkharakosampana saddhammakintitthero akāsi. Kaliyuge sattāsãtādhike aņņhasate sampatte micchā diņņhikānaü jaluma sa¤¤itānaü kulānaü bhayena sakalepi tambadiparaņņhe sāsanobhāso milāyi. Bahunipi potthakāni aggibhayena nāse suü. Tadā taü pavattiü passitvā "sace pariyattidhammo vinasseyya paņipattidhammopi nassãssati paņipattidhamme nassantekuto kaparipedhadhammo bhavissatãti saüvegaü āpajjitvā imaü ganthaü akāsã'ti taņņãkāyaü vuttaü.Mukhamattasāraü sāgaratthero akāsi.

Kaliyuge ekāsãtādhike pa¤casate sampatte ekaü dahara puttaü kālaükataü paņicca saüvegamāpajjitvā paccekabuddhattaü patthayantassa jeyyasiükha kanāmakassara¤¤o putto casvā kanāmakorājā rajjaü kāresi. Dhammarājātipi nāmala¤jaü paņiggaõhi. Tãsupana piņakesu yathābhåtaü vijānanatāya maramma kavohārena casvāti vohariyati. Sova kira rājā pakāëi aņņha tathāņãkāganthantaresu aticheko. Tena pakiņakattaye sākaccha kamattampi kātuüsamatthonāma natthiti uggahita tipiņako hutvā bhikkhusaükhassapi divase divase sattahi vārehi ganthaü vācesi.

Khaõitthipāda pabbatassa samãpepi ekaü taëākaü karopetvā tattharājāgāraü kārāpetvā tattha nisãditvā ganthaüvācesi. Sabbāni pana rājånaü kiccāni puttasseva uparājassa nãyyā


[SL Page 062] [\x  62/]     

Desi. Ganthaü uggaõhantānaü orodhānamatthāya saükhepato saddabinduünāma pakaraõaü paramatthabundu¤canāma pakaraõaü akāsi. Tassa hi cittaü kapariyattiyaü yeva ramati. A¤¤ampana rājakiccaü suõitumpi na icchi. Anuruddharājā "anāgate ahaü rājābhavakissāmi tadāyeva imāni sāëibãjāni uņņhahantuti adhiņņhahitvā ropesi. Tāni tassa ra¤¤o kāle uņņhahiüsu. Teneva "anuruddharājāyevā" yanti raņņhavāsino sa¤jāniüsu. Sammuti rājā anuruddharājā casmā rājāti ime tayo ekasattānāti vadanti. So rājā ekampi cetiyaü akāsi. Nataü niņņhįü agamāsi pariyattiyaüyeva parivārakattāti rājavaüse āgataü. Loka sammutivasena kakkhaëadine iņņhakāni kārāpetvā tasmiüyeva dine bhumiüsamaü katvā tasmiüyevadine a¤¤ampi sabbaü kārāpesi. Tena marammavohārena pyattadhā cetiyanti yāvajjatanāpākaņaü. Tassara¤¤o ekādhãtaü vigatyatthaü nāma ganthaü akāsãti.

Pubbekira kaarimaddananagare uggahadhāraõādivasena sāsanaü ativiya viråëhamāpajji. Arimaddananagare yeva hi eko vuķķhapabbajito bhikkhu ganthaü likhituü silālekhana daõķehi icchanto rājagehaü pāvisi. Rājākena āgatosãti pucchi. "Ganthaü likhituü silālekhanadaõķehi icchanto āgatomhi"ti "evaü mahallako tvaü ganthaü mahussāgena pariyāpakuõantopi ganthesu chekatāya okāsaü napassāmi, savehi musalo aīkuraü uņņhāpetvā råheyya evaü sati tvaü ganthesu chekataü āpajjeyyāsã"ti āha. Tato pacchā vihāraü gantvā devasikaü devasikaü eka vadantakaņāņhapakpamāõamattaü lekhanaü uggahetvā kaccāyana abhidhammatthasaügahapakaraõāni ādiü katvā ācariyassa santike uggaõhi. So acireneva ganthesu chekataü patvā musale kajamburukkhaīkuraü bandhitvā ussāpetvā rājagehaü pāvisi. Atha "taürājāka pucchi: vakena āgatosãti. Ayaü namahārājamusaloaīkuraü uņņhāpetvā råhatãti ācikkhituü āgatomhi"ti āha. Rājā etassa ganthesu chekataü pattomhãti navuttaü hotãti jānitvā taü saccaüvā alikaüvāti vãmaüsanatthāya mahātherānaüka santikaü pahiõi. Mahātherāpi guëhaņāņhānaü pucchiüsu sopi pucchitaü pucchitaü vyākāsi. Athaso bhikkhu mahāthere evamāha. 'Tumhe bhante maü bahuükapucchatha. Ahampi tumhe pucchituü icchāmi, okāsaü dethāti yācitvā ka"¤¤asamāna cetasikantã ettha a¤¤asaddassa


[SL Page 063] [\x  63/]     

Avadhyāpekkhattā avadhipadaü uddharitvā dassethā"ti pucchi. Mahā therāpipubbe amanasikatattāsãghaü vissajjituü nasakkhiüsu. Rājā tamatthaü sutvā tuņņhacitto hutvā disāpāmokkhanāmena ācariyaņāņhāne ņhapesi. Sopanabhikkhu aganthakārakopi ganthakārako viya. Pacchimānaü jānatānaü dinnopadesavasena upakāraü katvā sāsane uppajjitã. 
Honti cettha:

Ahaü mahallako homi duppa¤¤o pariyattikaü
Uggahaü mahussāhena nasakkhissāmi jānituü.

Evaü¤ca nāti ma¤¤eyya nāpposukkatamāpajje
Saddhamme chekataükāmo ussāhaü ca kareposo.

Vuķķha pabbajito bhikkhu mahallakopi duppa¤¤o
âpajji chekataü dhamme taü ho! Pekkhantu soratāti.

Pubbe kira arimaddananagare mātugāmāpi ganthaü uggaõhiüsu. Yebhuyyena uggahadhāraõādivasena pariyattisāsanaü paggahesuü. Mātugāmāhi a¤¤ama¤¤aü passantā "tumhe kittakaü ganthaü uggaõhātha kittakaü ganthaü vācuggataü karothā'ti pucchanti. Eko kira mātugāmo ekaümātugāmaü pucchi: tvaü idāni kittakaü ganthaü cācuggataü karosãti? Ahaü pana idāni daharaputtehi palibodhattā vyākulaü patvā bahuü ganthaü vāvuggataü kātuü nasakkā, samanta mahāpaņņhāne pana kusalattika mattaüca vācuggataü karomãti āhā"ti. Idaüpi arimaddananagara vāsãnaü mātugāmānaüpi pariyattuggahaõe ekaü vatthu. Ekaü kira bhikkhuü piõķāya carantaü ekavādasavassikā daharitthi pucchi: kiü nāmosi tvaü bhanteti? Ka"khemā nāma aha"nti. "Kathaühi bhante pumāva samāno itthiliīgena nāmaüakāsi"ti āha. Atha anto gehe nisinnā mātā sutvā dhãtaraü āha: 'tvaü rājādi gaõassa lakkhaõaü najānāsi'ti. âmajānāmi, ayaü pana khema saddo na rājādigaõa pakkhaü bhajatã"ti atha mātā evamāha:ayaü pana khemasaddo ekadeseneva rājādigaõapakkhaü gajatãti. Ayaü panatthe dhãtu adhippāyo "narājādisaddo kadāci rājoti paccattavacanavasena okāranto dissati, vinā devarājoti ādisamāsavisaye, khemasaddo kapana katthaci khemotica khemantica liīgantaravasena råpantaraü dassasi teneva khema saddo na rājādigaõoti veditabbo"ti.


[SL Page 064] [\x  64/]     

Ayaü pana mātu adhippāyo:khemasaddo abhidheyyaliīgattā tiliīgãko yadā pana sa¤¤āsaddādhikāre paccattavacana vasena khemāti ākāranto dissati tadāekadesena khemasaddo rājā digaõapakkhaü bhajatãti. Idampi ekaü vatthu.

Arimaddananagare kira ekassa kuņumbikassa eko putto dve dhãtaro ahesuü. Ekasmi¤cakāle ghammābhãbhutattā gehassa uparitale nahāyitvā nisãdi. Atha ekādāsã gehassaheņņhā ņhatvā ki¤ci kammaü karontã tassa kuņumbikassa guyhaņņhānaü olokesi. Tamatthaü jānitvā kuņumbiko sākhaü olokesãti ekaü vākyaü bandhitvā puttassa dassesi,imassa atthayojanaü karohãti. Atha putto atthayojanaü akāsi: sākhaü rukkhasākhaü olokesi udikkhatã"ti athapacchā ekāyadhãtuyā dassesi imassa atthayojanaü karohãti. Sāpi atthayojanaü akāsi. Sāsunakhokhaü ākāsaü olokesi udikkhatãti. Atha pacchā ekāya dhãtuyā dassesi"imassa atthayojanaü karohã"ti sāpi atthayojanaü akāsi "sā itthi khaü aīgajātaü olokesi mukhaü uddhaü katvā olokesã"ti idaü pi ekaü vatthu.

Ekokira sāmaõero ratanapuravāsãarimaddananagaremātu gāmāpi saddanayesu atikovidāti sutvā ahaü tattha gantvā jānissāmãti arimaddananagaraü gato. Atha antarāmagge arimaddana nagarassa samãpe ekaü daharitthiü kappāsavatthuü rakkhitvā nisinnaü passi. Atha sāmaõero tassā santikaü maggapucchanatthāya gacchi. Atha daharitthi sāmaõeraü pucchi: kuto āgatosãti sāmaõero āha: ratanapurato ahaü āgacchatãti. "Kuhiü gacchasãti vutte arimaddananagaraü gacchatãti āha. Atha daharitthi evamāha: "tvābhante saddayogavinicchayaü anupadhāretvā kathesi. Am÷ayo gaņņhānehi tvaü nāmayogasaddena yojetvā kathesi. Nanu paõķitānaü vacanena nāma paripuõõatthena aviruddhasaddana yena puõõindusaükāsena bhavitabba"nti.

Athasāmaõero "khettavatthuni rakkhanti duggatā dahari tthipi tāva saddanayakovidā kahoti.Kimaīgapana bhogasampannā mahallakatthiyotilajjitvā tato yeva paņinivattitvā paccā gamāsãti.

Idaü marammamaõķale tambadãparaņņhe aramaddananagare
Theraparamparāvasena sāsanassa patiņņhānaü.
---------


[SL Page 065] [\x  65/]     

Idāni marammamaõķale yeva jeyya vaķķhana raņņhe ketumatã nagare sāsanavaüsaü vakkāmi. Kaliyugehi dvisattā'dhike aņņha vassasate sampatte jeyya vaķķanaraņņhe ketumatã nagare mahāsiri jeyyasåro nāmarājā rajjaü kāresi. Atichekaü devanāganāmakaü ekaü hatthiü nissāya vijitaü vitthārama kāsi. Tassapanara¤¤o kāle kaliyuge dvinavutādhike aņņha vassasate sampatte mahāparakkamonāma thero sãhaëadãpato nāvāya āgantvā ketumatã nagaraü sampatto. Rājāca dvāravatã nagarassa dakkhiõadisābhāge mahāvihāraü kārāpetvā tassa adāsi, niccagattampi. Tasmi¤ca vihāre sãmaüsammannitvā tissaü sãmāyaü tulāvasena attanā samaükatvā lohamaya buddhappaņibimbaü kārāpesi. Ta¤ca buddhappaņibimbaü sampattalaīkādãpanti nāmena pākaņaü ahosi.

Tassa ra¤¤o kāle surāmeraya sikkhāpadaü paņicca vivādo ahosi. Kathaü"bãjatopaņņhāyāti sambhāre paņiyādetvā cāņiyaü pakkhittakālato paņņhāya, tālanālikerādãnaü puppharaso pupphato galitā 'bhinava kālato paņoya ca na pātabbo"ti kaīkhāvitaraõãņãkādãsu vutta vacane adhippāyaü vipallāsato gahetvā tālanālikerādãnaü raso galitā 'bhinavato paņņhāya pivituü naņņatãti ekaccevadanti. Ekaccepana evaü vadanti. "Tālanālikerādãnaü raso galitā 'bhinava kāle pivituü vaņņatã"ti.

Tattha pubba pakkhe ācariyānaü ayamadhippāyo "bãjato paņņhāyā"ti ettha sambhāre paņiyādetvā cāņiyaü pakkhittakālato paņņhāya na pātabbo. Tālanālikerādãnaü puppharaso ca galitā'bhinava kālato yeva na pātabbo"ti.

Ayaü pana apara pakkhe ācariyana madhippāyo. "Bãjato paņņhāyā'ti ettha sambhāre paņiyādetvā cāņiyaü pakkhittakālato paņņhāya na pātabbo. Tālanālikerādãnaü sambhārehi paņiyādito puppharaso pupphato galitā 'hinava kālato na pātabboti.

Evaü tālanālikerādãnaü raso galitā 'hãnavakālato paņņhāya pātuüvaņņati navaņņatãti? Vivādaü karontānaü majjhe nisãditvā sampatta laüīkā mahā parakkamatthero tādisaüpivituüvaņņatãti vinicchini. Surāvinicchaya¤ca nāmaganthaü akāsi. Evaü


[SL Page 066] [\x  66/]     

Ketumatã nagaraü māpettaü mahāsirijeyya såraü nāma rājānaü nissāya ketumatiyaü sāsanaü patiņņhahi.

Idaü marammamaõķale yeva ketumatã nagare
Sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Idāni marammamaõķale tambadãparaņņhe yeva bandhapura sāsanavaüsaü cakkhāmi. Kaliyugehi catusaņņhādhike chavassasate tayo bhātikā kittitara cyosvā nāmakaü rājānaü rajjatovāvetvā bandhapura nagare rajjaükāresuü. Tadā kittitara nāmakassa ra¤¤o ekoputto cãnaraņņhinda rājānaü yācitvā bahuhi senaīgehi bandhapura nagaraü samparicāretvā aņņhāsi. Atha tãsu piņakesu chekaü ekaü mahātheraü pakkosetvā matte suü. Thero evamāha: "janapadāyatta midaü kammaü samaõānaü na kappati vicāretuü, ahampisamaõo nāņakehipana saddhiü mattethā"ti. Athanāņake pakkosetvā mantesuü. Nāņakāpi"sacekāraõaü natthi, evaü sati phalaü na bhaveyya sacepåtinatthi makkhikāna sannipateyyu"nti gãtaü gāyitvā udakekãëanti.

Atha tecatayo bhātikā taüsutvā kittitaranāmakaü rājānaü bandhanāgārato gahetvā māretvā "idāni yaü rajjeņhapayissāmāti cintetvā tumhe āgacchatha idaü tassasãsaü idāni esa paralokaü gato"ti sãsaüdassesuü, athacãnaraņņhasenāyopi "idā ni rājavaüsiko natthi, tena yujjhituü na icchāma. Yaürajje ņhapayissāmāti katvā mayaü agatā, idāni so natthi" ti vatvā nivattitvā agamaüsu.

Soca thero "nāņakehi saddhiü mantethā"ti ettaka meva vuttattā bhikkhubhāvato namu¤citi daņņhabbaü.

Våtta¤cetaü-

"Pariyāyova āõatti tatiye dutiye pana
âõatti yeva sesesu dvaya metaü nalabbhatãti'

Tasmiü pana bandhapure arãmaddana nagare arahatta gaõavaüsikā jappada gaõavaüsikā ānanda gaõavāsikā therābahavo vasanti. Tehi pana kata gantho nāma koci natthãti.

Idaü bandhapure sāsanassa patiņņhānaü.
---------

[SL Page 067] [\x  67/]     

Idāni marammamaõķale tambadãparaņņhe yeva vijayapure sāsana vaüsaü cakkāmi.

Kaliyugehi catusattatādhike chavassa sate sihasåronāma rājā vijaya puraü māpesi. Tato pacchā dvãsu saüvaccharesu atikkantesu camuünadiyaü matasetibhaü ekaü labhitvā ekasetãhindoti tassa nāmaü pākaņaü ahosi. Tassa ra¤¤o kāle vijayapure sãlavattālajjipesalā bhikkhu bahavo natthi. Arimaddana nagarato anuruddha rājakāle rājabhayena nilãnehi avasesa samaõakuttakāyeca bahavo āsuü. Pacchācåëa arahantatthera dibbacakkhuttherānaü āgatakāleyeva lajjipesalā bhikkhu balavantā hutvā gaõaü vaķķhāpesuü. Rājāca dibbacakkhuttharaü antepuraü pavesetvā devasikaü piõķapātena bhojesi. Anuruddha ra¤¤ātāmbula ma¤jåsāyaü ņhapetvā påjitā sattadhātuyo labhitvā tāsaü pa¤cadhātuyo sãkhovuü cetiyenidhānaü akāsi. Avasesā pana dve dhātuyo pu¤¤assa nāma amaccassa påjanatthāya niyyādesi. Soca amacco jeyyapure pu¤¤acetiye nidhānaü akāsi.

Tadāca kirasamaõa kuttakā gahaņņhāviya rāja rājamahāmattānaü santike upaņņhānaü akaüsu. Kaliyuge catu asãtādhike chavassasate sampatte sãhasårara¤¤o jeņņhaputto ujano nāmarājā rajjaü kāresi. Sopana "avapeücyā" nāmake dese campaka kaņņhamaye satta vihāre kārāpesi. Dvivassādhike satta vassasate kāle te vihārāniņņhaü agamaüsu.

Tesu vihāresu campakaünāma padhānavihāraü amacca puttassa sudhamma mahā sāmittherassa adāsi. So pana thero arimaddana nagare arahantattherassa vaüsikoti daņņhabbo.

Veëuvanaü nāma parivāra vihāraü pana ābhidhammikassa ¤āõadha jassa nāma therassa adāsi. Sopi arahantattherassa vāsiko. Jetavanaü nāma parivāra vihāraü pana sakala vinaya piņakaü vācuggataü katassa guõārāmattherassa adāsi. So pana thero arimaddana nagare yeva ānandattherassa vaüsiko. Kulavihāraünāma parivāravihāraü ādiccaraüsinonāma therassa adāsi. So pi ānandattherassa vaüsikoyeva. Suvaõõa vihāraü sudhammālaīkārassa nāma therassa adāsi. So pi ānandatthera vaüsikoyeva. Nãca


[SL Page 068] [\x  68/]     

Gehaü nāma parivāra vihāraü varapattassa nāma therassa adāsi. So pana sudhamma mahā sāmattherassa antevāsiko dakkhiõa koņiü nāma parivāra vihāraü siripu¤¤a vāsino nāmatherassa adāsi. So pi sudhamma mahā sāmattherassa antevāsikoti. Tesaü vihārānaü āsannaņņhāne rājā sayameva hatthena gahetvā mahābodhirukkhaüropesi. Tesaü vihārānaü paņijagganatthāya bahånipi khetta vatthåni adāsi, ārāmagopaka kulānãca. Tesaü pana therānaü sudhamma purārimaddana pura bhikkhu vaüsikattā lajjãpesalatā vi¤¤ā tabbā,teneva vijaya puresāsanaü ativiya parisuddhaü ahosãti daņņhabbaü. Tesampi sissa paramparā aneka sahassappamāõā ahesuü. Evaü lajjipesalānaü yeva bhikkhånaü santikākecisaddhivihārikā kãņāgirimhi assaji punabbasukāviya alajji dussãlā uppajjiüsu. Seyyathāpināma madhuramba rukkhato ambilabhalanti. Tepana bahu anācāraü cariüsu yeva. Idaü pana tesaü måla uppattidassanaü. Rājāhi tadā tesaü vihārānaü paņijagganatthāya bahåni khetta vatthuni adāsi. Tesu khetta vatthusu balivicāraõatthāya sudhamma mahā sāmitthero ekacce bhikkhå ārakkhaõaņņhāne ņhapesi. ârakkhaõa bhikkhåhi pana dhammānuloma vasenakassakānaü ovādāpesi. Khettavatthåsāmi bhāgampi paņiggaõhāpesi. Tasmi¤ca kāle khetta vatthuni paņicca bhikkhu kavivādaü akaüsu.

Atha taü vivādaü sutvā sāsana dharattheroca dve parakka mattherāca tato nikkhamiüsu. Nikkhamitvā sāsanadharatthero khaõittipāda pabbate nisãdi. Dve parakkamattherāpana segayiü pabbatakandare nisãdiüsu. Tesaühi nivāsaņņhānattā yāvajjatanā taüņhānaü parakkamaņņhānanti pākaņaü ahosi. Tepana therā ekacārāti vohariüsu. Avasesāpana bhikkhå gāmavāsã bahucārāti vohariüsu. Tato paņņhāya ara¤¤avāsã gāmavāsãvasena visuügaõāhonti. Vihārassa dinnānaü khetta vatthunaü balippaņiggāhaka bhikkhånampi saüghajāti sama¤¤ā ahosi. Kaliyuge catuvassādhike sattasate ujanassa ra¤¤o dharamānasseva kaniņņhabhātiko "cyosvā" nāma rājakumāro rajjaügaõhi. Ayampana tassa aņņhuppatti:

Ujanonāma rājā "tvaü samuddamajjhaünāma gāmaügantvātattha nisãditvā tatruppādabaliü bhu¤jāhã"ti nãyyādesi so pana rāja kumāro luddakammesuyeva abhiramaõasãlo, ekasmiü samaye


[SL Page 069] [\x  69/]     

Migavaügantvā paccāgata kālerattiyaü supinaü passi, sakko devānamindo āgantvā "uposathasãlaü samādiyāhi, evaü sati acireneva setibhelabhissasã"ti vatvā tāvatiüsa bhavanaü punagatoti. Socarāja kumāro tatopaņņhāya uposatha sãlaü samādiyi. Pacchākālepi attano hatthe guthena kilinnaü bhavatãti puna supinaü passi. So acireneva pa¤casetihelabhi, atha eko amacco gantvā ra¤¤o tamatthaü ārecesi. Rājā tuņņha citto "hutvā mama kira honto kaniņņha bhātiko pa¤caseti bhelabhã"ti rāja purisānaü majjhesaüvaõõesi. Amacco puna rāja kumārassa santikaü gantvā tamatthaü ārocesi.Rājakumāropi mamabhātiko rājā akathita pubbaüvācā peyyaü vadatãti ārādhito puna gantvā tamatthaü ra¤¤o ārocāpesi. Rājāpitatheva avadi. Taüsutvā rājakumārobhiyyo so pasãdi. Kasmā pana ujano rājā kittã taraü nāma rāja kumāraü kaniņņha vohārena na vadatãti, ekasetibhindohi rājā aparassa ra¤¤o deviügabbhiniü ānetvā aggamahesiņņhāne ņhapesi. ōhapetvā acireneva ujanaü vijāyi. Teneva na ujano ekaseti bhindassa putto. Kittitaro nāma rāja kumāro yeva ekaseti bhindassaputto tasmā taü kāraõaü paņicca so taü kaniņņha vohārena na vadatãti kaniņņho pa¤casetibhe. Alabhãti sutvā rājābhāyitvā kaniņņhassa rajjaü niyyādesi. Rājārājagehassa pacchimadvārena nikkhami. Kaniņņho purimadvārena pāvisi. Pa¤cannaü panasetibhānaü laddhattā pa¤caseti bhindoti pākaņo. Målanāmaü panassa sãhasåroti daņņhabbaü. Tassa ra¤¤o kāle bahu alajjino gāmasāmanta kavihāre vasitvā aneka vidhaüanācāraü cariüsu. Sudhammapura arimaddana purato parampara vasena āgatābhikkhåpi bahulajjino sikkhā kāmā santi.

Atha tassa ra¤¤o bhattaü paribhu¤janakāle eko samaõa kuttako aņņhaparikkhāre gahetvā āgantvā ra¤¤o sammukhe aņņhāsi. Kimatthāya āgatosãti pucchite piõķapātatthāya āgatomhi'ti āha. Atharājā sayaü bhu¤jissāmãti ārabhitvāpi atippasannatāya pana suvaõõapātiyā paņiyāditaü sakalampi bhattaü adāsi. Atharājā evaü cintesi. "Ayaü bhikkhu piõķapātatthāya upamajjhantikaü yeva āgantvā aņņhāsi. Na so puthujjana bhikkhu athakho abhi¤¤ālābhã arahābhaveyya, mama pu¤¤atthāya āgato bhaveyya, maü anukampaü upādāyaü"ti.


[SL Page 070] [\x  70/]     

Evaü pana cintetvā ekaü rājapurisaü āõāpesi tassa pacchā anugantvā oloketuü tassa pana samaõa kuttakassa sayaü alajji bhutattāva attano bhariyā paccuggantvā pattaü gaõhi. Taüdisvārāja puriso ra¤¤o santikaü gantvā paņhamameva evaü cintesi "sace yathābhåtaü āroceyyaü, ra¤¤o pasādo vinasseyya, evaü pana anārocetvā yathā ra¤¤o pasādo bhiyyoso mattāya bhavye mayhampilābhouppajjeyya samaõakuttakopi rājāparādhato vimucceyya evaü ārocessāmã"ti. Evaü pana cintetvā "ahaü mahā rāja taü anugantvā olokesiü, atha mama evaü olokentasseva antaradhāyã"ti ārocesi. Rājābhiyyo so mattāya pasãditvā hatthaü pasāretvā "yathāhaü ma¤¤āmitathā avirajjhana meveta"nti tikkhattuü vācaü nicchāresi. Rājapurisassaca dātabbaüadāsi. Tasmiü yeva divase eko amacco ra¤¤o paõõākāratthāya valāhakaü nāma ekaü turaīgamaü adāsi. Atharājā "mama pu¤¤ānubhāvena esaladdho"ti sampahaüsi. Taü pana turaīgamaü ārohetvā ekaü hatthārohaü pājāpesi. Athamahājanassa olokentassa hatthārohassasãse veņhana dussaüyeva dassetvā ākāse pakkhandho bakoviya pa¤¤āyi.Sopana turaīgamo pātova vijaya purato gacchanto pabbatabbhantara nagaraü sāyaõha samaye pāpuõi. Abbhavijambhana asso'tipi nāmaü akāsi.

Iccevaü samaõa kuttakādārampi pesesuü, pageva itaraü anācāraü. Teneva te samaõakuttakā ra¤¤o mallaraīgampi pavisitvā mallaüyujjhiüsu. Tesu pana samaõakuttakesu "oīdüsibovuü" saīghajonāma samaõakuttako mallakamme ativiya cheko so kira saüvacchare saüvacchare ra¤¤o mallaraīge jayitvā paõõarasavācãsativā asse paņilabhãti. Ratanapura nagare mallakamme atichekoekokamboja kuliko atthi. So ratanapuranagare jeyya puranagareca attanā samathāmaü mallapurisaü alabhitvā vijayapuraü āgantvā campakavihārassa dvārasamãpe mallasabhāmaõķape pavisitvā mallakammaü kātuü icchāmãti ra¤¤o ārocesi. Atharājātaü saīghajaü āmantetvā evamāha "idāni bho tvaü imināsaddhiü mallayuddhaü kātuü sakkhissasã"ti? âma mahārāja pubbe ahaü daharo hutvā kãëanatthāya yeva malla


[SL Page 071] [\x  71/]     

Kammaü akāsiü. Idāni pana akånasattativasso ahaü ito pacchāmallayuddhaükātuü sakkhissāmi vā māvātinajānāmi, idānipara pakkhaü mallapurisaü mallakammena māressāmã"ti vadã.

Atha "rājånaü mallakammaünāma kãëanatthāya yeva bhavati, mā māretuü ussāhaü karohã"ti vatvā a¤¤ama¤¤aü mallayuddhaü kārāpesi. Saparisassara¤¤o olokentasseva te mallākārena naccitvā a¤¤ama¤¤aü samãpaü upagacchiüsu. Atha saīghajo mallo kambojamallassa pādena paharaõā kāraü dassetvā dakkhiõahattha muņņhinā kapolepahāraü adāsi. Athakamboja mallassa mukhaü pacchato ahosi. Tadā sapariso rājā ãdisāpana vimukhatomaraõa meva seyyo. Idāni pana imaü passituü navisahāmiti vadi. Punasaīghajo vāmahattha muņņhinā pahari. Athakamboja mallassa mukhaü parivattivo yathā pubbe tathā patiņņhāsi. Tasmi¤cakāle sapariso khattiyo taü acchariyaü disvā dve asse tiüsamattāni vatthāni satakahāpaõa¤ca adāsãti. Ida¤cavacanaü porāõa potthakesu āgatattā sādhujanāna¤ca saüvejanãyaņņhānattā vuttaü. ōhapetvāhi saüvegalābhaü natthi a¤¤aü ki¤ci payojananti.

Kaliyuge terasādhike sattavassasate vijayapure yeva tassaputto kittitara nāmako rājā rajjaü kāresi. Pitarā sadisanāma vasenaca sãhasåroti nāmaü paņiggaõhi. Pitura¤¤o kāle laddhesu pa¤casu setibhesu catunnaü yeva avasesattā catusetibhindo"ti nāmaü pākaņaü. Tenevāha, abhidhānappa dipikā ņãkāyaü "catusetibhindoti. Tassara¤¤o kāle caturaīga balonāma mahāamacco gantha kovido abhidhānappadãpikā saüvaõõanaü akāsi. So pana sakalabyākaraõa vanāsaīga ¤āõācārã ahosi. Ekasmi¤ca samaye rājā ekaü mahantaü vihāraü kārāpetvā "asukara¤¤ā ayaü vihārokārāpito imasmiü vihāre sãlavantā yeva nisãdantu"ti kolāhalaü uppādesi. Atha tāsi nāma gāmavāsã ekothero āgantvā nisãdi. Ayampana tassatherassa aņņhuppatti.

Tāsi gāme kira eko gahapati attano puttaü sippuggahaõatthāya vihāre ekassa bhikkhussa santike niyyādesi. Puttassa pana vihāraü agantukāmassa tajjanatthāya sakaõņaka gacchassa uparikhipati. Socadaharo nikkhamitvā gehaü anāgantvāvihāre



[SL Page 072] [\x  72/]     

Yevanisãdi. Mātāpitånaü santikaü anāgantvā thoka thokaü dåraügantvā sāmaõera bhåmito upasampada bhåmiü patvā arimaddana nagaraü gacchi. Atipa¤¤avattatāya pana pattappattaņņhāne mahātherāsaügaõhiüsu. Tenevesa sakalamarammaraņeņhapākaņo ahosi. Atha mātāpitaro puttassa āgamanaü apekkhitvā yeva nisãdiüsu. Tamatthaü panasutvā esa amhākaü putto bhavissativā no vāti vãmaüsitu kāmo pitā anugacchi. Arimaddananagare taü sampāpuõitvā upaņņhāpetvā nisãdi. Sopi bhikkhå yathā upaņāņhā ne neva santappito ganthaü uggaõhi. Aparasmiü pana kāle so bhikkhu "ajjasåpe appaloõo"ti ādinā punappunaügaõati athapitāevamāha: "napubbe pana puttaka tayā ãdisaü vacanaükathitaü idāni panatthaü abhiõahaü ãdisaü vacanaü gaõasi, kāraõa metthaki'nti pucchi. "Pubbeganthesu chekattaü appattattā gantheså chekattaü, vyāpanna cittatāya na vuttaü. Idāni panamayā icchito attho matthakaü patto, tasmā kāyabala pariggahaõatthāya mayā ãdisaü vacanaü vuttanti vadi. Taü vacanaü sutvā pitā mātuyā santikaügamanatthāyaokāsaü yāci. So pitarā saddhiü sakaņņhānaü āgacchanto vijayapuraü cetiyavandanatthāya pāvisi.

Tadā ra¤¤āvutta vacanaü sutvā tasmiüvihāre āråhitvānisãdi. ârakkhapurisā ca taü bhikkhuü vihāre nisinnaü disvā tamatthaü ra¤¤o ārocesuü. Rājāca caturaīga balaü nāma amaccaü āõāpesi" gantvā tassa bhikkhussa ¤āõathāmaüupadhārehã"ti. Caturaīga baloca gantvā taü bhikkhuü guëha guëhaņņhānaü pucchi. So pi pucchi taü vissajjesi. Caturaīga baloca tamatthaü ra¤¤o ārocesi. Rājātuņņha citto hutvā taü vihāraü tassa bhikkhussa adāsi. Tassapana bhikkhussa daharakāle kaõņaka gacche pituno khipanaü paņicca kaõņaka khipattheroti sama¤¤ā ahosi. Mulanāmaü panassa nāgitoti. So tasmiü vihāre nisãditvā saddasārattha jāliniü nāma ganthaü akāsi. Tassa kira therassa kāle tasmiü nagare āraddhavipassanādhurā mahallakā bhikkhå sahassamattā ahesuü. âraddha ganthadhurāpana dahara bhikkhå gaõapathaü vãti vattā. Tassa pana pitarampi seņņhiņņhāne ņhapesi. Teneva taü gāmaü seņņhigāmoti nāmena vohariüsu. Kaccāyana vaõõanaü panana vijayapure yeva abhayagiri pabbate nisinno mahāvijãtāvã nāma thero akāsi. Vācakopadesampika so yeva akāsi. Saddavuttiü pana


[SL Page 073] [\x  73/]     

Saddhamma gurutthero akāsi. Iccevaü vijaya pure anekehi gantha kārehi sāsanaü vipulaü ahosi.

Kaliyuge pana pa¤cāsãtādhike cha vassasate sampatte asaīkhayācoyonnāmako rājā jeyyapura nagaraü māpetvā tattha rajjaü kāresi. Tattha pana rājånaü kāle therehikata gantho nāma natthã. Kaliyuge chabbãsādhike sattavassasate vesākha māse jeyya pura nagaraü vinassi. Tasmiü yeva saüvacchare jeņņhamāse vijayapuraü vissi. Tasmā yeva saüvacchare phagguõamāse satvivarājā ratanapuraü nāma nagaraü māpetvā rajjaü kāresãti.

Idaü vijayapura jeyyapuresu sāsanassa patiņņhānaü.
---------
Idāni marammamaõķale tambadãparaņņhe yeva ratanapura nagare sāsana vaüsaü vakkhāmi.

Kaliyugehi aņņhāsãtādhike satta vassasate narapati ra¤¤o dhãtāya saddhiü "alauüsãtu" ra¤¤o putto ānandasåriyo nāma santhavaü katvā ekaü siddhikaü nāmaputtaü jānesi. So vaye sampatte rajjasampattiü labhã. Tatoppabhutiyāca myene sodãghā rājāno arimaddana nagare rajjaü akaüsu. *Tato pacchā sirisudhamma rājādhipatã'tiladdhanāmo satvivarājā ratanapura nagare rajjaükāresi. Tassa ra¤¤o kāle kaliyuge ekanavutādhike sattavassasate sampatte laīkādãpato siri saddhammālaīkāratthero sihaëamahāsāmittherocāti ime dvetherā pa¤casarãradhātuyo gahetvā nāvāya kusimatitthaü pāpuõitvā rāma¤¤araņņhe be¤¤āyan nāmena ra¤¤āni cāritāpi na nivattiüsu. Tato so yeva rājā there yāvasirikhettanagarā pahiõi. Tamatthaü ¤atvā ratanapurindo rājā cattāëãsāhi nāvāhi yāvasirikhettanagaraü paccuggantvā ānesi. ânetvāca mahā navagāmaü pattakāle sahorodhehi amaccehica sayameva rājāpaccuggajchi.
---------------------------------------
* Imasmiüņhāne "siddhikaü nāma puttaü vijāyi. Tatoppa bhutiyāva "myene sodãghā" putta natta paramparā arimaddana rājanvayā ahesu"nti sāsanālaīkāre ceva rājavaüseva vuttaü. Tasmiü kaliyåge "monaüsi" nāmako myeneso dãghassaputto yeva sirisuddhammarājātica satvica rājātica nāmaü gahetvā ratanapuranagare rajjaü kāresã"ti daņņhabbaü-


[SL Page 074] [\x  74/]     

Ratanapuraü pana pattakāle mahāpaņhavi cali. Paņināda¤ca nadi. Tadā rājā "sammāsambuddhassa tilokaggassa sāsanaü paggaõhissāmãti cintetvā sarãradhātuü ānetvā idhapattakāle ayaü mahāpathavã calati paņināda¤ca nadatã. Idaü amhākaü raņņhe jinasāsanassa cirakālaü patiņņhānabhāve pubbanimitta"nti sayameva nimitta pāņhaü akāsi. "Tāvatiņņhatu jãvamānassa sammā sambuddhassa ānubhāvo, ahovatasarãradhātunaü yeva ānubhāvo"ti bahuraņņha vāsino pasãdiüsu. Hontivettha:

Sarãradhātuyā tāva, mahanto 'cchariyo aho!
Kā kathā pana buddhassa jãvamānassa tādino
Evaü anussaritvāna, uppādeyya pasādakaü
Buddha guõesu bāhullaü gārava¤ca karejano'ti-

Kaliyuge venavutādhike sattavassasate tā pa¤ca dhātuyo nidahitvā jeyyapura nagarato pacchimadisābhāge samabhåmi bhāge cetiyaü patiņņhāpesi. Ta¤ca cetiyaü ratana cetiyanti pa¤¤āpesi. Hatthãråpa bāhullatāya pana anekabhindo"ti pākaņaü hoti. Tãhi sirigabbhehi sattati dvārehica alaīkataü umaīgaünāma mahāvihāraü kārāpetvā dvinnā sãhaëadãpikattherānaü adāsi. Tato pacchātesu paņhamatthero saka vihārasamãpe pabbata muddhani attano sissepi appavesetvā lajjipesala bahussuta sikkhākāmehi sabbehi tãhittherehi saddhiü sãmaü sammanti. Iccevaü sãmā sammuti pariyatti vācanādikammehi marammaraņņhe sāsanaü viråëhiü katvā patiņaņhāpesi.

Idaü marammamaõķale ratanapuranagare sihaëadãpike
Vethere paņicca paņhamaü sāsanassapatãņņhānaü.
---------
Kaliyuge chabbisādhike sattavassasate sampatte phagguõa māse satviva rājā ratanapura nagaraü māpesi. Tassara¤¤o kāle jeyyapuranagare ekapåpikā itthi alajjino ekassa bhikkhussa santike dhanaü upanidahi. Aparabhāge sā taüdhanaü yāci atha so bhikkhå "tavadhanaü ahaü na paņiggaõhāmãti musābhanã, evaü vivādaü katvā taü kāraõaü ra¤¤o ārocesi. Rājā pakkosāpetvā sayameva taü bhikkhuü pucchi, tvaü bhante tassā itthiyā dhanaü paņiggaõhāsivā māvā"ti? "Ahaü mahārāja samaõe,


[SL Page 075] [\x  75/]     

Alikaü bhaõituü navaņņati. Napaņiggaõhāmi"ti vadi. Taü kāraõaü rājāca punappunaü pucchitvā vãmaüsanto bhikkhåssa kerāņika bhāvaü jānitvā tvaü samaõo samāno bhagavatā pa¤¤attaü sikkhāpadaü akkamitvā musā gaõtãti kujjhitvā sayameva aparādhānuråpaü sãsaü chinditvā rājagehato seņņhākhipi. Ta¤cakāraõaü sakalamarammaraņņhe pākaņaü. Alajji bhikkhåpi a¤¤e pāpa kammaükātuü na visahiüsu. Ra¤¤ā bhāyitvā yeva sikkhāpadaü na akkamesuü.

Kaliyuge tiüsādhike sattavassa sate sampatte me¤jãsvāsoke nāmarājā rajjaü kāresi. So pana rājā raņņhavāsãnaü sukhatthāya nimittaü katvā tālavaõņaü gahetvā rājagehaü paņiggaõhi. Sova rājā sakkarāje pa¤ca cattāëãsādhike sattavassasate sampatte sikhovuü nāma cetiyaü patiņņhāpesi. Yeüyš nāmakassa silāpabbatassa samãpe porāõikaü ekaü cetiyaü nadã udakaü bhindi. Tadā sakaraõķakā pa¤ca dhātuyo udakenimmujjantiyo erāpatho nāma nāgogahetvā pacchā "sikhovuü" nāma cetiyaü patiņņhāpessāmiti ra¤¤o āraddhakāleyeva dāņhānāgassa nāma therassa sahakaraõķakena pa¤cadhātuyo udakenimmujjantiyo erāpatho nāma nāgogahetvā pacchā "sikhovuü" nāma cetiyaü patiņņhāpessāmiti ra¤¤ā āraddhakāleyeca dāņhānāgassa nāma therassa sahakaraõķakena pa¤cadhātuyo niyyādesi. Soca thero ra¤¤o adāsi. Rājā dve dhātuyo muņho cetiye nidhānaü akāsi. Tisso pana sikhovuü cetiyeti porāõa potthakesu vuttaü.

Sorājā kumārakāle sikkhāpakassa ācariyassa setacchantaü datvā saüghanāyakaņņhānaü niyyādesi. Khemācāro nāma eko thero rattibhāge majjhime kāle cetiyaīgaõe olambetvā ņhapitaü bheriü anekavāraü pahari. Atharājā rāja gehato yeva sutvā yathā ņhapitaniyāma vasena "vihārekoci bhikkhu kālaükato bhaveyyā"ti ma¤¤itvā vihāraü gantvā pucchāhi'ti dåtaü pesesi. Dåtovihāraü gantvā kāraõaü pucchi. Bhikkhåcaevamāhaüsu. "Na amhesukālaü kata bhikkhu nāma atthi. Athakho sakko devānamindo idāni kālaīkato'ti bahånaü manussāna ¤āpanatthāya bheriü paharimhā'ti. Punarājā bhikkhå pakkosāpetvā pucchi. "Kasmāpana bhante tumhe sakkassa devānamindassa kālaīkata bhāvaü jānāthā"ti? Atha bhikkhu eva māhaüsu "bhagavato parinibbānakāle sāsanaü rakkhissāmi"ti sakko devānamindo paņi¤¤aü katvāpi idāni sāsane vasantānaü amhākaü anupālana


[SL Page 076] [\x  76/]     

Kammaü nāma ki¤ci na karoti. Sace pana sakko devānamindo jãvamāno bhaveyya sammā sambuddhassa santike paņi¤¤aü daëhaükatvā idāni appossukko na bhaveyya, idāni pana sakkassa devānamindassa ārakkhaõakammaü nāma ki¤cina dissati kasmā idāni sakko devānamivdo kālaīkato"ti jānimhāti. Rājā taü sutvā khemācārattherassa pasãditvā vihāraü kārāpetvā adāsi. Soca thero sudhamma puravāsãnaü sãhaëavaüsikānuü mahātherānaü vaüse lajjipesalo ahosãti.

Ratanapuranagare yeva adhika (eyeümeügauü) ra¤¤o kāle ratanapuranagarassa dakkhiõadisā bhāge mahāsetuü kārāpesi. Tassa pana ācariyo saügharājā lajji pakkhaü na bhajati. Teneva theraparamparāya esana saīgahi tabboti. Tassara¤¤o kāle chasaņņhādhike satta vassasate kaliyuge rājādhi rājā nāma rāma¤¤a raņņhindo bhupālotisahassappamāõāsunāvāsusaņņhi satasahassehi 1 yodhehi saddhiü nadãmaggena yujjhanatthāya ratana purābhimukhaü āgato. Atha adhika rājā bahavo amacceva bhikkhuca sannipātātvo mantesi. Idāni rāma¤¤a raņņhindo rājāyujjhanatthāya idha āgacchatiyuddhaü akatvā kenupāyena taü paņinivattāpetuü sakkhissāmāti? Atha sabbe ki¤ci akathetvā tuõhã bhāveneva nisãdiüsu. Atha jātavassena eka tiüsa vassiko upasampadā vasena ena ekādasavassiko eko bhikkhu evamāha. "Eko pana rāma¤¤a raņņhindo rājādhirājā tāvatiņņhatu sace sakalepi jambudãpe sabbe rājāno āgaccheyyuü evampi kathā sallāpeneva yuddhaü akatvā paņinivattāpetuü sakkomi"ti. Atha adhikarājā tuņņha citto hutvā āha. "Yathā bhante tvaü sakkosi rājādhã rājaü kathāsallāpena paņini vattāpetuü tathākarohãti. Atha so bhikkhu mettāsandesa paõõaü pesetvā okāsaü yāci. Rājādhirājassa santikaüpavisitu kāmassa rājādhi rājā ca tassa bhikkhussa mettā sandesa paõõaü passitvā taü bhikkhuü sãghaü ānethā"ti dåtaü pesesi. Dåto ānetvā ra¤¤odassesi. Atha so bhikkhu rājādhirājaü dhammadesanāya ovādaü datvā sakaņņhānaü paņinivattāpesi. Aya¤ca bhikkhå arimaddana nagare catusugaõesu arahanta
---------------------------------------
1 Saņņhisahassādhikehi sata sahassehãti sāsanaü laīkāra rājavaüsesu.


[SL Page 077] [\x  77/]     

Gaõavaüso sikkhā kāmo rajji pesalo. Arimaddana nagare cāgahe (sājē) nāmadese pana jātattā "sājē" bhikkhåti vohariyati.

Kaliyuge aņņhāsãtā'dhike satta cassa sate sampatte mēüh¤eyaü dhammarājā ratanapureyevarajjaü sampatto. Tassara¤¤o kāle sãhaëadãpato dve mahātherā ratanapuraü āgantvā sāsanaü anuggahetvā nisãdiüsu. Tadā kaliyuge aņņhasate sampuõõe porāõakaü kaliyugaü apanetvā abhinavaü ņhapetuü okāso anuppatto. Atha sājo theroca rāja vihāravāsittheroca evamahaüsu. "Apa netabbakāle mahārāja sampatte anapanetuü navaņņatã"ti. Atha rājā puna evamāha: apa netabbe sampatte anapanetvā ajjhupekkhitvā vasantassako doso"ti? Sece apanetabbe sampatte anapanetvā ajjhupekkhitvā nisãdeyya, raņņhavāsãnaü dukkhaübhavissatã"ti veda satthesu āgataü sakkarājaü apanettopi rājā tasmiü yeva vasse divaü gato bhaveyyā"ti āhaüsu. Atharājā sattānaü sukhaü labhiyamānakaü jānattoyeva mādiso attano bhayaü apekkhitvā apanetabbaü anapanetvā nisãdituü na vaņņati. Kappaü khãyitvāpi mama aguõaü lokepattharitvā patiņņhahissatã"ti manasikaritvā sakkarāje aņņhavassasate sampuõõe"brahatã chidra muni" saükhyaü apanetvā cammāvasesaü ņhapesi, atha mahāmaõķapaü kārāpetvā mahāchaõaü katvā mahādānampi adāsã. "Sājo" thero rāja vihāra vāsittherovāti arimaddana nagare arahanta gaõa vaüsikā lajjipesalā sikkhakāmā. ädisaü pana vacanaü sāsanappaņiyattattāva raņņhavāsikāyattatattāca dhammānuloma vasena vuttaü.

Kaliyuge catuvassādhike 1 aņņhasate mahānarapati rājā ratanapuranagare rajjaü kāresi. Soca rājā thåpārāma cetiyaü kārāpesi. Tassa pana ācariyo mahāsāmitthero nāma, so pana thero sãhaëadãpaü gantvā sã÷aëindassa ra¤¤o ācariyassa sāriputtattherassa santike sikkhaü gahetvā paccāgatatthera vaüsikoti daņņhabbo. Tassa ra¤¤o kāle ratanapuranagare mahāariyavaüso nāmaeko thero ahosi. Sopana pariyatti visārado arimaddananagare chappadagaõato āgatavaüsiko.
---------------------------------------
1 Catucattāëãsa vassādhiketi sāsanālaīkāre.


[SL Page 078] [\x  78/]     

Ekasmiü samaye jeyyapura nagaraü gantvā yeīovuü iti pākaņassa mahātherassa santike saddanayaü uggaõhitvā nisãdi. So pana mahāthero kira a¤¤ehi saddhiü yaü vā taüvā kathaü asallapitu kāmatāya mukhe udakaü ņhapetvā yetuyyena nisãdati tene vesa yeīovuü itipākaņo ahosi. So kira ariya vaüsatthero "yeīovuü" therassa santikāganthaü vācāpetuü okāsaü yācissāmãti upagacchantopi kathāsallāpaü akatvā dve ahānivattaü paripåretvā yeva pacchāgacchi. Tatiya divase pana dhammakhaõķa ākoņana saddaü sutvā mukhato udakaü uggilitvā kāraõaü pucchi. Ganthaü uggahaõatthāya āgatabhāvaü ārocesi. Atha thero evamāha "ahaü āvuso divase divase tikkhattuü ganthaü vācemi, majjhantikā 'tikkama kālepi pu¤¤acetiyaü gantvā cetiyaīgaõe sammajjana kiccaükaromi. Okāsaü na labhāmi. Evampitvaü bahu gavthe uggahetvāpi ācariyehi dinno padesaü alabhitvā puna mama santikaü āgacchasi. Tasmā cetiyaīgaõe sammajjana cattaü tāvakālikaü vikopetvā ganthuggahaõatthāya okāsaü dassāmiti vatvā abhidhammattha vibhāviniü nāma lakkhaõaņãkaü uggaõhāpesi. Nānānayehi upadesaü datvā vācesi. Vācitoca tatiyadivase ācariyassasantikaü nā'gacchi. Mahātheropi akallatāya anāgato bhaveyyāti ma¤¤itvāpucchanatthāya bhikkhu pesesi. Ariyavaüsattheroca ācariyassa santikaü gamissāmãti āgato antarāmagge yeva dutabhikkhå passitvā tehi saddhiü mahātherassa santikaü āgamāsi. âcariyassa santikaü patte ācariyo ariyavaüsattheraü pucchi. Kasmā panatvaü na uggahaõatthāya āgatosãti? Ahaü bhante tumhehi dinnopaka desaünissāya idāni sabbaü nayaü jānāmiti. Atha ācariyo āha yaü pana ganthaü nissāya tvaü chekataü pattosi tassa saüvaõõanaü katvā upakāraü karohi'ti atha ariyavaüsatthero ācariyassavacanaü sirasāpaņiggahetvā abhidhammatthavihāvãniyā maõisārama¤ju saü nāma anusaüvaõõanaü akāsi. Niņņhita niņņhita pāņhe uposathadivasesu pu¤¤acetiyassaīgaõe bhikkhusaīghaü sannipātā petvā bhikkhå saīgassa majjhesāvesi. Sace kocidoso atthitaü vadathāti.

Atha arimaddana nagarato cetiyacandanatthāya eko bhikkhu āgantvā parisakoņiyaü suõitvā nisidi. Athasobhikkhå dvevāraü š e'ti saddaü akāsi. Taü ņhānaü sallakkhetvā ņhapesi. Nivāsa


[SL Page 079] [\x  79/]     

ōhāna¤ca pucchi. Ariyavaüsattheropisaka vihāraüpatvā tasmiüņhāne upadhārento ekasmiü ņhāne ekassa atthassa dvikkhattuü vuttattā punaruttidoso dissati. Ekasmiü ņhāne imaü ganthanti pulliīgaråpena vattabbaņņhāne idaü ganthanti napuüsaka liīgena vuttattā liīgavirodhi doso dissati. Atha taü puggalaü pakkosāpetvā evamāha "ahaü āvuso imaü ganthaü mahussāhena karomi. Ta¤ca vivekakāle rattihāgeyeca potthakaü pattharitvā likhāmi, evaü mahussāhena karontampi tvaü aruccanākārena saddaü karosi. Kãdisaü pana dosaü sutvā evaü karosãti pucchi. Athaso bhikkhu evamāha "tayā bhante mahussāhena kate ganthedosavasena bahuvattabbaņņhānaü natthi. Saddato ceva atthatoca paripuõõo yevesa gantho, atha kho pana ekasmiü ņhāne ekassa atthassa dvãkkhattuü vuttattā punarutti doso dissati ekasmiü pana imaü ganthanti pulliīgena cattaņņhāne idaü ganthanti napuüsaka liīgena vuttattā liīgavirodhidoso dissati evaü ettakaüyeva dosaü disvā ãdisaü aruccanākāraü dassemiti. Atha ariyavaüsattheromaõidãpaünāma ganthaü ganthābharaõa¤ceva jātakavisodhana¤ca pāëibhāsāya akāsi. Anuņãkāya pana atthayojanaü marammabhāsāya akāsi. Ekaü samayaü adhikarājā vihāraügantvā dhammaüsuõi. Thero dhammaü desetvā niņņhitakāle yāna baliü sukhatthāya yāci. Rājā adatvā nāvaü abhiråhitvā paccāgacchi. Antarāmagge nāvāya piyaü eko susumāro mukhena gaõhitvā niccalaükatvā ņhapesi. Therena yāci taü yāna baliü dadāmiti mahāsaddaü katvā rājapurise tikkhattuü nicchāresi. Atha susumāro nāvaü mu¤citvā gacchi. Ekasmi¤ca kāle rājā vihāraü nikkhami. Atha ekāhatthinã vihāra samãpe bandhitvā ņhapesi. Sā bodhirukkhasākhaü chinditvā khādi. Sātattheva bhåmiyaüpati. Atha thero saccakiriyaü katvā mettā bhāvanaü bhāvetvā mettodakena si¤ci. Taü khaõa¤¤eva sā uņņhahi. Rājāvataü acchariyaü disvā tassā agaghanaka målaü datvā vihārato nadã tittha gamanamagge silāpaņņaü vinitvā setuü akāsãti. Saddhamma kittitthero pana ariyavaüsattherassa saddhivihāriko jetavana vihāravāsã, te pana therāchappada gaõavaüsikāti daņņhabbā.


[SL Page 080] [\x  80/]     

Kaliyuge dvecattāëãsādhike aņņhavassasate sampatte ratanapuranagare yeva sirisudhammarājādhipati nāma dutiyādhika rājā rajjaü kāresi. Tasmi¤ca kāle pabbatabbhantara nagarato mahāsãlavaüso nāma thero pa¤cacattālãsādhike aņņhavassasate sampatte sumedhakathaü kabyālaīkāra vasena bandhitvā buddhālaīkāra¤ca nāma kabyālaīkāraü pabbatabbhantara paņi saüyutta¤ceva kabyālaīkāraü bandhitvā te gahetvā ratanapuranagaraü āgacchi. Atharājāthåpārāma cetiyassa āsannaņņhāne ratana vimāna vihāre nisidāpesi. Soca thero tattha sotārānaü pariyattiü vācetvā nisãdi. So thero tattha nisinnānaü therānaü aņņhamako hoti. Soca mahāsãlavaüsatthero kaliyugassa paõõarasādhike aņņhavassasate jāto. Tiüsavassa kāleratanapuranagaraü āgatoti porāõa potthakesu vuttaü so pana thero nettipāliyā atthayojanaü marammabhāsāya akāsi, pārāyana vatthu¤ca. Ratanapuranagare yeva raņņhasāro nāma eko thero atthi, mahāsãlavaüsattherena sama¤¤āõathāmo. Sopana ratanapuranagareyeva kaliyugassa tiüsādhike aņņhavassa sate kāle jāto. Bhuridattajātakaü hatthipālajātakaü saüvarajātaka¤ca kabyālaīkāravasena bandhi, a¤¤ca anekavidhaü kabyālaükāraü tepana dve therā kabyālaīkāra kārakāti theraparamparāya pavesetvāna gaõentiporāõā. Etthacakivāpi samaõānaü uposathikāna¤ca kabyālaükāraü bandhituü vācetuü vā kappākappa vicāraõaü vattuü okāsoladdho. Sāsanavaüsaüpana vattuü okāsassa ativitthārāvasesattā taü avatvā ajajhupekkhissāma. Uposatha vinicchayepana naccagãtādã sikkhāpadassa visaye vitthārena mayaü acovumhā.

Kaliyugassa gate tesaņņhādhike aņņhavassasate ratanapura nagare yeva siri tribhuvanāditya narapati pavara mahādhammarājādhipati rājā rajjaükāresi. Tassa ra¤¤o kāle tisāsanadhajo nāma bhikkhå saddhammakittittherassa santike ganthaü uggaõhi. Atha arimaddana nagarato eko mahāthero"sotunaüvācetvā ratanapuranagare nisãdissāmi"ti āgato. Atha saddhammakittittherassa ganthaü vācentasseva vihārassa heņņhā nisãditvā somahā thero saddaü suõitvā evaü cintesi, etassasantike ahaü navakaņņhāne ņhatvā thokaüganthaü uggaõhissāmiti. Atha se,


[SL Page 081] [\x  81/]     

Mahāthero saddhammakittitherassa santikaü pavisitvā ganthaü uggahetuü okāsaü yāci. Atha saddhammakittitthero vassappamāõaü pucchitvā tvaü bhante mayā vuķķhatarosãti āha. Ahaü tayā vuķķhataropi samāno navakaņņhāne ņhatvā ganthaü uggaõhissāmãti āha. Atha saddhammakittitthero tassa ganthaü vācesi. Ati pasãditvā punataü mahātheraü mahāsādhujjanoti nāmena vorahãti.

Tato pacchāmarammaraņņha kaliyugassa pa¤acāsãtādhika aņņhasata kālato paņņhāya yāva aņņhāsãtādhika aņņhasatavassakālaü nānā bhayehi saükhuhitaü ahosi. Tadākamboja raņņhato dohansvā nāmabhinnakulo āgantvā ratanapuranagare rajjaü gaõhã. Atha so evaü cintesi. Bhikkhå adārā aputtikā hutvā punasisse posetvā parivāraü gavesanti. Sacebhikkhu parivāraü vicinitvā rājabhāvaü gaõheyyuü evaüsati rajjaügahetuü sakkhissanti. Idāneva bhikkhå gahetvā māretuü vaņņatãti evaü panacintetvā ņübhãlauu nāmake khettavane bahåmaõķape kārāpetvā go mahisa kukkuņa såkarādayo mārāpetvā bhikkhå bhojessāmãti vatvā jeyyapura vijayapura ratanapura nagaresu sabbemahāthere bahåhi antevāsikehi saddhiü pakkosāpetvā tesu maõķapesu nisãdāpetvā hatthi assādisenaīgehi parivāretvā māresi. Tadākira tisahassappamāõā bhikkhå mariüså'ti. *Bhikkhuca māretvā bahåpi potthake agginā jhāpesi. Cetiyānipi bhedāpesi. Ahovata pāpajanassa pāpakammanti. Hontivettha:-

Sāsanaü nāma rājānaü, nissāya tiņņhate idha
Micchādiņņhika rājāno, dåsayantihi sāsanaü
Sammādiņņhika rājāno, paggaõhanteva sāsanaü
Eva¤ca sati ākāse, uëurājā'va dibbatãti-

Atha kaliyuge ekavassādhike navavassa sate sampatte ākāse bahåhi tārakāhi dhåmānikkhamiüsu. "Sikhovuü" cetiyepi buddhappaņibimbassa akkhikåpato udakadhārā netta jalāniviya nikkhamiüså'ti rājavaüse vuttaü. Atha saddhammakittitthero saddhiü mahāsādhujjanatisāsanadhajattherehi ketumatã nagaraü agamāsi.
---------------------------------------
* Tisatādhika eka sahassappamāõā'ti-sāsanālaīkāra rājavaüsesu.


[SL Page 082] [\x  82/]     

Raņņhasārattheropi sirikhettanagaraü sayameva agamāsãti porāõa potthakesu vuttaü. Taü pana rājavaüse sirikhetta nagarindo satvivarājā taü ānesãti vutta vacanena nasameti. Saddhammakittitthero ketumatãnagare kālaü kato tatopacchā thoka kālaü atikkamitvā mahāsādhujjana tthero tattheva kālamakāsi. Tisāsanadhajattheropana kaliyuge dvādasādhike navavassasate sampatte haüsāvatinagare anekaseti bhindassa ra¤¤o kāle ketumatã nagarato haüsāvati nagaraü agamāsi. Tatopacchā ticattāëãsa vassikohutvā kaliyuge tera sādhikenava vassasate mēkhye narapatira¤¤o kālepuna jeyyapura nagaraü sampatto hutvā jetavana vihārasamãpe ekissaüguhāyaü nisãditvā mahāariyavaüsa gaõikassa jetavanattherassasantike upasaükami. Tasmi¤cakāle jetavanatthero gilānohutvā mayikālaīkate mamaņhānaü adhunā haüsāvatãnagarato āgato tisāsanadhajo nāma thero paņiggaõhituü samattho bhavissati tassa niyyādessāmãti cintesi. Tasmiü khaõe tisā sanadhajatthero purimayāme supinaüpassi "matakalebaraü samipaü āgacchatã" ti. Majjhimayāme pana taü mata kaëebaraü guhāyaü pavisatãti. Pacchimayāme matakaëebarassa maüsaü satthena chindatãti. Atha supinassa passitabhāvaü attano samãpe sayantassa ekasasa sāmaõerassa ārocesi. ârocetvāca pana parittaü bhaõitvā nisãdantasseva jetavanatthero taü pakkositvā jetavana vihāraü tassa niyyādesi. Tisāsanadhajattherova jetavana vihāre ganthaü vācetvā nisãdi. Mēbye narapatirājāca tassa anuggahitaü akāsi.

Pacchā kaliyuge soëasādhike navavassasate sampatte haüsāvati nagarindo anekasetibhivdo nāmarājā ratanapuranagaraü vijayitvā ekaü vihāraü kārāpetvā tassa adāsi. Soca tisāsanadhajatthero arimaddananagare arahantagaõa vaüsikoti daņņhabbo. Tassa panasissā aneka satappamāõā lajjino ahesuü. Tesupana sissesu varabāhutthero bhuminikhāna nagaravāsitthero mahāraņņhagāma vāsino tayo mahā therāti ime pa¤catherāvisesato pariyattikovidāti. Tisāsana dhajattherova mahallaka kāle ānāpakānasati kammaņņhānaü gahetvā ara¤¤aü pavisitvā vivekaņņhānaü gaõhi. Tadā jetavana gaõadayo arahanta gaõavaüsā yeva. Aparabhāge yeva tesaü


[SL Page 083] [\x  83/]     

Sissānusissa paramparāsukeci bhikkhu siracchādanaü nānāvaõõappaņimaõķita¤ca tālavaõņaü gahetvā ācāra vikāraü āpajjiüsu.

Kaliyuge ekasatādhike sahasse sampatte ukkaüsiko nāma rājā vihāraü kārāpetvā tisāsanadhajattherassa sissa bhutassa varabāhuttherassa sissabhutassa mahāratanākarassa nāma therassa adāsi. Soca mahāratanākaratthero ukkaüsika ra¤¤o siri sudhammarājāmahādhipatãti nāma la¤chaü. Chandolaīkāra saddanettinayehi alaīkaritvā dassitaü rājindarājanāmā bhidheyyadãpaniü nāma ganthaü akāsi. Ta¤caganthaü parivisodhanatthāya tiropabbatā 'bhidheyyassa mahātherassa niyyādesi tisāsana dhajattherassa sissabhutesu mahāraņņhagāmavāsãsutãsubhāti kattheresu jeņņho tiüsaguhāsu pasanno pariyattiü vācetvā nisãdi. Satvivarājāca tasmiüthere ativiyapasanno ahosi ¤üyamau nāmakassa ra¤¤okālepi cåëapitāekaüvihāraükārāpetvā tasseva adāsi. Ukkaüsika ra¤¤o kālepi meücaü nāmakepabbate vihāraü kārāpetvā tasseva adāsi. Tesu mahā raņņha gāma vāsittheresu majjhimattheropi tisāsanadhajattherassa jeņņhabhātikattherassaca nivāsaņņhānabhåte jetavanavihāre yeva ganthaü vācetvā nisãdi. Kiniņņhattheropi tesaünivāsaņņhāna bhutesu yeva vihāresu ganthaü vācetvā nisãdi. Etthaca tisāsanadhajatthero nāmalajji alajjivasena dubbidho. Tathāvuttattheropana lajjiyevāti daņņhabbo. Alajjipana imasmiü theraparamparā dassane naicchitabbo alajjibhutassa pana tisāsana dhajatherassa vatthuü idha avatvā ajjhupekkhissāmi, payojanābhāvā ganthassacapapa¤cu pagamanattāti.

Ĩüyamau nāmakassara¤¤o kālejeyyapure suvaõõa guhāvāsi mahātthero dakkhiõārāma mahāvihāravāsi mahāthero catubhumika vihāravāsi mahāthero ņübhilauu vihāravāsi mahātheroca tisāsanadhajamahātherassa saddhivihārikāyeva, tesaü pana vatthumpi ganthavitthāra bhayena navadāma lajjigaõavaüsikā eteti vijānana mevahettha pamāõanti. Kaliyuge eka saņņhādhike navavassasate sampatte egguõamāsassa juõhapakkha dutiya divase sukkavāre ratanapura nagaraü dutiyaü māpetvā ¤üyamau nāmarājā rajjaükāresi. Sãhasåradhammarājātipi nāmala¤chaü paņiggaõhi ņübhãlauu vihāravāsi mahātheraü uddissa catubhumika vihāraü


[SL Page 084] [\x  84/]     

Kārāpesi. Cattārimahāmunicetiyānipi kārāpesi. Vihāracetiyesu aniņņhitesuyeva sãntinagarā nikkhamitvā tatthaveraüvåpa samāpetvā paccāgata kāle saīkhārasabhāvaü anatikkamanato divaügato ahosi. Ahovata saīkhāradhammāti.

Honticettha:-

Seyyathāvāõijānaühi gharagoëika råpakaü
Taütaüdisaü bhamitvāpi sisaüņhapeti uttaraü.
Evaülokamhi sattāca sandhicutãnamantare
Yathā tathā bhamitvāca anteņhapentãsantanunti.

Kaliyuge satta saņņhādhike navavassasate phagguõamāsassa kāëapakkha terasamiyaü tassaņņhe putto pitusantakaü rajjaü gaõhi. Mahādhammarājāti nāmala¤champi paņiggaõhi. Pitukāle atiņņhitāni cetiyāni punakārāpesi. Catubhumikavihāra¤ca niņņhaü gamāpetvā ņübhãlauu mahātherassa paralokaügantvā avijja mānatāya catubhumika vihāravāsã mahātherassa dassāmãti antepuraü pakkosāpesi. Therodvevārāni pakkosiyamānopi nāgacchi. Tatiyavāre pana bahu saddhivihārikaü ante puraügantvā pavisatha, nahi sakkāra¤¤ā pakkosito paņikkhipatu"nti āhaüsu. Athathero evamāha "ahaü āvuso raņņhapãëana piõķapātaü bhu¤jituü na icchāmi, evampi sacetumhe icchatha ra¤¤o santikaügantuü, evaüsati idāni ra¤¤o santikaü ahaü gamissāmãti, ante puraüpāvisi. Pavisitvāra¤¤o saddhiü sallāpaükatvā ayaü vihāro ara¤¤avāsãnaü bhikkhånaü asappāyoti paņikkhipi. Evaü panabhante sati tasmiü vihāre nisidiyamānaü theraü upadissathāti. Khaõitthãpāda vihāravāsi mahārāja theropariyatti visārado sikkhākāmotassadātuü vaņņatãti. Atharājā tassavihāraü adāsi. Mahāsaīghanāthoti nāmala¤jampi adāsi. So tattha pariyattiüvācetvā nisãdi. Tassapana vihārassa parivārabhåtesu cattāëãsāya vihāresu uttarāya anudisāya ekasmiü vihāre vasanto varābhisaüghanātho nāmathero maõikuõķala vatthuü marammabhāsāya akāsi. Pacchimāya anudisāya ekasmiü vihāre vasanto eko thero sattarāja dhammavatthuü akāsi. Tasmi¤cakāle phāme acē-ācāraaco 'tivinnaü bhikkhåna¤ca lokadhammesu chekatāya dvevihārekatvā adāsi. Tepana dvetherā vedasatthakovidā pariyattippaņipattãsu panamandā, rāma¤¤a raņņhato āgatā te pana theraparamparāya nagaõenti porāõā.


[SL Page 085] [\x  85/]     

Kaliyugetisattatādhike nava vassasate sampatte mahā muni cetiyassa puratthimadisābhāgecattāro vihāre kārāpetvā catunnaü therānaü adāsi. Tevatherā tattha nisãditvā sāsanaü paggaõhiüsu. Tasmiü yevakāle badaravanavāsi nāma e kopi thero atthi. Sopi pariyatti visārado chappadavaüsiko socathero yāvajãvaü yathābalaü sāsanaü paggaõhitvā dutiyabhavecalaīganagare ekissā itthiyā kucchimhi paņisandhiü gaõhi. Dasa māsaccayena kaliyuge cattālãsādhike navavassa sate sampatena budhavāre jāto. Terasavassika kāle sāsane pabbajitvā pariyattiü uggaõhi. Sirikhetta nagarindo rājā siri khetta nagaraü ānetvā sirikhettanagare sāmaõeroti nāmenapākaņikato kaliyuge catupaõõasādhike navavassa sate sampatte paõõarasa vassikakāle vessantara jatakaü kabyānaīkara vasena bandhi. Paripuõõavãsati vassakāle siri khettanagareyeva sirikhetta nagarindo veravijayo nāma rājā anuggahetvā upasampadabhumiyaü patiņņhāpesi. Pacchima pakkhādhiko nāmarājā sirikhettanagaraü attano hattha gataü akāsi. Tasmi¤cakāle naü theraü ānetvā ratanapuranagare vasāpesi. Surakittināmara¤¤o kaniņņha bhātiko erāvatãnadã tãre catubhåmika vihāraü kārāpetvā tassatherassa adāsi. Rājāca tipiņakālaīkāroti nāma la¤chaü adāsi.

Kaliyuge vassasahasse sampatte phagguõa māsassa puõõamiyaü saņņhivassiko hutvā tiriyapabbataü gantvā ara¤¤a vāsaü vasi. Dvevassādhike vassasahasse rājā tasmiü vihāraü kārāpetvā tasseva therassa adāsi. Sopana tipiņakā laīkārattharo sirikhetta nagare navaīgakandare patta laīkassa atulavaüsattherassa vaüsiko. Sirikhettanagare navaīgakandare suvaõõa vihāre vasantassatherassa kittighoso sabbattha patthari. Jeyyapureerāvatã nadãtãre catubhumika vihāre vasanakāle aņņhasāliniyā ādito vãsati gāthānaü saüvaõõanaü akāsi. Surakitti nāmakassa kaniņņhabhātikassayācana mārabbha yasavaķķhanavatthu¤ca akāsi. Tiriya pabbatevasanakāle vinayālaīkāraņãkaü akāsi. Pacchimapakkhādhika ra¤¤o kāle mahāsaügha nāthattheraü saügha rājabhāve ņhapesi. Soca saügha rājā ativiya pariyatti visārado tasmi¤cakāle ratanapåra nagarepi ariyālaīkāratthero nāma ekoatthi. Sopana tipiņakālaīkārattherenasama¤¤āõathāmo


[SL Page 086] [\x  86/]     

Vayasā'pi samāna vassiko. Tesu tipiņakālaīkāratthero ganthantarabahussutaņņhāne adhiko, ariyālaīkāratthero pana dhātu paccayavibhāgaņņhāne adhikotidaņņhabbo. Pacchāpanaukkaüsika ra¤¤o kāle tepi dvetherā ra¤¤o ācariyā hutvā sāsanaü paggaõhiüsu. (Tesu ariyālaīkāratthero aparabhāge kālaü karitvā) tassatherassa saddhivihārikassa dutiyāriyālaīkārattherassa rājamaõicåla cetiyassa samãpe dakkhiõavanārāmaü kārāpetvā adāsi.

Ukkaüsiko nāma rājā pakana sāsane bahupakāro soca kaliyuge chanavutādhike navavassasate rajjaüpatto rajjaüpana patvā siridhammāsokarājā viya cattāri cattārivassānã atikkamitvā muddhābhisekaü paņiggahetvā sirisudhamma rājā mahādhipatãti nāma la¤jampi paņiggaõhi. Ekasmiüpana samaye haüsāvati nagaraü gantvā tattha nisãdi. Atharāma¤¤a raņņhavāsino evamāhaüsu"marammika bhikkhu nāma pariyattikovidā vedasattha¤¤uno natthi"ti. Taüsutvā rājā catubhumika vihāravāsittherassa santikaü sāsanaü pesesu "tiüsavassikā cattāëãsa vassikāvā pariyattikovidā vedasattha¤¤uno bhikkhu rāma¤¤araņņhaü mama santikaü pesethā "ti athacatubhumika vihāra vāsitthero tipiņakālaīkāraü tilokālaīkāraü tisāsanālaīkāra¤ca saddhiü tiüsa mattehi bhikkhåhi pesesi. Haüsāvatã nagaraü panapatte modho cetiyassa puratthimahāge vihārekārā petvā tesaü adāsi.

Uposatha divasesu sudhammasālāyaü rāma¤¤a raņņhavāsino pariyatti kovide vedasattha¤¤uno sannipātāpetvā tehi tãhi therehi saddhiü kathāsallāpaü kārāpesi. Atha rāma¤¤a raņņha vāsino bhikkhå +evamāhaüsu "pubbepanamayaü marammaraņņhe pariyatti kovidā vedasattha¤¤uno natthiti ma¤¤āma. Idānimarammaraņņha vāsino ativiya pariyatti kovidā vedasa¤¤uno"ti. Apara bhāge kaliyuge chanavutādhike navavassasate sampatte rājā ratanapuranagaraü pacchā gacchi. Tepi therāpaccāgantukāmā rāma¤¤araņņhe padhānabhåtassa tiloka garåtināma dheyyassa mahā therassa santikaü vandanatthāya agamaüsu. Tadātiloka garuttheropi tehi saddhiü sallāpaü katvā evamāha. Tumhesupana tipiņakālaīkāratthero paņhamaü āvāsa vihāraü labhissatãti. Kasmāpana bhante evamavocāti vutte ayaüpana piõķāya carantopi 


[SL Page 087] [\x  87/]     

Antarāmaggeveëu vettādinã labhitvā gahetvā vihārepaņi saīkharaõaü akāsi. Tasmāhaü evaüvadāmi. Loke vihāra paņisaīkharaõa sãlā bhikkhu sãghameva āvāsa vihāraü labhantãti hi porāõa ttherā āhaüsåti āha. Tepi ratanapura nagaraü pacchā gacchiüsu. Tilokagaruttherassavacanānuråpamevatipiņakālaīkāratthero sabbapaņhamaü āvāsavihāraü labhãti. 
Kaliyuge pana navavassādhikevassa sahasse sampatte ra¤¤o kaniņņho kālamakāsi. Atha ra¤¤o putto ucca nagara bhojako bālajanehi santhavaükatvā tesaü vacanaü ādisitvā paccusakāle pitaraü ghātetukāmo antepuraü saha sāpāvãsi. Rājāva anagghaü muddikaügahetvā nandajeyyena nāma amaccena rājayodhena nāma amaccenaca saddhiü a¤¤atarave sena nagarato nikkhamitvā rājatavāluka nadiü sampatto. Tasmi¤cakāle ekosāmaõero mātāpitånaü gehā piõķapātaü ānessāmãti khuddakanāvāya nadiyaü āga¤chi. Atha taü sāmaõeraü disvā rājā evamāha "amhe bhante paratãraü nāvāya nehiti. Sāmaõeroca āha sace upāsaka tumhe paratãraü neyyaü bhattakālaü atikkameyyanti. Atharājā amhe yeva sãghaü nehi imaü muddikaü dassāmãti assāsetvā netuü okāsaü yāci. Atha sāmaõero kāru¤¤appattaü vacanaü sutvā paratãraü nesi.

Atha catubhumika vihāraü patvā tasmiü vihāre therassa sabbampi kāraõaü ārocetvā evamāha "sace bhante amhe gaõhituü āgaccheyyatenivārethā"ti. Theroca "mayaümahārāja samaõāna sakkā evaü nivāretuü evampi eko upāyo atthi, nisinna vihāravāsitthero panagahã kammesu ativiya cheko taü pakkosetvā kāraõaü cintetuü yutta"nti atha taü pakkosetvā tamatthaü ārocetvā rājā idamavoca. "Sace bhante amhe gaõhituü āgaccheyyuü atha kenavideva upāyena teti vārethā"ti. Atha so thero evamāha 'tenahi mahārājamā ki¤ci socã māhāyi vihāramajjhe sirigabbhaü pavisitvā nisãdathāti vatvā piõķāya acarante bhikkhu sāmaõere santipātaü petvā visuü visuü daõķahatthāhutvā ekassapi purisassa vihāraü paņisituü mādethāti vatvā senaüviyabyuhesi. Sāmantavihāresupivasante bhikkhu sāmaõere pakkosi. Tadākiraāgantvā sannipatitānaü


[SL Page 088] [\x  88/]     

Bhikkhu sāmaõerānaü atireka sahassamattaü ahosi. Pherote vihāre vārakoņņhakesu āgamanamaggeca visuüdaõķa hatthāhutvā ārakkhaõatthaü ņhapesi. Yathāvaķķhakãsåkaro byagghassa nivāraõatthāya visuüvisuü såkare saüvidhāya ņhapesãti. Atha puttassa yodhāpi rājānaü gahetuü na sakkhiüsu. Bhikkhusāmaõerānaü gārava vasena balakkārena māretvā pavisituü na visahiüsu. Bhikkhusāmaõerānaü bāhullatāyaca.

Tasmiü yeva saüvacchare assa yujamāsassa kāëapakkha pa¤camito yāva kattikamāsassa kāëapakkha pa¤cami vihāre yeva rājā nilãyitvā nisãdi. Atha antepuravāsikā amaccā puttaü apanetvā rājānaü ānetvā rajje ņhapesuü. Rājāva puna rajjaü patvā vihāre nisinnakāle "mābhāyi mahārājatvaü jinessatã"ti ra¤¤o ārocentassa vedasattha¤¤uno ekassa bhikkhussa sãkhovuü cetiyassa āsannaņņhāne ekaüvihāraü kārāpetvā adāsi. Dhammanandarājaguråti nāmala¤champi adāsi. Tassapana vijātaņņhānabhåtaü gāmaünissāya marammavohārena yšne na (ņ) seyü itiau sama¤¤ā ahosi.

Rājāca punarajjaüpatvā tasmiü yeva saüvacchare kattikamā sassa kāëapakkhacuddasamiyaü sabbepimahāthere nimantetvā rājagehaü pavesetvā piõķapātena bhojesi. Atharājā evamāha: "catubhumikavihāravāsitthero samparāyikatthā'vaho ācariyonisinnavihāravāsitthero pana diņņhadhammikatthā vaho"ti evaü rājavaüse vuttaü.Porāõa potthakesu pana "catubhåmika vihāravāsitthero ekantasamaõo ācariyo nisinnavihāravāsitthero pana yodhāraho, yodhakamme chekoti rājā āhā"ti vuttaü. Rājākirasamparāyikatthaü anupekkhitvādāna kāle nisinnavihārattherassa na adāsi. Kadāci kadāci pana diņņhadhammi katthaü anupekkhitvā tassavisuü adāsãti. Ettha cayasmā nisinna vihāra vāsitthero ra¤¤o bhayehi nivāraõatthāya ārakkhaü akāsi; na paresaü vihaņhanatthāya. âõattakappayogoca nadissati. Tasmā natthi āpatti doso, saddhātissara¤¤obhayehi nivāraõatthaü arahantehikatappayogoviya daņņhabbo.

Catubhumikavihāravāsitthero pana dhaõittipādagāmejāto arimaddanapure arahantatthera gaõappabhavo. Yatthakatthaci gantvā a¤¤esaü bhikkhunaü ācāraü yathābhåtaü ajānitvā tehi catupaccaya sambhogo na katapubbo. Antamaso udakampina



[SL Page 089] [\x  89/]     

Pivita pubbo, taü taü ņhānampi cammakhaõķā gahetvā yeva gamanasãlo. Ukkaüsika rājā pana sirikhetta nagare dvattapoīka ra¤¤ā kārāpita cetiya saõņhānaü gahetvā rājamaõicåëaü nāma cetiyaü akāsi taü pana cetiyaü parimaõķalato tihattha satappamāõaü ubbedhatopi ettaka meva tassapana cetiyassa catusupassesu cattāro vihārepi kārāpesi puratthima passe pubbavanārāmo nāma vihāro, dakkhiõapasse dakkhiõa vanārāmo nāma, pacchimapasse pacchimavanārāmo nāma uttara passe uttaravanārāmo nāma, tesu catusu vihāresu uttara vanārāmo nāma vihāro asanipātagginā ķayahitvā vinassi. Avasesepakana tayo vihāre pariyattikovidānaü tiõõaü mahā therānaü adāsi. Nāmala¤champi tesaü adāsi. Pacchimassa ra¤¤o kāleyeva uttarapasse vihāraü kārāpesi.

Tasmiü pana cetiye chattaü anāropetvāyeva so rājā divaügato. Tesupana catusu vihāresu nisinnānaütherānaü dakkhiõavanārāma vihāravāsãmahāthero kaccāyana ganthassa atthaü chabbidhehi saüvaõõanānayehi alaīkaritvā marammabhāsāya saüvaõõesi. Pacchimavanārāma vihāravāsittheropana nyāsassasaü vaõõanaü chahinayehi alaīkaritvā akāsi.

Kaliyuge pana dasavassādhike sahasse sampatte tassara¤¤o putto sirinanda sudhammarājā pavarādhipati rajjaü kāresi. Pitunorājagehaü bhinditvā vihāraü kārāpetvā tilokālaīkārassa nāma maha therassa adāsi. Tilokālaīkārattheroca nāma tipiņakālaīakkārattherena sama¤āõathāmassa ariyālaīkārattherassa sissoti daņņhabbo. Aya¤cattho heņņhādassito. Jeyyapure catubhumika atula vihāraü kārāpetvā dāņhānāga rājaguru ttherassa adāsi socathero niruttisārama¤jusaü nāma nyāsa saüvaõõanaü akāsi.

Kaliyuge dvādasādhike vassasahasse sampatte phagguõamāse sotāpattā nāma ārakkhadevatā a¤¤atthagamissāmāti āhaü såti nāgarā supinaü passitvā bahusantipatitvā devapåjaü akaüsu. Devatānaüpana saükamanaü nāmanatthi pubbanimitta me vetanti daņņhabbaü, tasmi¤cakāle cãnara¤¤oyodhā āgantvā marammaraņņhaü dåsesuü, sāsanaü abbhapaņicchannoviya cando dubbalaü ahosi.


[SL Page 090] [\x  90/]     

Kaliyuge tevisādhike vassasahasse sampatte tassara¤¤o kaõiņņho mahāpavara dhammarājālokādhipati nāmarājā rajjaü kāresi. Tasmi¤cakāle lokasaīketavasena pu¤¤aü mandaü bhavissatãti vedasattha¤¤åhi ārocitattāloka saīketa vase neva abhinava pu¤¤uppādanatthaü bandhavāra gehaü kārāpetvā tāvakālikavasena saīakkamitvā nisãdi. Tato aparabhāge uttara gehaü bhinditvā tasmiüyeva ņhāne vihāraü kārāpetvā ekassa mahātherassa adāsi. Dakkhiõagehaü pana bhinditvā nagarassa puratthimaka disābhāge vihāraü kārāpetvā aggadhammālaīkārattherassa adāsi. Socathero kaccāyana ganthassaceva abhidhammatthasaīgahassaca mātikā dhātukathā kayamaka paņņhānāna¤ca atthaü maramakmabhāsāya yojesi.

Uparājāca mahāsetuno pamukheņhāne sovaõõamaya vihāraü kārāpetvā uttarageha vihāravāsittherassa antevāsikassa jinārāmattherassa adāsi. Tasmi¤¤eva ņhāne nānā ratana vicitraü vihāraü kārāpevo tassevatherassa antevāsikassa guõagandhattherassa adāsi. Sopanathero ka"cheüķevaü" gāme vijāto. Vayepana sampatte ratanapura nagaraü gantvā pariyattiü uggaõhitvātatopana nivattitvā baduna nagare badara vagāme nisãditvā pacchā 'cheüķevaü' gāme catuhipaccayehi kilantovasati. Tasmi¤ca kāle game mokkhassanāma purisassa santike ekaü anagghaü maõiü rājā labhitvā ativiya mamāyi. 'Cheüķevaü mokkhamaõã' tipākaņo ahosi athauttarageha vihāra vāsitthero āha. 'Cheüķevaü' gāmake namaõi yeva anagghaü, athako ekopithero guõagandho nāma pariyantikovido anagghoyevāti, atha taüsutvā rājā taüpakkosetvācatuhi paccayehi upatthambhitvā påjaü akāsi. Sahassorodhagāme guõasāro nāmatthero palinagāme sujāto nāma theroca guõagandhattherassa sissāyeva ahesuü.

Ekasmi¤cakāle tiriya pabbatavihāravāsã mahāthero bhikkhu saüghamajjhe aggadhammālaīkārattheraü kãëanavasena evamāha. "Amhesu āvuso antaradhāyamānesu tvaüloke ekogantha kovidatthero bhavissatima¤¤e"ti. Atha aggadhammālaīkāroca evamāha. "Tumhesu bhante antaradhāyamānesu mayaü gantha


[SL Page 091] [\x  91/]     

Kovidāna bhaveyyāma, konāma puggalo lokeganthakovido bhavissatã"ti porāõa potthakesu pana ariyālaīkāratthero "nanu panidānimayaü ganthakovidā natāva bhavāmāti evamāhā"ti vuttaü, so aggadhammālaīkāratthero yeva ra¤¤āyācito rājavaüsa saīkhepampi akāsi. Sopanathero amaccaputto.

Ekasmi¤cakāle hãnāyāvattako ekomahāamacco ra¤¤osantikā attanā upaladdhaparibhogaü sabbaügahetvā vihāraü āgantvā aggadhammālaīkārattherena saddhiü sallāpaü akāsi. Sallāpaüpanakatvā sabbaüparibhogaü therassadassetvā "sacebhantetvaü gihãbhaveyyāsi. Ettakaü paribhogaü labhissasã"ti āha. Theropi evamāha "tumhākaü pana etta koparibhogā amhākaü samaõānaü vaccakuņiü asubha bhāvanaü bhāvetvā pavisantānaü pu¤¤assa kalaü nāgghati soëasi"nti. Ki¤cāpi ida¤capana vacanaü sāsanavaüse appadhānaühoti. Pubbācariya sãhehipana vuttavacanaü yāva āpāõa koņikā saritabbamevāti manasikarontena vuttaü.

Kaliyuge pana catuttiüsādhike vassasahasse sampatte tassaputto narāvaro nāmarājā rajjaükāresi. Mahāsãhasåra dhammarājāti nāma la¤chaü paņiggaõhi, tassara¤¤okāle 'sãkhovuü' cetiyassa samãpe jetavanavihāre ganthaü uggaõhanto ekodaharabhikkhu ganthachekopisamāno bālakāle bālacittena ākulitohutvā vaccakåpe vātātapehi bahisukkhabhāvena paņicchādite daõķena ālulitvā duggandho viya citta santāne pariyattivātātapehi bahisukkhabhāvena paņicchāditena kenacideva råpārammaõādinā āluëitvākilesasattisaīkhaüto duggandho vāyitvā hãnāyāvattissāmãti cintetvā gihãvatthāni gahetvā saddhiü sahāyaka bhikkhåhi nadã titthaü agamāsi. Antarā maggetāva "bhikkhubhāveneva cetiyaü vandissāmi"ti gihãvatthāni sahāyakānaü hattheņhapetvā cetiyappamukhe leõaüpavisitvā vanditvānisãdi. Atha ekādaharitthi cetiyaīgaõaü āgantvā bahi leõaü nisãditvā udakaü si¤citvā patthanaü akāsi. "Iminā pu¤¤a kammena sabbehi apāyādi dukkhehi moceyyāmi. Bhavebhaveca hãnāyāvattakassa purisassa pādaparicārikā na bhaveyyāmi"ti.


[SL Page 092] [\x  92/]     

Atha taü sutvā daharabhikkhu evaü cintesi. "Idāni ahaü hãnāyā vattissāmiti cintetvā āgato, ayampi daharitthã hãnāyāvattakassa purisassa pādaparicārikā na bhaveyyāmãti patthanaü akāsi. Idāni taü daharitthiü kāraõaü pucchissāmã"ti, evaü pana cintetvā bahileõaü tikkhamitvā taü daharitthiü kāraõaü pucchi"kasmāpanatvaü hãnāyāvattakassa purisassa pādaparicārikā na bhaveyyāmãti patthanaü karosã"ti. "Hināyāvattakassa bhante purisassa pādaparicārikā na bhaveyyāmiti vuttavacanena nānānahoti. Sadisatthakamevā"ti. Nanuhãnāyāvattako bāloyeva nāma sacepana bhante hãnāyāvattako bālonāmanabhavye konāma loke bālobhaveyya. Bhikkhu nāmahi parehi dinnaü cãvara piõķapāta senāsanaü paribhu¤jitvā sukhaü vasati. Sacegatthaü uggaõahitu kamobhaveyya yathākāmaü yeva ganthaü uggaõhituü okāsaü labhati. Evampi akatvā ālasikoyeva bhu¤jitvā sayitvā nisãdituü iccheyya evampi yathākāmaü bhu¤jituü sayituü okāsaü labhati. Evampi akatvā ālasikoyeva bhu¤jituü sayituü okāsaü labhati. Evampi samāno parassadāso bhavissāmi. Dārassa kiü karobhavissāmãti akathentopi kathentoviya hutvā hãnāyāvatteyya soloke a¤¤ehi bālehi adhikobāloti ahaü ma¤¤āmi, sacepana bālatarassa bhariyābhaveyyaü, ahaübālatarã bhaveyya" nti vutte sodahara bhikkhu saüvegaü āpajjitvā bahinagaradvāraü nikkhamitvā vānaragaõenavinā jhāyantoviya vānaro jhāyitvā nisãdi.

Athasahāyakā āgantvā gihãvatthāni gaõhāhãti pakkosiüsu. Tasmiü kāle sodahara bhikkhu "āgacchatha bhavattoti vatvā sabbaü kāraõaü tesaü ācikkhitvā" idāni pana bhavanto hãnāyāvattehãti sace yokoci āgantvā mamasãsaü muggarena pahareyya evaü santepi hãnāyāvattituü na icchāmi itopaņņhāya yāvajãvita pariyantā hãnāyāvattituü manasāpi nacintayissāmã'ti vatvā erāvatã nadiü taritvā jeyyapuraü agamāsi. Tadākira daharitthi devatā bhaveyya. Namanussitthiti vadanti paõķitā'ti.

Jeyyapuraü panagantvā pariyatti kovidānaü mahātherānaü santike nayaü gahetvā pu¤¤acetiyassa dakkhiõadisābhāge ekasmiü vihārenisãdi pariyattiü vācetvā, atha kamena tāhitāhi


[SL Page 093] [\x  93/]     

Disābhi bhikkhu sāmaõerā āgantvā tassasantike pariyattiü uggaõhiüsu. âvāsaü pana alabhitvā keci bhikkhå sāmaõo chattāni chādetvā nisãdiüsu.

Ekasmi¤cakāle rājānãkkhamitvā pu¤¤acetiyaü vandissāmãti cetiyaīgaõaü pāvisi. Athachattāni chādetvā nisinne bhikkhudisvā guhāya saddhiü vihāraü kārāpetvā tassa bhikkhussa adāsi. Tilokagaråti nāmala¤champi adāsi. Sukhavohāratthaü pana kakāralopaü katvā tilogaråti vohariüsu.

Tassapana saddhivihāriko sattavassiko tejodãponāma bhikkhu parittaņãkaü akāsi. Aparabhāge pana tilokālaīkāroti nāmala¤chaü adāsi. Evaü tejodãponāma bhikkhu narāvara ra¤¤o kāle parittaņãkaü akāsãti daņņhabbaü, kecipana pacchima pakkhādhika ra¤¤o kāle'ti vadanti.

Ekasmiü pana kāle tiriyapabbata vihāravāsã mahāthero pādacetiyaü vandanatthāya gantvā paccāgatakāle kukhananagare suvaõõaguhāyaü jambudhajattherassa santikaü pavisitvā tena saddhiü sallāpaü akāsi. Teca mahātherā a¤¤ama¤¤aü passitvā sallapitvā ativiya pamodiüsu. Lokasmiühi bālo bālena paõķito paõķitena saddhiü ativiya pamodatãti. Tecadvetherā samānavassikā. Tiriyapabbatavihāravāsi mahāthero tenasaddhiü sallāpaükatvā pacchāgacchi. Jambudhajattheroca maggaü ācikkhitu anugacchi athatiriyapabbatavihāravāsã mahāthero jambudhajattheraü āha "ahaübhante rājavallabho homi rājaguru tvaü yeva mama puratogacchāhã"ti. Atha jambudhajattheropi tiriyapabbata vihāravāsittheraü āha. "Tvaü bhante rājavallabho bhavasi rāja guru, leke rājagurunāma padhānabhāve ņhito, tasmā tvaü yeva mama purato gacchāhã"ti. Etthaca dvepi mahātherā a¤¤a ma¤¤aü gāravavasena lokavattaü apekkhitvā evamāhaüsuti daņņhabbaü. Tiriyapabbatavihāravāsã mahātheropi ratanapåra nagaraü patvā rājavaüsapabbataü gantvā ara¤¤avāsaü vasi.

Atha ukkaüsikarājā kaõiņņhena sårakitti nāmena saddhiü mantesi. "Sace tvaü vanetheraü paņhamaü passasi. Tvaüyeva


[SL Page 094] [\x  94/]     

Vihāraükārāpetvā therassa dadāhi sacepanāhaü paņhamaü passeyyaü ahaü vihāraü kārāpetvā dadāmã"ti. Atha kaõiņņho paņhamaü passitvā tiriyapabbata kandare jetavanaünāma vihāraü kārāpetvā adāsi. Ida¤cavacanaü "sādhujjanānaü guõaü anussarantānaü anekavāraü pãti somanassaü uppādeti. Tena pu¤¤akammena tenapãtisomanassena sattakkhattuü devarajjasampattiü sattakkhattuü manussa rajja sampattiü paņilabhã"ti vuttattā sādhujjanānaü guõaü anussaritvā pu¤¤avisesalābhatthāya vuttaü.

Tiriya pabbatavihāravāsã mahāthero ca jambudhajattherassa guõaü ukkaüsika ra¤¤o ārocesi. Rājāca ativiya pasãditvā jambudhajoti målanāmaü dãpasaddena yojetvā jambudãpadha joti nāmala¤chaü adāsi. Jambudhajattheroca nāma dhammanandattherassa saddhivihāriko. Dhammanandatthero ca jotipu¤¤attherassa saddhivihāriko. Tevatherā arahantagaõavaüsikā jambudhajattheropana vinayapāëiyā aņņhakathāyaca atthayojanaü marammabhāsāya akāsi. Maõiratano nāmathero aņņhasāëinã sammohavinodanã kaīkhāvitaraõã aņņhakathānaü abhidhammattha vibhāvinã saīkhepavaõõanāņãkāna¤ca atthaü marammabhāsāya yojesi. Målāvāsagāmeca pubbārāma vihāravāsitthero guëhanthadãpaniü nāma ganthaü visuddhimaggagaõņhi padattha¤ca målabhāsāya akāsi. Netti pāëiyāca atthaü marammabhāsāya yojesi. Sopanathero pubbe gāmavāsãhutvā sãsaveņhana tālapattānigahetvā ācariyappaveõi vasena vinaya vilomācāraü cari, pacchāpanataü ācāraü vissajjetvā ara¤¤avāsaüvasi. Sopithero gambhãra¤āõikosaddasatthanayesu ativiyacheko.

Kaliyuge pana pa¤catiüsādhike sattasahasse sampatte kaõiņņho siripavara mahā dhammarājā nāma bhåpālo rajjaükāresi. Dabbimukha jātassare gehaü kārāpetvā nisãdanato dabbimukha jātassaroti nāmaü pākaņaü, tasmiü pana jātassare jeyyabhumi kittiü nāma vihāraü kārāpetvā sirisaddhammapālattherassa adāsi bahånampi gāmavāsã-ara¤¤avāsã bhikkhunaü anuggahaü akāsi ratanapuranagarasmiühi dasasu '¤üyamau' rājavaüsesu pacchimā pa¤carājā no avicinitvāyeva alajjilajjimissakavasena sāsanaü paggaõhiüsu. Tadājinasāsanaü abbhantarecandoviya atiparisuddhaü na


[SL Page 095] [\x  95/]     

Ahosi. Evampilajjino attano attano vaüsānurakkhaõa vasena dhammaüpåretuü anivāritattā lajjigaõavaüso na bhijji. Tathā alajjinopi attano attano ācariyappaveõi vasena vihariüsu. Tena alajjigaõavaüsopi nabhijjiti daņņhabbaü, tassa ra¤¤o kāle devacakkobhāso nāma ekothero atthi vedasattha¤¤u, piņakesu panamandoti.

Kaliyuge pana aņņhatiüsādhike vassasahasse sampatte vesākha māsassa kālapakkha aņņhamito paņņhāya lokasaīketavasena uppajjamānaü bhayaü nivāretuü nava guhāyaü tena devacakko bhāsattherena kathitaniyāmena paņhamaü marammabhikkhu paņņhānappa karaõaü vācāpesi. Tato pacchā jeņņhamāsassa juõhapakkhaka pakāthipada divasato rāma¤¤araņņhavāsike bhikkhu paņņhānappakaraõaü vācā pesi. Mahāchaõa¤ca kārāpesi. Raņņhavāsinopi bahu pujāsakkāraü kārāpesi. Tassakira ra¤¤okāle potthakaü aņņhibhallika rukkhaniyyāsehi parimaņņhaü katvā manosilāya likhitvā suvaõõena limpetvā piņakaü patiņņhāpesi tatopaņņhāya yāvajjatanā idaü potthakakammaü marammaraņņhe akaüsåti.

Kaliyuge saņņhādhike vassasahasse sampatte (assasujamāsassa kāëapakkha chaņņhamiyaü aīgāravāre) tassaputtā rajjappatto, sirimahāsãhasåra dhammarājāti nāma la¤jampi paņiggaõhi. Pitu ra¤¤o gehaņņhāne cetiyaü kārāpesi. Tassapana mārajeyya ratananti sama¤¤ā ahosi. Tassapana ra¤¤okāle sallavatiyā kanāma nadiyā pacchimabhāge tunna nāmakegāme guõābhilaīkāro nāmathero sāmaõerānaü gāmappavesena kāle ekaü saü uttarāsaīgaü kārāpetvā sãsaveņhana tālapattāni nagaõhāpetvā tālavaõņameva gaõhāpesi. Ekogaõohutvā parivārenasaddhiü tunnagāme nisãdi. Tunnagaõoti tassasama¤¤ā ahosi. Sopanatheropāëi aņņhakathā ņãkāganthantaresu adhippāyaü yathābhåtaü najānāti, abhidhammapiņakaüyeva sissānaü vācetvā nisãdi.

Tasmi¤ca kāle ketumatã nagare nisinnā buddhaīkuratthera cittattherā dãpayaīga nagare uëugāme nisinno sunandatthe


[SL Page 096] [\x  96/]     

Ro taluppanagare jeyyabahu andhagāme kalyāõattheroti ime cattārotherā sāmaõerānaü gāmappavesana kāle ekaü saü uttarāsaīakgaü akārāpetvā sãsaveņhana tālapattāni agaõhāpetvā cãvaraü datvā nisãdiüsu. Tepanatherāpāëi aņņhakathā ņãkā ganthantaresu adhippāyaü yathābhåtaü jāniüsu, tisupi piņakesu kovidā ahesuü. Iccevaü sirimahāsihasåra dhammara¤¤o kāle pārupanabhikkhuhi nānāhutvāviråpaü āpajjitvā ekaüsikagaõo nāma visuü bhijji. Yathāpana ayamalaü āyato vuņņhahitvā visadisaü yutvā viruddhaühotãti. Evaü bhijjamānāpi gaõā ra¤¤o anussukkataü paņicca attano attano rucivaseneva caritvā nisãdiüsu.

Tesuca dvisugaõesu pārupanagaõe therā pāëi aņņhakathāņãkā ganthantaresu nãtatthavasena vuttaüvacanaü nissāya nikkaīkhaü kaniddosāva hutvā nisãdiüsu. Ekaüsika gaõe pana therā attano attano vādo nava pāëiyaü nava aņņhakathāsu nevaņãkā nāpiganthantaresu dissati. Imamatthaü ajānantā imameva saccaü moghama¤¤aüti vatvākecipana sakasaka sissānaü ovādaü adaü su evaråpāpi sissā ovādaü paņiggaõhiüsu.

Kecipana pāëiyādãsu sakavādassa anāgatabhāvaü ¤atvāyeva aparisuddhacittāhutvā sammāsambuddhassa bhagavato mukhaü anoloketvā sammāsambuddhasseva bhagavato guõaü ananåssaritvā sakavāde ākāse pasārita hatthoviya appatiņņhānoti jānitvā yeva amhākaü vādo sampattalaīkikassa saddhammacārittherassa vaüsappabhavoti anissayabhutampi nissayaü akaüsu. Abhutena mahā theraü sãlavantaü abbhāvikkhiüsu. Eyatã nāmakegāme diņņhadhammika samparāsikatthaü anapekkhantassa hãnāyāvattakassa dussãlassa upāsakassa la¤chaü datvā amhākaü vādānuråpaü ekaü ganthaü karohiti uyyojetvā anāgate anubhaviyamāna dukkhato abhāyitvā nissayaü gavesiüsåti.

Tasmi¤cakāle nigrodhapāëi suvaõõa vihāra vāsitthero gāmavāsã bhikkhu gaõaü samitiü katvā tassanāyakohutvā sãsaveņhanaüadhārentā amaīgalabhikkhu sāsane mātiņņhantåti ara¤¤avāsi


[SL Page 097] [\x  97/]     

Naü bhikkhunaü ganthaü vikopetvā tato tato pabbājesuü, atha hatthisālagāmassa puratthimāya anudisāya seņņhitaëākassa dakkhiõāya anudisāya vihāre nisinne atirekapaõõāsabhikkhåpi pabbājessāmāti cintetvā gāmavāsã bhikkhuka sannayahitvā agamāsi.Atha rājā tamatthaü sutvā "gāmavāsã gaõopi eko, ara¤¤avāsigaõopi eko. Gāmavāsã bhikkhåhi ara¤¤avāsã bhikkhu viheņhetuü nasakkā. Sakasakavādavasena sakasakaņhāne nisãditabba"nti rāja lekhanaü pesesi. Atha ara¤¤avāsã bhikkhu sukhaü vasituü okāsaü labhiüsu.

Kaliyuge chasattatādhike vassasahasse sampatte tassa ra¤¤o putto mahāsãhasåradhammarājādhirājā nāma rajjaükāresi, soyeva surajja rājātica yetibhindotica voharãyati.

Tassa ra¤¤okāle suvaõõayānolokana gāmavāsiü ukkaüsamālaü nāma theraü antoyudhanāyako eko amacco ānetvā ratanapuranagaraü patvā suvaõõakukkuņācale vihāraü kārāpetvā ņhapesi.

So pāëi aņņhakathā ņãkāganthantaresu ativiyacheko vaõõa bodhanaü nāma likhana naya¤ca akāsi. Tassa gāmassa rājåhi dinnavasena cetiyajagganakamme yuttakulattā pana ra¤¤o ācariyaņņhāne aņhapetvā antoyudhanāyakasseva påjanatthāya niyyādesi. Tassāpira¤¤okāle "sāmaõerehi gāmappavesana kāle pārupitvā pavisitabba"nti ekaccevadiüsu. Ekaccepana "ekaüsaü uttarāsaīakgaü katvā pavisitabba"nti vadiüsu. Evaü a¤¤ama¤¤aü kalahaü akaüsåti.

Kattha ukkaüsamālo nāmekothero pārupanagaõe padhāno hutvā "nānāganthesu pārupanavattameva āgata"nti pakāsesi. Ekaüsikagaõepana tiriyapabbata vihāravāsãmahātheroācariyappaveõã dassanavasena pārupanavādaü paņikkhãpi.

Atha rājāca elika khacitavihāravāsittheraü meghuccatavihāra vāsittheraü suhatthattheraü buddhaīkuratthera¤cāti ime cattārothero vinayavinicchakaņņhāne ņhapetvā "dvepakkhā attano attano vādaü dassentu"ti āha.


[SL Page 098] [\x  98/]     

Teva cattāro theraü pāëiaņņhakathā ņãkāganthantaresu akovidā. Tesaühi ņhapetvā rājavallabhamattaü a¤¤okoci guõaviseso natthi rājagurubhāvatthāya. Yathā byagghā rukkhagacchalatādi paņicchanne duggaņņhāne nisinne mige khuddakattaü dubbalepi gaõhituü nasakkonti. Evameva te ekaüsikatthere rājānaü nissāya ņhite ganthesu anāgatattā dubbalepi vādavasena abhibhavituüta na sakkhiüsu teneva parasenāya balavataü jānitvā nipaccakāraü dassetvā ceraü sametvā nisinno paõķitayodho viya vādaüniņņhaü appapetvā yeva pārupanagaõā nisãdiüsåti.

Kaliyuge pana pa¤canavutādhike vassasahassesampatte tassa putto mahārājādhipati nāma rajjaü kāresi. Pacchāpana kāle terasādhike sate vassasahasseva sampatte rāma¤¤araņņhindo rājā taü abhibhavitthāva ānãtattā pattahaüsāvatã'ti pākaņo ahosi.

Tassara¤¤okāle kukhana nagare jālayuttagāmato ¤āõācāraü nāmattheraü ānetvā ācariyaņņhāne ņhapesi. Sopana thero pāëiaņņhakathāņãkāganthantaresu ativiyacheko. Sudhamma sahāyaü pariyattivācakānaü sotārānaü catthāya abhidhammatthasaīgahappakaraõassa gaõņhipadatthaü paņhamaü akāsi. Tatopacchā aņņhasāëiniyaü gaõņhãpadatthaü surāvinicchaya¤ca akāsi. Tatopacchātena ra¤¤onāmala¤chaü chandolaīkāra saddanetti vidaõķa daõķã bya¤jananayehi alaīkaritvā dassitaü rājādhirājanāmatthappa kāsiniü nāma ganthampi akāsi.

Rājā hatthisāla nāmake dese kārāpitagehaü bhinditvā satappamāõe vihāre kārāpetvāsabbesampi vihārānaü kitti jeyyavāsaņņhānanti nāmaü pa¤¤āpetvā tasseva therassa adāsi. Vihāranāmenevaca therassāpi taüsama¤¤ā ahosi.

Tasmi¤cakāle ayyakara¤¤o pitura¤¤o ca kāle tesaü dvinnampi gaõānaü vivādavasena vippakatavacanaü puna vivādassa vupasamanatthāya attano attano vādaü kathāpesi. Pārupanagaõesothero. Padhānohutvā ekaüsikagaõepana pāsaüsa thero padhānohutvākathāyuddhaü akāsi. Atha rājā ativiya rāja vallabhaüjeyyabhumisuvaõõa vihāravāsittheraü tesaü vādassa vinicchindanatthāya vinayadharaņņhāne ņhapesi.


[SL Page 099] [\x  99/]     

Ki¤cāpi sopana thero pāëiaņņhakathā ņãkāganthantaresu thokaüyeva jānanakattā pariyattikovidesu abbohāriko yeva ahosi. Rājavallabhattāpana rājāyathābhåtaü ajānitvā vinayadharaņņhāne ņhapesi. Yathāpana ayaü puratthimadisā ayaü pana pacchima disāti evamādinādisāvavatthāna mattaüyeva kātuüsamatthaü na īgalakoņiyā saüvaķķhantaü purisaü rājāgāre dhammavinicchanakā maccaņņhāne ņhapesi. Evameva rājā ayaü ãdiso ayaü ãdisoti ajānitvā vinayadharaņņhāne ņhapitattā sojeyyabhumi suvaõõa vihāravāsitthero tesaü dvinnaü pakkhānaü dvisuvādesu ayaübhuto ayaü abhutoti vattuü nāsakkhi advāragharepaviņņhakā loviya tadā ahosi. Seyyathāpi nāma mahiso attano samãpeņhatvā devagãtaü gāyitvā devavãõaü vādentassa devagandhabbassa, vebha salākaü paharantassaca gāmadārakassa saddesu ki¤civisesaü najānāti. Evamidaü sampadaü daņņhabbaü atharājā "mama vijite yeye bhikkhu yaü yaü icchanti. Tetebhikkhu taütaü caritvā yathākāmaü nisãdantu"ti rājalekhanaü ņhapeyi. Tesaü vivādo tadā navupa sami.

Aparabhāge terasādhike satesahasseca sampatte ratana puranagaraü vinassi.

Tato pacchā dutiye saüvacchare ratanasikhanagaramāpako rājā rāma¤¤araņņhindassa ra¤¤o senaü yavakhettato cātaka sakuõaüviya attano pu¤¤ānu bhāvena marammaraņņhato nãharitvā sakalampi rāma¤¤araņņhaü attano hatthagataü katvā rajjaükāresi tasmi¤cakāle sakalamarammaraņņhavāsãnaü cittaü pasādesi. Yathā nāma suriyātapena milāyantānaü kumudānaü anotattodakena si¤citvā haritattaü pāpeti. Evameva rāma¤¤araņņhindassa senā bālātapehi dukkhappattānaü marammaraņņhavāsãnaü gahaņņhānaüceva bhikkhåna¤ca attano pu¤¤ānotattodakena si¤citvā kāyika cetasikavasena duvidhampi sukhaü uppādesi.

Sakala marammaraņņhavāsinova ayaüamhākaü rājā bodhisatto tivohariüsu. Atha ekasmiü māse catusu uposathadivasesu bhikkhu saīghaü nimantetvā antepure pavesetvā piõķapātena bhojesi. Rājorodhāmaccehi saddhiü uposathaü upavasi. Sabbesampi rājorodhamaccānaü guõattayapāņhaü saha atthayojanā nayena vācuggataü kārāpesi.


[SL Page 100] [\x 100/]     

Atha beluvagāmavāsiyasattheraü ānetvā attano ācariyaņņhāne ņhapesi. Mahāatulayasadhammarājagurå'ti nāmala¤champi adāsi. Tatopaņhāyapāna atulattheroti nāmena pākaņo ahosi. Tasmi¤cakāle pārupanagaõapakkhā palinagāmavāsã sujātattherādayo "sāmaõerānaü gāmappavesanakāle vicaraü pārupitvā pavisitabba"nti akkharaü likhitvā ra¤¤o santikaü sandesapaõõaü pavesesi.

Atha ekaüsika gaõapakkhāpi atulatthera dayo "pubbesaü rājånaükāle adhikaraõaü vupasami. Idāni vupasamitakammaüpuna na uppādetabba"nti lekhanaü likhitvā ra¤¤osantikaü pesesi.

Athā rājādvinnaü pakkhānaü sakasakavādaü kathetukāmopi "idāni rājappaņisaüyuttaü kammaübahuatthi. Tiņņhatu tāva sāsanappaņisaüyuttaü kammaü, rājappaņisaüyuttameva kammaü paņhamaü ārabhissāmi, pacchāsāsanappaņisaüyuttakamakmaü karissāmã"ti rājalekhanaü ņhapesi. Aparabhāgepana rājā evaü āõaü ņhapesi. "Idāni namama vijite kasabbepi bhikkhå mama ācariyassa matiü anuvattitvā carantu"ti.

Atha pārupana bhikkåpi ekaüsikagaõaü anuvattesuü, ra¤¤o āõāvasena, sahassorodhagame pana dvemahātherā attano parisaü pārupana vaseneva gāmappavesanavattaü paripåritabbanti ovaditvā nisãdiüsu.

Tadā ra¤¤o ācariyo yasatthero tamatthaü sutvā te pakkosāpesi. Teca āgantvā nagaraü sampattakāle eko upāsako pasannohutvā tesaü therānaü piõķapātena upaņņhahi atha atulatthero te mahāthere dåraņņhānato vālukaü ānetvā tassa upāsakassa geha samãpe kaokirāpesi. "Idaü vinaya dhammassa ananulomavasena carantānaü daõķakamma"nti kolāhalampi uppādesi. Athatesaü vālukaü āharantānaü yeva a¤¤ama¤¤aü sallapesuü:-

"Idāni bhante kavinaya dhammānuloma vasena ācarantānaü amhākaü ãdisaü kammaü asāruppaü, aho! Acchariyadhammo loko"ti. Ekothero "ãdisaü adhammakammaü disvāyeva ajjhu pekkhitvā appossukkā kanisãdãtuü na sakkåõeyyuü, idāni lokapālā devā pamajjitvā nisãdantimi¤¤e"ti āha.


[SL Page 101] [\x 101/]     

Tasmiüyeva khaõe vegena megho uņņhahitvā atulattherassa vihāre rājageheva ekakkhaõe asaniyo nipatiüsu. Evaü samānopi so thero atimāna thaddhatāya satiü nalabhi.

Puna rājā "idāni mama vijite kasabbepi bhikkhu mama ācariyassa matiü anuvattanti vā mā vā"ti amacce pucchi. Amaccāpi evaü ra¤¤o ārocesuü. "Idānimahārāja kukhana nagare nãpagāme nisinno eko mahāthero munindaghoso nāma atthi. So pārupana navasena attano parisaü ovaditvā bahugaõaü uppādetvā nisãdatã"ti.

Atha rājā evamāha. "Taü pakkosetvā sudhammasahāyaü mahā there sannipātāpetvā tassatherassa vinayapaõõattiü yathābhåtaü ajānantassa yathābhåtaü yathāsabhāvaü dassetvā ovadantu"ti.

Atha amaccā tathā akaüsu. Mahātherāca sudhamma sahāyaü santipatitvā taü pakkosetvā ovadiüsu. Tesupana mahātheresu eko thero bhåpālassa saüghara¤¤oca mukhaü oloketvā bhagavato pana sammāsambuddhassa mukhaü anoloketvā munindaghosattheraü evamāha. "Idāni āvuso imasmiü marammaraņņhe sabbepi bhikkhå bhåpālassa saüghara¤¤oca āõaü anuvattitvā ekaüsikā yeva ahesuü. Tvaüyeva eko saddhiü parisāya pārupana vattaü caritvā nisãdasi. Kasmāpana tvaü mānathaddho hutvā ãdisaü anācāraü avijahitvā tiņņhasãti? 
Atha munitdaghosatthero tassatherassa mukhaü ujukaü oloketvā evamāha. "Tvaü lajjipesalo sikkhākāmoti pubbemayā suta pubbo. ädiso pana puggalo ãdiüsaü vacanaü vattuü nayutto ãdisassahi puggalassa ãdisaü vacanaü asāruppaü. Sacetvaü ayaü appapu¤¤o nittejo anāthoti maü ma¤¤itvā agāraca vasena vattuü iccheyyāmi. Evaü santepi mamācariyassa mukhaü oloketvā mamācariyassa guõaü jānitvā tassa sissoyanti anussaritva. ädisaü vacanaü adhammikaü vattuü nasakkā"ti.

Atha so thero taü pucchi "kopana tavācariyo"ti. Atha sudhamma sabhāyaü ņhapitaü buddharåpaü vanditvā ayaü mamācariyo"ti āha. Mamācariyotivatvā pana bhikkhusaüghamajjhe uņņhahitvā ekaüsaü


[SL Page 102] [\x 102/]     

Uttarāsaīgaü katvā ukkuņikaü nisãditvā a¤jaliü paggahetvā "ahaü bhante yāvajãvita pariyosānā mama jivitameva paricca jissāmi bhagavato pana tilokaggassa sikkhāpadaü na vijabhissāmi"ti ārocesi.

Atha rājā tamatthaü sutvā "mānatthaddho eso mama vijite nisãdāpetuü na vaņņati. Raņņhantaraü pabbājetabbo"ti rājāõāya raņņhantaraü pesesi.

Rāja purisā ca taü pakkosetvā raņņhantaraü ānesi. Babhaīgaü nāmadesaü patte bahaīganāyako puriso rājapurisānaü la¤chaüdatvā evamāha. "Ayaü pana bhonto marammaraņņhassa pariyantappadeso, idheva ņhapetvā tumhe nivattathā"ti. Rāja purisāpi la¤chaü gahetvā tattheva ņhapetvā nivattiüsu. Theropi catåhi disāhi āgatānaü bhikkhuka sāmaõerānaü pārupanavasena ovādaü datvā pariyattiü vācetvā tattha nisãdi. Abhidhammatthasaīgaha ganthassa-atthayojanampi marammabhāsāya akāsi.

Aparabhāge rājā tamatthaü sutvā "idāni so thero mama vijita pariyanteyeva nisãditvā amhehi anicchataü nivāritaü kammaü katvā nisãdi. Taü pakkosathā"ti āha.

Rājadåtā ca tattha gantvā pakkosiüsu. Thero ca "idāni maü rājā māretukāmo"ti ma¤¤itvā sikkhaü paccakkhitvā gihãvatthaü nivāsetvā tehi saddhiü āgacchi. Nagaraü pana āgantvā pattakāle ra¤¤osantikaü ānesi. 
Atha rājā evamāha. "Tvaü bhikkhuhutvā gaõaü vaķķhāpetvā nisãdasã'ti mayāsutaü. Kasmā panidāni gihi bhavasã"ti. "Sace tvaüka mahārāja maü māretukāmo pakkoseyyāsi. Evaü sati yadi sikkhaü apaccakkhāya ņhitaü maü māreyyāsi tava bhāriyaü kammaü bhavissatãti manasikaritvā tavakammassa abhāriyatthāya sikkhaü paccakkhitvā āgatosmi. Sace maü māretukāmosi mārehã"ti. Rājāca taü bandhanāgāre ņhapetvā syāmaraņņhaüja yujjhanatthāya gacchi. Yujjhanatthāya pana gantvā paccāgamana kāle antarā maggeva divaügato ahosãti.

Kaliyuge pana dvāvãsatādhike vassasate sahasseca sampapatte tassa jeņņhaputto siripavaramahādhammarājā nāma rajjaü kāresi. Ratanasikha nagarato saīkamitvā jeyya puraü dutiyaü 


[SL Page 103] [\x 103/]     

Māpitattā jeyyāpuramāpako rājātipi tassa sama¤¤ā ahosi. Tasmi¤ca kāle mahāpabbatantara nagaravāsiü ¤āõattheraü ānetvā ācariyaņņhāne ņhapesi. Sokira thero gambhãra pa¤¤o ekasmiü ekasmiü divase navavā dasavā bhāõavāre vācuggataü kātuü samatthā hosi. Rājā mahābhåmi ramaõãya vihāraü nāma kārāpetvā tasseva adāsi. Ĩāõālaīkāra mahādhamma rājaguråtipi nāmala¤chaü adāsi.

Tasmi¤ca kāle pārupanagaõe therā evaü cintayiüsu. Idāni pana amhākaü pakkhiko thero ra¤¤o ācariyo ahosi. Idāni mayaü patiņņhānaü labhāmāti. Evaü pana cintetvā sāmaõerānaü gāmapakpavesana kāle cãvaraü pārupitvā pavisitabbaü"ti sandesapaõõaü ra¤g¤o santikaü pavesesi. Atha atulatthero pubbe vuttanayena våpasamitaü kammamidanti sandesapaõõaü ra¤¤o santikaü pavesesi. Teneva a¤¤ama¤¤aü paņivacana vasena dassetuü okāsaü na labhiüsåti.

Tato pacchā kaliyuge pa¤cavãsādhike vassasate sahasseca sampatte tassa ra¤¤o putto siripavara sudhamma mahārājindādhipati nāma rajjaü kāresi. Ratanapåraü pana tatiyaü māpakattā ratanapuramāpakoti, ekassa panachaddanta nāgarājassa sāmibhåtattā setibhindoti ca sama¤¤ā ahosi, caraccagāmavāsã candāvaraü nāma theraü ānetvā attano ācariyaņņhāne ņhapesi bhåmikittiatulaü nāma vihāraü kārāpetvā tassa adāsi. Jambudãpa anantadhaja mahādhammarājaguråtipi nāmala¤chaü adāsi. Tassa ra¤¤o kāle ekacce manussā diņņhi vipallāsā ahesuü. Tepi pakkosāpetvā sammādiņņhiü gaõhāpesi. Tassa pana ra¤¤o kāle ekaüsikagaõaü abhibhavituü okāsaü na labhiüsu.

Tato pacchā kaliyuge aņņhatiüsādhike kavassasate sahasseca sampatte tassa ra¤¤o putto mahādhammarājādhirājānāma rajjaü kāresi. Nagarassa dakkhiõa disābhāge pa¤cabhumaka vihāraü kārāpetvā jeyyabhumi vāsātula nāmena pa¤¤āpetvā mārāvaņņanassa nāma therassa adāsi. Guõamunindābhi sāsanadhaja mahā dhammarājādhirājaguråtipi nāmala¤chaü adāsi.


[SL Page 104] [\x 104/]     

Tasmi¤ca kāle nandamālonāma mahāthero valaīga nagarassa puratthima disābhāge vihāre nisãditvā bahånaü bhikkhu sāmaõerānaü ganthaü vācesi. "Sāmaõerānaü gāmappacesanakāle pāråpanavattameva paripåretvā pavisitabbaü. Ekaüsikavattaü pana neva pāëiyaü na aņņhakathāyaü nacaņikāsu nāpiganthantaresu dissati. Na dhammānuloma"nti ovādaü abhiõhaü adāsi. Pāëi aņņhakathādisu āgatavinicchayaü dassetvā ekampi ganthaü akāsi.

Atha ekaüsika gaõikā bhikkhu taü ganthaü ra¤¤o stikaü pavesiüsu dosā vikaraõatthāya, tasmi¤cakāle rājā evaråpaü supinaü passi. Sakkohi devarājā setavatthaü nivāsetvāsetālaīkārehi alaīkaritvā setakusumāti pilandhitvā ra¤¤o santikaü āgantvā evamāha. "Aparantaraņņhehi mahārāja nammadānadãtãre pādacetiye bahuni tiõāni uņņhahitvā a¤¤ama¤¤aü målena målaü khandhena khandhaü pattena pattaü sambandhitvā paņicchādetvā ņhitāti. Tāni panana pubbarājuhi yathābhåtaü ajānantehi avisodhitāni. Idāni pana tayā yathābhåtaü jānantena parisuddhaü kattukāmena visodhitabbāni. Tattha ca eko bhikkhu āgantvā upadesanaü dassatã"ti.

Evaü pana supinaü passitvā nandamālaü kanāma theraü pakkosā petvā ratanapura nagarassa āsannaņņhāne udaka kãëanatthāya kārāpite rājagehevasāpesi.

Atha thero sāmaõerānaü gāmappavesana kāle pārupana vasena pavisitabbanti pāëi aņņhakathāņãkā ganthantarehi rājānaü jānāpesi. Yathā mahāmoggaliputtatissatthero siridhammāsoka mahārājānaü sammāvādanti. Atha rājā paricita pārami pu¤¤a sambhāro mahā¤āõo ajāni. "Pārupanavādoyeva pāëi aņņha kathā ņãkāganthantaresu āgato.Ekaüsikavādopana tesu katthavipi nāgato"ti. Evaü pana jānitvā ra¤¤ogeha dve pakkhe there sannipātāpetvā attano attanovādaü kathāpesi.

Atha ekaüsikattherā evamāhaüsu. "Tumhākaü pārupanavādo kattha āgatoti.? Tadāpārupanattherā "parimaõķalaü pārupissāmiti ādinānayena pāëi aņņhakathāņãkā ganthantaresu pārupanavādo āgato"ti āhaüsu. Tato pacchāpārupana ttherā evamāhaüsu.


[SL Page 105] [\x 105/]     

Tumhākaü pana ekaüsika vādo kattha āgato"ti. Tadā te ekaüsikattherā advāragharaü paviņņhā viya rattibhāge mahāvana magge gamanakāloviyavahutvā ki¤ci vattuü na sakkhiüsu. "Mukhaü nāma kathanatthāya bhu¤janatthāyaca hotã"ti vuttattā yaü vātaü vā vadantāpi rājānaü ārādhetuü na sakkuõiüsu. Rājāca theraü nissāya vinaye kosallatāya pāëiyaü ãdiso yeva āgato, aņņhakathādãsu ãdiso yevā'ti vatvā "tumhākaü ekaüsika vādo pāëi aņņhakathā ņãkā ganthantaresu nadissati, evampi samāno kasmā ãdisaü vattaü akaüså"ti pucchi. Atha te ekaüsikattherā catuhattha gabbhe sahoņhena gahita corāviya manussehi gahita kākāviyava ki¤cavattuü asakkuõeyyatāya sabbadisāsu oloketvāyeva "amhakaü vārittaü pāëi ādisuka na diņņha pubbaü, athakho pana ācariyappaveõã vaseneva curimhā"ti vatvā parājayaü pārupana pakkheyeva pavisiüsu.

Rājāva "ito paņņhāya bhikkhu pārupanavattameva kārāpetuü sāmaõerānaü ovadantu"ti rājāõaü ņhapesi. Tatopaņņhāya ekaüsika pakkhā theraü aruõuggamanakāle kosiyā viya sisaü ukkhipituü na visahiüsu.

Lokasarabhu mahācetiyassa puratthima disābhāge dvãhi pāsādehi alaīkataü catubhumikaü bhumikitti virāmaü nāma vihāraü kārāpetvā nandimālattherassa adāsi. Narindābhidhaja mahādhammarājādhi rājagurå'ti nāmala¤champi adāsi. So pana thero chappadaü vaüsiko'tidaņņhabbo. Abhinavopasampannakāleyeva vinaya vinicchayassa suttasaügahassa mahāvaggaņņha kathāyaca atthayojanaü marammabhāsāya akāsi. Sāsanasuddhi dãpikaü nāma ganthampi akāsi.

Tato pacchā kaliyuge tecattāëãsādhike vassasate sahasseva sampatte phagguõa māsassa kāëapakkha paõõarasamiyaü ratanasikhaka māpakassa ra¤¤o majjhimaputto rajjaü kāresi. Tadā rājā evaü cintesi. "Ekaüsika rupana navasena uppanno vivādo pubbesaü rājånaü kālevupasamituü nāsakkhi. Siripavara sudhamma mahārājindādhipatino kālepi rājagehe sannipātāpetvā ra¤¤osammukhe kathāpitattā vissaņņhena kathetuü okāyassa aladdhattā yathākāmaü vattuü kaavisayattā kaparājayo ahosã'ti lesaü oķķituü okāso bhaveyya, mayhaü pana kāle ãdisā


[SL Page 106] [\x 106/]     

Akatvā tesaü tesaü therānaü vihāre dåtaü pesetvā sakasaka vādaü kathā pessāmi, evaühi sati te te therā vissaņņhāhutvā kathessantã"ti. Evaü pana cintetvā antoyudhanāyakaü amaccaü padhānaü katvā tesaü tesaü therānaü santikaü gantvā ārovāpesi, "sakasakavādaü vissaņņhā hutvā vadathā"ti. Atha ekaüsika gaõikā therā "amhehi vutta vacanaü pāëi ādisu nadissati, athakho pana āvariyappaveõi vaseneca carimhāti anujāniüsu. Mahārājāca "evaü therānaü anujānane sati kiüci kattabbaü natthi, idāni parimaõķala supaņicchanna sikkhāpadāni avikopetvā sāmaõerāgāmaü pavisantu"ti. Rājalekhanaü tattha tattha pesesi.

Aparabhāge pana sahassorodha gāmato upasampadā vassena sattavassikaü ¤āõaü nāma bhikkhuü ānetvā antoyudha vihāraü nāma kāretvā tassa adāsi. Ĩāõābhi sāsanadhaja mahādhammarāja gurå'ti nāma la¤jampi adāsi. Atha ra¤¤ā yāvito rājābhiseka ganthaü parisodhetvā marammabhāsāya atthaü yojesi.

Aparabhāge bhagavā dharamānoyeva āgantvā yasmiü ņhāne catunnaü yakkhānaü dametvā tehi dinnaü maüsodanaü paņiggahetvā pabbatasāmantadesaü gantvā paribhu¤jitvā taü ņhānaü oloketvā sitaü pātvākāsi. Atha ānandatthero kāraõaü pucchi. "Anāgate kho ānanda imasmiü padese mahānagaraü gamassati. Cattārova ime yakkhā tasmiü nagare rājāno bhavissantã"ti byākāsi.

Yathā byākata niyāmeneva kaliyuge catucattāëãsādhike vassasate sahasseca sampatte māghamāsassa kāëapakkha dvādasamiyaü aīgāravāre kauttaraphagguõi nakkhattenayoge amarapuraü nāma mahārājaddhānã nagaraü māpesi. Siripavara vijayānantayana tribhuvanādityādhipati paõķita mahādhammarājādhirājāti nāma la¤chaüpi paņiggaõhi.

Aggamahesiyā kārāpitaü jeyyabhumi vihāra kittināmakaü vihāraü guõābhilaīkāra saddhammamahā dhammarājādhi rājaguruttherassa adāsi. Yo meüī sayāķē iti vuccati.



[SL Page 107] [\x 107/]     

Kantãnagara bhojakāya rājaka¤¤āya kārāpitaü vihāraramaõiya virāmaü nāma vihāraü guõamunindādhipati mahādhammarājādhi rājaguruttherassa adāsi. Yo mā(r)li sayāķē iti vuccati.

Upara¤¤o deviyā kārāpitaü maīgalāvirāmaünāma vihāraü tipiņaka saddhamma sāmi mahādhammarājādhirājaguruttherassa adāsi. Yo so vuüņhā sayāķē iti vuccati.

Majjhima gehavāsãdeviyā kārāpitaü maīgalāvāsātulaünāma vihāraü ¤āõajambudãpa anattadhaja mahādhammarājādhi rājaguru ttherassa adāsi. Yo meüyvā sayāķē iti vuccati.

Ime pana cattāro mahāthere saügharājaņņhāne ņhapesi.

Uttaragehavāsã deviyā kārāpitaü maīgalabhåmikittiü kanāma vihāraü kavindāhi saddhammadhaja mahā dhammarājaguruttherassa adāsi. Yo ¤ü kauansayāķē iti vuccati.

Sirikhetta nagara bhojakena rājakumārena kārāpitaü atulabhåmivāsaü nāma vihāraü kavindābhi saddhamma pavara mahādhammarāja garuttherassa adāsi. Yo sveņü sayāķo itiau vuccati.

Anto amaccena ekena kārāpitaü vihāraü ¤āõālaīkāra saddhammadhaja mahā dhammarājaguruttherassa adāsi. Yo seüņš sayāķē iti vuccati.

Vāmabala nāyakenāmaccena kārāpitaü vihāraü paramasiri vaüsadhaja mahā dhammarājaguruttherassa adāsi. Yo meņhã sayāķē iti vuccati.

Dhammavinicchakena ekenāmaccena kārāpitaü kavihāraü kavinda sāradhaja mahā dhammarājādhi rājaguruttherassa adāsi. Yolo kamhaü keü seyāķē iti vuccati.

Iccevaü pariyantikovidānaü anekānaü mahātherānaü saddhiü nāmala¤chena vihāraü datvā anuggahaü akāsi. Yasmāpana sabbesaü therānaü nāmaü uddharitvā visuü visuü kathite ayaü sāsanavaüsappadãpikākathā atippapa¤cā bhavissati. Tasmā idha ajjhupekkhitvā vattabbameva vakkhāma.


[SL Page 108] [\x 108/]     

Cchābhāge cattāro mahātherā jarādubbalatāya yathākāmaü sāsanaü visodhetuü nasakkhissantãti ma¤¤itvā puna aņņhathere etehi catuhi mahātherehi saddhiü sāsanaü visodhetuü saügha nāyakaņņhāne ņhapesi. Seyyathidaü, kavindābhisaddhammapavara kamahādhamma rājagurutthero-tipiņakālaīkāradhaja mahādammarājagurutthero- cakkindābhidhajamahā dhammarājagurutthero- paramasirivaüsadhaja mahādhammarājagurutthero- janindābhipavara mahādhammarājagurutthero- mahā¤āõibhidhaja mahādhammarājagurutthero- ¤āõālaīkāra saddhammadhaja mahādhammarājagurutthero- g¤āõābhi sāsanadhaja mahādhammarājagurutthero'ti.

Atha arahāpi samāno nissayamuccakaīgavikalo kavinānissayāvariyena vasituü navaņņatãti jānitvā nissayācariyappahonakānaü therānaü nissayaīgāni nissayamuccakārahānaü nissayamuccakaīgāni paripurāpetvā nissitakānaü kanissayaü gaõhitvāyeva nisãdāpesi.

Tato pacchā kaliyuge pa¤¤āsādhike vassasate sahasseva sampatte ¤āõābhisāsanadhaja mahādhammarājaguruttheraü yeva ekaü saügharājaņņhāne ņhapesi. Tato paņņhāya so yeva eko saüghanāyako hutvā sāsanaü visodhayi.

Tato pacchā ekapaõõāsadhikeka vassasate sahasse ca sampatte phagguõamāse mahāmunicetiyassa dakkhiõadisābhāge dvãhi iņņhikāmayehi pākārehika parikkhittaü pa¤cabhumakaü asokārāme ratanabhumikittiü nāma vihāraü atimahantaü kārāpetvā ¤āõābhisāsanadhaja mahādhammarājaguruttherassa adāsi. Ĩāõābhivaüsa dhammasenāpati mahādhammarājādhi rājaguråti nāmala¤champi puna adāsi. Tato a¤¤āni jeyyabhumi vihārakitti maīgala virāmādayo anekepi vihāre tasseva adāsi.

Sopana tesu vihāresu vārena nisãditvā pariyattiü vācesi. Ubhato vibhaīgānipi vācuggataü akāsi. Niccaüyeva ekāsanika dhutaīakgaü samādiyi.

Sopana thero upasampadāvassena pa¤cavassiko hutvā pubbeva saügharājabhāvato peņakālaīkāraüka nāma nettisaü vaõõanaü abhinava ņãkaü akāsi. Aņņhavassikakāle saügharājā


[SL Page 109] [\x 109/]     

Ahosi. Saügharājāhutvā sādhujjanavilāsiniü nāma dãghanikāya ņãkaü akāsi. Ariyavaüsālaīkāraü nāma gantha¤ca akāsi. Mahā dhammara¤¤ā yācito jātakaņņhakathāya atthayojanaü catu kasāmaõeravatthuü, rājovādavatthuü, tigumbathomanaü, chaddantanāga rājuppatti kathaü, rājādhi rājavilāsiniü nāma gantha¤cāti eva mādayo akāsi.

Kaliyuge pana vāsaņņhādhike vassasate sahasseca sampatte sãhaëadãpato ambagahapatisso- mahādampo- kocchagodho brāhmaõavatto- mahāgahavatto- vāturagammoti * ime chasāmaõerā dasa dhātuyo dhammapaõõā kāratthāya ānetvā amarapuraü nāma mahārājaņņhānã nagaraü āgatā saddhiü ekena upāsakena.

Atha ¤āõābhivaüsa dhamma senāpati mahādhamma rājādhirājagurunaü saüghara¤¤ā upajjhāyena kavindābhisaddhammadharadhaja mahādhammarāja guruttherena janãndābhidhaja mahādhammarājaguruttherena munindaghosa mahādhammarājaguruttherenāti evamādãhi rājaguruttherehi kammavācācariyehihatthirajju suvaõõaguhāsãmāyaü upasampadakammaü kārāpesi. Upāsaka¤ca sāmaõera bhumiyaü patiņņhāpesi. Tato pacchāva anekavāraü āgatānaü bhikkhånaü puna sikkhaü gaõhāpesi. Kasāmaõerāna¤ca upasampadakammaü kārāpesi. Upāsakā nava pabbajjākammanti.

Aparabhāge pana kaliyuge cha cattālãsādhikeka vassasate sahasseva sampatte pitura¤¤o ācariya pubbo atulo nāma thero "cãvarapaņalaü uparisaīghāņiü katvā urabandhanavattaü bandhitabba"nti cåëagaõņhipade vuttattā "sāmaõerānaü gāmapakpa kavesanakāle ekaüsaü uttarāsaīgaü katvā urabandhanavattaü bandhitvā yeva pavisitabba"nti daëhaükatvā ra¤¤o santikaü lekhanaü pavesesi.

Atha rājā taü sutvā mahāthere sudhammasahāyaü sannipātāpetvā atulattherena saddhiüka sākacchaü kārāpesi. Atha atula
---------------------------------------
* Ambagahapiņaya- mādampe kosgoķa- brāhmaõavatte- bēgahavatte- vaturšgama iti yathā 
Nirutti muccāraõãyaü-


[SL Page 110] [\x 110/]     

Tthero "cãvarapaņalaü uparisaīghāņiü katvā kaurabandhanavattaü bandhitabba"nti cuëagaõņhipade āgatapāņhaü dassetvā "sāmaõerānaü gāmappavesana kāle ekaüsaü uttarāsaīgaü katvāurabandhana vattaü bandhitvā pavisitabba"nti āha.

Atha mahātherā taü pucchiüsu. ädiso adhippāyo a¤¤attha dissati vā māvāti"? Atha atulatthero evamāha. "A¤¤atthapana ãdiso adhippāyo na dissatã"ti. Evaü hotu. Ayaü gantho kenakato"ti? "Sãhaëadãpe anurādhapurassa dakkhiõadisābhāge pokkantigāme arahantena moggallānattherenā"ti. Ayamattho kathaü jānitabboti "? Piņakattaya lakkhaõaganthe āgatattā"ti. Aya¤ca piņakattaya lakkhaõagantho kuto laddhoti? "Buddhaghosattherenakira sãhaëadãpato ānãtattā tato laddhoti. Ayaühi gantho sãhaëadãpato attanā ānãtesu ganthesu asukogantho asukenatherena katoti vi¤¤ā panatthāya buddhaghosattherena kato. Idānāyaü gantho amhākaü hatthe saüvijjatã"ti. "Sace idānāyaü gattho tumhākaü hatthe saüvijjati. Amhākaü dassehã"ti. "Passathāvuso ayamamhākaü hatthe gantho"ti dassesi. Athamahātherehi saügharājappamukhehi tasmiü ganthe passite "vinayagaõņhipadaü sãhaëadãpe parakkamabāhu ra¤¤okāle moggallānatthero akāsã"ti āgataü. Na "cåëagaõņhipadaü sãhaëadãpe anurādhapurassa dakkhiõa disā bhāge pokkantigāme arahā moggallānatthero akāsã"ti.

Atha therā evamāhaüsu. "Kasmā pana piņakattaya lakkhaõa ganthe anāgatampi āgataüviya katvāmusāvadatha? Nanutumhākampi ekaüsikabhikkhunaü musāvāda sukkhāpadaü atthã"ti? Atha atulatthero uttariüvattuü asakkuõeyyattā luddakassavākure baddha migoviya phandamānohutvā aņņhāsi. Sahoņhena gahitoviya coro sahamusāvāda kammena so thero gahito ahosãti.

Idaü imassa atthassa āvibhāvatthāya vatthu:-

Imasmiü kiraraņņhe ekojanapadavāsã puriso kenavideva karaõãyena amarapuraü nāma mahā rājaņņhānã nagaraü āgacchi āgantvā ca paccāgamana kāle antarāmagge pātheyyaü khayaü ahosi. Athassa etadahosi. "Idāni mama pātheyyaü khayaü ahosi.


[SL Page 111] [\x 111/]     

Imasmiü kira raņņhe sahassorodhagāme laddhavaro nāma mahā seņņhã sabbattha bhutale ativiyapākaņo, tassāhaü¤ātãti va¤cetvā kathessāmi, evaü sati tena mahāņņhino mittasatthavaü kātuü tene gāmikāmanussā mama bahulābhaü dassantã, tadā pātheyyena ak cchebhavissāmã"ti. Evaü pana cintetvā antarāmagge sampatta sampattagāmesu mahābhogãnaü gehāti vicinanto tattha tattha pavisitvā kathāsallāpaü akāsi.

Atha tete gāmikā tvaü kuto āgato kuhiü gamissasi. Kassa¤āti kovātvanti pucchiüsu. Amarapura mahārājaņņhānã nagarato āgato, sahassorodhagāmaü gamissāmi. Sahassorodha gāme laddhavarassa nāma mahāseņņhino jāmātā dhanavaķķhako nāmāhanti āha. Laddhavarena mahāseņņhinā mãttasatthavaü kātuü taü nānā bhojanehi bhojesuü. A¤¤ehipi kabahuhi paõõākārehi saīgahaü akaüsu. Imināva nayena sampatta gāmesu va¤cetvā attano guõaü kathento addhāna maggaü tari. Pacchā pana sahassorodha gāmaü sampatto. Sosahassorodhagāmaü na sampatta pubbo. Laddhavaro mahāseņņhi tena na diņņhapubbo, sahassorodhagāmaü sampatteyeva ayaü kiü nāma gāmoti apucchitvāyeva tasmiü gāme mahābhogino gehaü vicinanto tasseva laddhavarassa seņņhino mahāgehaü passitvā tattha pavisitvā tena kathāsallāpaü akāsi.

Atha mahāseņņhi taü pucchi. "Tvaü kuto āgato? Kuhiü gamissati? Kassa¤āti? Kovātvaü"ti? "Amarapura mahārājaņņhānã nagarato sāmi āgato, sahassorodha gāmaü gamissāmi, sahassorodhagāme laddhavarassa nāma mahāseņņhino jāmātā dhana vaķķhako nāmāha"nti āha.

Atha mahāseņņhi tassamukhaü ujuüoloketvā "ayaü mānava sahassorodha gāmoyeva, ahampi laddhavaronāma mahāseņņhi. Mama dvedhãtaro santi. Tāpi sassāmikāyeva honti. Idāni tā sakasaka sāmikānaüyeva santike vasanti. Natvaü kadāvimayā diņņhapubbo kena kāraõena kuto āgantvā mama jāmātā gavasã"ti pucchi.


[SL Page 112] [\x 112/]     

Atha so manussehi anubandhiyamāno viya mago sakalampikāyaü phandāpetvā ki¤civattabbaü vacanaü ajānitvā aladdhapatiņņhānatāya "evaü sati kuto āgato? Kuhiü gamissāmi? Kassa¤āti kovāahanti idāni najānāmi? Sabbadisāsammuyhāmi, khamāhi mama aparādhaü, itopaņņhāya yāvajãvita pariyosānā navadvessāmi, vacetuü navisagāmi, idāni ativiya gāyāmi. Māki¤ci daõķakammaü karohã"ti vatvā vegena uņņhahitvā palāyiti.

Iccevaü atulatthero dummukho hutvā yaüvā taüvā mukhāruëhaü vilapitvā saüghamajjhe nisãdi.

Ayaü atulattherassa paņhamo parājayo
---------
Tato pacchā balitvā kaddame patitaü purisaü puna upari akkamantāviya puna mahātherā evaü pucchiüsu. "Idaü bhante tava cåëagaõaņhipadaü nāma tãsuvinaya mahāņãkāsu sādhakavasena dassitaü cuëagaõņhipadaü?. Udāhu aparanti? "Tãsuvinaya mahāņikāsu sādhaka vasena dassitaü cåëagaõņhipadaü yeva idantã. Evaü sati kasmātava cåëagaõņhipadeyeva vuttaühi, vajirabuddhiņãkāyaü; vuttiühi, sāratthadãpanãņãkāyaü; tathāhivuttaü, vimati vinodanã ņikāyaü"ti tāsaü vinaya mahāņãkānaü pacchahutvā tisso vinayamahāņãkāyo sādhakavasena dassitāti.? Evaü pana pucchanto so "mayāpubbe vuttaütãsu vinayamahāņãkāsu sādhakavasena dassitaü cåëagaõņhipadaü yeva idaü"ti vacanaü saccamevāti mukhāsu¤¤atāya punappunaü vadi.

Ida¤ca imassa atthassa āvibhāvatthāya vatthu:-

Ekokira kapuriso ekena sahāyena saddhiü puttadāra posanatthāya ra¤¤o bhatiügahetvā yuddhakammaü kātuü saīgāmaü gato atha parasenāya yujjhitvā parasenāya abhibhutā sabbe manussā attano attano abhimukhaņņhānaü palāyiüsu. Athasopi puriso tena sahāyena saddhiü attano abhimukhaņņhānaü palāyi. Thokaü palāyitvā antarāmaggeka parasenāhi paharitadaõķena. Mucchito hutvā sopuriso tenasaddhiü gantuü nāsakkhi-antamaso nisãdi tumpi nāsakkhi.


[SL Page 113] [\x 113/]     

Atha sahāyakassa etadahosi. "Idāni ayaü ativiya bāëhagilāno hoti maraõāsanno. Savāhaü tassa upaņņhahitvā idheva nisãdeyyaü, cerino āgantvā maü gaõhissantã"ti. Evaü pana cintetvā gilānassa santakāni kahāpaõavatthādãni gahetvā taü tattheva ņhapetvā gacchi. Sakaņņhānasamãpaü pana pattassa tassa etadahoti. "Sace taü antarāmagge ņhapetvāāgacchāmãti vadeyaü, tassa¤ātakā mama uparidosaü āropessanti. "Tassa matattā ahaü ekakova āgacchāmãti vadissāmã" evaü cintetvā sakaņņhānaü patte tassabhariyā tassasantikaü āgantvā "mayhaü pana sāmiko kuhiü gato? Katthaņhapetvā tvaüekakova āgatosãti? Pucchi-"tava ayye sāmiko kapakarehi āvudhena paharitova kālaīakkato. Imāni tava sāmikassa santakānãti vatvā kahāpaõavatthādini datvā māsocika māparidevi. Idāni mataka bhattaü katvā pu¤¤abhāgaü yeva bhājehã"ti samassā sesi. Atha sā tāni gahetvā roditvā matakabhattaü katvā pu¤¤abhāgaü bhājesi.

Aparabhāge pakana gilānavuņņhito so puriso sakagehamā gato, bhariyāpitaü nasaddahi. "Ahaü na kālaükato gilānaü yeva maü ņhapetvā so mamasantakāni gahetvā gato, sace tvaü maü nasaddahasi, ahaü antogabbhe niliyitvā nisãdissāmi, taü pakkosetvā pucchāhã"ti āha.

Atha sā taü pakkosetvā bahigabbhe nisãditvā pucchi. "Mama sāmi! Sāmiko kālaīakkato'ti taü saccaü vā alikaüvā"ti? Sacca mevetaü, yaü tava sāmiko kālaīkatoti.

Atha so puriso bahigabbhā nikkhamitvā aīguliü pasāretvā na idāni bho! Samma ahaü ki¤ci mattaüpi marāmi. Kasmā pana amarantaü yeva maü mato esoti vadesã"ti.? Atha ki¤ci vattabbassa kāraõassa adassanato mukhā'su¤¤atthāya aīguliü pasāretvā ujuü oloketvā "idāni tvaü idha āgantuü samatthopi matoyeva, mato'ti mayā vuttavacanaü saccameva,nāhaü ki¤ci alikaü vadāmãti" āha. Evaü so punappunaü vadantopi jivamānakassa saüvijjamānattā paccakkheyevaca tassaņhitattā kocipi tassavacanaü nasaddahi. Parājayaü yeva so pattoti.


[SL Page 114] [\x 114/]     

Iccevaü atulatthero mukhā 'su¤¤atāya vadantopi koci nasaddahi. Parājayaü yeva sopattoti.

Ayaü atulattherassa dutiyo parājayo.
---------
Punapi syothāpi luddako ku¤caraü disvā ekena vārena usunā vijjhitvā patantampi ku¤jaraü puna anuņņhānatthāya katipaya vārehi usåhi vijjhati. Evameva ekavāre neva parājayaü pattaü puna vādassa anukkhipanatthāya katipaya vārehi parājayaü pāpetuü pārupanavādino mahātherā evamāhaüsu. "Tava cåëagaõņhipadeyevaka sāmaõerānaü parimaõķalasupaņicchantādãni vattāni abhinditvā yeva gāmo pavisitabbo"ti pubbe vatvā cãvarapaņalaü upari saīgha ņiükatvā urabandhana vattaü bandhitabba "nti puna vuttaü kasmāka panana pubbena aparaü asaüsanditvā vuttaü? Tumhākaü vāde paņisaraõa bhåtānaü pāëiaņņhakathā ņãkā ganthantarānaü natthitāya idaü amhākaü paņisaraõa bhåtaü cuëagaõņhi padanti vadatha. Tumhākaü paņisaraõabhutā cåëagaõņhi padato yeva bhayaü uppajjatã"ti. Vatvā saha nilãyanaņņhānena gahitaü coraü viya sahanissayena adhammavādino gaõhiüsu. Idaü imassa atthassa āvibhāvatthāya vatthu!

Atãte kira bārāõasito avidure nadã tãre gāmakeka pāņali nāma naņamacco ahosi. So ekasmiü ussava divase bhariya mādāya bārāõasiü pavisitvā navacitvā vãõaü vaditvā gāyitvā dhanaü labhitvā ussavapariyosāne bahu surābhattaü gāhāpetvā attano gāmaü gacchanto nadãtãraü patvā navodakaü āgacchantaü disvā bhattaü bhu¤janto suraü pivanto nisãditvā matto hutvā attanobalaü ajānanto mahāvãõaü givāya bandhitvā nadiü otaritvā gamissāmãti. Bhariyaü hatthe gahetvā nadiü otari. Cãõāchiddehi udakaü pāvisi. Atha naü sā vãõā udake osãdā pesi. Bhariyā pana ssa osãdanabhāvaü ¤atvā taü vissajjitvā uttaritvā nadãtãre aņņhāsi. Naņapāņali sakiü ummujjati sakiü nimmujjati. Udakaü pavisitvā uõķumāta udaro ahosi. Athassa bhariyā cantesi. "Mayhaü sāmiko idāni marissati ekaü gãtaü yācitvā parisamajjhe taü gāyantã jãvitaü kappessāmã"ti cintetvā sāmi tvaü udake nimmujjasi. Ekā me gãtaü dehi tena jãvitaü kappessāmã"tivatvā:-


[SL Page 115] [\x 115/]     

"Bahussutaü cãttakathiü gaīgāvahati pāņaliü
Vuyhamānakaü bhaddante ekaü me dehi gāthaka"nti.

Atha naü naņapāņali bhadde kathaü tavagãtaü dassāmi idāni mahā janassa patisaraõabhutaü udakaü maü māretãti vatvā:- 

"Yena si¤canti dukkhitaü yena si¤canti āturaü
Tassa majjhe marissāmi jātaü saraõato bhayanti"

Atha atulatthero attato patisaraõabhutā cuëagaõņhi padato bhayaü uppajjitvā ki¤civattabbaü ajānitvā adhomukho hutvā parājayaü pattoti.

Ayaü atulattherassa tatiyo parājayo;
---------
Atha rājā dvinnaü pakkhānaü vacanaü sutvā cåëagaõņhipadassa pubbā paravirodhi dosehi ākulattā sutta suttānulomādisu appaviņņhattā āgamasuddhiyā ca abhāvato parovassasataü ciraü ņhitassa gehassaviya atudubbalavasena athirathā taü jānitvā idānisāsanaü parisuddhaü bhavissatã"ti somanassappatto hutvā "mama vijite sabbepi bhikkhå pārupanavasena samānavādikā hontå"ti āõaü ņhapesi. Tato paņņhāya yāvajjatanā sakalepi marammaraņņhe pārupanavasena samānavādikā bhavantãti.

âyamettha saīkhepo- tesaü hi dvinnaü pakkhānaü santipatitvā vacanappaņivacanavasena katāvivādakathā vitthārena vuccamānāchapa¤ca bhāõacāramattampi patvā niņņhaü na pāpuõeyya, yasmā pana sabbā anavasesetvā vuccamānā ayaü sāsanavaüsappadãpikā atippapa¤cā bhavissati tasmā ettha icchita matthameva dassayitvā ajjhupekkhāmāti-

Ĩāõābhivaüsa dhammasopati mahādhammarājādhi rājaguru panasa gharājā mahāthero sãhaëadãpe amarapuranikāyikānaü bhikkhånā ādibhuto ācariyo bahupakāro, amarapuranikāyoti tatthe tarappabhavo'ti.

Kaliyuge pana ekāsãtādhike vassasate sahasse ca sampatte tassa ra¤¤o nattā siritribhuvanādityapavarapaõķita mahā dhammarājādhirājā nāma rajjaü kārosi, so pana amara


[SL Page 116] [\x 116/]     

Purato saīkamitvā ratanapuraü catutthaü māpesi. Tassa ra¤¤o kāle guõamunindādhipati mahā dhammarājādhi rājaguruttherassa sissaü sajãva gāmavāsiü sãlācāraü nāma theraü ara¤¤avāsãnaü bhikkhunaü pāmokkhaņņhāne ņhapesi. Rājāgāranāmake dese vihāraü kārāpetvā tasseva adāsi.

Kaliyuge ekāsãtādhike vassa sate sahasse ca sampatte calaīga purato pa¤¤āsãhaü nāmatheraü ānetvā asokārāme ratabhumikitti vihāre patiņņhāpesi. Munindābhi siri saddhammadhaja mahā dhammarājādhirājaguråti nāmala¤jampi adāsi.

Kaliyuge caturasãtādhike vassasate sahasse ca sampatte munindābhivaüsa dhamma senāpati mahā dhammarājādhi rājaguråti nāmala¤chaü datvā mahā jeyyabhumi vihāraramaõãyaünāma vihāraü datvā taü yeva mahātheraü saīgharājaņņhāne ņhapesi.

Ekasmi¤casamaye mahāthere rājā pucchi "catasso dāņhā nāma cattālãsāya dantesu antogadhā vā udāhucattālãsāya dantehi visuü bhutā"ti. Atha ekacce mahā therā evamāhaüsu catasso dāņhānāma cattālãsāya dantesu antogadhā'ti. Ekaccepana catasso dāņhānāma cattālãsāya dantehi visuübhutā"ti ahaüsu. Atha rājā ganthaü āharathā"ti āha. Atha antogadhavādikā therā ganthaü āhariüsu. "A¤¤esaü paripuõõa dantānampi vattiüsa dantā honti imassa pana cattālãsaü bhavissantã" tica dantāti paripuõõadantassa dvattiüsadantaņņhikāni tepi vaõõato setā saõņhānato anekasaõņhānaü tesaühi heņņhãmāyatāvadantapāëiyā majjhe cattāro dantāmattikāpiõķe paņãpāņiyā ņhapita ālābu bãjasaõņhānā tesaü uhoså passesu ekeko ekamålako ekakoņiko mallikā makuëa saõņhāno kato ekeko dvikoņikaü yānaka upatthamhinã saõņhonato tato dvedve tãmålakā tikoņikā tato dve dve catumålakā catukoņikātã. Uparimāya dantapāëiyā pi ese va nayo'tica. "Tassa kãra uttaroņņha appakatāya tiriyaü phāletvā apanã taddhaü viya khāyati cattāro dante dve ca dāņhā na jādeti. Tena naü oņņhaddho ti voharantã"tica.
---------------------------------------
1 Ekāsãtādhikesu- katthacã.


[SL Page 117] [\x 117/]     

Tattha-tassāti, licchavino nāma rājakumārassa-uttaroņņha appakatāyā ti, upari oņņhassa appakatāya-apanãtaddhaü viyā ti, upari oņņhassa upaķķha bhāgaü apanãtaü viya- khāyatãti attho na chādetã ti, upari oņņhassa uppaķķhabhāge pana napaņicchādeti. Tenāti yena yena cattāro dante dve ca dāņņhā na chādeti, tena naü licchavi rājakumāraü oņņhaddho'ti voharantiti, evaü anto gadhavādehi therehi ganthaü āharitvā dassite sabbepi tasmiü vāde patiņņhahiüsåti.

Etasmi¤ca kāle rājā mantiniü amaccaü pucchi: "pubba rājåhi vihārassa cetiyassavā dinnāni khettavatthuādãni pacchima rājunaü kāle yathādinnaü tānipataņņhāyanti vā māvātã?"Athamantãni amacco evaü kathesi "saüghikāya bhumiyā puggalikāni bãjāni ropayanti. Bhāgā datvā paribhu¤ji tabbānã"ti "dasakoņņhāse katvā eko koņņhāso bhumisāmikānaü dātabbo" tica vinayapāëi aņņhakathāsu vuttattā, pubbe ekena ra¤¤odinnānikhetta vatthuādãni pacchā ekassa ra¤¤o kāle yathādinnaü ņhįtāni, etthahi saüghikāya bhumiyā ti vuttattā lābhasãmāyaü viya baliü yeva adatvā sahabhumiyā dinnattā paveõi vasena saüghikā bhumi atthiti vi¤¤āyati. Ettha ca paņiggāhakesu ma tesu tada¤¤o catuddisa saīgho anāgatasaīgho ca issaro tassa sannako tena vicāretabbo"ti.

Cetiye padipatthāya paņisaīkhāraõatthāya vā dinna ārāmopi jaggitabbo. Vetanaü datvāpi jaggāpetabbo ti. Cetiye chattaü vā vedikaü vā jiõõaü vā paņisaīkharontena sudhakammādãni vā karontena cetiyassa upanikkhepato kāretabbaü"ti ca aņņhakathāyaü vuttattā pubbarājåhi cetiyassa dinnāni khettavatthuādãni pacchimarājånaü kālepi cetiyasantakabhāve ne va ņhitānãti veditabbāni.

Atha 'parampi kapucchi"kadā kassa ra¤¤o kāle ādiü katvā khettavatthu ādãni vihārassa cetiyassa vā dinnānã"ti? Athamantini amacco evamāha; "purimakappesu purimānaü rājunaü kālepi vihārassa cetiyassa vā vadinnānã"ti veditabbāni. Teneva sujā tassa nāma bhāgavato amhākaübodhisatto cakkavattirājā saddhiü


[SL Page 118] [\x 118/]     

Sattagi ratanehi visahasse khuddakadãpe cattāro mahādãpeca adāsi. Raņņhavāsinoca ārāmagopaka kiccaü kārāpesã 'ti ganthesu āgataü. Tasmā cirakālato yeva paņņhāya pubbarājåhi khettavatthu ādãni dinnānãti veditabbāni. Rājavaüsesupika "bhagavato parinibbānato vassasatānaü upari sirikhettanagare ekāya apupikāya pa¤cakarãsamattaü khettaü ekassa therassa dinnaü. Taü cattapeīkho nāmarājā vilumpitvā gaõhi. Atha pahāraghaõņhābheriyo paharitāpi saddaü na akaüsu ra¤¤o kunta cakkampi yathā pubbe tathā pesitaņņhānaü nagacchi. Atha taü kāraõaü ¤atvā apåpikāya yathā dinnameva therassa niyyādesi ti.

Kaliyuge pana navanavutādhike vakassasate sahasse ca sampatte tassa kaõiņņho siripavarāditya lokādhipati vijaya mahā dhammarājādhirājā rajjaü kāresi. So pana rājā ratanapårato saīkamitvā amarapuraü dutiyaü māpesi. Tassara¤¤o rajjaü pattaka saüvacchare yeva jeņņhamāsassa juõhapakkha pa¤camiyaü ratanapura nagareka māravijaya ratana sudhammāya nāma piņakalekhanaü vācāpetvā saüghara¤¤o nãyyādesi, suriyavaüsāhi siriparālaīkāra dhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguråti nāmala¤champi adāsi.

So pana thero kaliyuge pa¤cavãsādhike vassasate sahasse ca sampatte migasiramāsassa juõhapakkha sattamiyaü sukkavāre vālukavāpigāme paņisandhiyā jāto, tisattaticayaü sampattesaīgharajjaüka patto santindriyo khantidhammo sikkhākāmo pariyattivisārado tipiņakālaīkāra mahādhammarājaguruttherassa sisso. So pana kaliyuge paõõarasā dhike dvivassasate sahasse ca sampatte 2. Tassara¤¤o kāle yeva maccåvasaü patto. Atha rājā anekasahassehi pāsādehi abhutapubbehi acchariya kammehi sarãrajhāpanakiccaü akāsi.Atha kaliyuge so ëasādhike vassasate sahasse ca sampatte 3 tassa mahāthera
---------------------------------------
2. Imasmiü ņhāne ekavassādhike dvisate sahasseva sampatteti theruppatti kathāyaüvuttaü
Tameva yuttaü. 3. Etthāpi eka vassādhike dvisate sahasseva sampatteti vuttaü theruppattika thāyaü. 

[SL Page 119] [\x 119/]     

Ssa sissaü ¤eyyadhammaü nāma theraü punasaīgharājaņņhāne ņhapesi. Paņhamaü ¤eyyadhammālaīkāradhammasenāpati mahādhammarājādhirāja gurå"ti la¤chaüadāsi. Tato pacchā dutiyaü ¤eyyadhammābhivaüsa siripavarālaīkāra dhammasenāpati mahādhammarājādhi rājaguråtināma la¤chaü adāsi. So pana thero kaliyuge ekasaņņhādhike vassasate sahasse ca devasuragāme paņisandhiyā jāto, asãtādhike vassasate sahasesa ca paņhama āsaëhimāsassa 1 juõhapakkha cuddasamiyaü upasampadabhumiü patto.

Tassa ra¤¤okāle kaliyuge navanavutādhikeka vassasate sahasse ca sampatte sihaëadãpato pa¤¤ātissonāma thero saddhiü sunandena nāma bhikkhunā indasārena nāma sāmaõerena ekena upāsakena eke na dārakena ca amarapuraü nāma nagaraü sampatto atha saīgharājā tesaü paccayānuggahena dhammānuggahenaca anuggahesi. Tesu aparabhāge kaliyuge dvivassādhike visate vassasahasseca sampatte pa¤¤ātissatthero jararogena abhibhutattā saīkhāradhammānaü sabhāvaü anativattattā kālamakāsi. Tassa punasikkhaü gaõhissāmã'ti parivitakko matthakaü appatto hutvā vinassã. Tenābha bhagavā.

"Acintitampi bhavati cintitampi vinassati
Na hi cintā mayā bhogā itthiyāpurisassāvā'ti.

Imasmiü pana loke paõķito pu¤¤aü kattukāmo abhittharetha kāreyya. Ko nāma ja¤¤ā ajjavā sucevā maraõaü bhavissatãti, tenāha bhagavā.

"Abhittharetha kalyāõe pāpā cittaü nivāraye
Dandhaühi karoto pu¤¤aü pāpasmiü ramatã manoti.

Atha mahārājā tassa sarãra jhāpana kiccaü bahåti sādhukãëana sahāyehi akāsi. Tato pacchā sunandassa nāma bhikkhussa punasikkhaü adāsi. Sāmaõeraü pana upasampadabhumiyaü patiņņhāpesi. Dāraka¤ca sāmaõerabhumiyanti. Te pana mahātherā kaliyuge tivaka¤ca sāmaõerabhåmiyanti. Te pana mahātherā kaliyuge tivassādhike visate sahasse ca sampatte māghamāse bahåhi pacca
---------------------------------------
1. Dutiya asāëhã māsassāti theruppatti kathāyaü.


[SL Page 120] [\x 120/]     

Yehi upatthamhetvā tāni tāni sabbāni kammāni tãretvā kusãmanagarajeņņhassa ekassa amaccassabhāraü katvā tasseva sabbāni kiccāni niyyādetvā sãhaëadãpaü pahiõãti.

Saügharājā mahāthero pana sāsanassa ciraņņhitatthāya sotārānaü sukhappaņibodhanatthāya nānā ganthehi pāņhaü visodhetvā saddhammappajjotikāya nāma mahāniddesaņņhakathāya atthayojanaü marammabhāsāya akāsi. Bahunaü sissānaü pariyattivācanavasena jina sāsanassa anuggahaü akāsi'ti.

Aparabhāge kaliyuge aņņhavassādhike dvisate sahasse ca sampatte migasiramāsassa juõhipakkha aņņhamiyaü tassaputto siripavarāditya vijayānantayasa mahādhammarājādhirājā nāma rajjaü kāresi. Tadā suriyavaüsābhi siripavarālaīkāra dhammasenāpati mahā dhammarājādhirājaguru mahātherassa sissaü pa¤¤ājotābhidhaja mahādhammarājādhirājaguruttheraü saügha rājaņņhāne ņhapesi. Sopi sãlavā paritti kovido sikkhākāmo lajji pesalo aīguttaranikāya pāëiyā tadaņņhakathāya ca atthayojanaü marammabhāsāya akāsi. Tassa ra¤¤o kāle ¤eyyadhammābhivaüsasiripavarālaükāradhammasenāpati. Mahādhammarājādhirājagurutthero saddhammavilāsiniyā nāma paņãsamhidā maggaņņhakathāya atthayojanaü marammabhāsāya akāsi. Maõijotasaddhammālaīkāra mahādhamma rājādhirājagurutthero saüyuttanikāya pāëiyā tadaņņhakathāya ca atthayojanaü marammabhāsāya akāsi. Medhabhivaüsasaddhammadhaja mahādhammarājādhirājagurutthero dãghanikāya pāëiyā tadaņņhakathāya ca atthayojanaü maragmabhāsāya akāsi.

Ĩeyyadhammābhivaüsa siripavarālaīkāra dhammasenāpati mahā dhammarāja dhirājaguruttherassa sisso upasampadāvassena pa¤ca vassiko pa¤¤āsāmi nāmāhaü saddatthabhedacintānāmakassa ganthassa gaõņhipadassa vaõõanaü marammabhāsāya akāsiü. Dasavassikakāle pana abhidhānappadãpikā saüvaõõanāya atthayo jinaü marammabhāsāya akāsiü. Tassā ca pāņhaü bahuhi ganthehi saüsanditvā visodhesitti.


[SL Page 121] [\x 121/]     

Aparabhāge sakkarāje cuddasādhike dvisate sahasse ca sampatte ayaü amhākaü dhammiko rājā anekasatajātãsu upacita pu¤¤ānubhāvena jinasasanassa paggaõhanatthāya sammadevaloka pālehi uyyojiyamāno viya rajjasampattiü paņilabhi. Dasa balassa sāsanaü paggaõhitu miriyādaü bhinditvā dinnamaggaü viya udakaü laddhokāsatāya saddhā mahogho avattharitvā tiņņhati. Cattārica vassāni atikkamitvā vesākhamāse pa¤cakakudha bhaõķādãhi anekehi rājabhoggabhaõķehi parivāretvā udumbarabhaddapãņhe saddhiü mahesiyā abhisekaü patto. Tenā vocumhā nāgarājuppatti kathāyaü:-

"Mahāpu¤¤o'va rājāyaü kaņņhaķagheva āgate
Sakkarājehi sampattiü patvā dāne rato vate

Tadā cattāri vassāni'tikkamitvā visākhiye
Saddhiü mahesiyā sekaü patto hutvā mahātale

Jinacakka¤ca jotesi mahā'sokādayo yathā
Alajjino ca niggayha paggahetvāna lajjino

Raņņheva dānasãlesu bhāvanāyā'bhiyu¤jayaü
............Nimirājādayo yathāti"

Tadā yasmā alajjino niggahitabbapuggale avãcinarake nikkhãpanto viya niggahakammaü akāsi. Tasmā te aladdho kāsā nilãyanti. Yathā aruõuggamanakāle kosiyā'ti. Te nāvocumhā nāgarājuppattikathāyaü.

"Tadā pana jinacakkaü nahe vando'ca pākaņaü
Alajjino nilãyanti aruõuggeva kosiyā"ti.

Yasmā ca lajjino paggahitabba puggale bhavagge ukkhi pantoviya paggahakammaü karoti. Tasmā te laddho 'kāsā uņņhitasãsā nirāsaīkā hutvā tiņņhanti. Yathā candimasuriyālokānaü paņiladdhakāle ādikappikāti. Tenāvocumhā:-


[SL Page 122] [\x 122/]     

Tadāpi jinacakkaü khe bhānumāiva pākaņaü
Lajjino'pi uņņhahanti ohāladdhe'va kappikāti.

Tepiņakampi navaīgaü buddhavacanaü ciraņņhįtikaü kattukāmo pariyattivisāradehi mahātherehi visodhāpetvā lekhana bhatiü datvā kaõņhaja muddhajādi vidhānaü sithiladhanitādi vidhāna¤ca punapakpunaü vicāretvā antamaso pariccheda lekhamattampi avirādhetvā antepuraü pavesetvā suvaõõamayesu lohamayesuca potthakesu likhāpesi. Ĩāõathāmasampanne ca bhikkhu vicinetvā yathābalaü vinayapiņakaüka visuü visuü dhāresi. Vāvuggataükārāpesi. Aggamahesiü ādiü katvā sakalaorodhādayo bahurājasevake amaccādayo nāgarikeva yathābalaü suntatta piņakaü abhidhammapiņaka¤ca visuü visuü ekeka suttamātikā padabhājanã cittavārādi vasena vibhājetvā dhāresi. Vāvuggataü kārāpesi. Saya¤ca anattalakkhaõādikaü anekavidhaü suttaü devasikaü sajjhāyaü karoti. Jinasāsanassa ciraņņhitikatthāya sakalavijiteva ara¤¤avāsãnaü bhikkhånaü assamassa samantato pa¤cadhanusatappamāõe ņhāne thaladakacarānaü sabbesaü sattānaü abhayaü adāsi. Pariyatti visā radāna¤ca therānu therānaü 'pi mātāpitādayo ¤ātake sabba rājakiccato balikammatoca mocāpetvā yathāsukhaü vāsāpesi. Ekā 'heneca sahassamatte kulaputte pabbajjåpasampadabhumisu patiņņhāpetvā sāsanaü paggaõhi. A¤¤anipi bahunipu¤¤akammāni karoti. Katvā ca vivaņņameva pattheti, no vaņņaü'a¤¤eva orodhādayo "tumhe yāni kānici pu¤¤akammāni katvā vicaņņameva tthetha mā paņņa"nti abhiõhaü ovadati. Sayampi samatha vipassanāsu niccāraddhaü akāsi. Rājånaü pana raņņhasāmikānaü dhammatāya kiccabāhullatāya kadāci kadāci okāsaü na labhati, kammaņņhāna manuyu¤jituü. Evampi samāno sarãramala parijaggana kālepi kammaņņhānamanuyu¤jatiyeva. Na moghavasena kālaü khepeti. Loke hi amaīgala sammatāni'pi manussasãsakapālaņņhi ādãni susānato ānetvā dantakaņņhādãnivā taü sadisāni kārāpetvā attano samãpe ņhapetvā aņņhikādi bhāvanāmaya pu¤¤aü vicināti.

Tadā pana amhākaü ācariyavaraü pariyatti visāradaü tikkhajavana gambhirādi ¤āõopetaü vicatra dhammadesanākathaü sakalamarammika


[SL Page 123] [\x 123/]     

Bhikkhånaü onamitaņņhānabhutaü vuddhāpavāyiü råpasobhaggappattaü yuttavādikaü ¤eyyadhammābhi munivara¤āõa kittisiri dhajadhamma senāpati mahādhammarājādhirājaguråti tatiyaü laddhala¤jaü taü bhikkhusaüghassa sakalaraņņhavāsino pāmokkhabhāve patiņņhāpesi. Asokamahārājāmiya mahāmoggaliputta tissattheraü. Tenā vocumhā nāgarājuppattikathāyaü:-

"Tadā ca bhikkhusaüghānaü theraü pāmokkhabhāvake
Ĩeyyādi laddhala¤chaü taü patiņņhāpesi sādhuka"nti.

Tadā ca amhākaü dhammikamahārājā sakkarāje ekånavãsādhike sahasse dvisate ca sampatte mantalākhyātāvalassa samãpe subhumilakkhaõopetaü ekanipānatitthamivabahujana nayana kavibhaīgādãnaü sabbanagarālaīkārehi parikkhittaü manussānaü cakkhulolatā janakaü nānāratanehi sampuõõaü nānā rejjaka vānijānaü puņagedanaņņhāna bhåtaü ratanapuõõanāmakaü mahārājaņņhānikaü māpesi. Mandhātuviya rājagahaü sudassano viyava kusāvatã nagaranti, tenāvocumhā nāgarājuppatti kathāyaü:-

"Tadā kaņņhavajesampatte mantalākhyā'calassaca
Erāvatãti nāmāya samãpe māpayã puraü.

Subhumilakkhaõo 'petaü ratanapuõõa nāmakaü
Rājagahaü 'va kamandhātu rammaõãya taraü subhanti

Seyyathāpināma lokeālokatthikānaü kasattānaü pãtiso manassaü uppādeõto upakaronto udayapabbatatosahassa raüsi divākaro uņņhahati, evamevaü marammaraņņhikānaü lajjipesalānaü sikkhākāmānaü bhikkhånaü gihãna¤ca pãtisomansaü uppādento upakaronto ayaü dhammiko rājā imasmiü marammaraņņhe uppajji. Ima¤cadhammikarājānaü nissāya marammaraņņhe sammāsambuddhassa sāsanaü ativiya jotati vuddhiü vãråëhiü vepullaü āpajjati.

Sāsana¤ca nāmetaü rājānaü nissāsa tiņņhatã'ti ayaü dhammikarājā yeva na sāsanassåpakāro dhammacārã dhammamānã, apicakho dhammika rājānaü nissitāpi sabba raņņhavāsikā sāsanassupakārāyeva dhammacārino dhammāmānino rājānugatā hutvā, tenevāha mahābodhijātakādãsu:-



[SL Page 124] [\x 124/]     

"Gāva¤ce taramānānaü ujuü gacchati puīgavo
Sabbāgāvã ujuü yanti nette ujågate sati.

Evameva manussesu yo hoti seņņha sammato
Socepi dhammaü carati pageva itarāpajā,
Sabbaraņņhaü sukhaü kaseti rājā ce hoti dhammikoti"

Visesato pana dutiyaü amarapuraü māpentassa mahādhamma ra¤¤o aggamahesiyā ajjacamaddava sohajjādi guõayuttāya dhãtā amhākaü ra¤¤o aggamahesã sammācārinã patibbatā sabbanārãnaü agga bhāvaü pattā'pi samānā kāmaguõa saükhayatena surāmadena appamajjitvā pu¤¤akammesu appamādavasena niccā raddhāviriyā hoti. Niccaü pariyattiyā uggahaõaü akāsi. Veda pāragåca ahosi. Sammāsambuddha sāsane ativiya pasannā a¤¤api orodhādayo mahādhammara¤¤o ovāde ņhatvā dhammaü cariüsu. Sāsane pasãdiüsuyeva. Uparājāpi mahādhammarājassa ekamātāpitiko mahādhammarājicchāya avirodhetvā yeva sakalaraņņhavāsãnaü gihãnaü bhikkhåna ¤ca atthahitamāvahati. Seyyathāpi cakkavatti ra¤¤o santike jeņņhaputto ņhāmajavasampanno atisåro uņņhānaka vãriyo a¤¤epi amaccā anekasahassappamāõā mahādhammara¤¤ā laddhesu laddhesu ņhānantaresu ņhitā mahādhammara¤¤o taü taü kicca māvahanti pu¤¤akammesu abhiramanti. Sakala raņņhavāsino ca manussā dānasãla bhāvanāsu yevava cittaü ņhapenti. Bhikkhuca saīgharājappamukhādayo theranavamajjhãmā ganthadhuravipassanādhuresu abhiyu¤janti.

Evamekassa sādhujjanassa guõa mahantena ussāhena kathentopi dukkaraü tāva niņņhaü pāpetuü. Bhagavato panatilokaggassa anekasahassa pāramitānubhāvena pavattaü guõaü konāma puggalo sakkhissati niņņhaü pāpetvā kathetunti. Evaü mahādhammarājassa ca aggamahesiyā ceva uparājādãna¤ca guõe vissaņņhena vitthārato kathiyamāne imissā sāsanavaüsapdãpikāya anekasatabhāõavāramattampi patvā pariyanto na pa¤¤āyye yasmāca atippa¤cā bhaveyya tasmā saīkhepenevā 'yaü kathitā, sādhujjanānaü mahāpu¤¤amayāya pãtiyā anumodanatthāya. Idaühi suõantehi sādhujjanehi anumoditabbaü asukasmiü kira kāle


[SL Page 126] [\x 126/]     

Asukasmiü raņņhe asuko nāma rājā sāsanaü paggaõahitvā vuķķhãüka viråëhiü vepullamāpādesi, seyyathāpika nāma rukkho bhumoda kānaü nissāya vuķķhiü viråëhiü vepulla māpajjãtã.

Imassa ra¤¤o kāle ¤eyyadhammābhimunivara¤āõakitti siridhajadhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguru nāma saīgharājā mahā thero ra¤¤ā abhiyācito surājamaggadãpaniü nāma ganthaü akāsi majjhãmanikāyaņņhakathāya atthaü sissānaü vācetvā yathā vācitani yāmena atthayojanānayaü potthake āropāpesi medhābhivaüsa saddhammadhajamahādhammarājādhirājaguru nāma mahāthero jātaka pāëiyaü atthayojanā nayaü marammabhāsāya akāsi. Saīgharājassa sisso pa¤¤āsāmi sirikavidhajamahādhammarājādhirājaguråtira¤¤ā laddhanāmala¤jo so yevāhaü dhammara¤¤ā aggamahesi. Yāca abhiyācito sãlakathaü nāma ganthaü upāyakathaü nāma gantha¤ca akāsiü. Ra¤¤o ācariya bhåtena disāpāmokkhena nāma upāsakena abhiyācito so yevā'haü akkharavisodhaniü nāma ganthaü āpattivinicchayaü nāma gantha¤ca. Tathāsaīghara¤¤ā codito so yevā'haü nāgarājuppattikathaü vohāratthabheda¤ca vivāda vinicchaya¤ca akāsiü. Tathāpa¤ca jambugāmabhojakena lekhakāmaccena dvãhica ārocana lekhakāmaccehi abhiyācito so yevā'haü rājasevakadãpaniü nāmaganthaü akāsiü. Tathā dãghanāvā nagara bhojakena mahāamaccena abhiyācito so yevā'haü nirayakathādãpakaü nāmaganthaü akāsiü. Tathā silāleķķuka nāmakena upāsakena abhiyācito so yevā'haü uposathavinicchayaü nāmaganthaü akāsiü. Tathā bahåhi sotujanehi abhiyācito soyevā'haü saddanãtiyā saüvaõõanaü pāëibhāųāya akāsi'nti.

Ekasami¤casamaye kaliyuge vãsādhike dvisate sahasseca sampatte ra¤¤o etadahosi:- idāni buddhassa bhagavato sāsane kesa¤ci bhikkhånaü sāmaõerāna¤ca kuladåsanādi asāruppa kammehi uppāditā cattāro paccayā bahudissanti. Kecipi alajjã puggalā jataråpādi nissaggiya vatthumpi sādiyanti. Kecipi vināpaccayaü vikāle tāmbålaü khādanti. Sannidhi¤ca katvā dhåmānica pivanti agilānā hutvā sa upāhanā gāmaü pavisanti. Chattaü dhārenti. A¤¤epi avinayānulomāvāre varanti. Idāni


[SL Page 126] [\x 126/]     

Bhikkhånaü sāmaõerāna¤ca buddhassa santike buddhaü sakkhiü katvā ime anācāre na carissāmā'ti paņi¤¤aü kārāpetvā bhagavato sikkhā padāni rakkhāpetuü vaņņati. Eva¤ca sati bhikkhu kasāmaõerāca "mayaü buddhassa sammukhe evaü paņi¤¤aü karoma. Paņi¤¤ca katvā vikāraü āpajjantānaü amhākaü imasmiü yeva attabhāve imasmiü yeva paccakkhe ki¤ci bhayaü uppajjeyyā'ti paccakkhabhayaü apekkhitvā te sikkhāpadaü rakkhissantãti. Evaüpana cintetvā bhikkhånaü sāmaõerāna¤ca evaü paņi¤¤aü kārāpetuü yujjitivā māvāti mayaü najānāma. Idāni saīgharājādayo mahāthere sannipātāpetvā pucchissāmã'ti puna cintesi.

Atha sabbepi mahāthere saügharājassa vihāresannipātāpetvā imaü kāraõaü pucchathā'ti amacce āõāpesi. Atha amaccā mahāthere kasannipātā petvā pucchiüsu. "Idānibhante sāsane bhikkhånaü sāmaõerāna¤ca avinayānulomācārānidisvā buddhassa sammukhe buddhaüsakkhiü katvā rājā yathā ime anācāre na carissāmā'ti paņi¤¤aü kārāpetvā bhagavato sikkhā padāni rakkhāpetuü icchati. Tathā kārāpetuü yujjati vā māvā"ti? Atha saügharājappamukhāka mahātherā dayo evamāhaüsu. Yasmā sāsanassa pisuddha bhāvaü icchante evaü karoti. Tasmā tathā kārāpetuü yujjatã'ti. Paõķitābhidhajamunindaghosa mahādhammarājaguruttherādayo pana katipayattherā evamāhaüsu. "Idāni bhikkhånāma saddhābalādãnaü thokatāya bhagavato āõā saīkhātaü sacittakā 'vãttakāpattiüka āpajjitvā bhagavatā yeva anu¤¤ātehi desanāvuņņhānakammehi paņikaritvā sãlaü parisuddhaü katvā lajjipesalabhāvaü karoti. Na kadāci āpattiü anāpajjitvā. Tasmā bhagavatā paņikkhittaü kammaü sa¤cicca na vãtikkamissāmā'ti buddhassa sammukheka paņi¤¤ātakaraõaü atibhāriyaü hoti.Sacepi pubbe paņi¤¤aü katvā pacchā visaüvādeyya evaüsati "paņissavavisaüvāde suddhavittassa dukkaņaü, paņissacakkhaõe eva pāvitti itarassavā"ti vacanato taü taü āpattiütapaņissava visaüvādana dukkaņāpattiyā saheva āpajjeyya atha paņi¤¤ākaraõato yeva āpattã bahulatā bhaveyya yathāpana rogaü våpasamituü asapakpāya bhesajjaüka paņisevati athassa rogo avupasamitvā atikkameyya evaü āpattiü anāpajjituü buddhassa sammukhe paņi¤¤aü karoti, atha'ssa āpatti bahulāyeva bhave


[SL Page 127] [\x 127/]     

Yyā'ti. Ki¤cabhaveyya abhayadassāvino bhikkhu anekasatabuddhassa sammukhe anekasatavārānipi paņi¤¤aü katvā sikkhāpadaü vãtikkamatuü visahissanti yevāti.

Atha saīgharājā mahāthero attano sissaü pa¤¤asāmi siri kavidhajamahādhammarājādhirājaguruü nāma maü uyyojesi, tassa therassavacane paņivacanaü dātuü. Athā'haü evaü vadāmi "dve puggalā abhabbā sa¤cicca āpattiü āpajjituü bhikkhuca bhikkhuniyoca ariyā puggalā dve puggalā bhabbā sa¤cicca āpattiü āpajjituü bhikkhåca bhikkhuniyoca puthujjanabhikkhånaü paņi¤¤ātakaraõaüatibhāriyanti vadeyyace, sabbehi pi ariyaputhujjane hi bhikkhåhi upasampadāmālake ādito'va cattāri akaraõiyāni ācikkhitabbāni'ti vuttesu catusu akaraõãyesu "antamaso tiõasalākaü upādāya yo bhikkhu pādaüvā pādārahaüvā atireka padaü vā adinnaü theyya saīkhātaü ādiyati assamaõo hoti asakya puttiyoti. Antamaso kuntakipillikaü upādāya yo bhikkhu sa¤cicca manussaviggahaü jivitā coropeti antamaso gabbhapātanaü upādāya assamaõo hoti asakyaputtiyo ti, antamaso su¤¤āgāre abhiramāmã'ti yo bhikkhuka pāpiccho icchāpakato asantaü abhutaü uttarimanussadhammaü ullapati assamaõohoti asakyaputtiyoti"ca upajjhācariyena ovadiyamānehi abhinavopasampannehi āmabhante'ti paņi¤¤ā katā yeva. Sāmaõerehipi pabbajjakkhaõe yeva upajjhāyassa santike "pāõātipātā veramaõi sikkhāpadaü samādiyamã"ti ādinā paņhamaü paņi¤¤ā katāyeva, tathā bhikkhåhi taü taü āpattiü āpajjitvā desanāya paņikaraõakāle sādhu suņņhåbhante saüvarissāmã"ti abhiõhaü paņi¤¤ā katāyeva, sāmaõerehipi upajjhācariyassa santike sikkhāggahaõakālepi pāõātipātā veramaõã sikkhāpadaü kasamādiyāmã'ti abhiõhaü paņi¤¤ā katāyeva, tāhi pana paņi¤¤āhi abhāyitvā ito yeva bhāyāmiti vuttavacanaü acchariyaü viya hutvā khāyati. Imāya hi paņi¤¤āya tāsaü paņi¤¤ānaü visesatā na dissatã"ti.

Ayaü panettha santiņņhānattho: paņissaca dukkaņā patti nāma sāvatthiyaü pasenadi kosalara¤¤o 'imasmiü vihāre vassaü upa


[SL Page 128] [\x 128/]     

Gacchāhã"ti āyācite sādhå'ti paņijānitvā lābhabahulataü paņicca antarāmagge a¤¤asmiü vihāre vassaü upagataü paņissava visaüvādana paccayā upanandaü nāma bhikkhuü ārabbha pa¤¤attā. Samanta pāsādikāya¤ca nāma vinayaņņhakathāya vassupanāyikakkha ndhakavaõõanāyaü "paņissaceva āpatti dukkavassā'ti ettha na kevalaü "imaü temāsaü bhikkhaü gaõhatha ubhopi mayaü idha vassaü ca sissāma ekato uddisāpessāmā'ti eva mādināpi tassa tassa paņissave dukkaņaü. Ta¤ca kho paņhamaü suddhacittassa pacchā visaüvādanapaccayā. Paņhamampi asuddhacittassapana paņissave pācittiya"nti vuttaü.

Iccevaü bhikkhånaü a¤¤ama¤¤aü dāyakehica saddhiü paņijānitvā visaüvādana paccayā a¤¤esaü atthahitabhedeyava dukkaņā pattivuttā. Na attano icchāvasena sayameva ahaü bhu¤jissāmi sayissāmã'ti evamādinā vatvā yathāvuttā'nuråpaü akatvā visaü vādane'ti. Sacepana bhikkhu sāmaõerānaü paņhama meva āmabhanteti ādinā paņi¤¤aü katvā pacchā kenaci devakaraõiyena taü taü āpattiü āpajjanto sahapaņissava visaüvādena dukkaņāpattiyā āpajjeyya, evaüsati tattha tattha sikkhāpadesu dve dve āpattiyo pa¤¤āpeyya, nava evampi pa¤¤attā. Teneva paņissava dukkaņāpattināma paresaü santike paresaü matiü gahetvā paņijānitvā visaüvādanaņņhāne yeva pa¤¤attāti daņņhabbā.

Idānirājāsāsanassa suddhiü icchanto iminā upāyena bhikkhu sāmaõerānaü sãlaü saüvarāpento paccakkhasamparāyikabhayaü anupekkhitvā saüvaraü āpajjeyyunti cintetvā buddhassa sammukhe paņi¤¤aü kārāpitatā na kocidoso dissati. Bhikkhusāmaõerānampi bhiyyo somattāya sãlaüsaüvaritvā sãlaparisuddhi bhaveyyā"ti. Atharājāka sabbesaü bhikkhusāmaõerānaü buddhassa sammukhe paņi¤¤aü kārāpetvā sãlaürakkhāpesãti. Iccevaü imassa ra¤¤o kāle pubbeka alajjinopi samānā bhayaü anupekkhitvā yebhuyyena lajjinova bhaviüsåti.

Buddhassa bhagavato parinibbānato tisatādhikānaü dvicassa sahassānaü uparinavutime saüvacchare laīkādãpe bahinadãtãre gāma


[SL Page 129] [\x 129/]     

Sãmato paņņhāya yāva anto udakukkhepā tāvakammaükarontānaü bhikkhånaü sukhena gamanatthāya gahaņņhā gāmasãmāya udakukkhepa sãmaü sambandhitvā setuü akaüsu.

Atha tattha ¤āõālaīkārasumanamahādhammarājagurugaõācariya nāmako thero upasampadādivinayakamakmāni katipaya vassesu akāsi.

Dhãrānandatthero pana tattha saükaradoso hotãti kammaü kātuü na icchati. Tato paņņhāya yeye ¤āõālaīkāra sirisumana mahādhammarājaguru gaõācariyassa matiü ruccanti te te tassa pakkhikā bhavanti. Yete pana dhãrānandattherassa matiü ruccanti. Tete tassa pakkhikaü bhavanti. Evaü laīkādãpe amarapuranikāyikā bhikkhå dvedhā bhinditvā tiņņhanti.

Atha dhãrānandapakkhe bhikkhu tappakkhikassa sãlakkhandhatherassa sisse dhammakkhandha vanaratana bhikkhu amhākaü jambudãpe ratana puõõa nagaraü pesesuü saīgharājamahātherassa santike ovādassa paņiggāhaõatthāya. Teva kaliyuge aņņhārasādhike dvivassa sate sahasseva sampatte kattikamāsassa juõhapakkha aņņhamiyaü sãhaëadhãpato nikkhamitvā āgacchantā ekånavãsādhike dvivassa sate sahasseva sampatte phagguõamāsassa juõhapakkhasattamiyaü ratanapuõõanagaraü sampattā. Atha dhamma rājā saügharājassa ārāme catubhumikaü vihāraükārāpetvā tattha tevasāpesi. Catuhi paccayehi ca saīgahaü akāsi. Saügharājāca tesaü dvinnaü pakkhikānaü vacanaü sutvā bahåhi ganthehi saüsanditvā vivādaü vinicchivdi. Tādiseņhāne saīkaradosassa atthibhāvaü pakāsevo sandesa paõõampi tesaü adāsi.

Mahādhammarājā ca tesaü puna sikkhaü saügharājassa santike gaõhāpetvā piņakattaya potthakādãni anekāni dātabbavatthåti datvā tasmiü yeva saüvacchare paņhama āsāëhi māsassa kāëapakkha dasamiyaü nāvāya te pesesi.

Tato pacchāca ¤āõālaīkārasuvanamahādhammarājagurugaõācariyapakkhe bhikkhåpi tappakkhikassa pa¤¤āmolittherassa sisse


[SL Page 130] [\x 130/]     

Vimalajāti dhammānandabhikkhupesesuü saddhiü ariyālaīkārenanāma sāmaõerena catuhica upāsakehi. Teca kaliyuge vãsādhike dvisate sahasseca sampatte kattikamāsassa juõha pakkhapa¤camiyaü sampattā. Tadāpaki saügharājassa ārāme yeva ekaü vihāraü kārāpetvā te vasāpesi. Catuhi paccayehi ca saīgahaü akāsi. Saügharājāpi puna vinicchayaü adāsi. Yathā vuttanayena dhammarājā te sampi bhikkhånaü saügharājassa santike puna sikkhaü gaõhāpetvā sāmaõera¤ca upasampādetvā catuhi paccayehi saīgahaü katvā pahiõi.

Tato pacchāca kaliyuge bāvãsādhike dvivassasate sahasse ca sampatte māghamāsassa kālapakkha ekādasamiyaüka sãhaëadãpato yeva dve bhikkhu tayosāmaõerā cattāro upāsakā rajata suvaõõakaraõķakaü rajatasuvaõõacetiyaü sadhātukaü hatthidantamayaü buddharåpaü mahābodhipattāni mahābodhitacaü mahābodhipatiņņhāna bhumiü sãhaëadakkhiõasākhā bodhipattāni dutiyasattāha animisaņņhāna bhåmi¤ca dhammapaõõakāratthāya gahetvā ratanapuõõaü nāma mahā rājaņņhāni nagaraü sampattā. Tesampi dhammarājā catuhi paccayehi saīgahaü katvā saüghara¤¤o ārāme vasāpesi. Bhikkhuna¤ca punasikkhaü gaõhāpesi. Sāmaõerāna¤ca upasampadakammaü gahaņņhāna¤ca pabbajjakammaü gaõhāpesi.

Iccevaü marammaraņņhe bhagavato parinibbānato paņņhāya yāvajjatanā sāsanassa theraparamparavasena patiņņhānatā veditabbā. Iccevaü marammamaõķale arimaddanapure arahantatthera gaõo uttarājãvatthera chappadattheragaõo pa¤cagaõā ahesuü.

Idāni arimaddananagare pa¤cagaõato paņņhāya vijayapura jeyyapura ratanapåresu theraparamparavasena sāsanassa anukkamena āgatabhāvaü dassasissāmi. Sirikhattanagarehi seyannauü nāma rājā parakkama vaüsikassa sāradassittherassa antevāsikaü saddhammaņņhitittheraü attano ācariyaü katvā påjesi.

Kaliyugassa catuvassādhika aņņhasatakāle sirikhettanagarato āgantvā so ratanapåre rajjaü kāresi. Atha attanoputtaü anekibhaü nāma rājakumāraü mahārājanāmena sirikhetta nagara


[SL Page 131] [\x 131/]     

Bhu¤jāpesi. Dakkhiõadisā bhāge kuņveņayovmē nagaraü, pacchimadisābhāge pēgauü nāma ņhānaü, uttaradisābhāge malon nagaraü, puratthivadisābhāge kovuüghü nauāmaņhānaü, etthantare nisinnānaü gihãnaü mamaputtassa āõāpavattatu bhikkhunaü mamā cariyassa saddhammaņhitittherassa āõāpavattatuti niyyādesi.

Tassa saddhammaņņhitittherassa ariyavaüsatthero mahāsāmitthero ti dve sissā ahesuü. Tesu mahāsāmitthero pubbevutta nayena sāsanavaüsaü ānessāmã'ti sãhaëadãpaü gantvā sãhaëadãpato saddhiü pa¤cahi bhikkhuhi saddhammacāriü nāma theraü ānetvā abhinavasikkhaü paggaõhitvā sirikhettanagare sãhaëadãpavaüsikaü sāsanaü vaķķhāpetvānisãdi. Tassa mahāsāmittherassa sisso atula vaüso nāma thero catusudisāsu āhiõķitvā pariyattiü uggaõhitvā sirikhettanagareyeva tambulabhu¤jamātikā samipe sāsanaü paggaõhitvā nisãdi. Tassa atulavaüsattherassa sisso ratana raüsināma theroca pariyanti vesārajjaü patvā sirikhetta nagareyeva sāsanaü paggaõhitvā nisãdi. Tassa ca ratanaraüsittherassa sisso satticadhammarājassa ācariyo abhisaīketo nāma thero pariyatti vesārajjaü patvā sirikhettanagare kayeva sāsanaü kapaggaõhitvā nisãdi. Tassa pana sisso munindaghoso nāma thero atthi. Kaliyuge sattatādhike navasate sampatte pacchima pakkhādhikarājā sirikhettanagaraü abhibhavitvā nandayodhena nāmaamaccena saddhiü taü munindaghosattheraüānetvā ratanapure patiņņhāpesi.

So kira pacchimapakkhādhikarājā evaü kathesi. Ahaü sirikhettanagaraü labhitvā ekaü yeva bhikkhuü ekaü yeva gihiü labhāmã, ti so pana thero sāmaõeranāmena munindaghoso nāma. Upa sampannakāle pana mātulabhåtassa therassa nāmena upali nāma. Ra¤¤ā dinnanāmena panatipiņakālaīkāroka nama tiriyapabbata vihāre pana vāsattā ņhānanāmena tiriyapakabbatattheronāma.

So kira erāvatãnadãtãre catubhumika vihāre paņhamaü nisãditvā pacchākaliyugassa vassasahasse kāle saņņhivassāyuko yutvā tiriya pabbatavihāre nisãdi. Sāmaõerakāle so jalumasyāmabhayena ratanapurato nikkhamitvā ketumatã nagaraü patvā tattha tãsāsanadhajattherassa sissabhåtassa dhammarājaguruttherassa santike


[SL Page 132] [\x 132/]     

Ganthaü uggaõhã. Pāëiaņņhakathā ņãkāsu atichekatāya daharakāle yevaca vessantarajātakaü kabyālaīkārena bandhitvā kathanato ativiya kaņo ahosi. Tassa pana therassa sisso uccanagaravāsi mahātissattheroti bhaīgira janapade ara¤¤avaüsaü vasitvā pariyattiü vācetvāsāsanaü paggaõhi. Tassa pana sisso reminagāme gāmavāsi candatthero nāma. Tassa sisso taü gāmavāsi guõasiritthero nāma. Tassa sisso taü gāmavāsã kalyāõadhajatthero nāma. So pana thero padumanagare sahassorodha bodhodadhigāmesu pariyattiü vācetvā nisãdi. Tassa sissā bodhodadhigāmavāsino indobhāsa kalyāõacakka vimalācārattherā sahassorodhagāmavāsino guõasāra candasārattherā vattumagāmavāsi varaesitthero kanninagare jararāja gāmavāsi guõasiritthero vāti; ime therā kalyāõadhajattherassa santike puna sukkhaü gahetvā pariyattiü uggaõhitvā kovidā ahesuü. Tasseva kalyāõadhajattherassa sisso bhaīgirajatapade samivanagāme nisinno dhammadharo nāma the mahallaka kāle padumanagare kusumamålagāme nisãditvā ganthaü vācetvā sāsanaü paggaõhi.

Tesu guõasiritthero amarapuramāpakassa ra¤¤e kāle guõābhilaīkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguråti nāma la¤chaü paggaõhitvā jeyyabhumivāsakittivihāreka paņivasi. Tassa pana therassa sisso ¤āõābhivaüsadhammasenāpatimahādhammarājādhirājagurå nāma mahāthero tasseva ra¤¤okāle saügharājā ahosi. Sopana thero sãhaëadãpe amarapuranikāyikānaü pabhavo. Guõābhilaīkārasaddhammamahādhammarājādhirājaguruttherasse va sisso tipiņakālaīkāramahādhammarājagurunāmathero. Tassa sisso suriyavaüsābhisiripavarālaīkāradhammasenāpati mahādhammarājādhirājaguru nāma thero. Amarapuradutiyamāpakassa ra¤¤o kāle saügharājā ahosi. Tassa pana sisso ¤eyya dhammābhivaüsa munivara ¤āõakittisiripavarālaīkāra dhammasenāpatimahādhammarājādhirājaguru mahāthero. Dutiyaü amarapuramāpakassa ratanapuõõamāpakassa ca ra¤¤okālesu saügharājā ahosi. So pana ¤āõābhivaüsadhammasopati mahādhammarājādhi rājaguruttherassa saüghara¤¤o sisso pi caraesittherassa sisso ca ahosi.


[SL Page 133] [\x 133/]     

Ayaü sãhaëadãpato sabbapacchimāgatehi saddhammavārimahāsamitterehi yāva amhākaü ācariyatheraparamparādassanakathā-
---------
Ayampi aparātheraparamparā veditabbā:- chappadattheravaüsiko saddhammakittināmathero jeyyapuraü āgantvā catudãpabhumiņņhāne nisãditvā mahāariyavaüsattherassa santike pariyattiü uggaõhitvā tato kanapacchā tejavanavihāraü saīkamitvā katattha nisãditvā pariyattiü vācetvā sāsanaü pagagaõhi. Tassa saddhammakittittherassa sisso tisāsanadhajo nāma tassa sisso dhammarāja guru nāma tassa sisso munindaghoso nāma tassa sisso mahātissonāma tassasisso candapa¤¤o nāma tassasisso guõasirināma tassa sisso ¤āõadhajo nāma tassa sisso dhammadharonāma tassa sisso indobhāso nāma tato paņņhāya kalyāõacakka vimalācāra guõasāra candasāra varaesi guõasiri ¤āõabhivaüsa ¤eyyadhammābhivasa ttherānaü vasena sāsanavaüso vedi tabboti.

Ayaü pattalaīkassa chappadattherassa sissabhåtā saddhammakittittherato paņņhāya theraparamparadassana kathā-
---------
Idaü ratanapuõõanagare kasāsanassa patiņņhānaü.
---------
Evaü aparantaraņņhasaīakkhātena ekadesena sakalampi marammaraņņhaü gahetvā sāsanavaüso dassetabbo bhagavā pihi aparantaraņņhe candanavihāre vasitvā tambadãparaņņhe taü taü desampi iddhiyā caritvā sattānaü dhammaü desesi yevāti.

Iti sāsanavaüse aparantaraņņhasāsanavaüsa kathāmaggo
Nāma chaņņho paricchedo.
---------
Idāni yathāvutta mātikāvasena kasmãraganvdhāraraņņhasāsana vaüsakathāmaggaü vattuü okāso anuppatto.

Tatiyasaügãtāvasāne hi mahāmoggaliputtatissatthero majjhantikattheraü takasmãragandhāraraņņhaü pesesi. "Tvaü etaü raņņhaü


[SL Page 134] [\x 134/]     

Gantvā ettha sāsanaü patiņņhāpehã"ti. Etthaca kasmiragandhāraraņņhaü nāma cãnaraņņhasamãpe tiņņhati. Teneca hi adhunā kasmiragandhāra raņņhavāsino cãnaraņņhavāsinovamanussā aravāëassa nāma nāgarājassa uppajjanakālato paņņhāya yāvajjatanā nāgaråpaüja katvā mānenti jenti sakkaronti vatthabhājanādãsupi nāgaråpameva te yebhuyyena karontãti.

So ca majjhantikatthero pi catuhi bhikkhåhi saddhiü atta pa¤camo hutvā pāņaliputtato vehāsaü abbhuggantvā himavati aravāëadahassa upari otari. Tena khopana samayena kasmiragandhāraraņņhe sassapākasamaye aravāëo nāmanāgarājā aravāëadahe nisãditvā karakavassaü nāma vassāpetvā sassaü harāpetvā mahā samuddaü pāpeti. Thero ca aravāëadahassa upari otaritvā aravāëa dahapiņņhiyaü vaīakkamatipi tiņņhatipi nisãdatipi seyyampi kappoti. Nāgamānavakā taü disvā aravāëassa nāgarājassa ārocesuü; mahārāja eko chinnabhinna paņadharo bhaõķukāsāca vasano amhākaü udakaü dusetãti. Tadā pana thero attānaü yeca nāgānaü dassesi. Nāgarājā tāvadeva kodhābhibhuto nikkhamitvā theraü disvā makkhaü asahamāno antalikkhe anekāni hiüsanakānika nimmiõi. Tato tato bhusā vātāvāyanti rukkhā chijjanti pabbatakåņā patanti meghā gacchanti vijjullatā niccharanti asaniyo phalanti. Bhinnaü viya gaganaü udakaü paggharati bhayānakaråpā nāgakumārā sannipatantisayampidhåmāyati pajjalati paharaõavuņņhiyo vissajje ti koayaü muõķako chinnabhinnapaņadharo ti ādãhi pharusavacanehi theraü kasantajjeti. Etha gaõhatha hanatha niddhamatha imaüsamaõanti nāgabalaü āõāpesi. Thero sabbaü taü bhiüsanakaü attano iddhibalena paņibāhitvā nāgarājānaü āha:-

"Sadevako pi ce loko āgantvā tāsayeyya maü,
Na me paņibalo assa janetuü bhayabheravaü

Sace pi tvaü mahiü sabbaü sasamuddaü sapabbataü,
Ukkhipitvā mahānāga khipekayyāsi mamåpari

Neva me sakkuõeyyāsi janetuü bhayabheravaü,
A¤¤adatthu tavevassa vighāto uragādhipā"ti.


[SL Page 135] [\x 135/]     

Evaü vutte nāgarājā vihatānubhāvonipphalavāyāmo dukkhi dummano ahosi. Taü thero taīkhaõānuråpāya dhammiyā kathāya sandassetvā samādapetvā samuttejetvā sampahaüsetvā tãsu saraõesu pa¤casu ca sãlesu patiņņhāpesi. Saddhiü caturāsãtiyā nāgasahassehi a¤¤epi bahu himavantavāsino yakkhā ca gandhabbā ca kumbhaõķā ca therassa dhammakathaü sutvā saranesu ca sãlesuca patiņņhahiüsu. Pa¤cako pi yakkho saddhiü bhariyāya yakkhiniyā pa¤cahica puttasatehi paņhame phakhale patiņņhito athā yasmā majjhantikatthero sabbe nāgayakkharakkhase āmantetvā evamāha:-

"Mā dāni kodhaü janayittha ito uddhaü yathā kapure
Sassaghānaüca mākattha sukhakāmāhi pāõino.
Karotha mettaü sattesu vasantu manujā sukha"nti-

Te sabbepi kasādhu bhante'ti therassa vacanaü paņissuõitvā yathānusiņņhaü paņipajjiüsu. Taü divasameva nāgarājassa påjāsamayo hoti. Atha nāgarājā attano ratanamayaü pallaīkaü āharāpetvā therassa pa¤¤apesi. Nisãdi thero pallaīke nāgarājāpi theraü vijayamāno samãpe aņņhāsi. Tasmiü khaõe kasmãra gandhāraraņņhavāsino āgantvā theraü disvā amhākaü nāgarājatopi'thero mahiddhikataro'ti therameva vanditvā nisinnā. Thero tesaü āsivisopamasuttaü kathesi. Suttapariyosāne asãtiyā pāõasahassānaü dammābhisamayo ahosi. Kulasatasahassa¤ca pabbaji. Tato pabhutica kasmiragandhārā yāvajjatanā kāsāvapajjotā isivātapaņivātā eva-

"Gantvā kasmãragandhāraü isimajjhantiko tadā,
Duņņhaü nāgaü pasādetvā kamocesi bandhanā bahå"ti-

âdhunā pana kasmãra gandhāraraņņhe sāsanassa atthaīgatassaviya suriyassa obhāso na pa¤¤āyati. Tasmā tattha sāsanassa patiņņhāne vitthārena vattabbakiccaü natthi ti.

Iti sāsanavaüse kasmiragandhāra raņņhasāsanavaüsa kathā
Maggo nāma sattamo paricchedo.
---------


[SL Page 136] [\x 136/]     

Idāni yathā vuttamātikāvasena mahiüsakaraņņha sāsanavaüsa kathā maggaü vattuü okāso anuppatto tasmā taü cakkhāmi.

Tatiya saügãtāvasāne hi mahāmoggaliputtatissatthero mahārevatattheraü mahiüsakamaõķalaü pesesi. Tvaü etaü raņņhaü gantvā ettha sāsanaü patiņņhāpehã'ti. Soca attapa¤¤amohutvā mahiüsakamaõķalaü agamāsi. Paccantimesu japadesu pa¤cavaggo gaõo alaü upasampadakammāyā'ti ma¤¤amāno. Thero mahiüsaka maõķalaü gantvā devadåtasuttaü kathesi. Suttapariyosāne cattālãsaüyeva pāõasahassāni pakabbajiüsu.

"Gantvāna raņņhaü mahiüsaü mahārevo mahiddhiko
Codetvā devadåtehi mocesi bandhanā bahåti.
 Adhunā pana tattha sāsanassa abbhehi viya paņicchantassa suriyassa obhāso dubbalo hutvā pa¤¤āyati.

Iti sāsanavaüse mahiüsakaraņņha sāsanavaüsakathā
Maggo nāma aņņhamo paricchedo.
---------
Ito paraü mahāraņņha sāsanavaüsa kathā maggaü kathayissāmi yathā vutta mātikāvasena.

Tatiya saügãtāvasānehi mahāmoggaliputtatissatthero mahādhammarakkhitattheraü mahāraņņhaü pesesi. Tvaü etaü raņņhaü gantvā ettha sāsanaü patiņņhāpehã'ti. Mahādhammarakkhitatthero ca attapa¤cimo hutvā mahāraņņhaü gantvā mahānāradakassapajātakakathāya mahāraņņhake pasādetvā caturāsãtipāõasahassāni magga phalesu patiņņhāpesi. Terasasahassāni pabbajiüsu. Evaü so tattha sāsanaü patiņņhāpesi.

"Mahāraņņhaü isi gantvā so mahādhammarakkhito
Jātakaü kathayitvāna pasādesi mahājananti"

Tattha kiramanussā pubbe aggihutādimicchākammaü yebhuyye na akaüsu. Teneva thero mahānāradakassapajātakakathaü desesi. Tato paņņhāya tattha manussā jātakakathaü yebhuyyena


[SL Page 137] [\x 137/]     

Sotuü ativiya icchanti. Bhikkhåva yebhuyyena gahaņņhānaü jātaka kathaü yeva desenti. Visesato pana vessantarajātakakathaü te manussā bahåhi dātabbavatthåhi påjetvā suõanti.

Ta¤ca mahāraņņhaü nāma syāmaraņņhasamãpe ņhitaü, teneva syāma raņņhavāsinā pi bhikkhu gahaņņhāca yebhuyyena sotuü icchantã ti. Mahādhammarakkhitattheropi mahāraņņhavāsãnaüceva sakala syāmaraņņha vāsãnaü dhammaüdesesi. Amatarasaü pāyesi. Yathā yonakadhammarakkhitatthero aparantaraņņhaü gantvā sakalamarammaraņņhavāsinanti.

Yaü pakana yonakaraņņhasānavaüsakathāyaü vuttaü kampi kasabbaü etthāpi daņņhabbaü yeva. Tehi tassa ekasadisattena ņhitattāti. Tathā hi nāgasenatthero pi yonakaraņņhe vasitvā syāmaraņņhādãsu pi sāsanaü patiņņhāpesi. Yonakaraņņhavāsino mahādhammagambhãratthera mahāmedhaīkarattherā ca saddhiü bahåhi bhikkhåhi sãhaëadãpaü gantvā tato punagantvā syāmaraņņhe sokkataya nagaraü patvā tattha nisãditvā sāsanaü paggaõhitvā pacchā lakunna nagare nisãditvā sāsanaü paggaõhiüsu. Evaü yonakaraņņhe sāsanaü ņhitaü syāmādãsu pi ņhįtaü yevā ti daņņhabbaü.

Buddhassa bhagavato parinibbāõato dvisatādhikānaü dvinnaü vassa sahassānaü upari navutime vasse sãhaëadãpe rajjaü kapattassa kittissirirājasiha mahārājassa abhisekato tatiye vasse teneca kittissirirājasãha mahāra¤¤ā pahitapaõõākārasāsanaü āgamma syāmādhipatidhammikamahārājādhirājenāõattehi laīkādãpaü āgatehi upālittherādãhi patiņņhāpito vaüso upālivaüso ti pākaņo. So ca duvidho pupphārāma vihāravāsã assagirivihāravāsã vasenāti. Evaü mahānagarayonaka syāmaraņņhesu sāsanaü thiraü hutvā tiņņhatã'ti veditabbanti.

Itisāsanavaüse mahāraņņha sāsanavaüsakathā
Maggo nāma navamo paricchedo.
---------
Ito paraü pavakkhāmi cãnaraņņhasāsanavaüsakathāmaggaü yathā ņhapitamātikā vasena tatiyasaügãtā vasānehi mahāmoggalãputta tissatthero majjhimattheraü vinaraņņhaü pesesi. 'Tvaü etaü raņņhaü gantvā ettha sāsanaü patiņņhāpehã'ti.

Majjhimatthero ca kassapagottattherena aëakarevatattherena dundabhiyattherena mahārevatattherenaca saddhiü hima


[SL Page 138] [\x 138/]     

Vantappadese pa¤ca cãnaraņņhaü gantvā dhammacakkappavattana suttantakathāya taü desaü pasādetvā asãtipāõakoņiyo maggaphalaratanāni paņilābhesi. Pa¤capica te therā pa¤caraņņhāni pasādesuü. Eka mekassasantike sahassamattāpabbajiüsu. Evaü te tattha sāsanaü patiņņhāpesuü.

"Gantvāna majjhimatthero himavantaü pasādayi
Sakkhasenaü pakāsento dhammacakkapakpavattana"nti.

Tattha kiramanussā yebhuyyena vandi paramisvarānaü yakkhānaü påjaü karonti. Teneva te pa¤catherā tesaü yakkhase naü pakāsayitvā dhammaü desesuü. Kasmãragandhāraraņaņhaü pana kadāci kadāci cãnaraņņhindassa vijitaü hoti. Kadāci kadāci pana visuü hoti. Tadā pana visuü yeva ahosã'ti daņņhabbaü.

Cãnaraņņhe pana bhagavato sāsanaü dubbalaü yeva hutvā aņņhāsi na thiraü hutvā. Teneva idāni tattha kanthaci yeva sāsanaü chāyā mattaü ca pa¤¤āyati. Vātavegena vikiõõa abbhaüviya tiņņhatã'ti.

Iti sāsanavaüse cãnaraņņhasāsanavaüsakathāmagge nāma
Dasamo paricchedo.

Evaü sabbena sabbaü sāsanavaüsakathāmagge, niņņhito.
---------
Ettāvatāca:-
Laīakkāgatena santena citra¤āõena bhikkhunā
Saraõaīkaranāmena saddhammaņņhitikāminā

Durato yeva dãpamhā sumaīgalena jotinā
Visuddhasãlinā ceva dãpantaraņņhabhikkhunā

A¤¤ehi cā'bhiyācito pa¤¤āsāmãti nāmako
Akāsiü suņņhukaü ganthaü sāsanavaüsapakpadãpikaü

Dvisate ca sahasse ca tevãsādhike gate
Puõõāyaü migasãrassa niņņhaü gatāva sabbaso

Koci ettheva dosoce pa¤¤āyati sucintakā
Taü khamantu ca suddhiyā gaõhantu yuttikaü haveti.
---------


